1 4 -D A A G S T I J D S C H R I F T, G E W IJD A A N S C H E E P S B O U W, S C H E E P V A A R T EN H A V E N B E L A N G E N

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "1 4 -D A A G S T I J D S C H R I F T, G E W IJD A A N S C H E E P S B O U W, S C H E E P V A A R T EN H A V E N B E L A N G E N"

Transcriptie

1 S c h i p e n W e r p 1 4 -D A A G S T I J D S C H R I F T, G E W IJD A A N S C H E E P S B O U W, S C H E E P V A A R T EN H A V E N B E L A N G E N ORGAAN VAN DE VEREENIGING VAN TECH N ICI OP SCHEEPVAARTGEBIED DE CENTRALE BOND VAN SCHEEPSBOUWMEESTERS IN NEDERLAND H ET IN STITUUT VOOR SCHEEPVAART EN LUCH TVAART H ET NEDERLANDSCH SCHEEPSBOUWKUNDIG PROEFSTATION IN SCHIP EN W ER F IS OPGENOMEN H E T MAANDBLAD DE, TECH N ISCH E KRONIEK R edactie: Ir. J. W. H E IL w. i., ir. G. D E R O O I J s. i., Prof. ir. L. T R O O S T en G. Z A N EN Redactie-adres: Heemraadssingel 194, Rotterdam, Telefoon Z EV E N T IE N D E JA ARG ANG Overnemen van artikelen enz. is zonder toestemming van de uitgevers verboden 17 FEBRUARI 1950 No. 4 F. C. BOUMAN t 1G APRIL JANUARI 1950 Op 30 Januari 1950 is te zijnen huize aan de s-gravenweg op bijna 60-jarige leeftijd plotseling overleden de heer F. C. Bouman, één van de directeuren van de Holland-Amerika Lijn, een figuur in de Nederlandse scheep vaartwereld, wiens bekwaamheden zeer hoog werden geschat. Franciscus Cornelis Bouman werd te s-gravenhage geboren. Zijn eerste opleiding kreeg hij op H.B.S. en Handelsschool in zijn geboortestad. Maar reeds op 19-jarige leeftijd kwam hij naar Rotterdam, waar hij in dienst trad bij de N.V. Blaauwhoedenveem, voor welke onderneming hij twee jaar in het buitenland doorbracht. Reeds in 1913 vertrok hij naar Ned.-Indië als employé van de firma Van N ie & Co., die de vertegenwoordiging had van de Kon. Paketvaart Mij. op Sumatra s Oostkust, en een jaar later werd hij reeds benoemd tot agent van de K.P.M. te Tandjong Balei. Toen de K.P.M. drie jaar later overging tot vestiging van eigen kantoren. in de Archipel, nam de heer Bonman verscheidene functies waar bij filialen op Java, Sumatra en Celebes. In 1924 werd hij agent van de K.P.M. te Medan. Het was in 1927 dat hij werd aangezocht als hoofdvertegenwoordiger van de N.V. Rotterdamsche Lloyd te Batavia op te treden. De heer Bouman aanvaardde deze functie en trad toen tevens op als voorzitter van het Officiële Toeristenbureau en gedelegeerd commissaris van het reisbureau Nitour. In Februari 1936 kwam hij naar Nederland terug om zitting te nemen in de directie van de H olland-amerika Lijn. Vóór zijn repatriëring maakte hij, op verzoek van 'de Nederlandse regering, met enkele anderen een reis door de archipel ter bestudering van de economische mogelijkheden. Zijn grote kennis en formidabele werkkracht heeft de Holland- Amerika Lijn ervaren in jaren, dat de scheepvaart met moeilijkheden had te kampen. De heer Bouman was O'.a. commissaris van de R otterdamsche Bank en bestuurslid van de Nederlandse Redersvereniging en de Vereniging van W erkgevers in de Koopvaardij. Hij was ook voorzitter van de Commissie van Toezicht van de Gemeentelijke Zeevaartschool te Rotterdam. Zijn grote verdiensten werden o.a. erkend door zijn benoeming tot Officier in de Orde van Oranje Nassau en Ridder in de Orde van Leopold II. Onder enorm grote belangstelling werd het stoffelijk overschot van de heer Bouman op 2 Februari te Rotterdam begraven. In de kapel voerden o.a. het woord de heren W. van der Vorm, president-commissaris van de Holland- Amerika Lijn en W. H. de Monchy, mededirecteur, die beiden dit werkzame leven schetsten. Zijn naam blijft met het Nederlandse scheepvaartbedrijf nauw verbonden. W 60438

2 HET ONTWERPEN VAN CAVITATIEVRIJE SCHEEPSSCHROEVEN IV. Rekenvoorbeelden. 1. Vrij varende schroef uitgaande van A PK D O O R Ir J. B A L H A N en Ir J. D. V A N M A N E N Publicatie N o. 88 van het N ederlandsch Scheepsbouwkundig Proefstation te W ageningen Gevraagd wordt voor een enkelschroefschip met constante volgstroomverdeling, een cavitatievrije schroef te ontwerpen met het hoogst bereikbare rendement, indien het volgende gegeven is: a. Intreesnelheid van het water in de schroef w = 5,0 5 m/sec. (overeenkomende met een scheepssnelheid Vs = 16,14 kn. en een gemiddeld volgstroomgetal 4* = 0,392). h. Aantal omwentelingen van de schroef, n = 110 omw./min. = 1,833 omw./sec. c. Beschikbaar vermogen aan de schroef, APKwur. = 6548 pk in zout water. Vervolg van blz. 52 (slot) zodat: Cn = C n C n 3,379 l- -fn.il 1 + 0,6738 -Q, 1+ 0,1438 A; 0,2004 vr 1 e 1 > X 0,1670 Volgens tig. 5 is dan %. 0,664 en K = : = 0,664 = 0, ,954 We zijn uitgegaan van Xi = 0,2004. Wij herhalen de berekening, nu uitgaande van Xi = 0,2515: 0 h 0,2515 tg fr = 0,7 d. Optimum diameter van de schroef, volgens berekening met ^ j p) 4x/z x x sin & tg((h ) = 0,401 m standaard-diagrammen D = 5,250 m; aantal bladen z = 4. e. Afstand hartas onder wateroppervlak, inclusief golfhoogte, ffo.-n ^ 0,571; Ap/q <* % = 0,4568; G.l/ s = h = 5,590 m. 0,401 4,221 0,095 Bepaling van het ideële rendement 0,008 ve 5,05 s/1 0,079 uit fig. 20, dus G = 0,333 5 en Si = 0,1670 0,3335 = 0,024. ïcnd tc. 1, Uit fig. 12 lezen we bij Xi = 0,2515 en X = 0,1670 af APK schr 75 65i8. 75 Cn = Y - = 3,379 fn = 0,6783 /* p Vc3. 7t/4 D2 52,25. (5,05)3 tc/4 (5,250) Gaan we nu over tot het iteratieproces voor x = 0,7 ten einde ripj te bepalen: tg (3 = X/x =0,1670/0,7 = 0,23 86 en dikte = 0,018 D = 0,095 m. Stel Xi = 1,2 X dan is X* = 1,2. 0,1670 = 0,2004. tg = Xi/x = 0,2004/0,7 = 0,2863; sin fb = 0,2752. t8 (? l - g) = g / / = 0,,W i. 1,.+ tg Pi. tg p 'G. 1 = D.'4y/z. x. x. sin (X. tg(0i A = 5, t/4. 0,7. 0,962. 0, ,04465 = 0,1365 m. x wordt af gelezen uit fig. 7. V 0,7 R = v c COS (Si S) 5,05. 0,9990 sin j 0,2321 J 7R Po e X R. 7 V. P V 21,74 (5, ) - 0, = ,25 (21,74)* Uit fig. 2 0 lezen we bij <r0.7 n - 0,1365, 0,095 ~ 5 s/1 = 0,120 waaruit volgt: 4 = 0,1724. Nemen we sn = 0,008, dan is: ^ Cp _ 0,008 Si Ca 0,1724 Uit fig. 12 lezen we bij X, = 0,2004 en X = 0,1670 af fx 0, ,1112 Cn = 0,3 593 ; sin (h = 0,33 81 ; tg(eh (3) = 3,379 3,379 l + 0,0647 = 3, , ,025 0,2514 W 1 r-, 1 n 1 X 0,1670 Volgens fig. 5 is dan rjp. = 0,652 en Ai = = 0,652 = 0,2561. Deze waarde komt voldoende overeen met de waarde waarvan we uitgegaan zijn, Xi = 0,2515. (Een 3e iteratieproces zal namelijk de waarde Xj, = 0,2561 niet meer veranderen.) Wij controleren de aangenomen dikte s op 0,7 R met een sterkteberekening. Wij volgen hiervoor de sterkteberekening volgens Taylor voor een bladdoorsnede op 0,2 R (zie [4] blz,. 246 e.v.). De maximum toelaatbare drukspanning kan bij toepassing van mangaanbrons voor handelsschepen aangenomen worden op 7000 lbs/h", ( = 492,kg/cm2) met inbegrip van de tengêvolge van de centrifugaalkracht ontstane spanning. H/D = Tc Xi = TT. 0,25 50 = 0,801. Neem s/l0.2n = 0,20 en st0p = 0,003 5 D, dan is l0.ae = 4,07 si; deze laatste verg. is geldig voor si = 0,04 a 0,06 D. Dan geldt voor onze sterkteberekening de volgende formule: Ci. Pi D3. n. i, '-^ a = S c _ 4- i 5 A-» -ük8 (94) 145,6. nsi s Ctotaal c/o 0,452 en 'G.l/s = hierin is:. = Ct = coëfficiënt, afhankelijk van de spoedverhouding op 0,7 R (verg. (8 0 )) te bepalen uit fig. 28. Pa = vermogen per schroefblad in pk. n = aantal omwentelingen per minuut. Si = bladdikte op hart schroefas in m. D = schroefdiameter in meters, i rz X r/d =,,rake verhouding = halve tangens trekkerhoek. <p4 = coëfficiënt, afhankelijk van de spoedverhouding op 0,7 R te ontlenen aan onderstaande tabel.

3 S(. totaal = maximaal t.p.v. de grootste dikte aan de zuigzijde optredende drukspanning met inbegrip van de tengevolge van de centrifugaalkracht ontstane spanning in lb s/ lir. Tasseron, medewerker van het N.S.P., heeft deze vergelijking afgeleid uit de formules van Taylor (zie [4] blz. 246 e.v.). T a b e l Spoedverhouding... W aarden van de coëfficiën ten <p4j voor bladelem enten op 0,2 R 0,6 2,75 0,7 2,60 0,8 2,40 0,9 2,20 1,0 2,07 In ons geval wordt dit bij een rake van 10 : , s i3 of: + 130,8 (5,25)3 (110)3. 0,088. 2, :7000-1,1 1, , f 281,5 = ,2 1,80 1,3 1,69 (5,25)2. (110) Door proberen vinden we si = 0,2754 m waaruit volgt: lu.2 n = 1,120 m en s0.2ii 0,224 m. Bij een lineair verloop van de bladelementdikten volgt hieruit bij stop 0,0035 D = 0,0184 m een s0.7 R = 0,0955 m. Deze waarde komt overeen met de door ons in het iteratieproces aangenomen waarde. T a b e l 1. Berekening van de U. 1 -verdeling = 0,652, X = 0,1670; Xjt = 0, tg P tg jij = - * G. sin jjj t g ' p i - p ) V. t»a. 1 0,2 0,3 0,4. 0,5 0,6 0,7 0,8 0,9 0,9 5 0,8350 0, ,4175 0,3340 0,2783 0,2387 0,2088 0, ,1759 ' 1,2850 0,8570 0,6424 0,5140 0,4283 0,3671 0,3211 0,2854 0,2707 0,7890 0,2171 1,059 0,598 0,6510 0,2032 0,991 0,649 0,5405 0,1772 0,975 0,616 0,4571 0,1566 0,970 0,573 0,3937 0,1370 0,955 0,510 0,3446 0,1180 0,920 0,43 1 0,3057 0,1051 0,850 0,360 0,2745 0,0948 0,683 0,264 0,2614 0,0904 0,514 0,191 Fig Resultaten van de berekening van een schroef, werkend in een homogeen snelheidsveld (? ) tg(pi ~ P) = tg Pi tg P 1 T tg pi. tg p (6) De '/.-waarden zijn aan fig. 7 ontleend. (7 ). 1 = x. x. sin Pi. tg (Pi P) T a b e l 2. Berekening van <r 1, x (*R) t cos (pi P) sin p V VapV* po - e - x Ry c 0, ,9772 0,6410 7, , ,938 0, ,9800 0, , , ,779 0, ,9847 0, , , ,696 0, ,9880 0, , ,3 ' ,117 0, ,9910 0, , , ,780 0, ,9931 0, , , ,572 0, ,9945 0, , ,434 0, ,9955 0, , , ,338 0, , , , , ,302 ( 8) (x R ) y is het in rekening brengen van de plaats van het bladelement; y is het soortelijk gewicht van (zee) water (11) V COS (Pi p) V(i < x Waarin vu sin 5,0 5 m/sec. (13) po. e = (5,590) f kg/m2 = kg/m3 p e ( x R ) t (14) <3 " X , U ' p v 2. (Voor tabel 3 en 4 zie volgende blz.) T a b e l 5. Controle berekening X Ca. 1 >/2 f-v 2 da/dr sin pi dto/dr r/r. dto/dr 0,2 0, , ,8864 0, ,14 292,228 0,3 0, ,7 3507,6503 0, , ,044 0,4 0, ,6 5358,3376 0, , ,472 0,5-0, ,3 7430,8359 0, , ,320 0,6 0, ,2 9285,1620 0, , ,342 0,7 0, , ,2371 0, , ,070 0,8 0, , ,2060 0, , ,784 0,9 0, , ,1512 0, , ,907 0,9 5 0, ,3 8373,2942 0, , ,341 40) da = % P V 2. ^,, 1- dr (41) dto = d A.sin P i De resultaten van deze berekeningen zijn grafisch in fig. 30 uitgezet. MRA Door planimetreren vinden we ^ kg (wrijvingloos) waaruit het vermogen zonder invloed van de wrijving volgt: APK = = 6067 pk. - U it fig. 15 en 16 bepalen we 'Os = 0,92, zodat het vermogen met invloed van de wrijving wordt: = 6460 pk. D it is in voldoende overeenstemming met de uitgangswaarde APK = 6548 pk.

4 T abel 3. Berekening van de profieldoorsneden o -2 0 % X. 1 s Ca 1/s = A p/q 1 aangepast 1 def. s/l Ca f/i k i/k. f/i 0,2 0,598 0,224 2,6696 3,9504 1,120 0,2000 0,5339 0,0425 1,74 0,0244 0,3 0,649 0,201 3,2289 2,2237 1,176 0,1709 0,5519 0,0439 1,32 0,0333 0,4 0,616 0,178 3,4607 1,3569 1,228 0,1450 0,5016 0,0399 1,01 0,0395 0,3 0,573 0,155 3,6968 0,8936 1,271 0,1220 0,4508 0,0335 0,85 0,0394 0,6 0,510 0,122 4,1803 0,6246 1,140 1,306 0,0934 0,3905 0,0276 0,82 0,0337 0,7 0,431 0,089 4,8427 0,4578 1,187 1,322 0,0673 0,3260 0,0238 0,85 0,0280 0,8 0,3 60 0,066 5,4591 0,3472 1,222 1,297 0,0509 0,2778 0,0207 0,82 0,0252 0,9 0,264 0,043 6,1395 0,2706 1,075. 1,135 0,0379 0,2326 0,0176 0,66 0,0267 0,95 0,191 0,032 6,0476 0,2416 0,875 0,890 0,0354 0,2140 0,0161 0,52 0, X Af/i A 7- in rad. C'a (A pkh (A p/q)f O JJ. fo/l profiel vorm 0,2 0,0181 0,0362 0,4977 1,180 0,625 4,93 8 t 0,3 0,0106 0,0212 0,5307 1,100 0,550 2,780 Gutsche draagvleugelvorm 0,4 0,0004 0,0008 0, ,965 0,563 1,696 0,5 0,0059 0,0118 0,4626 0,820 0,410 1,117 t 0,6 0,537 0,781. 0,981 0,343 5 Overgang 0,7 0,411 0,572 0,978 0,2863 0,8 0,329 0,434 0,970 0,2598 Karman-Trefftz-profielen 0,9 0,258 0,33 8 0,962 0,2775 i A Qf ft ^rta n qz.7 ft U,Zj / Uj J U Z Uj/ i / j Ddit/ J ( H ) s-verdeling lineair waarbij stop 'Ad 0,003 5 D Rb'0,020 m (26) A «= 2 Af/1 (18) bladelement-lengte aangepast aan de ff 20 % -grens (27) Ca = G + 2tcA<* (fig. 20) (28) (2 9) tot 0,6 R af gele:zen uit fig. 22 (19) definitieve lengte-keuze met behulp van fig. 26 (28) vanaf 0,6 R afgelezen uit fig. 19 (22) f/1-waarden af gelezen uit fig. 19 (30) [r-waarden uit fig. 27 (23) traliecorrectie van Ludwieg-Ginzel, fig r,1 1 1 f ' (31) (2 5) Af/1 = f/ l(l/ k - fo/l k " 1) T abel 4. Spoed berekening X <g ei i'i A rj- in rj\ '? tg r H/D H/D H/D gestrookt 0,2 1,2850' 52,1167 2,0741 3,05 46,9926 1,0724 0, ,674 0,3 0, ,6000 1,2720 1,72 37,6080 0,7703 0,7260 0,727 0,4 0, ,7167 0,0458 1,07 31,6009 0,6152 0,7731 0,773 0,5 0, , ,6761 0,53 27,3461 0,5172 0,8124 0,8074 0,807 0,6 0, , ,28 0,8073 0,807 0,7 0, ,1583 0,8073 0,807 0,8 0, , ,8073 0,807 0,9 0, ,9333 0,8069 0,807 0,95 0, ,1500 0,8079 0,807 (33) uit de A a-waarden (26) (37) H/D = w x. tg «pvoor <de bladdoorsneden aan de naaf (34) «i-waarden uit fig. 21 (38) H/D = k x tg Pi voor <de bladdoorsneden aan de top (35)? = M - A a + <Xi 2. V olgstroom schroef uitgaande van een gegeven stu w kracht Gevraagd wordt voor een enkelschroefschip met veranderlijk vol gstroom veld een cavitatievrije schroef te ontwerpen met het hoogst bereikbare rendement. W ij gaan van dezelfde gegevens uit als in het eerste rekenvoorbeeld, alleen nu niet van APK maar van de stuwkracht. Hierdoor zal het mogelijk zijn de resultaten van de volgstroomen vrijvarende schroef te vergelijken. a. De radiale volgstroomverdeling is in fig. 31 aangegeven. Het volume-gemiddelde van de volgstroom 41 0,392 geeft b. c. d. e. een gemiddelde intreesnelheid van het water in de schroef: ve 5,05 m/sec. (overeenkomende met een scheepssnelheid Vs = 16,14 kn.). Aantal omwentelingen van de schroef: n = 110 omw./min. 1,833 omw./sec. Te leveren stuwkracht S kg voor de schroef in zout water. Optimum diameter van de schroef, volgens berekening met standaard-diagrammen, D = 5,250 m; aantal bladen z = 4. Afstand hartas onder wateroppervlak, inclusief golfhoogte, h = 5,590 m.

5 S c h i p e n W e R F 69 Bepaling van het ideële rendement. c s 2,0109 _ 2,0109 Cs Cs ---- Szout _ =i X 1 (2.0,06.0,1670) 0, ,0109 v'e2 Te/d D 2 52,25. 25,50. 21, X - Ve 0.167n Volgens fig. 4 is dan '0nl = 0,654 en U = := 0, TnD 7z. 1,833. 5,250 'Jpj T a b e l 1. Berekening van de 'C,!. 1 -verdeling I X 'F i _ 'V tg P y i ^ y tg Pi tg (Pi - P) sin jj V- Sa 1 0,2 0,586 0,414 0,5680 0,6432 1,0545 0,3041 0,7255 1,056 0,7687 0,3 0,505 0,49 5 0,4529 0, ,7683 Q, ,6093 0,990 0,6980 0,4 0,492 0,508 0,3486 0,7127 0,5840 0,1956 0,5043 0,974 0,6343 0,5 0,470 0,530 0,2910 0,7280 0,4770 0, ,4305 0,969 0,5620 0,6 0,439 0,561 0,2567 0,7492 0,4087 0,1376 0,3783 0,956 0,4929 0,7 0,401 0,599 0,2350 0,7740 0,3623 0,1173 0,3406 0,9.22 0,4250 0,8 0,357 0,643 0,2208 0,8020 0,3286 0,1004 0,3122 0,854 0, ,9 0,305 0,695 0,2121 0,8335 0,3037 0,0860 0,2906 0,685 0,2542 0,95 0,285 0,715 0,2066 0,8454 0,2915 0,0802 0,2798 0,515 0,1810 (2 ) Radiale volgstroomverdeling, zie fig. 31. (1 0) S.l. x. x. s i n Pi tg(pi P) / V e v s (1 - V) ~ n d and ' x De berekening van het cavitatiegetal a, de berekening der, h tg [3 profieldoorsneden en het spoed verloop, wordt op de zelfde wijze (6 ) tg Pi 'V 1 1 /I - F \ 1 i _ - 4/ r!' tg ^ i j _ J7 als bij de vrij varende schroef uit gevoerd. Kortheidshalve ge- Q f ven wij daarom alleen de resultaten. Bij deze volgstroomschroef (7) tg (Pi p) * ----g iji, 2ijn de bladelementlengten gelijk aan die van de vrij varende 1 -j- tg pi tg p schroef gekozen ten einde een goed vergelijk tussen de beide (9) De z-waarden worden uit fig. 7 af gelezen. methodes te bevorderen. T a b e l 2. Resultaten van de verdere berekening S 1 s/l Ca 3 ( T l (T )r rj\ fo/1 U/D geslrookt 0,2 0,2240 1,120 0,200 0,686 6,520 1,13 0,74 1,55 0, ,3 0,1895 1,176 0,161 0,594 3,032 0,99 0,89 0,86 0, ,4 0,1582 1,228 0,129 0,516 1,777 0,90 0,38 0,18 0, ,5 0,1296 1,271 0,102 0,442 1,143 0,74 0,13 0, ,6 0,1034 1,306 0,079 0,377 0,788 0,487 0,0373 0, ,7 0,0789 1,322 0,060 0,321 0,572 0,386 0,0305 0, ,8 0,0572 1,297 0,044 0,273 0,431 0,308 0,0267 0, ,9 0,0376 1,135 0,033 0,224 0,335 0,240 0,0271 0, ,95 0,0286 0,890 0,032 0,203 0,297 0,234 0,0312 0, O H T 0 dso tik (11) H et dik te-verloop is in dit rekenvoorbeeld niet lineair gekozen in tegenstelling tot het lineair dikteverloop in het eerste rekenvoorbeeld. D it niet-lineaire dikte-verloop wordt vaak gekozen teneinde een meer gelijkmatige verdeling van de optredende spanningen te bewerkstelligen. In fig. 32 zijn de resultaten van boven behandelde berekening in grafische vorm gegeven. De totale stuwkracht (wrijvingloos) wordt door planimetreren uit fig. 32 gevonden en bedraagt kg. De stuwkracht met invloed van de wrijving zal dan 97 a 98 % van kg bedragen, hetgeen in voldoende overeenstemming met de uitgangswaarde Smit = kg is. V. Proefnemingen met de werveltheorie 1. In de cavitatietunnel W ij zullen in het kort de resultaten van enige experimenten met schroeven, ontworpen volgens de behandelde werveltheorie bespreken. In fig. 3 3 en fig. 34 zien wij 4 verschillende bladen van de middenschroef van een drie-schroef-schip. D it ontwerp betreft een snelvarend passagiersschip. Fig. 3 3a en 34a blad I geeft het cavitatiebeeld van deze schroef uitgevoerd als B-serie schroef. Fig. 3 3b en 34 b blad II geeft het cavitatiebeeld van deze schroef uitgevoerd als C-serie schroef. Fig. 3 3c en 34c blad III geeft het cavitatiebeeld van deze schroef ontworpen volgens de werveltheorie. Uitgangspunt der berekeningen: Lerbs minimum energieverlies voorwaarde voor volgstroomschroeven: IfÜ i = JL 'l /1 tg P t'jpj y i - f De traliecorrectie is volgens Gutsche uitgevoerd. Deze traliecorrectie is aan de naaf als hoekcorrectie en aan de top als welvingscorrectie uitgevoerd. Fig. 3 3d en 34d blad IV. Als blad III, echter aan de bladtop is

6 de Ludwieg-Ginzel-traliecorrectie als welvingscorrectie uitgevoerd. In fig. 3 5 zijn de resultaten van de zijschroef van bovengenoemd drie-schroef-scliip gegeven. Fig. 3 5a blad I geeft het cavitatiebeeld van deze schroef, u itgevoerd als B-serie schroef. Fig. 35b blad II geeft het cavitatiebeeld van deze schroef, ontworpen volgens de werveltheorie, uitgaande van Lerbs voorwaarde voor minimum energieverlies voor volgstroomschroeven. De traliecorrectie van Gutsche werd over het gehele blad als welvingscorrectie uitgevoerd. Hiertoe derden aan de naaf verstrookte Karm an-trefftz-profielen gebruikt. Fig. 35c blad III, als blad II, echter is de Ludwieg-Ginzel-traliecorrectie over het gehele blad als welvingscorrectie uitgevoerd. In fig. 3 6 zijn de resultaten van een schroef van een snelvarend dubbelschroefschip gegeven. Fig 36a blad I geeft het cavitatiebeeld van deze schroef, uitgevoerd als B-serie schroef. Fig. 3 6b blad II geeft het cavitatiebeeld van deze schroef, ontworpen volgens de werveltheorie, uitgaande van Lerbs voorwaarde voor minimum energieverlies voor volgstroomschroeven. De traliecorrectie van Gutsche is aan de naaf als hoekcorrectie en aan de top als welvingscorrectie uitgevoerd. Fig. 36c blad III, als blad II, echter is nu de Ludwieg-Ginzeltraliecorrectie aan de naaf als hoekcorrectie en aan de top als welvingscorrectie uitgevoerd. Uit deze foto s blijkt wel duidelijk de verbetering in cavitatie-eigenschappen door de moderne werveltheorie ten opzichte van de standaard-serie schroeven. Zowel de Gutsche als de Ludwieg-Ginzel-traliecorrectie als welvingscorrectie aan de bladtop geïnterpreteerd geven deze verbetering. Beide correcties doen de bladtop dus stootvrij aanstromen. Hierop komen we in een volgende publicatie uitvoerig terug. De Ludwieg-Ginzel-traliecorrectie is een physisch juistere methode dan de Gutsche-traliecorrectie. Tevens bieden de schroeven met Ludwieg-Ginzeltraliecorrectie een iets gunstiger cavitatiebeeld (zie foto s). 2. In de sleeptank De ervaringen met de schroef, ontworpen volgens de behandelde werveltheorie, dus de besproken minimum energieverliesvoorwaarden, contour, profielkeuze en Ludwieg-Ginzel-traliecorrectie zijn zodanig, dat een rendementsverbetering van 2^2 a 3 /o ten opzichte van de overeenkomstige B-serie schroef in het uitzicht gesteld kan worden. VI. Nabeschouwing en slotopmerkingen In deze studie is het momenteel bij het Nederlandsch Scheepsbouwkundig Proefstation gangbare schroefontwerp volgens de werveltheórie behandeld. Naast de nieuwste inzichten in de theorie van de schroef werkend in een homogeen veld wordt een practisch bruikbare ontwerpmethode gegeven voor de schroef, werkend in een radiaal veranderlijk veld. Fig. 31. Radiale volgstroomverdeling voor enkel schroefschip Fig. 32. Resultaten van de berekening Van een schroef, werkend in (2e Rekenvoorbeeld) een radiaal veranderlijk snelheidsveld

7 Fig. 33a. Blad 1 B-serie Flg. 33b. Blad 2 C-serie Fig. 33c. Blad 3 Gutsche tra- Fig. 33 d. Blad 4 Ludwig Gin-. liecorrectie in extra weivmg a zei traliecorrectie aan de top cr onderzocht bij gelijke n, A en a Hg. 34a. cr Blad 1 B-serie 15 % Fig. 34b. Blad 2 C-serie Fig. 34c. Blad 3 Gutsche tracr 15 % liecorrectie in een extra welving ff.1 5 % Fig. 34d. Blad 4 Ludwig Ginzel traliecorrectie aan de top cr 15 % T o t slot nog enige critische opmerkingen. W at de profielkeuze voor de bladdoorsneden aan de naaf betreft zijn bij het N.S.P. onderzoekingen gaande naar een profiel, dat betere profieleigenschappen heeft dan het behandelde draagvleugelvormige Gutsche profiel. Voor de traliecorrectie van Ludwieg-Ginzel is slechts de correctie gegeven vóór één bladvorm en 2 -bladoppervlakverhoudingen bij 3 en 4 bladen. Deze bladvorm zal in het algemeen bij schroeven van'zeegaande vracht- en passagiersschepen toegepast kunnen worden. Voor grotere bladoppervlakverhoudingen (oorlogsschepen) is deze bladvorm minder gebruikelijk Hierop hopen wij in een volgende publicatie terug te komen. Slechts het diagram voor z 3 en F a/f == 0,50 is berekend, de andere traliecorrectiediagrammen zijn door extrapolatie in analogie met andere bladvotmen verkregen. Het gebruik van deze diagrammen is echter wat cavitatie-eigenschappen en rendement van de schroef betreft gezien de ervaringen van het N.S.P. verantwoord. Een uitvoerige vergelijking tussen de Gutsche en de Ludwieg- Ginzel-traliecorrectie is in het raam van deze verhandeling niet mogelijk geweest. Zowel de Gutsche- als de Ludwieg-Ginzeltraliecorrectie zijn quantitatief over de gehele schroef juist. Het radiale verloop van beide correcties is echter zeer verschillend. Beide correcties als welvingscorrectie aan de top uitgevoerd garanderen cavitatievrije schroeven. De Ludwieg-Ginzel-traliecorrectie blijkt iets in het voordeel te zijn. Bij recente proefnemingen van het N.S.P. met zeer breedbladige schroeven (oorlogsschepen) is dit voordeel duidelijk aan het licht getreden. Een publicatie betreffende de essentiële verschillen tussen beide traliecorrectiemethoden en een analyse van de cavitatieeigenschappen van de B-serie schroeven is bij het N.S.P. in behandeling. In de bespreking van de rekenvoorbeelden is uitgegaan van de gegevens van een modern zeegaand enkelschroef schip. Hierdoor is de correctie in omwentelingen tengevolge van de bij een dubbelschroefschip ter plaatse van de schroef aanwezige,,drall (het roteren van de schroef straal) niet gegeven. Deze correctie valt echter binnen de nauwkeurigheidsgrenzen van de huidige dralp -metingen, zodat bij dubbelschroefschepen deze correctie bij het ontwerp van schroeven volgens de werveltheorie te verwaarlozen is. Appendix Bij de afleiding van de voorwaarde van minimum, energieverlies voor volgstroomschroeven is in bovenstaande verhandeling de bij het N.S.P. laatstelijk toegepaste voorwaarde gegeven, welke afkomstig is van Lerbs. Wij willen nu op de geschiedenis en de theorie van de volgstroomschroef iets dieper ingaan. Zoals reeds vermeld leidde Helmbold s voorwaarde voor minimum energieverlies van het systeem,,schip + schroef tot een zeer ingewikkelde vergelijking, waaraan de tangentiale storingssnelheidscomponent voor

8 K g. 3 6a Fig. 3 6b Fig. 36c de verschillende bladelementen moet voldoen [ 6 ]. Deze methode komt door het omvangrijke rekenwerk niet voor practische toepassing in aanmerking. Wel voert deze theorie tot de belangrijke uitspraak: De ideale volgstroomschroef voert tot een grotere belasting ter plaatse van de grootste wrijvingsvolgstrcom, dit is aan de naaf. Eén en ander heeft er toe geleid dat gezocht is naar een volgstroomschroef, die het ideaal benadert. Hierbij wordt zoveel mogelijk teruggegrepen op de theorie van de vrijvarende schroef. Tot nu to-e is op deze wijze alleen de radiale veranderlijkheid van het snelheidsveld in rekening gebracht. Gaan we uit van de voorwaarde van minimum energieverlies voor de schroef, werkend in een homogeen veld [5 ] en laten deze voorwaarde voor elk bladelement van de in een radiaal veranderlijk.snelheidsveld werkende schroef gelden, dan is: of: D it wil zeggen: V. tg Pi 1, tg P Tbj tg pi _ v'e + Va c 1_ tg H ~ v'e r/p. 'Op-, constante. v/e Deze voorwaarde leidt speciaal bij enkelschroefschepen tot een zeer kleine belasting van de schroefbladen aan de naaf. Volgens deze voorwaarde vinden we dan ook bij het ontwerp van de volgstroomschroef voor enkelschroefschepen een naar de naaf sterk afnemende spoed van de schroef. (I) Van Lammeren neemt in [4 ] als compromis: v e ve c o n stant, teneinde een zwaardere belasting van de naafdoorsneden te verkrijgen. Na enig omwerken luidt deze voorwaarde: of: 1 + V. c, v e tg Pi tg P fri 1 Op, + 4> -h i In deze studie is de afleiding van Lerbs gegeven. Hierbij wordt de voortstuwingscomponent j0 als een functie van de straal r beschouwd. Tevens wordt ondersteld, dat de cylindrische doorsnede van het blad op straal r een vermogen dn opneemt en een bijdrage in stuwkracht ds levert, hetgeen een element van de weerstand dw overwint, zodat ft/ _ d W. Vs _ d W. V s dn dt. cor Na de reeds besproken afleiding (zie b. Volgstroomschroef) wordt dan uiteindelijk als voorwaarde van minimum energieverlies voor een schroef werkend in een radiaal veranderlijk veld gevonden: tg Pi _ J _ l /l tg p ripi! i. (ID (III) Lerbs gaat hierbij van de gedachte uit, dat op een zekere ra-

9 Constructie H Van Lammeren HI Lerbs benaderde Volgstroomschroef. I Betz' voorwaarde van minimum energieverlies: toegepast voor elk btadelement, : ^9 ^i/tg/i = J _ "tpi : fg/ij/rg/i =_LA/lUt. *lpi V I - V E Bathan-Van Manen : ^9/V tg /* = ~1 1.1^, 7 npi 1 - V tg /S j/tg /ls-l ' Ipi 1-V + 1 _ 1- V 1-Y'J ï - V. -m. 0,6 0,7 - r/r 0,8 0,9 0,95 1,0 Fig. 37. Overzicht van enige voorwaarden van minimum uittredeverlies voor de benaderde volgstroomschroef dius bij een kleine circulatietoename A r de cu met A c u en de ca met Aca verandert. De invloed van A r strekt zich echter over de gehele schroefstraal uit, W ij willen derhalve, uitgaande van dezelfde gegevens als Lerbs, met het verplaatsingstheorema van Munk de afleiding van de voorwaarde van minimum energieverlies behandelen. W ij krijgen dan. fi/ _ d W. V s _ d W. V s _ ds v'e 1 - IK * dn dt. <or dt tor 1 Y of wrijvingloos: ti. _ dso vh 1 ^25) dto tor 1 Teneinde nu de vraag te beantwoorden welke circulatieverdeling een optimale voortstuwingscoëfficiënt met zich mede brengt, wordt op straal r een kleine circulatietoename A r ondersteld. Dan zal de stuwkracht toenemen met een bedrag A (dso) en de tangentiaalkracht met een bedrag A (d T «). W ij voeren nu de volgende notatie in: A (dsp) v'e A (dt0l tor 1 - T = K 1 <}>' De verhouding K moet nu weer in het geval van minimum energieverlies onafhankelijk van de straal r zijn. Met behulp van het verplaatsingstheorema van Munk vinden we, zie (13) en (1 4 ): A (dso) = A r. p (tor C u /2 )d r... (13) AdTo = A T.p (v'e + ca/2)dr... (14) zodat onze voorwaarde voor minimum energieverlies wordt: of: K tg Pi tor Cu/2 v'e 1 v 'e -j- Ca/2 tor 1 1 1) K i" 474Sp terwijl (2 5) overgaat in: dus: é'i ds0 v'e 1 d ï ö ' tor 1 tg P l tg p; 1 <jj' K c o n sta n t tor Cu/2 ve 1 v'e h ca/2 tor 1 Tevens geldt voor een schroef, werkend in het radiaal veranderlijke veld achter het schip: zodat: K De voorwaarde voor minimum energieverlies wordt dan: tg 1 /i _ fr'\ (i _ VP: V tg P en bij verwaarlozing van de radiale veranderlijkheid van de zog: tg p; _ 1 (1 tg P W - \1... (IV) Interessant is nu het tg Pi/tg P-verloop over de schroef radius van I, II, III en IV voor een bepaald schip te vergelijken (zie fig. 37). Het blijkt nu dat IV de grootste belasting aan de naaf geeft, hetgeen in overeenstemming is met Helmbold s uitspraak. Vergelijking (III) is de momenteel bij het N.S.P. in zwang zijnde voorwaarde voor minimum energieverlies voor volgstroomschroeven. Hiermede worden cavitatie vrije scheepsschroeven ontworpen, die een rendementsverbetering van ca. 2% % behalen ten opzichte van de overeenkomstige B-serieschroef. Het N.S.P. zal in de toekomst experimenteren met vergelijking IV. Zolang echter de overtuigende resultaten van cavitatieproeven en rendementsmetingen van schroeven berekend met behulp van vergelijking IV ontbreken, is het raadzaam vergelijking III tg Pi. OpL Vt Y tg P als uitgangspunt van de berekening van de benaderde volgstroomschroef te beschouwen.

10 L ite ra tu u r H elm bold, H. B., Uber den Vortriebswirkungsgrad, W. R. H. [1] Lam m eren, W. P. A. van, Enige beschouwingen over het 1928, blz cavitatie- en erosievraagstuk bij scheepsschroeven, moderne [7 ] Goldstern, S., On the vortex theory of screw propellers, cavitatiecriteria, Schip en W erf, 1948 No. 10 en 11. Proceedings of the Royal Society of London, series A, 1929, [2 ] Balhan, ƒ. Een critische vergelijking van de voornaamste blz methode van toepassing van de werveltheorie bij het ontwerp [8] Karm an, Th. von en Burgers, }. M., General aerodynamic van scheepsschroeven op haar practische bruikbaarheid, Schip theory Perfect Fluids, Aerodynamic Theory, Durand W. F., en Werf, 1949 No. 9, 10 en 11. V0L II, Division E, blz. 74. [3 ] Manen, J. D. van Onderzoek naar de mogelijkheid in de [9] Ludwieg> H en G inzd} j ^ u v Theo.rie der Breitblatttunnel een juist beeld te verkrijgen van de in werkelijkheid aan schraube, Aerodynamische Versuchsanstalt Göttingen, U M de schroef optredende cavitatieverschijnselen, De Ingenieur, I No ^ t f [4] Lammeren,W. P. A.van, T roost, L. eil Koning, ]. G., Weer- [ 1 0] T t H, Theone n d. ES urf f r f ah«nder Sch stand en Voortstuwing yan schepen, De Technische Boek- r<<1 ' f * ' ternle P ^ a n e, bibliotheek N.S.P. handel Fï. Stam. * 1 ] otrassl, H., Camber correction for screw propellers, M.A.P., [5,] Betz, A., Schraubenpropeller mit geringstem Energieverlust Völkenrode VG 90 T met een naschrift van L. Prandtl. Nachrichten von der König- l 12] Gutsche, F., Versuche über die Profieieigenschaften der Blattlichen Gesellschaft der Wissenschaften zu Göttingen, Math. schnitte von Schiffsschrauben und ihr Einflusz auf deren Ent- Phys. Klasse, 1919, blz wurf und Auswertung, Mitteilungen der Preuszischen Ver- [6] H elm bold, H. B., Nachstromschrauben, W. R. H. 1927, suchsanstalt für Wasserbau und Schiffbau, Berlin, Fieft 10. blz. 5^8. Zie ook uittreksel in Schiffbau, blz Overzicht van de voornaamste der gebruikte tekens rti, Dimensie ^ T, Iekens, ~.. Verklaring resp. deiinitie A, da, kg Liftkracht (per bladelement of per ringelement). APK 2<Mn/75 pk Aan de schroef toegevoerde vermogen. Cu m sec 1 Geïnduceerde snelheid in de schroef straal oneindig ver achter de schroef. Cu m sec 1 Axiale component van Cn. cu m sec 1 Tangentiale component van e«. C s Cs Ca m sec 1 Slipsnelheid, betrokken op de hydrodynamische spoedhoek. _ ds<> Stuwkrachtconstante betrekking hebbende op stuwkracht zonder invloed van dg so ft - y^~c/4d ' de wrijving per ringelement. C x cos Y S Vz 9 v~e. -/4D- So Ï I T v V V 4 D 2 N U 'p v h r^ / ÏD 2 Stuwkrachtconstante betrekking hebbende op stuwkracht met inbegrip van de wrijving. Stuwkrachtconstante betrekking hebbende op stuwkracht zonder invloed van de wrijving. Vermogenconstante betrekking hebbende op het vermogen met inbegrip van de wrijving. _ No Vermogenconstante betrekking hebbende op het vermogen zonder invloed van No " LTp V c.«/4d 2 de wrijving. dno Vermogenconstante betrekking hebbende op het vermogen zonder invloed van N ~*ip v:t(, _'z/4'd de wrijving per ringelement. C x Coëfficiënt afhankelijk van de spoedverhouding op 0,7 R nodig bij sterkteberekening. r d m Naafdiameter. D m Diameter van de schroef. dn/d N aaf diameter-verhouding, e kgm 2 Dampspanning. VjJT Yr EPK - - nk Vermogen benodigd voor de voortbeweging van het schip zonder schroef. f 7 5 m Welving van profiel (algemeen). f geom> m Geometrische welving van het profiel. fjikl m Welving geïnduceerd door de gekromde stroming. f eff m Effectieve welving van het profiel. f/1 Welving-lengteverhouding. j7\ /[ Welvingscorrectie tengevolge van het tralie-effect. f s Coëfficiënt voor de wrijvingsinvloed op de stuwkracht. Coëfficiënt voor de wrijvingsinvloed op het vermogen. F (df') n r Oppervlak (algemeen). F m2 Schijf oppervlak van de schroef. F a m2 Ontwikkeld gestrekt bladoppervlak. E m Afstand van hartas tot wateroppervlak inclusief golfhoogte. FI m Spoed van het drukvlak. H/D Spoedverhouding. Ho.Tit m Spoed op 0,7 R. -

11 Tekens Dimensie resp. definitie V erklaring k 1 n N = 75. APK dn = dt. «r No dno N e = W. Vs ~ 75 EPK P Po A p = i/2p V W 2 P V 2 Ap/q ( A p / q ) f (A p /q )b Px q V2 PV 2 r dr R s Si Stop s/1 S ds So dso S c totaal T dt To dto Vo v'e V Vs Va w d w dwp X = r/r z «i A<* 3 Pi r dwp = Çp da Ca da Ca V2 P V 2. df dwp Vs P V 2. df S. Ve N m kgm sec 1 sec 1 kgml! kgm 2 kgm-2 kgm-2 pk kgm 2 m m m m m m kg kg kg kg lbs inch' kg kg kg kg msec msec 1 msec 1 kn of msec 1 msec 1 kg kg kg graden of radialen graden o f radialen graden of radialen graden of radialen m2 sec"1 Rake -verhouding, halve tangens van de trekkerhoek. Traliecorrectie geïnterpreteerd als een welvingscorrectie. Lengte van een schroefbladelement. Aantal omwentelingen van de schroef. Aan de schroef beschikbare vermogen. Aan de schroef beschikbare vermogen per ringelement. Aan de schroef geleverde vermogen bij verwaarlozing van de wrijving. Aan de schroef geleverde vermogen bij verwaarlozing van de wrijving per ringelement. Vermogen benodigd voor de voortbeweging van het schip zonder schroef. Statische druk oneindig ver voor een profiel. Statische druk in ongestoorde stroming ter hoogte van hart schroefas. Statische druk in een willekeurig punt van het oppervlak van het profiel. Drukverschil tengevolge van snelheidsverloop langs het profiel. Drukminimum van het profiel. Drukminimum van het profiel aan de drukzijde. Drukminimum van het profiel aan de zuigzijde. Vermogen per schroefblad. Stuwdruk. Straal waarop een schroefbladelement zich bevindt. Breedte van een bladelement (loodrecht op de translatierjchting). Halve schroefdiameter. Grootste dikte van een schroefbladelement. Bladdikte op hart schroefas.. Bladdikte aan de bladtop. Dikte-lengteverhouding van een bladelement. Stuwkracht van de schroef met inbegrip van de wrijving. Stuwkracht van een bladelement of een ringelement met inbegrip van de wrijving. Stuwkracht van de schroef zonder invloed van de wrijving. Stuwkracht van een bladelement of een ringelement zonder invloed van de wrijving. Maximaal t.p.v. de grootste dikte aan de zuigzijde optredende drukspanning met inbegrip van de tengevolge van de centrifugaalkracht ontstane spanning (volgens Taylor). Tangentiaalkracht van de schroef met inbegrip van de wrijving. Tangentiaalkracht van een bladelement of een ringelement met inbegrip van de wrijving. Tangentiaalkracht van de schroef zonder invloed van de wrijving. Tangentiaalkracht van een bladelement of een ringelement zonder invloed van de wrijving. Intreesnelheid in de schroef, gemiddeld over de schroef schijf. Gemiddelde intreesnelheid in de schroef op een radius. Sritelheid oneindig ver voor het profiel. Scheepssnelheid. Snelheid in een willekeurig punt van het oppervlak van het profiel. Ook wel grootste snelheid op rugzijde van het profiel. Scheepsweerstand. Element van de scheepsweerstand welke door een ringelement van de schroef overwonnen wordt. Profielweerstand van een bladelement of een ringelement. Verhouding van een schroef straal tot halve schroefdiameter. Aantal bladen. Effectieve invalshoek..correctie spoedhoek tengevolge van het tralie-effect. Hydrodynamische spoedhoek niet gecorrigeerd voor geïnduceerde snelheden. Hydrodynamische spoedhoek wel gecorrigeerd voor geïnduceerde snelheden. Circulatie om een profiel of bladelement. D rift-lift-coëfficiënt voor een vleugel met oneindige lengte-breedte verhouding. Liftcoëfficiënt. D riftcoëfficiënt. Rendement van de schroef.

12 «>, Dimensie Iek0nS resp. definitie Verklaring _ S. V o IN o Ideëel rendement van de schroef. r' _ S<> V ' T t T rt D. _ Ideëel rendement van een ringelement of bladelement van de schroef. 1 Si. Ai. f s % v,,rendement van de bladen. i ~j~ I/ i IN s - w # ~ Zoggetal. ds - dw & Gemiddeld zoggetal op een cylindrische doorsnede van de schroef. Y- Reductiefactor van de circulatie tengevolge van het eindig aantal bladen. k ~ ne) ~ (ök Snelheidsgraad zonder invloed van de geïnduceerde snelheden.. _ "1 c/2 Ai... Snelheidsgraad met invloed van de geïnduceerde snelheden. ^ W rijvingscoëfficiënt., bo N e E P K W.V APK" V oortstuw ingscoef ficien t. dw.v s Voortstuwingscoëfficiënt per ringelement van de schroef. dn 1 d ii YJp; Ideële voortstuwingscoëfficiënt. 1 ó Si' Ideële voorstuwingscoëfficiënt per ringelement van de schroef. P k g m 1 sec Dichtheid van de vloeistof. er = I _ Cavitatiegetal. q.9 = ß + A «- ~ «i graden of radialen Spoedhoek. 9-i Coëfficiënt afhankelijk van de spoedverhouding op 0,7 R nodig voor sterkteberekening. Y s - V.» y Volgstroomgetal gemiddeld over de schroef schijf. V* - v ' ^ = Gemiddeld volgstroomgetal op een cylindrische doorsnede van de schroef. V 8 w sec 1 Hoeksnelheid. ENGELS-AMERIKAANSE OLIE-CONTROVERSE Het besluit der Engelse Regering om de invoer van zg. dollar -olie, d.w.z. olie waarvoor in U.S.-dollars moet worden betaald, te beperken heeft de Amerikaanse maatschappijen begrijpelijkerwijze verontrust en geïrriteerd. De jongste beslissing wordt gemotiveerd door de besparing aan dollars welke wordt verkregen indien de aanvoer van dollarolie, welke voor het lopende jaar op basis der tegenwoordige prijzen een invoerwaarde van rond $ 625 millioen voor het sterling-blok vertegenwoordigt, met 5 a 10 % wordt gereduceerd en vervangen door sterling ~olie. Blijkens toelichting van het Ministry of Fuel and Power zou van het totaal van $ 625 millioen ruw weg $ 3 50 millioen aan Amerikaanse en $ 275 millioen aan Engelse maatschappijen voor leveranties van dollar-olie moeten worden betaald. De jaarlijkse leveringen der Amerikaanse maatschappijen vertegenwoordigen voor het sterling-blok een totale hoeveelheid van ca. 13 millioen tons resp. 96 millioen vaten. Engeland alleen betrok tot dusver rond vaten per dag! De besparing van $ 275 millioen welke de Engelse Regering door leveranties van sterling-olie hoopt te bereiken, representeert het bedrag dat jaarlijks aan de productie en distributie van circa 80 millioen tons olie in dollars ten koste wordt gelegd. Yan deze hoeveelheid werd overigens meer dan de helft aan landen welke geen deel van het sterling-blok uitmaken, geleverd. De,,dollar -uitgaven der Engelse maatschappijen vinden haar verklaring goeddeels in de royalties welke aan de productielanden in U.S.-dollars moeten worden betaald en het ministerie wees er in dit verband op, dat de verkoop van Engelse, d.w.z. sterling-olie aan landen buiten het sterling-blok de zozeer begeerde buitenlandse valuta ruimer doet toevloeien. Het besluit der Engelse Regering werd mede genomen naar aanleiding van een mededeling door haar van de Engelse maatschappijen ontvangen, dat zij dit jaar een surplus beschikbaar zullen hebben. Dit surplus is te danken aan de groter raffinage-capaciteit waarover de Engelse maatschappijen dit jaar kunnen beschikken. In Venezuela kwam kortgeleden een nieuwe raffinaderij gereed, terwijl medio11950 in het Midden- Oosten eveneens een nieuwe, grote raffinaderij in exploitatie komt. Dank zij deze uitbreiding wordt de totale productie der Engelse raffinaderijen dit jaar ge

13 schat op rond tons tegen tons in 1948 en slechts 2,5 millioen tons in Zodra de thans nog geprojecteerde uitbreiding der raffinage-capaciteit verwezenlijkt is, zal de productie-capaciteit tot 20 millioen tons stijgen! Een aanzienlijk deel dezer grotere productie zal uit stookolie bestaan en de veronderstelling ligt derhalve voor de hand dat door de vermindering in de aan te voeren dollar-olie, welke ruwweg op vaten per dag kan worden getaxeerd, allereerst het artikel stookolie zal worden getroffen. W at Engeland betreft zijn het in het bijzonder de Esso Export Corporation, dochteronderneming van de Standard Oil of New Jersey, de Caltex-groep dochteronderneming van de Texas Company en de Standard Oil Company of California, alsmede de Vacuum Oil Co. Ltd., dochteronderneming van Socony- Vacuum Oil Co. Inc., welke door het voornemen der Engelse Regering worden getroffen. Haar plaats zal naar alle waarschijnlijkheid worden ingenomen door de Anglo-Iranian Oil Co. Ltd., waarin de Engelse Regering zoals bekend een controlerend belang heeft in de vorm van ca. 55 % van het geplaatste aandelenkapitaal, en de Koninklijke Shellgroep. Het Engels voorbeeld is inmiddels door enkele andere landen gevolgd. Zo heeft bijvoorbeeld de Regering van India eveneens aan de Amerikaanse maatschappijen die tot dusver India van de benodigde petroleumproducten voorzagen, medegedeeld, dat zij dit jaar geen,,dollar -stookolie meer mogen leveren. Als motief noemde de Regering de noodzaak om de dollar-importen zoveel mogelijk te beperken terwijl zij er tegelijkertijd op wees dat thans voldoende,,sterling -o!ie beschikbaar is. Kenya, Engelse kroonkolonie, heeft een soortgelijke mededeling tot de Amerikaanse maatschappijen gericht, terwijl verwacht wordt dat ook Australië zal volgen. Merkwaardigerwijze wordt Bahrein door India als leverancier van dollar -olie beschouwd. Weliswaar wordt deze olie door Caltex, d.w.z. een der Amerikaanse groepen geleverd maar, zoals bijvoorbeeld uit de facultatieve dollar- en sterling-prijzen voor te Bahrein geleverde bunkerolie blijkt, neemt men ten aanzien der valuta geen rigoureus standpunt in. Abadan, afscheephaven der Engelse Anglo Iranian Oil Co. Ltd., wordt daarentegen als leverancier van sterling - olie beschouwd. Hier is dus kennelijk een streven om aan de Engelse belangen voorkeur te geven. Terloops zij er op gewezen dat de zeer grote raffinaderij te Abadan eigendom der Anglo Iranian is. Weliswaar vallen de behoeften aan petroleumproducten van India weg tegenover de zoveel grotere behoeften van Engeland, maar naar ruwe schatting betrok India tot dusver toch circa 3600 vaten stookolie per dag van Amerikaanse maatschappijen en het is begrijpelijk dat de betrokken Amerikaanse leveranciers t.w. Standard-Vacuum en Caltex dit a f zetgebied zeer ongaarne aan hun Engelse concurrenten af staan. Het is begrijpelijk dat de jongste monetaire maatregelen der Engelse Regering waarvan de Amerikaanse maatschappijen de dupe worden, in Amerika op verzet stuiten. Men herinnert aan de reeds eerder door Engeland met Argentinië gesloten ruilovereenkomst, waardoor Amerika, dat tot dusver vaten per dag aan A r gentinië leverde, dit afzetgebied verloren zag gaan. De Verenigde Staten die, hoezeer hun eigen tarieven-politiek door Europa maar al te vaak als een aanfluiting der met de lippen beleden handelspolitieke beginselen wordt beschouwd, ijveren voor opheffing der talloze belemmeringen, waardoor een vrije uitwisseling van goederen en diensten binnen het Europees kader goeddeels illusoir wordt. Zij zien dan ook bilaterale handelsovereenkomsten, zoals deze nog maar al te vaak worden aangegaan, als een doorkruising der doelstelling, die mede dooide verlening der Marshall-hulp beoogd wordt. In deze gedachtengang wordt het begrijpelijk dat de jongste beslissing der Engelse Regering aanleiding heeft gegeven tot critiek, die zich in feite uitstrekt tot het gehele complex maatregelen en overeenkomsten welke stuk voor stuk terugkeer tot een multilaterale uitwisseling van goederen en diensten en uiteindelijk de schepping van één groot Europees economisch-monetair blok, dat o.a. Paul Hoffm an als ideaal voor ogen staat, verhindert. Er dient overigens aan herinnerd, dat de European Marshall Plan Council in October jl. in beginsel zijn goedkeuring heeft gehecht aan de bouw van nieuwe raffinaderijen met een verwerkingscapaciteit van tons ruwe olie per jaar, welke capaciteit in 1952/1953 zou moeten worden bereikt. Vóór de oorlog bedroeg de raffinage-capaciteit der betrokken landen slechts tons per jaar, m.a.w. de thans geprojecteerde productiecapaciteit is bijna vijfmaal zo groot als die van vóór de oorlog. De European Council publiceerde inmiddels een door het zg. olie-comité uitgebracht rapport, waarin er krachtig op wordt aangedrongen dat geen der betrokken landen zijn raffinagecapaciteit zodanig uitbreidt dat een surplus ontstaat, waarvoor bij gebrek aan afzetmogelijkheden in het eigen land, elders een débouché moet worden gezocht, resp. gecreëerd. In deze gedachtengang beval het olie-comité aan dat met de uitbreidingsplannen in Frankrijk, Italië en de Benelux-landen wordt getemporiseerd. Ook het raffinage-programma voor West-Duitsland wordt door het comité als te optimistisch beschouwd en ook hier wordt op beperking aangedrongen. De European Council richtte in aansluiting aan meergenoemd rapport tot de Marshall-plan-landen het verzoek alle nieuwe olie-raffinage-projecten aan de Raad voor te leggen en de voorbereidende werkzaamheden vier maanden oj> te schorten, teneinde de Raad in de gelegenheid te stellen na te gaan of bij verwezenlijking der geprojecteerde uitbreidingsplannen productie en vermoedelijk verbruik al dan niet in evenwicht zullen zijn. Blijkens mededeling van de voorzitter van het olie-comité van de European Council moet het in verband met de geprojecteerde uitbreiding te investeren kapitaal op ruim $ worden gesteld. Overigens behoeft hiervan vermoedelijk slechts 29 /o in U.S.-dollars te worden betaald. De werkelijke besparing aan dollars, bijaldien de uitbreidingsplannen voortgang hebben, is uiteraard moeilijk te schatten, maar de voorzitter der olie-commissie, de heer J. A. Beckett, meende niettemin dat door vergroting der Europese raffinagecapaciteit jaarlijks het equivalent van $ 2 50 millioen aan buitenlandse deviezen zou worden bespaard. Het door de Raad aanvaarde rapport bepleit overigens de aanvoer in Europa van groter hoeveelheden ruwe olie en een geringer invoer van geraffineerde producten. Geleidelijke uitbreiding der Europese raffinage-capaciteit impliceert immers beperking der uitgaven in buitenlandse betaalmiddelen. Tegelijkertijd werd ernstig gewaarschuwd voor,,over - investering met het daaraan verbonden risico' van een te groot productie-apparaat. De olie-maatschappijen hebben de Raad toegezegd geen nieuwe raffinaderijen in Europa te bouwen zonder voorafgaand overleg met de European Marshall Plan Council. Ik maak van een en ander melding omdat hieruit blijkt dat de E.C.A. zich reeds eerder met deze materie heeft bezig gehouden en het bericht dat EngelandY besluit om geen invoer meer toe te staan van door Amerikaanse maatschappijen geproduceerde olie, ernstig bezwaar van de zijde der E.C.A. ontmoet, verwondert dan ook niet. Naar verluidt zouden functionarissen der E.C.A. het standpunt innemen, dat zolang geen opheldering ten aanzien der Engelse politiek is verkregen, verdere financiering van Britse raffinage-projecten met Marshall-gelden d.w.z. alle projecten waarbij Britse belangen zijn betrokken, dient te worden gestaakt. Wat de reële besparing aan dollars door beperking van.invoer uit het dollargebied betreft, wees de Financial T i mes er kortelings terecht op dat bij het sterlingblok aangesloten landen goederen, weleer uit het dollargebied betrokken,

14 thans in landen met zachte valuta kopen. Dit heeft onvermijdelijk tot gevolg dat een aantal landen thans over ruimer sterling-saldi beschikken. Het disagio waartegen transferabele ponden worden verhandeld wordt mede hierdoor verklaard. Deze goedkope transferabele ponden nu zijn oorzaak dat Amerikaanse importeurs hun in Engeland gekochte goederen ten dele met deze goedkope ponden betalen, terwijl de dollars waarmede deze goedkope ponden werden gekocht niet ten goede komen aan Engeland maar aan de landen welke hun sterling-surplus met een disagio aan Amerika verkochten! Uiteindelijk leidt derhalve de drastische Engelse invoerbeperking uit het dollargebied ertoe dat Engeland voor zijn uitvoer minder dollars ontvangt dan zonder invoerbeperking het geval zou zijn, maar het gehele stelsel van geforceerde invoerbeperking werkt tenslotte als een boemerang! Afgewacht moet worden op welke wijze een oplossing voor de thans gerezen controverse wordt gevonden. Intussen speelt zich ook in de Verenigde Staten zelve een strijd in de oliewereld af; de inzet vormt de olie-invoer van elders. Gedurende 26 jaren, d.w.z, van 1922 tot 1947 waren de Verenigde Staten op grote schaal exporteurs van petroleum. O n danks de uitbreiding van het motorisch wegverkeer en het staag toenemend verbruik van olie zowel voor huisbrand als door de industrie, slaagde men erin de productie aan het aanzienlijk gestegen verbruik aan te passen. In 1948 voltrok zich een ingrijpende wijziging. Blijkens officiële gegevens werd in laatstgenoemd jaar meer in- dan uitgevoerd. Groot was het invoer-excedent weliswaar niet, nl vaten per dag op een eigen dagproductie van meer dan 5,7 millioen vaten. Aanvankelijk werd aan een en ander weinig aandacht geschonken, maar dit veranderde toen begin 1949 bleek dat de benzine- en stookolie-voorraden aanzienlijk waren toegenomen en de eigen productie beperkt werd. De stookolieprijzen liepen onder de druk der voorraden terug, m aar... de aanvoer van elders nam nog steeds toe, evenals de ontevredenheid in de kringen der Amerikaanse producenten. Immers bleek alras dat enkele der grote buitenlandse oil pools waarin aanzienlijke Amerikaanse belangen zijn vertegenwoordigd, gunstiger resultaten bereikten dan verscheidene Amerikaanse producenten. De productie der Verenigde Staten is, vergeleken met een jaar geleden, circa 14 /o teruggelopen d.w.z. met iets minder dan vijf millioen barrels per dag. De dagproductie van het Midden-Oosten bleef op basis van rond 1,4 millioen vaten stabiel, terwijl die van Zuid-Amerika en in het bijzonder van Venezuela met meer dan 11 '/< steeg en thans circa vaten per dag bedraagt. Uiteraard wordt een aanzienlijk deel der elders geproduceerde olie ook in het buitenland verbruikt. Dit geldt zeker niet in de laatste plaats voor de productie van het Midden-Oosten die mede bestemd is om in de Europese behoefte te voorzien. Dat deel der productie van het Midden- Oosten dat door Amerikaanse maatschappijen wordt verkregen, ondervindt echter toenemende afzetmoeilijkheden, die nog geaccentueerd worden indien voor de boven gereleveerde Engels-Amerikaanse controverse geen bevredigende oplossing mocht gevonden worden. Uiteraard leiden de afzetmoeilijkheden die de Amerikaanse maatschappijen ondervinden er automatisch toe dat een groter percentage der olie uit het Midden-Oosten op de Amerikaanse markt wordt gebracht dan anders het geval zou zijn. Exporteerden de Verenigde Staten in 1945 gemiddeld nog vaten per dag, in 1948 was. de uitvoer gedaald tot vaten terwijl dit gemiddelde verleden jaar niet zal zijn bereikt, daar Argentinië, Frankrijk en Canada als afzetgebied verloren gingen, dan wel hun aanvoer aanzienlijk beperkten. Walter Levy, een oud- olie-administrateur van het Marshall-plan, voorspelt dat de daling dit jaar verdere voortgang zal hebben. Tegenover deze verminderde uitvoer staat een vrij krachtige stijging van de invoer. Bedroeg deze in 1948 rond vaten per dag, verleden jaar steeg deze hoeveelheid reeds tot circa vaten, terwijl verwacht wordt dat de invoer in het eerste kwartaal van dit jaar tot meer dan vaten per dag zal stiken. Op de Amerikaanse producenten maken deze cijfers uiteraard meer dan een zuiver platonische indruk. B lijft het invoer-tempo gedurende het gehele jaar 1950 gelijk aan dat van het eerste kwartaal, dan betekent dit immers dat de netto invoer, d.w.z. het verschil tussen bruto invoer en uitvoer in 1950 vergeleken met het jaar tevoren drie a viermaal groter zal zijn! Van republikeinse zijde de politici hebben zich enthousiast op deze dankbare materie geworpen stelt men bij monde van Alf. M. Landon, die zelf als producent in Kansas belanghebbende is, dat nauwkeurig vastgestelde quota in de wet dienen te worden vastgelegd. De democraten stellen voor de olie-invoer tot maximum 5 % van de binnenlandse behoefte te beperken dan wel het invoerrecht op ruwe olie, dat thans circa elf dollarcent per barrel bedraagt tot $ 2,50 te verhogen. Tegenover de argumenten der producenten die uitsluitend in Amerika werken, stellen de maatschappijen die ook elders bij de winning van olie geïnteresseerd zijn, dat het niet aannemelijk is dat de om vang van de invoer een zodanige is dat hierdoor eerstgenoemde belangen werkelijk zouden worden geschaad. Imports are a virtue, not a vice! Zij achten de van regeringswege gepubliceerde statistische gegevens ten aanzien van de invoer aanvechtbaar en geen betrouwbare waardemeter om de in- en uitvoer van olie nauwkeurig te bepalen. Eugene Holman, voorzitter van de Standard Oil Co. New Jersey, merkte kortelings in dit verband op: Men schijnt in brede kringen te denken dat de buitenlandse olie de inheemse, wat het binnenlands verbruik betreft, goeddeels heeft verdrongen en dat Amerika in feite afhankelijk is van het buitenland. Hiervan is geen sprake. Ten aanzien van de officiële statistische gegevens dient er op gewezen, aldus de heer Holman, dat bijvoorbeeld de hoeveelheden welke voor het bunkeren van buitenlandse schepen in bond aangevoerd worden, paraisseren onder de rubriek invoer. De uitvoercijfers zijn exclusief de voor militaire doeleinden aangekochte olie, die voor zover het bijvoorbeeld de marine betreft, goeddeels op reis naar het buitenland respectievelijk tijdens het verblijf aldaar wordt verbruikt. De National Petroleum Council bestudeert thans op verzoek van het Departement van Binnenlandse Zaken het cijfermateriaal zoals dit door de petroleummaatschappijen wordt verwerkt. In verband met de stelling: Imports are a virtue, not a vice wordt erop gewezen dat zowel uit een oogpunt van nationale veiligheid als van het belang der verbruikers, de invoer alleszins gerechtvaardigd is. De Verenigde Staten toch verbruiken bijna twee-derde gedeelte van de wereldproductie terwijl zij slechts één derde van de vastgestelde reserves controleren, m.a.w. Amerika verbruikt zijn reserves niet onaanzienlijk sneller dan de overige landen zodat vroeger of later in ieder geval tot invoer moet worden overgegaan. Importeurs zijn van oordeel dat dit thans reeds dient te geschieden opdat men, bijaldien zich onverwachte gebeurtenissen voordoen, paraat zij. De tegenstanders stellen hiertegenover dat, tenzij een krachtige olie-borende en producerende industrie wordt gehandhaafd door middel van beschermende maatregelen ten behoeve der Amerikaanse producenten, de nationale veiligheid eerst recht wordt bedreigd. Door de aanzienlijke invoer van olie worden de ruwe olie-prijzen gedrukt, hetgeen tot gevolg zal hebben dat de exploratie van nieuwe vindplaatsen, hetgeen goeddeels door de,,onafhankelijken geschiedt, wordt vertraagd. Een en ander zal er onvermijdelijk toe leiden dat Amerika steeds meer van buitenlandse olie afhankelijk wordt. Een te bedenkelijker consequentie daar deze in geval van oorlog kan worden afgesneden. Mindere bedrijvigheid in de petroleum-industrie impliceert overigens ook minder werkgelegenheid. De actie tegen de overzese aanvoer wordt goed

15 deels gevoerd door de minder belangrijke leden der Independent Petroleum Association of America, maar ontmoet toch ook sympathie bij enkele grotere maatschappijen. Zo hebben o.a. Cities Service en de Standard Oil Co. (Indiana) de vrees uitgesproken dat de invoer wel eens te grote afmetingen zou kunnen aannemen. Men ziet, ook hier problemen van zuiver interne aard die nochtans met het eerder genoemde, zij het zijdelings, verband houden en welker oplossing voor de toekomstige ontwikkeling van de petroleumindustrie van grote betekenis is. C. V e r m e y DE NEDERLANDSE REDERIJEN IN 1949 Een algemeen overzicht Wanneer wij een terugblik werpen op het afgelopen jaar, komt als meest vermeldenswaardig feit naar voren, dat onze Koopvaardijvloot de vóóroorlogse sterkte weder heeft bereikt. Dit stemt tot tevredenheid en wij kunnen niet nalaten, hier een woord van waardering te richten tot het Directoraat-Generaal van Scheepvaart, dat de reders krachtig heeft gesteund in hun pogingen tot herstel van de vloot. Indien wij echter in bijzonderheden afdalen, dan ontmoeten wij minder gunstige omstandigheden. In de eerste plaats is de samenstelling van onze vloot niet dezelfde als vóór de oorlog. Zo bestaat er een ernstig tekort aan passagiersschepen, wat o.a. hieruit blijkt, dat voor de repatriëring van Nederlanders uit Indonesië herhaaldelijk vreemde passagiersschepen moeten worden gecharterd. Voorts is het aantal grote tankers beduidend lager dan destijds (hoewel hierin juist dezer dagen een niet onbelangrijke verbetering valt te constateren). Tenslotte is de gemiddelde leeftijd der schepen veel te hoog, terwijl vele schepen behoren tot de Liberty-, Empire- of Ocean-klasse en niet voldoen aan de hoge eisen, welke onze rederijen vroeger gewoon waren te stellen. Speciaal de snelheid dezer schepen steekt ongunstig af bij die der moderne lijnschepen. Om de vloot weder op hetzelfde peil te brengen van vóór de oorlog, zouden vele schepen moeten worden gebouwd, doch de hoge bouwkosten en de minder gunstige vooruitzichten zijn oorzaak, dat slechts schoorvoetend tot bestelling van nieuwe tonnage wordt overgegaan, temeer waar de levertijden, hoewel een neiging tonend tot korter worden, toch nog veel langer zijn dan vroeger gebruikelijk was. Vergeleken met de buitenlandse vloten is de onze in een jaar tijd af gedaald van de 5de tot de 7de plaats, daar Frankrijk en Panama haar zijn gepasseerd. W at Panama betreft, is dit eigenlijk kunstmatig, omdat nog steeds reders in verschillende landen, voornamelijk in de Verenigde Staten er de voorkeur aan geven, hun schepen onder Panamese vlag te laten varen in verband met de lagere exploitatiekosten onder die vlag. Wel werd van werknemerszijde gedreigd met een boycot, doch op voorstel van de regering van Panama werd deze uitgesteld, terwijl onderhandelingen werden geopend. Deze zijn nog niet afgelopen. Een nieuwe ontwikkeling op dit gebied is, dat er schepen onder de vlag van Liberia gaan varen. Nu aan Japan onbeperkte aanbouw is toegestaan en ook Duitsland verruiming heeft verkregen, dreigt ook van die zijde het gevaar, dat op de duur onze vloot overvleugeld wordt. N iet algemeen bekend is bv. dat de Duitse kustvloot ongeveer twee keer zo groot is als de N e derlandse. Het aantal kustvaarders hier te lande breidt zich steeds uit en vele hebben de maximum tonnenmaat van 500 r.t.b. Op dit gebied is de aanbouw veel levendiger dan deze voor de grotere schepen is. Onze werven waren dan ook volgens opgave van Lloyd s dd. 30 September 1949 voor 60 % (wat de tonnenmaat betreft) bezet met werk voor het buitenland en mochten binnen afzienbare tijd geen nieuwe opdrachten worden verkregen, dan begint daar onderbezetting te dreigen. Het vóór of tijdens de oorlog opgedragen werk is,- op één uitzondering na, gereed. Het scheepvaartverkeer in onze havens nam niet onbelangrijk toe, doch de goederenbeweging is bv. voor R o tterdam nog maar de helft van vóór de oorlog. De haven van Rotterdam is nu geheel hersteld; het aantal binnengekomen schepen overschreed de 11:000. Door het steeds toenemende aantal kustvaarders daalde de gemiddelde tonnenmaat. In toenemende mate doen onze lijn schepen weder Duitse havens aan. De vrachtenm arkt De wereldvrachtenmarkt is ook dit jaar weder gedaald, ai was er tijdelijk, zoook de laatste maanden, van enige opleving sprake. De devaluatie van de gulden met ± 30 % in September, gepaard gaande met een ongeveer gelijke devaluatie van het Engelse pond en van vele andere buitenlandse valuta s, heeft op de vrachtenmarkt een verwarde toestand geschapen. H et is nog niet duidelijk of het op de duur een voor- dan wel een nadeel zal blijken te zijn, maar vermoedelijk zal dit laatste wel het geval zijn. De hoge brandstofprijzen, speciaal voor bunkerolie, daalden gedurende de eerste helft van het jaar aanzienlijk, maar de devaluatie had tot gevolg, dat deze weder belangrijk stegen. In het algemeen kan van een verlaging der exploitatiekosten niet gesproken worden. Ook werden vele reizen ongunstig beïnvloed door langdurig oponthoud in verschillende buitenlandse havens. Wel werd soms hiertegenover door conferences een tijdelijke vrachtverhoging ingesteld, doch de scheepvaart zou er veel meer mee gebaat zijn, als de los- en laadwerkzaamheden in hetzelfde tempo verliepen als vroeger in normale tijden. Men zou dan met een kleiner aantal schepen de lijnen met eenzelfde frequentie kunnen bedienen en niet telkens genoodzaakt zijn vreemde ruimte te charteren. De boycot, die het verkeer met N e derlandse schepen tussen Australië en In donesië belemmerde, kwam kort geleden tot een einde. Men zal dienen af te wachten, welke gevolgen de gewijzigde staatkundige toestand in Indonesië zal hebben voor de scheepvaart onder Nederlandse vlag. De charterhuren van de door de Nederlandse regering aan diverse rederijen verhuurde Liberty-schepen, welke charters in 1950 aflopen, zullen worden verlaagd. Op deze schepen is 57 % van de aankoopwaarde afgeschreven, zodat in het vervolg met lagere afschrijvingen kan worden volstaan. Een drietal schepen werd dit jaar verkocht, zodat van de 29 schepen thans nog 25 verhuurd zijn. Waar de rederijen een optie hebben tot begin 1950 voor aankoop van de door haar gecharterde schepen, is het niet onmogelijk dat nog meer regeringsschepen in particuliere handen overgaan. Verschillende rederijen beklaagden zich erover, dat zij door de regering zijn genoodzaakt op in Amerika gekochte schepen een hypotheek in dollars te sluiten, terwijl de regering niet het risico van een stijging van de dollarkoers wilde dragen. Nu de gulden gedevalueerd is, is dit vraagstuk acuut geworden. Het is ons echter niet bekend, of het reeds is geregeld. Vereen. N ederlandsche Scheepvaart. Mij. Deze zag haar vloot vermeerderen met de m.s. H eem skerk, (6293) * en H oogkerk (6291), terwijl het Liberty-schip Buys Bcdlot onder de naam Laagkerk (7141) in charter werd genomen. Het

16 m.s. Jagersfontein (10.800) zal begin Maart proefvaren. Het financiële resultaat was minder gunstig dan het jaar tevoren, zodat over 1948 slechts 4 /c (in aandelen) kon worden uitgekeerd. Ook in 1949 werd het resultaat ongunstig beïnvloed, ditmaal door een hevige tarievenstrijd op de lijnen naar India, welke tenslotte tot een overeenkomst leidde. Sedertdien doen schepen van de Perzische Golf Lijn Londen aan om te laden. H oll and-a m erika Lijn In de vaart kwam het s.s. Scbiedijk (9592), bestemd voor de Java-New York Lijn, terwijl het geheel gereconstrueerde m.s. D am sterdijk onder de naam D d e r dijk (10.820) in de Pacific Lijn werd geplaatst. De s.s. D iem erdijk en D int eldijk (elk ), eveneens in aanbouw. Eerstgenoemd is kortgeleden te water gelaten. Nog steeds is men er niet in geslaagd om te voorzien in de dringende behoefte aan ruimte voor passagiers op de hoofdlijn. Het over 1948 behaalde resultaat was weder bevredigend. Uitgekeerd werd een dividend van 9 %, waarvan 5 % in aandelen. Stoom vaart Mij. N ederland Hier hadden geen wijzigingen in de vloot plaats. In aanbouw bleven een m.s. van 5800 en een s.s. van 7000 ton. Het dividend bedroeg wederom 9 c/o. K oninklijke Kotterdam sche Lloyd. De m.s. Mataram (9727), Langkoeas (9270) en Blitar (9262) kwamen gereed. De laatste twee zijn tevens ingericht voor het vervoer van pelgrims. Er werd een s.s. van 8000 ton besteld. Het pass.schip hidrapoera (10.825), tijdens de oorlog verbouwd tot troepenschip, werd na vrijgave door de regering, verbouwd tot motorvrachtschip met uitgebreide passagietsaccommodatie ( ). Het schijnt dat van de aanschaffing van een zeilend schoolschip door de gezamenlijke Nederlandse rederijen niets komt. Dit gaf de K.R.L. aanleiding tot het aankopen van de gewezen loodsschoener A lk, die na verbouw in de vaart werd gebracht onder de naam A lbatros en reeds met succes enige reizen heeft volbracht. Het dividend over 1948 kon worden verhoogd van 7 % tot 8 %, waarvan 5 % in aandelen werd uitgekeerd. Koninklijke Vake tv aart Mij. Het blijkt dat het s.s. Sidajoe (1788) en het m.s. Toboali (760) nog tot de vloot behoren. De Van Spilbergen (3237) werd voor sloop verkocht, de Sipirok (1787) tot zinken gebracht en de Mampawa (4 68) werd af gevoerd. De vloot werd uitgebreid met de m.s. Camphuijs (4497), Band (4513), Van K icbeeck (4511), W aibelong, Waingapoe (elk 2831), W ahverang (2830), Sinabang, Siberoet (elk 2913), Siaoe (2194), Sigli (2179) en Silindoeng (2180). Bovendien met de m.s. Blak, Bosnik, Dam mar, D em ta, F. Annmp utty, Hollandia, K ota N ica, Lammers van Toorenburg, M eraukc, Morotai, Nila, N oem - focr, Samuel Jacob, Sansapor, Sarmi, Sentani, Seroei, Sitsen, Tahoelandang en W akd e (elk 556), die van de N.-I.-regering werden overgenomen, de m.s. Bentenaiir, Betana, Taboelan, Talhvang, Tapatoean, T arem pa (elk 176), Beaso, Belanta, Berom bm ig en Besori (elk 172), welke vaartuigen verhuurd blijven aan de Stichting Gemeenschappelijk Schepenbezit. Het m.s. Sibigo (2180) werd te water gelaten en besteld werden de m.s. Bant.-' mun, Barito (elk 1330), Sanana, Sabang, Sant bas (elk 1800), Moesi en Minjak (elk 1000). Het dividend over 1947 werd vastgesteld op 8 /o, terwijl over 1948 een interim-dividend werd uitgekeerd van 5 %. Van het totaal ad 13 % werd 9 Y n % in aandelen beschikbaar gesteld. Het slotdividend over 1948 bedroeg4 %. De vloot begint zo langzamerhand weer de vooroorlogse omvang te naderen, want met de 16 schepen (8 der K- klasse en 8 der B-klasse), die nog eigendom van de Nederlandse regering zijn, doch door de K.P.M. beheerd worden mede, bestaat de vloot op het ogenblik uit 105 eenheden. Hierbij dient men in het oog te houden, dat de schepen voor de zg. buitenlandse lijnen zijn overgegaan aan de K.J.C.P.L. K oninkl. Java-C hina Faket vaart Lijmen Deze rederij heeft in aanbouw de mototpassagiersschepen Tjhvangi, Tjiloewah (elk 9500) en de motorvrachtschepen Straat Makassar, Straat. Banka (elk 8000) en T jiban tjet (6000). Het dividend bedroeg 9 /c. K oninkl. N ederlandsche S toom boot Mij. Het nieuwe m.s. N estor (2079) en de geheel gerestaureerde H ector en Midas (1906) kwamen in de vaart. Aangekocht werden 2 Victory-schepen, die de namen Baarn (7646) en Bennekom (7666) ontvingen. Verdere aankoop ligt in de bedoeling, doch ondervindt moeilijkheden, o.a. door het feit, dat de Amerikaanse regering geen schepen meer verkoopt uit haar voorraad en ook reeds toestemming heeft geweigerd aan Amerikaanse rederijen om tonnage naar het buitenland te verkopen. Misschien dat men zal slagen in Canada, waar de regering dezer dagen de verkoop heeft vrijgegeven. Nog steeds moeten vrij veel schepen gecharterd worden, doch tot dusverre weerhielden de zeer hoge bouwprijzen, gepaard aan lange levertijden, het bestuur van het plaatsen van orders voor nieuwbouw. Voor wat de korte lijnen in de Europese vaart betreft, kan voor een deel in de behoefte worden voorzien door daarin schepen te bezigen, die voor de kustvaart in de Caraibische Zee (welke vaart de laatste jaren minder bevredigende resultaten opleverde) bestemd waren. Nadat reeds 4 in 1947/1948 gebouwde schepen in die vaart worden gebezigd, is thans de Plato (388), die voor revisie naar Nederland gekomen was, daarin geplaatst en het komt ons waarschijnlijk voor, dat de Doti.ro (3 88), die uit de West terugkeerde, eveneens daarvoor bestemd is. De motorvr.schepen Pericles (3167) en Socrates (3169) worden verbouwd tot passagiersschepen om althans enigszins tegemoet te komen aan het gebrek aan ruimte voor passagiers. Zij zullen worden verdoopt in Oranjestad, en W illemstad. De s.s. Bar a lt-(7 80) en Euterpe (8 97) werden opgelegd en zullen vermoedelijk worden verkocht. Een ernstig verlies leed deze rederij kort geleden, toen het m.s. Doros (921) tengevolge van een ontploffing zonk, bij welke ramp ongeveer de helft der opvarenden het leven verloor. Het financiële resultaat was wederom gunstig zodat het dividend kon worden gehandhaafd op 7 %. Het aandelenkapitaal werd met ƒ , vergroot. Van N ie velt, Goudriaan & C o. s Stoom vaart Mij. Het m.s. Alnati, ex A lbireo (73 68) kwam, nadat een nieuw voorschip was aangebouwd, in de vaart. Eveneens kwamen gereed de kustvaarders M atar N (400), M irfak N (497) en M erak N (491). In aanbouw bleven de m.s.a ltaïr (7000) en A hchaïn (6000). De A lpbacca (7651) voer niet langer met levend vee, doch werd met de A l- pherat (7650) in dienst gesteld op de Holland-Interamerica Line, die tezamen met de Holland-Amerika Lijn wordt onderhouden. Dit is een 3-wekelijkse vrachtdienst tussen havens aan de Oostkust van Noord-Amerika en havens aan de Oostkust van Zuid-Amerika. Ook hier werd hetzelfde dividend uitgekeerd als over 1947, nl. 9 %. Het gecharterde Liberty-schip Alam ak (7231) werd in eigendom verkregen. O verige rederijen De voor de N.V. tot voortzetting van de Koninklijke Hollandsche Lloyd in aanbouw zijnde schepen zullen de namen H elvetia en Iberia (elk 4500) ontvangen. Deze namen duiden er op, dat het passagiersschepen worden. Een modern motorvrachtschip, dat Gooiland (5268) werd genaamd, werd aangekocht.

17 Wm. H. Müller & Co. N.V. bracht in de vaart de m.s. Batavier I (welke eerst Aardenbier gh zou heten), Batavier III (elk ), Marne (4 0 0 ), D om burgh en V rijburgh (elk 991). De laatste twee werden geplaatst in de lijn naar Casablanca. De Hollandsche Stoomboot Mij. ver-' kocht het oude s.s. V liestroom (655) en bracht in de vaart het aangekochte m.s. T exelstroom (13 77). Het m.s. I J stroom (500) werd te water gelaten, terwijl het zusterschip Amstelstroom nog in aanbouw is. H et dividend bedroeg wederom 7 %. Er werd een bedrag van nieuwe aandelen uitgegeven. Voor de Scheepvaart- en Steenkolen Mij. bleef een m.s. van 2600 ton in aanbouw. De Oranje Lijn (Anthony Veder & Co.) bracht het m.s. Prins 'Willem V (1567) in de vaart, terwijl het van de regering gecharterde s.s. H edel werd aangekocht en de naam Prins Philips W illem (2065) ontving. Het m.s. Tero (5 609) kwam in de vaart voor de Maatschappij Vracht- Si vaart. Voor de N.V. Gebr. v. Uden s Scheepvaart & Agentuur Mij. werd de kustvaarder N icuwehaven (500) te water gelaten. De Stoomvaart Mij. Oostzee, die evenals het vorige jaar 9 /o uitkeerde, waarvan 5 % in aandelen, bestelde het m.s. O otm arsum (5500). Het gecharterde s.s. O otm arsum werd aan de regering teruggegeven en werd aangekocht door de nieuw opgerichte Montaan Transport Mij. te Rotterdam, die het onder de naam Joost van den Vondel (723^2) in de ertsvaart bracht, evenals het tot dusver bij de S.S.M. in huur zijnde s.s. Ja cob Cats (7240). H et vierde voor de N.V. Houtvaart in aanbouw zijnde m.s., genaamd IJssel (1837) kwam gereed. Het dividend bedroeg ook dit jaar 9 %. De kustvaarder Carpo (494) van de Maatschappij Zeevaart kwam gereed. H et dividend bedroeg onveranderd 8 %. Het s.s. Stad Breda (7361) voor de Halcyon Lijn kwam eveneens in de vaart. De kustvaarder H artel (400) van P. A. van Es & Co. kwam gereed, evenals het m.s. Laertes (8270) van de Neder!. Stoomvaart Mij. Oceaan. De firma James Smith & Zonen liet een landingsvaartuig verbouwen tot vrachtschip. In tegenstelling met de tot dusver in de vaart gebrachte ex-landingsvaartuigen, was het ditmaal geen kustvaarder, want de Eendracht (2613) heeft behoorlijke afmetingen. Op het ogenblik doet het een ongebruikelijke reis, nl. met 850 levende koeien naar Peru. EEN HALVE EEUW SPLIETHOFF, BEEUWKES & Co. N.V. Het mag zeer zeker als een unieke gebeurtenis in de branche van de werktuigmachinehandel worden aangemerkt, dat een firma onder dezelfde directeur haar 50-jarig jubileum viert. D it heugelijke feit zal op 1 Maart door de alom in den lande en ver buiten de grenzen bekende firma Spliethoff, Beeuwkes & Co. N.V., gevestigd Vierhavensstraat 133, Rotterdam, worden herdacht. De in industriële kringen zeer bekende heer Joh. Beeuwkes zal als oprichter der Firma dan tevens het bijzondere feit herdenken dit bedrijf gedurende 50 jaar als directeur te hebben geleid. Dank zij zijn energieke leiding is het gelukt, de firma in deze 50 jaren een vooraanstaande plaats in de handel van werktuigmachines en houtbewerkingsmachines te doen innemen, terwijl tevens uitgebreide relaties werden aangeknoopt in scheepsbouwkringen. W ij mogen erkennen, dat haar deze plaats, op grond van de betoonde activiteit en bonafide wijze van zakendoen zeer zeker toekomt. Bij het ingaan van de laatste wereldoorlog was de toen reeds lang gevestigde firma ondergebracht in een der oude panden aan de Leuvehaven. Door het De bekende houthandel voorheen William Pont te Zaandam, die reeds een aantal kustvaarders bezit, kocht een stoomschip aan, dat de naam W ilpo (1600) ontving en in hoofdzaak dient voor de aanvoer van hout naar Zaandam. Het regeringsschip s.s. Salando (53 68), dat onder beheer voer van A n thony Veder & Co., werd naar het buitenland verkocht. Hudig & Pieters Algemene Scheepvaart Mij. heeft de kustvaarder Vlier (5 00) in aanbouw. Tankvaart Een overgang van de gewone vaart naar de tankvaart wordt gevormd door bombardement van Rotterdam in 1940 viel ook dit pand als offer van de geweldige verwoesting en kon van de inventaris niets worden gered. Ondanks de in deze periode nauwelijks te overwinnen moeilijkheden gelukte het de heer Beeuwkes nieuwe kantoor- en magazijngebouwen voor de firma aan de Vierhavensstraat te doen oprichten. Door een in Maart 1943 plaats gehad hebbend bombardement werd de firma wederom een zware slag toegebracht, doordat de behuizing voor de tweede maal volledig werd verwoest. Met onverminderde energie werden direct daarna weer plannen beraamd voor het doen optrekken van een nieuw gebouw. De uitvoering van deze plannen moest helaas als gevolg van door de oorlog gedicteerde omstandigheden wachten tot na de bevrijding. Gedurende deze tijd vond de firma een tijdelijk onderkomen in Overschie. Reeds kort na deze oorlog kon opdracht tot de bouw van een nieuw pand worden verstrekt. Dit moderne gebouw, met grote en goed ingerichte ruimten voor kantoor, magazijn en showroom kon op 1 Januari 1948 worden betrokken en is herrezen op dezelfde plaats, waar het voorgaande in 1943 werd verwoest. De oude en solide firma kon haar intrek nemen in een alleszins naar de eisen des tijds ingericht gebouw, van waaruit de zaken met vernieuwde energie werden aangepakt. Sindsdien heeft de firma getoond haar plaats waard te zijn en wij twijfelen er niet aan, of deze firma, waarvan de leiding blijk heeft gegeven van taaie volharding en onuitputtelijke energie, zal ook gedurende het verloop van de komende decennia mooie resultaten oogsten. Vol vertrouwen kan dan ook de verdere ontwikkeling van het bedrijf tegemoet worden gezien en wij kunnen besluiten met de heer Beeuwkes en zijn firma onze welgemeende gelukwensen voor de toekomst aan te bieden. Phs. van Ommeren s Scheepvaartbedrijf, daar deze rederij de laatste jaren ook gewone trampschepen exploiteert. Thans heeft zij behalve de motortanker Duivendrecht (5 300), en de motortankers Sliedrecht (10.500) en Scherp endrecht (11.000) ook het lijn vrachtschip Kieldrecht (6800) in aanbouw. De uitkering bedroeg weder 9 % ; het kapitaal werd ondershands met ƒ , uitgebreid. Het concern Koninklijke Shell heeft voor haar dochter-mij., de Curagaosche Scheepvaart Mij., in de vaart gebracht de s.s. G em m at Gastrana en Glessula (elk 5 040), terwijl het s.s. Gadinia

18 ( 5 800) te water liep en de G ym t om a e n Ge nota (elk 5040) nog in aanbouw zijn. Voor de dochter-mij., de Ned.-Indische Tankstoomboot Mij., die thans verdoopt is in Ned.-Indonesische Tankvaart Mij., üep te water de motortanker Fe- Upes (2830), terwijl nog één of meer zusterschepen op Engelse werven in aanbouw zijn. Voor de dochter-mij. La Corona kwam in de vaart de nieuwe motortanker Mitra (8263). Dezer dagen is men bezig 5 in de jaren 1935/1938 gebouwde motortankers., die eersx onder Nederlandsenvlag, voeren, maar in 1939 onder Engelse vlag werden gebracht, weder onder Nederlandse vlag terug te brengen. Zij ontvangen de namen Metula, ex Clausma (8083), Mal ca, ex Carelia, M yonia, ex C ym bula (elk 8082), Marisa, ex M irdda (8069) en Kotula, ex Rapana (8096). Door bovenvermelde mutaties vermeerderde de Nederlandse koopvaardijvloot met 51 schepen en r.t.b. en verminderde met 6 schepen en r.t.b., zodat de netto vermeerdering bedroeg 45 schepen met r.t.b. Op het ogenblik zijn nog minstens 37 schepen met ± ton in aanbouw, waarvan 12 in het buitenland. D it is, vergeleken met een jaar geleden, een achteruitgang van 18 schepen en ton. *) De getallen, tussen haakjes gep'aatst achtcr de scheepsnamen, geven de bruto-inhoud in rcgistcrtannen. NIEUW E UITGRAVEN H ef veredelen van gietijzer Als constructiemateriaal staat gietijzer achter bij de staalsoorten door zijn broosheid en geringe treksterkte. D it wordt geweten aan liet aanwezige koolstof. Heel in het kort komt de zaak hierop neer, dat- de grafiet.- kristallen lagen vormen, die in alle richtingen voorkomen. Bij belasting op trek zal zulk een Jaag, ongeveer loodrecht op de werklijn van de kracht, gemakkelijk bezwijken. Men tracht hierin nu verbetering te brengen door de grafietkristallen op te hopen in zeer kleine, ongeveer bolvormige ruimten, die in het materiaal verspreid zijn. De zwakke grafietlagen ontbreken dan, zodat de treksterkte aanzienlijk kan toenemen. Om dit te bereiken zijn langdurige en moeilijke onderzoekingen nodig. H et bestaan bv. van The British Cast Iron Research Association bewijst wel, hoe ingewikkeld de materie is en hoeveel waarde men hecht aan gunstige resultaten. In het Journal of the iron and steel institute van Maart 1947 vindt men een uitgebreid overzicht van de verkregen resultaten door Morrogh en Williams, waarbij aan het eind verwezen wordt naar niet minder dan 115 bronnen, waarin hetzelfde onderwerp behandeld is. In het nummer van Maart 1948 van hetzelfde tijdschrift geven bovengenoemde auteurs een vervolg op hun eerste artikel. Daarbij is in het bijzonder gelet op de resultaten, verkregen door toevoeging van het element cerium (No. 58). The Mond Nickel Company Limited zendt ons nu de volgende circulaire, waaruit blijkt, dat zij in staat is gietijzer te leveren van hoge kwaliteit. Het betreft hier een feit van grote betekenis in.de metaalwereld. Bolvorm ige g ra fiets t rit ctm i r in gietijzer In de afgelopen maanden zijn verschillende publicaties in de technische pers van alle landen verschenen over een nieuw gietijzerproduct. Het is verkregen door toevoeging van magnesium, waarvan het gevolg is, dat de grafiet in de gedaante van kleine bolletjes voorkomt. Deze nieuwe vinding heeft meer dan de dubbele treksterkte van gewoon giet- ' \JzCj.,rio "iahaejl"e1aj 3n~gböageii''eii~gewröiïge.ijL worden. Laatstgenoemde eigenschap kah aanmerkelijk verhoogd worden door een korte verhitting. Het nieuwe materiaal kan gemakkelijk en economisch vervaardigd worden. Toepassingen zijn mogelijk in de machinetechniek, bij bouwen en voor kleinere voorwerpen van algemeen gebruik. Spoedig zal blijken, welk een grote verbetering het is, vergeleken bij het thans gebruikte gietijzer, terwijl het zelfs in sommige constructies de staalsoorten vervangen kan. Het is zonder twijfel de belangrijkste ontwikkeling van een ijzersoort in de laatste tijd. De International Nickel Company heeft onlangs de U.S.-patenten en hiervoor verkregen. Het Engelse patentbxireau heeft de Mond Nickel' Company de patenten en verschaft. Patentaanvragen zijn gedaan in de voornaamste industrielanden en reeds verkregen in België, Italië en Zuid-Afrika. Liet nieuwe gietijzer is het ï-esultaat van jarenlang onderzoek in de laboratoria van de International Nickel Company en aangesloten bedrijven. Reeds 40 firma s in de U.S.A. vervaardigen het nieuwe ijzer in licentie. Daaronder zijn bedrijven die meer dan 100 ton van het nieuwe product per dag leveren. Twaalfduizend gietingen hebben met succes plaats gehad. In Engeland zijn reeds licenties voor de vervaardiging toegestaan en andere, ook op het vasteland van Europa, kunnen in de toekomst tot stand komen. Uitgegeven door: 1 The Mond Nickel Company, Ltd., Sunderland House, Curzon Street, London W. 1. Ir. J. w. H e ï l Les Notiveautés Techniques Maritimes 1949, uitgave van het Journal de la Marine Marchande, 190, Boulevard Hausmann, Parijs. Elk jaar verschijnt van het Journal de la Marine Marchande een nummer bij de jaarwisseling. Deze keer is de inhoud al zeer interessant en lezenswaard. Ook hier begint men meer en meer aandacht te schenken aan de practijk, evenals in de A.T;M.A. De eenzijdige gerichtheid op de steile toppen der technische mathematica en physica, die de Franse ingenieur kenmerkte, wordt de laatste jaren verlaten; hiertoe heeft ook het Bestuur van de ATM A aangespoord. Wij mogen hier blij om zijn, want wij kunnen nu uit het Zuiden studies verwachten waar een al te gelijkvloerse ambachtelijkheid en een te zuurstofarme hooggebergte-atmosfeer vermeden zullen zijn, en waar de beweeglijke en begaafde Franse geest bevruchtend en opwekkend zullen werken. De aandacht wordt voornamelijk getrökken door een zeer uitvoerig opstel over de Conventie van Londen 1948 voor de veiligheid ter zee, door P. Audigé. Dan door een evenzeer uitvoerig stuk door M. Barillon en M. Vidal over aluminium in de scheepsbouw uit allerlei gezichtspunten gezien. Een b ijzonder welkom artikel schreef I. Leleu over de moderne richtingen in de betimmering en versiering van mailboten. Deze studie beperkt zich niet tot wat foto s en plannetjes, maar gaat op de grondleggende denkbeelden, de materialen, de kramerijen, enz. in, waardoor een zeer belangrijk gebied samenvattend en doordringend behandeld wordt, dat elders niet of onvolledig wordt beroerd. ~Vervólgens schrijft I. Messiez-Poche over moderne binnenschepen, zowel in Europa als in Amerika. D it stuk wordt gevolgd dooreen beschrijving van een Rhöne-Rijn-sleepboot met vier schroeven. \ Het machinemezen belicht R. Waeselynck met een studie over de gasturbines samen met stoommachines, een statistische beschouwing over de ontwikkeling der Dieselmotoren, door I. Viard, een aantal opmerkingen over B. en W.-motoren van groot vermogen, door M. Fouquet, een studie van I. Perrachon over stookolie als brandstof voor dieselmotoren. Merkwaardig is de snellopende viercylinder stoommachine met twee assen van Christiansen en.meyer (artikel van. A. Thirion en E. J. Cornand), waarvan de gewichten liggen tussen 27 kg/ipk bij 520 ipk en 30,5 kg/ipk bij 2400 ipk. Met een tu r bine voor afgewerkte stoom gecombineerd worden de gewichten ca. 5 a 10 % lager! In de gewichten is de tandradoverbrenging in begrepen. Een zeer interessante aandrijving van vier nieuwe vrachtboten door 6 motoren elk, met 2 assen en ASEA-koppelingen (6000 ton,schepen, 8300 apk), behandelt A. Didierjean. Een volgend artikel beschrijft een windtunnel voor supersonische luchtsnelheden voor de studie van gasturbines. De hulpmachines en de electrische installaties van schepen zijn niet vergeten. Perrachon schrijft over afvoergassen als aandrijving van generatoren. M. Babey beschouwt koeling en luchtverzorging. En H. M ontfort bespreekt wisselstroom als energie op schepen. C. Maupas geeft mededelingen over kabels op schepen en hoe ze te leggen, waarbij kunsthars-isolatie ter sprake komt. Het boek (want dit tijdschriftnummer telt 208 bladzijden!) gaat dan over tof het havenw ezen (2 artikelen: over verontreiniging door olie en over een nieuwe opslagplaats voor w ijn). En het sluit met een belangrijk stuk van P. Carour over com m erciële tv at er vliegtuigen van groot laadvermogen. W ij hebben gemeend deze bespreking u itvoerig te moeten houdem Te weinig neemt men ten onzent kennis van wat de Fransen technisch presteren. Is dê taal zo möëilijk? Wanneer men dat laat gelden, dan moet men niet meer schamper spreken over Engelsen en Amerikanen die alleen hun eigen taal kennen. W ij menen dat genoemde angelsaksische naties trots zouden zijn als hun vakpers met nieuwj aarsnummers zou zijn uitgekomen van het peil waarop deze Franse uitgave staat! Hansa, Weekblad voor Scheepvaart, Scheepsbouw en Havenzaken, Nieuwj aarsnummer D it van vroeger bekende tijdschrift zendt nu, voor het eerst na de oorlog, een nummer

19 met verzoek om bespreking. Dat verzoek is in het Engels gesteld! Is dit nog een teken van abnormale tijden? Anderszins is het verzoek op zichzelf een aanwijzing* dat er een langzaam herstel plaats vindt. Afgezien van sym- of antipathieën, zuiver zakelijk is de terugkomst van de Duitse vakpers verheugend, want die pers behoorde steeds tot de zeer goede. H et nummer dat voor mij ligt wordt ingeleid door drie leiders van de West-Duitse Staat, w.o. Dr. Adenauer. Men is zeer verheugd, dat de scheepsbouw in hun land weer wat meer armslag heeft gekregen. Na enige artikelen over verkeersproblemen in Duitsland, opent de President van De Reedersvereniging, Prof. Dr. R. Stödter, de Scheepvaartbesprekingen met een overzicht van De Scheepvaart in We kunnen de talrijke andere artikelen niet alle noemen. W el wijzen we op de mededeling van Prof. Dr. Ing. G. Schnadel, dat de Schiffbautechnische Gesellschaft weer in werking zal komen. D it is goed nieuws want de Vereniging placht, vooral theoretisch, veel belangrijks en nieuws te brengen. De scheepsbouw was in 1949 niet omvangrijk en betrof meest visserij schepen. Maar men is met een groot programma van kusters en 1500 b.r.t.-vrachtschepen begonnen. Verder was er reparatiewerk en voltooiing van halfklare of geborgen schepen. Prof. Dr. Ing. G. Kempf richt de aandacht op de mogelijkheid van modelproeven met kleine modellen en kleine sleeptanks. Hij zegt, dat deze proeven zeer goed voldoen om snel en goedkoop vergelijkende cijfers te krijgen, maar dat voor goede voorspellingen van een individueel schip grote modellen onmogelijk gemist kunnen worden. Een aantal ontwerpen voor de bovengenoemde tons schepen wordt daarna gevonden; de bespreking is interessant. Prof. Dr. Ing. F. Horn schreef een opstel over stabiliteit en winddruk bij mechanisch gedreven schepen. Tenslotte maken wij attent op een beschrijving van een vierschroefs Rijnsleepboot en een artikel over manoeuvreerbaarheid en koersstabiliteit. Het nummer is uitstekend uitgegeven, op zeer goed papier. Ir R. F. ScHELTEMA DE H EERE Vleugels van de V loot. Uitgave W yt-r otterdam. Prijs gebonden ƒ 5,90. De Koninklijke Marine kreeg in 1917 vleugels... op de heide. Daar op Soesterberg keken de marinemannèn waaronder de latere schout bij nacht Doorman de kunst af van hun collegia s van de landmacht. Maar binnen enkele jaren bouwden zij hun eigen nesten, rond het water van het Marsdiep, op De Mok en De Kooy. Hun toekomst evenwel vonden zij in het enorme eilandenrijk van de archipel rondom de evenaar, die met zijn talloze baaien, inhammen en rivieren een waar dorado vormt voor watervliegtuigen. Zolang het vrede was, konden de 'marinevliegers hier medewerken aan de culturele en wetenschappelijke opbouw. Zij verleenden steun aan wetenschappelijke expedities, zodat het voornamelijk aan hen te danken is, dat Nieuw-Guinea geëxploreerd en gedeeltelijk in kaart werd gebracht; zij maakten talloze vluchten voor meteorologische, hydrografische en medische doeleinden en bewezen intussen steeds opnieuw het onschatbare nut van hun feilloos functionnerende dienst. Daarbij leverden zij prestaties op het gebied van lange vluchten, waar men weinig van hoorde, doch die niet in vergetelheid mogen raken. Bij dit alles bekwaamden de marinevliegers zich voor de taak, die eenmaal van hen gevraagd zou worden en toen de Japanners aanvielen, waren zij in staat hun naam onsterfelijk te maken in de lucht, zoals hun. oud-collega Karei Doorman zich ter zee onsterfelijk maakte. Zij streden de hopeloze strijd met te weinig materieel en mensen tot het bittere einde. Op alle wereldzeeën, inderdaad, heeft de uitgeweken Marine-Luchtvaartdienst de grote strijd meegestreden. Het 320 (D utch) Squadron opereerde tussen 1940 en 45 van Engeland uit boven de Europese wateren en het door de vijand bezette Europese vasteland, Nederlandse marinevliegers ondersteunden de invasie s in Italië en Normandië alsmede de veldtocht in Europa. Op de A t lantische Oceaan opereerden zij van twee N e derlandse hulpvliegkampschepen bij de bescherming van de convooien, waar de geallieerde kansen mee stonden of vielen. In Australië en Ceylon hergroepeerden zij zich in het 321 (D utch) Squadron, dat meehielp de Jappen terug te slaan. Van de Middellandse Zee tot in de Grote Oceaan deden Nederlandse marinevliegers op Britse vliegkampschepen hun hachelijk werk, dat veel leek op een avontuurlijk spel met de dood. Ja, zelfs in Afrika en Amerika heeft de Marine-Luchtvaartdienst in de oorlogsjaren detachementen gehad. Vleugels van de Vloot bevat de boeiende geschiedenis der marinevliegers van 1917 tot heden, afgewisseld met spannende verhalen van hun persoonlijke vredesbelevenissen en oorlogsavonturen. H et boek behelst de historie van een jong, veerkrachtig wapen, dat zeker niet verdient onbekend te blijven. Elke Nederlander zou van het wel en wee van zijn marinevliegers, die uit bescheidenheid hun licht al te lang onder de korenmaat hebben gehouden, véél meer moeten weten! Daarom zal de Marine-Luchtvaartdienst elke 2 5e koper tot een bezoek aan één van zijn vliegvelden uitnodigen, waar na een rondleiding gelegenheid geboden zal worden een oefenvlucht in een jachtvliegtuig, bommenwerper of een ander toestel mee te maken. H et boek is keurig uitgevoerd en bevat 3 50 pagina s tekst met een 50-tal foto s. W ij wensen de uitgevers geluk met deze fraaie uitgave. DUITSLAND H et Rijn-Main-Donaukanaal Enige tijd geleden is er te Frankfort een bijeenkomst geweest van de commissie welke zich bezig houdt met de plannen voor de aanleg van een verbindingskanaal tussen de Main en de Donau. Door D r. A. Kaspar werd uitvoerig de economische betekenis van dit project belicht, dat niet alleen van belang is voor Duitsland, maar voor alle landen gelegen aan de R ijn en de Donau, dus ook voor Nederland. Na afloop hebben de burgemeesters van Frankfort en Neurenberg de wenselijkheid uitgesproken dat dit plan zo spoedig mogelijk wordt verwezenlijkt. De aanleg van dit kanaal, dat de Zwarte Zee met de Noordzee verbindt, zal met de huidige koers 1400 millioen Duitse Marken kosten. Hiervan zal de regering van West-Duitsland per jaar 6 millioen Mark ter beschikking stellen en Beieren 3 millioen. Daarbij komen nog de opbrengsten van de hydraulische centrales, welke gelijk met de aanleg van dit kanaal worden gebouwd. Men rekent er op, dat de aanleg van één en ander 10 tot 12 jaar zal duren. Zonder meer is duidelijk dat hierdoor de handel en het verkeer met de Balkanlanden zal toenemen, hetgeen voor geheel Zuid-Oost-Europa van belang zal zijn. Behalve de voordelen van het verkeer, komt hierbij de zeer belangrijke enimische factor welke de bouw van de centrales meebrengt. Alleen al de eerste centrale te Jochenstein aan de Donau krijgt een jaarcapaciteit van 650 millioen kw, hetgeen overeenkomt met het totale vermogen van de 16 hydraulische centrales, welke nu reeds in dit gebied zijn. Momenteel ontvangt de Rijn-Main- Donau Maatschappij reeds 10 millioen D.M. per jaar uit publieke fondsen voor de aanleg van het kanaal, terwijl de bouw van de centrales uit eigen inkomsten bestreden worden. Hiervan komen er in totaal 64 stuks met een gezamenlijke capaciteit van 2700 millioen kw per jaar. De totale lengte van de waterweg, die door dit kanaal bevaarbaar wordt, bedraagt 3400 km, terwijl de capaciteit voldoende is voor schepen tot 1200 ton. VERENIGDE STATEN Atoom-energie bij de voortstuwing van schepen De heer Lilienthal, de vroegere president van de commissie welke zich bezig houdt met de ontwikkeling van de atoomenergie, heeft enige weken geleden een verklaring voor de pers afgelegd, waarin hij enkele bijzonderheden mededeelde over de vooruitgang bij het gebruik van atoomenergie voor de industrie. H ij maakte daarbij bekend, dat het laboratorium Argonne te Ghicago werkt aan een prototype reactie-motor welke bestemd is voor oorlogsschepen. De vooronderzoekingen verkeren reeds in een vergevorderd stadium en dit jaar gaat men reeds met gedetailleerde plannen beginnen. Men verwacht met de bouw van de eerste motor voor atoomenergie in 1952 te kunnen beginnen. Nieuwe dochtermaatschappij van de Standard Oil De Standard Oil heeft een nieuwe maatschappij opgericht, de Esso Ship-

20 ping Co., welke het grootste gedeelte van de tankvloot der Standard onder zijn beheer zal krijgen. Vanaf 1 Januari jl. zal de EssO' Shipping Co. 54 tankschepen ter beschikking hebben met een to tale tonnenmaat van ton. Tot president is benoemd de heer M. M. G. Gamble, die tevens de coördinatie moet regelen tussen de andere gelijksoortige buitenlandse maatschappijen van de Standard. De koopvaardijvloot De wereldvloot, bestaande uit schepen, groter dan 1000 ton d.w., met inbegrip van de eenheden die nog in aanbouw zijn, heeft momenteel een totale capaciteit van ton d.w., dit is.13 /c meer dan 10 jaar geleden. Indien het bouwprogramma van de Verenigde Staten is uitgevoerd, ZO' meldt de National Federation of American Shipping, zullen de passagiers-, de vracht en passagiers- en de vrachtschepen tezamen ton d.w. meten, dit is echter iets minder dan in De wereld-tankvloot heeft een capaciteit van ton d.w. hetgeen 72 % meer is dan in hetzelfde jaar vóór de oorlog. De tonnage waarover de Marshalllanden beschikken, bedraagt ton d.w. meer dan voor de oorlog of een toename van 16 %. Ook de koopvaardijvloten van Argentinië, Brazilië, China, Mexico, Polen, Uruguay en Canada zijn sinds 1939 sterk uit gebreid. Verder hebben Ierland, Zwitserland en Ijsland, die vóór de oorlog geen eigen vloot hadden, nu tezamen ton d.w. POLEN De opbouw der Poolse koopvaardijvloot Enige weken geleden heeft de Soldek, het eerste zeeschip, dat in Polen is gebouwd, zijn geslaagde proeftocht volbracht. Het schip is bestemd voor het vervoer van kolen naar Zweden, maar kan ook erts vervoeren en is het eerste van een serie van 6 schepen, welke door de scheepswerf te Gdansk gebouwd wordt. Momenteel staan daar nog drie vrachtschepen op stapel voor de dienst op de Middellandse Zee. Verder zijn er op de andere Poolse werven 4 tramps in aanbouw van 4800 ton d.w. en een aantal motorschepen van ongeveer 660 ton d.w. Deze laatste zijn bestemd voor de dienst op de Baltische Zee. ITALIË De Italiaanse rederij Achille Laura heeft bij de werf Ansaldo' te Genua de opdracht geplaatst voor de bouw van een motortankschip van ton. D it is het grootste schip van dat type dat in Italië is gebouwd. Deze tanker zal zeer modern uitgerust worden, o.a. met een radar-installatie en een gyroscoop kompas. JA PA N Japanse schepen gaan deelnemen aan de import u it Amerika Volgens een beschikking welke enige tijd geleden door de Amerikaanse regering is getroffen, moeten 50 % van de goederen die in het kader van de Amerikaanse hulp vervoerd worden door eenheden van de Verenigde Staten worden verscheept. Er b lijft dus nog 50 /o over voor niet Amerikaanse schepen, waarbij men met zekerheid kan aannemen, dat hieronder ook Japanse schepen vallen, althans voor wat de Japanse import uit Amerika aangaat. Om aan dit verkeer mede te kunnen doen wil men in Japan een aantal nieuwe eenheden op stapel gaan zetten en verschillende andere schepen geschikt gaan maken voor het Trans Oceanisch verkeer. Verder werkt men plannen uit voor de bouw van een serie schepen van het standaard-type,,a. Het gaat hier om een totale capaciteit van ton d.w. Journal de la Marine Marchande Amerikaanse steun bij de bouw van zeeschepen De Japanse Bank heeft uit een Amerikaans fonds een lening goedgekeurd voor vier scheepvaartondernemingen. H et gaat hier om de bouw van 6 zeeschepen, waarvan er twee gebouwd zullen worden door de Nippon Yusen Kaisya, twee door de Yamasita Kisen Kabusiki Kaisya, één door de werf Toyo en de zesde door de Nakamura. Volgens deze financiële regeling zal Gedurende ruim 1 jaar zullen ongeveer 7000 militairen per maand uit In donesië terugkeren en hier te lande demobiliseren. De ervaring heeft geleerd, dat ongeveer 15 % van de gedemobiliseerden voor scholing- op de Rijkswerkplaatsen voor Vakontwikkeling in aanmerking komt. De Rijkswerkplaatsen zullen derhalve ruim 1000 gegadigden per maand moeten kunnen opnemen. De gemiddelde scholing duurt 6 maanden. Een eenvoudig rekensommetje leert, dat de Rijkswerkplaatsen na verloop van enkele maanden gelijktijdig 6000 gedemobiliseerden in scholing moeten kunnen hebben. Het spreekt vanzelf, dat deze te verwachten toevloed niet door het bestaande scholingsapparaat kan worden verde Japanse regering, het gehele geleende bedrag in yen terugbetalen aan de Verenigde Staten. Het ge hele programma omvat de bouw van 46 zeeschepen Journal de la Marine Marchande RUSLAND Toenemende sterkte der Marine In Amerika gaat men veel aandacht schenken aan de toenemende sterkte der Russische Marine. Behalve dat Rusland een groot leger heeft en een sterke luchtmacht, is de Russische vloot, volgens admiraal Forrest Sherman tweemaal zo' groot als in Men beschikt momenteel over 3 oude slagkruisers, 14 kruisers, 110 torpedojagers, ongeveer 270 duikboten en een zeer groot aantal motortorpedoboten, onderzeeboot jagers en verder patrouillevaartuigen. W at vliegtuigmoederschepen aangaat, aldus admiraal Sherman, is Amerika in een zeer gunstige positie. Men heeft 15 vliegtuigmoederschepen in actieve dienst en 87 schepen in reserve, waarvan echter 62 kleine escortevaartuigen zijn. Daartegenover heeft Rusland zover men weet geen enkel vliegtuigmoederschip. In aansluiting hierop vernemen we uit andere bron dat de werven te Wismar en Warnemünde aan de Oostzee, torpedobootjagers aan het bouwen zijn van het type Narvik. Deze schepen, die in opdracht van de Russische autoriteiten worden gebouwd, meten 2000 ton en zijn bewapend met 5 stukken geschut van 12,7 cm en 8 torpedolanceerbuizen van 53,3 cm. Verder staan er op het programma een serie torpedoboten van het type T 1, en duikboten van het type Walther, die met een Schnorkel - installatie worden uitgerust. SCHOLING VAN GEREPATRIEERDE MILITAIREN werkt. Bij het samenstellen van de begroting voor heeft de Minister van Sociale Zaken rekening gehouden met de mogelijkheid tot uitbreiding van dit apparaat met nieuwe werkplaatsen en met het toevoegen van metaal- en andere cursussen aan reeds bestaande werkplaatsen. Om echter bovengenoemde aantallen gedemobiliseerden zo snel mogelijk te kunnen opnemen zullen deze uitbreidingsplannen tijdelijk op andere wijze worden uitgevoerd, namelijk door de beschikbare bedragen grotendeels te bestemmen voor het opvoeren van de opname-capaciteit der bestaande R ijkswerkplaatsen. Het uitbreiden van de capaciteit door de beschikbare gebouwen

Redactie: Ir. J. W. HEIL, w. i., ir. G. D E R O O IJ s.i., Prof. ir. L. T R O O S T en G. ZA N EN

Redactie: Ir. J. W. HEIL, w. i., ir. G. D E R O O IJ s.i., Prof. ir. L. T R O O S T en G. ZA N EN S c h i p E n e r e 14-D A A G S t i j d s c h r i f t, g e w i j d a a n s c h e e p s b o u w, s c h e e p v a a r t e n h a v e n b e l a n g e n o r g a a n v a n DE VEREENIGING V A N T E C H N IC

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1979-1980 15 637 Casinospelen Nr. 2 Het vroegere stuk is gedrukt in de zitting 1978-1979 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de heer Voorzitter

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog

Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog Deviezenproblemen rondom de Tweede Wereldoorlog - deel IV (slot) Postzegelruil met het buitenland Direct na de bevrijding was postzegelruil met het buitenland niet mogelijk, zeer tot ongenoegen van de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 059 Wijziging van de Wet op het financieel toezicht en de Faillissementswet, alsmede enige andere wetten in verband met de introductie van aanvullende

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013

Internationale varkensvleesmarkt 2012-2013 Internationale varkensvleesmarkt 212-213 In december 212 vond de jaarlijkse conferentie van de GIRA Meat Club plaats. GIRA is een marktonderzoeksbureau, dat aan het einde van elk jaar een inschatting maakt

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

Gaap, ja, nog een keer. In één variabele hebben we deze formule nu al een paar keer gezien:

Gaap, ja, nog een keer. In één variabele hebben we deze formule nu al een paar keer gezien: Van de opgaven met een letter en dus zonder nummer staat het antwoord achterin. De vragen met een nummer behoren tot het huiswerk. Spieken achterin helpt je niets in het beter snappen... 1 Stelling van

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2003.5489 (144.03) ingediend door: hierna te noemen 'klager, tegen: hierna te noemen de tussenpersoon. De Raad van Toezicht

Nadere informatie

TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004

TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004 TOELICHTING OP DE AGENDA VOOR DE JAARVERGADERING VAN KONINKLIJKE DSM N.V. TE HOUDEN OP 31 MAART 2004 TOELICHTING OP AGENDAPUNT 2 De Raad van Bestuur zal een toelichting geven op het jaarverslag van de

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

Waardebepaling tegen de zin van een van de twee opdrachtgevers gemeld.

Waardebepaling tegen de zin van een van de twee opdrachtgevers gemeld. Waardebepaling tegen de zin van een van de twee opdrachtgevers gemeld. Klaagster en haar partner gaan uit elkaar. In dat kader moet de gezamenlijke woning worden verkocht. Als na geruime tijd geen verkoop

Nadere informatie

11263/08 ADD 1 mak/gar/hd 1 DG I - 2 B

11263/08 ADD 1 mak/gar/hd 1 DG I - 2 B RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 13 oktober 2008 (21.10) (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2007/0163 (COD) 11263/08 ADD 1 EDUC 173 MED 39 SOC 385 PECOS 16 CODEC 895 O TWERP-MOTIVERI G VA DE RAAD Betreft:

Nadere informatie

Vrijdag 19 augustus, 9.30-12.30 uur

Vrijdag 19 augustus, 9.30-12.30 uur EINDEXAMEN VOORBEREIDEND WETENSCHAPPELIJK ONDERWIJS IN 1977 Vrijdag 19 augustus, 9.30-12.30 uur NATUURKUNDE Zie ommezijde Deze opgaven zijn vastgesteld door de commissie bedoeld in artikel 24 van het Besluit

Nadere informatie

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD

pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD pdf18 MACRO-VRAAG EN MACRO-AANBOD De macro-vraaglijn of geaggregeerde vraaglijn geeft het verband weer tussen het algemeen prijspeil en de gevraagde hoeveelheid binnenlands product. De macro-vraaglijn

Nadere informatie

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant

Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant IP/04/285 Brussel, 2 maart 2004 Autoprijzen: ondanks prijsconvergentie blijft kopen in buitenland vaak nog interessant Het jongste verslag over autoprijzen toont aan dat op alle markten de prijsconvergentie

Nadere informatie

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Opgave 1 Sinds 1 juni 1998 maakt De Nederlandsche Bank (DNB) samen met de centrale banken van andere

Nadere informatie

Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1

Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1 Inleiding tot de economie Test december 2008 H17 tem H25 VERBETERING 1 Vraag 1 Bin. Munt/Buit. munt Hoeveelheid buitenlandse munt Beschouw bovenstaande grafiek met op de Y-as de hoeveelheid binnenlandse

Nadere informatie

de weerstandscoëfficiënt van de bochten is nagenoeg onafhankelijk van het slangtype.

de weerstandscoëfficiënt van de bochten is nagenoeg onafhankelijk van het slangtype. TNO heeft een onderzoek naar de invloed van een aantal parameters op de wrijvings- en weerstandscoëfficiënten van DEC International -slangen en -bochten uitgevoerd (rapportnummer 90-042/R.24/LIS). De volgende

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1069-9810.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\bcm1069-9810.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer: 1069/Low & Bonar-Waddington

Nadere informatie

Examen VWO. wiskunde A1,2. tijdvak 1 maandag 25 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen VWO. wiskunde A1,2. tijdvak 1 maandag 25 mei 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Examen VWO 2009 tijdvak 1 maandag 25 mei 13.30-16.30 uur wiskunde A1,2 Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Dit examen bestaat uit 20 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 84 punten te behalen. Voor

Nadere informatie

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet.

Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Zaaknummer 2647/Thermo King - Grenco I. MELDING 1. Op

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 1 dinsdag 18 mei 13.30-16.30 uur

Examen HAVO. wiskunde A. tijdvak 1 dinsdag 18 mei 13.30-16.30 uur Examen HAVO 2010 tijdvak 1 dinsdag 18 mei 13.30-16.30 uur wiskunde A Dit examen bestaat uit 23 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 82 punten te behalen. Voor elk vraagnummer staat hoeveel punten met

Nadere informatie

Inleiding We hebben gezien uit welke componenten het nationaal product en het nationaal inkomen bestaat.

Inleiding We hebben gezien uit welke componenten het nationaal product en het nationaal inkomen bestaat. Bestedingsevenwicht - 1 van 15 MACRO-ECONOMISCH BESTEDINGSEVENWICHT Welke factoren bepalen de grootte van het nationaal inkomen? Inleiding We hebben gezien uit welke componenten het nationaal product en

Nadere informatie

Beschikking op ontheffingsverzoek

Beschikking op ontheffingsverzoek Beschikking op ontheffingsverzoek Kenmerk: 15637\2009000994 Betreft: ontheffingsverzoek Europese quota Film 1, Film 1.2 en Film 1.3 alsmede Film 1 Action Beschikking van het Commissariaat voor de Media

Nadere informatie

De Raad van Toezicht Zwolle geeft de volgende uitspraak in de zaak van: W. makelaar, aangesloten bij de NVM, kantoorhoudende te R.

De Raad van Toezicht Zwolle geeft de volgende uitspraak in de zaak van: W. makelaar, aangesloten bij de NVM, kantoorhoudende te R. 10-513 RvT Zwolle DE RAAD VAN TOEZICHT ZWOLLE VAN DE NEDERLANDSE VERENIGING VAN MAKELAARS IN ONROERENDE GOEDEREN NVM. -------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.0691 (013.06) ingediend door: hierna te noemen klaagster, tegen: hierna te noemen verzekeraar. De Raad van Toezicht Verzekeringen

Nadere informatie

Tentamen Planning 2de semester Wetenschappelijk verslag Lenzen en Hydrodynamica. 17 februari 2006 Meten en experimenteren 1

Tentamen Planning 2de semester Wetenschappelijk verslag Lenzen en Hydrodynamica. 17 februari 2006 Meten en experimenteren 1 Tentamen Planning 2de semester Wetenschappelijk verslag Lenzen en Hydrodynamica 17 februari 2006 Meten en experimenteren 1 tentamen Wie minimum 10/20 heeft behaald op het tentamen is vrijgesteld van het

Nadere informatie

1.2 De bank heeft een op 7 januari 2011 gedateerd verweerschrift ingediend.

1.2 De bank heeft een op 7 januari 2011 gedateerd verweerschrift ingediend. Uitspraak Commissie van Beroep 2011-07 d.d. 16 juni 2011 (mr. A. Rutten-Roos, voorzitter, mr. A. Bus, mr. C.A. Joustra, mr. F.H.J. Mijnssen en mr. F. Peijster, leden, en mr. M.J. Drijftholt, secretaris)

Nadere informatie

: Loyalis Schade N.V., gevestigd te Heerlen, verder te noemen Verzekeraar

: Loyalis Schade N.V., gevestigd te Heerlen, verder te noemen Verzekeraar Uitspraak Geschillencommissie Financiële Dienstverlening nr. 2015-208 (mr. R.J. Verschoof, voorzitter, en mr. B.F. Keulen en drs. L.B. Lauwaars R.A., leden en mr. A. Westerveld, secretaris) Klacht ontvangen

Nadere informatie

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding)

De bepaling van de positie van een. onderwatervoertuig (inleiding) De bepaling van de positie van een onderwatervoertuig (inleiding) juli 2006 Bepaling positie van een onderwatervoertuig. Inleiding: Het volgen van onderwatervoertuigen (submersibles, ROV s etc) was in

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Zitting 1981-1982 17 125 Aanpassingen van middenkoersen in het kader van het Europees Monetair Stelsel 1981 Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Vergaderjaar 1985-1986 16431 Zeescheepsnieuwbouw Nr. 16 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 's-gravenhage,

Nadere informatie

Behoort bij schrijven no. 689.865

Behoort bij schrijven no. 689.865 Behoort bij schrijven no. 689.865 Ex. no.,2-c VERKIEZING TWEEDE KAMER 1963 - PSP Bij de ruim 70,000, door de PSP in maart 1962 gewonnen t.o.v. 1959» voegden zich op 15 mei jl. die van nog bijna 8.000 kiezers.

Nadere informatie

De voorzitter merkt op dat de vergadering wordt gehouden in het Nederlands.

De voorzitter merkt op dat de vergadering wordt gehouden in het Nederlands. Notulen van de Bijzondere Algemene Vergadering van Aandeelhouders gehouden op 15 mei 2014 om 10.30 uur in Hotel Mitland, Ariënslaan 1, Utrecht Aanwezig achter de bestuurstafel: Commissarissen: De heren

Nadere informatie

NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING

NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING NATIONALE MAATSCHAPPIJ DER BELGISCHE SPOORWEGEN TECHNISCHE BEPALING H - 3 HARDE HOUTVEZELPLATEN UITGAVE : 1967 Index 1. VOORWAARDEN VAN VERVAARDIGING...3 10. UITZICHT...3 11. KWALITEIT...3 12. AFMETINGEN...3

Nadere informatie

10-02 DE RAAD VAN TOEZICHT GRONINGEN VAN DE NEDERLANDSE VERENIGING VAN MAKELAARS IN ONROERENDE GOEDEREN NVM

10-02 DE RAAD VAN TOEZICHT GRONINGEN VAN DE NEDERLANDSE VERENIGING VAN MAKELAARS IN ONROERENDE GOEDEREN NVM 10-02 DE RAAD VAN TOEZICHT GRONINGEN VAN DE NEDERLANDSE VERENIGING VAN MAKELAARS IN ONROERENDE GOEDEREN NVM Risicodragende projectontwikkeling via echtgenote. Verantwoordelijkheid als leidinggevende. De

Nadere informatie

VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN

VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN VEILIGHEIDSVOORRADEN BEREKENEN 4 Soorten berekeningen 12 AUGUSTUS 2013 IR. PAUL DURLINGER Durlinger Consultancy Management Summary In dit paper worden vier methoden behandeld om veiligheidsvoorraden te

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - juni 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 14.3.2003 COM(2003) 114 definitief 2003/0050 (CNS) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de statistische gegevens die moeten worden gebruikt

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer;

DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID. Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer; MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI/CK/B/KEW No. 2002/3675 DE STAATSSECRETARIS VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Mede namens de Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en

Nadere informatie

MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID

MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID MINISTERIE VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID AI Nr. 9552 Bijvoegsel Stcrt. d.d. 08-05-2001, nr. 88 ALGEMEEN VERBINDENDVERKLARING VAN GEWIJZIGDE BEPALINGEN VAN DE COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST VOOR

Nadere informatie

Onderzoek gunstige prijsligging.

Onderzoek gunstige prijsligging. Onderzoek gunstige prijsligging. BMW 3 Serie Model 320D. 22 Eu-Lidstaten. Jordy Reijers Marketing/Onderzoek P van. Prijs 1 Inhoud Opgave Onderzoek informatie over Eu landen Welke landen hanteren de euro?

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 november 2003 (14.11) (OR. fr) 14725/03 Interinstitutioneel dossier: (CNS) 2003/0271 AGRIORG 73 AGRIFIN 143 VOORSTEL van: de Commissie d.d.: 12 november 2003 Betreft:

Nadere informatie

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\76openbdoc.htm

BESLUIT. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\76openbdoc.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Betreft: 76/ Pakhoed - Transol Nummer:

Nadere informatie

Collectie Fop Smit (Kinderdijk) 1909-1927

Collectie Fop Smit (Kinderdijk) 1909-1927 Collectie Fop Smit (Kinderdijk) 1909-1927 Nederlandsch Economisch-Historisch Archief (NEHA) Cruquiusweg 31 1019 AT Amsterdam Nederland hdl:10622/arch03609 IISG Amsterdam 2015 Inhoudsopgave Collectie Fop

Nadere informatie

Maar het leidde ook tot een uitkomst die essentieel is in mijn werkstuk van een Stabiel Heelal.

Maar het leidde ook tot een uitkomst die essentieel is in mijn werkstuk van een Stabiel Heelal. -09-5 Bijlage voor Stabiel Heelal. --------------------------------------- In deze bijlage wordt onderzocht hoe in mijn visie materie, ruimte en energie zich tot elkaar verhouden. Op zichzelf was de fascinatie

Nadere informatie

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland

Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Raad voor Accreditatie (RvA) De sterkte van het zwaarteveld in Nederland Document code: RvA-Tk-2.27 Datum vaststelling: 14 september 2004 Een RvA-Toelichting beschrijft het beleid en/of de werkwijze van

Nadere informatie

Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD. Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K

Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD. Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K Landelijk Register van Gerechtelijke Deskundigen, LRGD Raad voor de Tuchtrechtspraak U I T S P R A A K Inzake de klacht van [Klaagster BV], gevestigd te [gemeente] aan de [adres], hierna te noemen klaagster,

Nadere informatie

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden. Vraag 1

Deze Informatie is gratis en mag op geen enkele wijze tegen betaling aangeboden worden. Vraag 1 Vraag 1 Twee stenen van op dezelfde hoogte horizontaal weggeworpen in het punt A: steen 1 met een snelheid v 1 en steen 2 met snelheid v 2 Steen 1 komt neer op een afstand x 1 van het punt O en steen 2

Nadere informatie

De Molukse Emigranten

De Molukse Emigranten De Molukse Emigranten Daar het voor de Molukse militairen na de onafhankelijksoorlog van het toenmalige Nederlands-Indië erg moeilijk werd om zich daar te handhaven [zij hadden immers trouw meegestreden

Nadere informatie

CONCEPT UITSLUITEND VOOR DISCUSSIEDOELEINDEN

CONCEPT UITSLUITEND VOOR DISCUSSIEDOELEINDEN LEVERANCIERSOVEREENKOMST tussen [ ] en [ ] LEVERANCIERSOVEREENKOMST Ondergetekenden: 1. [ ], een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid, statutair gevestigd en kantoorhoudende te, hierna

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Gehoord ter zitting van 12 april 1983 belanghebbende, vergezeld van voornoemde gemachtigde, alsmede de inspecteur;

Gehoord ter zitting van 12 april 1983 belanghebbende, vergezeld van voornoemde gemachtigde, alsmede de inspecteur; Belastingkamer nr. 3840/82. UITSPRAAK HET GERECHTSHOF TE AMSTERDAM, Tweede Meervoudige Belastingkamer; Gezien het op 6 augustus 1982 ter griffie ingekomen beroepschrift van X te Z, belanghebbende, ingediend

Nadere informatie

zwaartekracht (N of kn) Dus moeten we Fz bepalen dat kan alleen als we de massa weten. Want

zwaartekracht (N of kn) Dus moeten we Fz bepalen dat kan alleen als we de massa weten. Want Sterkteberekening Dissel berekenen op afschuiving. Uitleg over de methode Om de dissel te berekenen op afschuiving moet men weten welke kracht de trekker kan uitoefenen op de bloemkoolmachine. Daarvoor

Nadere informatie

Phydrostatisch = gh (6)

Phydrostatisch = gh (6) Proefopstellingen: Bernoulli-opstelling De Bernoulli-vergelijking (2) kan goed worden bestudeerd met een opstelling zoals in figuur 4. In de figuur staat de luchtdruk aangegeven met P0. Uiterst links staat

Nadere informatie

Samenwerkingsprotocol

Samenwerkingsprotocol Samenwerkingsprotocol Consumentenautoriteit Stichting Reclame Code 1 Samenwerkingsprotocol tussen de Consumentenautoriteit en de Stichting Reclame Code Partijen: 1. De Staatssecretaris van Economische

Nadere informatie

Het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité hebben respectievelijk op 20 april 1994 en op 30 juni 1993 advies uitgebracht.

Het Europees Parlement en het Economisch en Sociaal Comité hebben respectievelijk op 20 april 1994 en op 30 juni 1993 advies uitgebracht. Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 9 november 2004 (16.11) (OR. en) PUBLIC 14287/04 Interinstitutioneel dossier: 1992/0449/B (COD) LIMITE SOC 523 CODEC 1208 VERSLAG van: de Groep sociale vraagstukken

Nadere informatie

Taxatie. Financieringstaxatie. Onjuiste taxatiewaarde. Nationale Hypotheek Garantie.

Taxatie. Financieringstaxatie. Onjuiste taxatiewaarde. Nationale Hypotheek Garantie. Taxatie. Financieringstaxatie. Onjuiste taxatiewaarde. Nationale Hypotheek Garantie. Beklaagde heeft in het kader van de financiering en verkrijging van Nationale Hypotheek Garantie (NHG) voor een koper

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal Zitting 1977-1978 15 099 Goudherwaardering Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 's-gravenhage, 13juli 1978

Nadere informatie

INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting

INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting Behoort bij schrijven no.: INTERNATIONAAL COMITÉ TER BJSVOEDERING VAN DE HANDEL. S_a menvatting Het Internationale Comité ter Bevordering van de Handel (International Committee for the Promotion of Trade,

Nadere informatie

i By E. M. BRUINS. (Communicated by Prof. L. E. J. BROUWER.) (Communicated at the meeting of October 27. 1945.)

i By E. M. BRUINS. (Communicated by Prof. L. E. J. BROUWER.) (Communicated at the meeting of October 27. 1945.) Mathematics. - Over de benadering van ~ in de Aegyptische meetkunde. i By E. M. BRUINS. (Communicated by Prof. L. E. J. BROUWER.) (Communicated at the meeting of October 27. 1945.) 1. In het onderstaande

Nadere informatie

7 College 01/12: Electrische velden, Wet van Gauss

7 College 01/12: Electrische velden, Wet van Gauss 7 College 01/12: Electrische velden, Wet van Gauss Berekening van electrische flux Alleen de component van het veld loodrecht op het oppervlak draagt bij aan de netto flux. We definieren de electrische

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 257 Wijziging van het Burgerlijk Wetboek, het Wetboek van Strafvordering en het Wetboek van Strafrecht teneinde de vergoeding van affectieschade

Nadere informatie

het College van bestuur van het C, gevestigd te D, verweerder, hierna te noemen de werkgever

het College van bestuur van het C, gevestigd te D, verweerder, hierna te noemen de werkgever Samenvatting 02073 Commissie voor geschillen Geschil omtrent inschaling van de functie. De werknemer treedt in tijdelijke dienst van de werkgever en ontvangt eerst een salarisstrook met vermelding van

Nadere informatie

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage.

Examen HAVO. wiskunde B (pilot) tijdvak 2 woensdag 20 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een uitwerkbijlage. Eamen HAV 0 tijdvak woensdag 0 juni 3.30-6.30 uur wiskunde B (pilot) Bij dit eamen hoort een uitwerkbijlage.. Dit eamen bestaat uit 0 vragen. Voor dit eamen zijn maimaal 8 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten. Ontwerpadvies van 9 september 2015

COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN. CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten. Ontwerpadvies van 9 september 2015 COMMISSIE VOOR BOEKHOUDKUNDIGE NORMEN CBN-advies 2015/XX - Verrichtingen met betrekking tot inschrijvingsrechten Ontwerpadvies van 9 september 2015 In het kader van een individuele vraagstelling omtrent

Nadere informatie

Raad van Toezicht Oost van de Nederlandse Vereniging van Makelaars in Onroerende Goederen en Vastgoeddeskundigen NVM

Raad van Toezicht Oost van de Nederlandse Vereniging van Makelaars in Onroerende Goederen en Vastgoeddeskundigen NVM Eigen belang. Makelaar koopt zelf. Klager was geïnteresseerd in een woning die beklaagde in verkoop had. Uiteindelijk heeft klager een eindbod uitgebracht van EUR 228.000,-- onder voorwaarde van financiering

Nadere informatie

io ATerinzagelegging 7906913

io ATerinzagelegging 7906913 Octrooiraad io ATerinzagelegging 7906913 Nederland @ NL @ fj) @ @ Werkwijze en inrichting voor het tot stand brengen van een ionenstroom. Int.CI 3.: H01J37/30, H01L21/425. Aanvrager: Nederlandse Centrale

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1995 466 Besluit van 7 september 1995, houdende wijziging van het Besluit goederenvervoer over de weg en het Besluit personenvervoer in verband met

Nadere informatie

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken.

RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN. Uit de stukken is, voor zover voor de beoordeling van de klacht van belang, het navolgende gebleken. RAAD VAN TOEZICHT VERZEKERINGEN U I T S P R A A K Nr. i n d e k l a c h t nr. 2006.5040 (157.06) ingediend door: hierna te noemen 'klaagster', tegen: hierna te noemen 'verzekeraar'. De Raad van Toezicht

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. '.J. L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag

Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. '.J. L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride en tolueen in batch. I '.J./ L.Schwarz Godetiaweg 24 den Haag Berekening van de destillatiekolom voor de scheiding van benzylchloride

Nadere informatie

Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap

Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap Onderneming en omgeving - Economisch gereedschap 1 Rekenen met procenten, basispunten en procentpunten... 1 2 Werken met indexcijfers... 3 3 Grafieken maken en lezen... 5 4a Tweedegraads functie: de parabool...

Nadere informatie

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen

betreffende de problematiek van de hoge brandstofprijzen stuk ingediend op 1231 (2010-2011) Nr. 1 8 juli 2011 (2010-2011) Voorstel van resolutie van mevrouw Marijke Dillen, de heren Filip Dewinter, Jan Penris, Johan Deckmyn en Wim Wienen en mevrouw Marleen Van

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 1995 260 Besluit van 13 april 1995, houdende beëindiging van de salarisregeling voor burgerleerkrachten bij het Ministerie van Defensie, neergelegd

Nadere informatie

BIJLAGE A bij het. voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

BIJLAGE A bij het. voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.12.2010 COM(2010) 774 definitief Bijlage A/Hoofdstuk 14 BIJLAGE A bij het voorstel voor een VERORDENING VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD betreffende het Europees

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2003 2004 29 498 Wijziging van de arbeidsongeschiktheidswetten in verband met de wijziging van de systematiek van de herbeoordelingen (Wet wijziging systematiek

Nadere informatie

1 VRIJE TRILLINGEN 1.0 INLEIDING 1.1 HARMONISCHE OSCILLATOREN. 1.1.1 het massa-veersysteem. Hoofdstuk 1 - Vrije trillingen

1 VRIJE TRILLINGEN 1.0 INLEIDING 1.1 HARMONISCHE OSCILLATOREN. 1.1.1 het massa-veersysteem. Hoofdstuk 1 - Vrije trillingen 1 VRIJE TRILLINGEN 1.0 INLEIDING Veel fysische systemen, van groot tot klein, mechanisch en elektrisch, kunnen trillingen uitvoeren. Daarom is in de natuurkunde het bestuderen van trillingen van groot

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 3 september 2001 (13.09) (OR. it) 11551/01 UEM 73 ECOFIN 228

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 3 september 2001 (13.09) (OR. it) 11551/01 UEM 73 ECOFIN 228 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 3 september 2001 (13.09) (OR. it) 11551/01 UEM 73 ECOFIN 228 INGEKOMEN DOCUMENT Betreft: monetaire overeenkomst tussen de Italiaanse Republiek, namens de Europese Gemeenschap,

Nadere informatie

BRAND. oorzaken. verzorgd door N.V. Erven B. van der Kamp, Groningen

BRAND. oorzaken. verzorgd door N.V. Erven B. van der Kamp, Groningen BRAND oorzaken Verslag van het verhandelde op het eerste symposium, gehouden op 2 en 3 April 1947 te Leiden, onder auspiciën van de rijksinspectie brandweerwezen van het ministerie van binnenlandse zafceu.

Nadere informatie

College voor geschillen medezeggenschap defensie

College voor geschillen medezeggenschap defensie ADVIES Dossiernr: Advies van het College voor geschillen medezeggenschap defensie aan de Bevelhebber der Zeestrijdkrachten naar aanleiding van een verzoek om advies inzake een tussen: de Commandant Maritieme

Nadere informatie

PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 17 oktober 2006 (25.10) (OR. en) 13773/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0162 (C S) LIMITE

PUBLIC RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 17 oktober 2006 (25.10) (OR. en) 13773/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0162 (C S) LIMITE Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 17 oktober 2006 (25.10) (OR. en) PUBLIC 13773/06 Interinstitutioneel dossier: 2006/0162 (C S) LIMITE AGRIORG 80 AGRIFI 81 VERSLAG van: de Groep dierlijke producten

Nadere informatie

BESLUIT. pagina 1 van 5. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\44304opb.htm

BESLUIT. pagina 1 van 5. file://e:\archief1998\besluiten\bcm\44304opb.htm pagina 1 van 5 BESLUIT Besluit van de directeur-generaal van de Nederlandse mededingingsautoriteit als bedoeld in artikel 37, eerste lid, van de Mededingingswet. Datum: 12 mei 1998 Nummer: 443/4.B95 Betreft:

Nadere informatie

Vergelijking ijkingen vleugelinstrumenten (jaren 1941, '43, '47 en '48)

Vergelijking ijkingen vleugelinstrumenten (jaren 1941, '43, '47 en '48) Vergelijking ijkingen vleugelinstrumenten (jaren 1941, '43, '47 en '48) door Ir. W. Tops april 1949 Ministerie van Verkeer en Waterstaat Directoraat-Generaal Rijkswaterstaat Directie Oost-Nederland Bibliotheek

Nadere informatie

POWER. For Marine Professionals. Binnenvaart Special

POWER. For Marine Professionals. Binnenvaart Special POWER For Marine Professionals Binnenvaart Special EDITORIAL Als zoon van een schippersgezin, heb ik de eerste jaren van mijn leven op de binnenvaart doorgebracht. Bij elk schip wat voorbij voer, vroeg

Nadere informatie

AKTE VAN STATUTENWIJZIGING STICHTING PRIORITEIT ORDINA GROEP

AKTE VAN STATUTENWIJZIGING STICHTING PRIORITEIT ORDINA GROEP 1 AKTE VAN STATUTENWIJZIGING STICHTING PRIORITEIT ORDINA GROEP Heden, [ ] tweeduizend veertien, verscheen voor mij, mr. Marcel Dirk Pieter Anker, notaris te Amsterdam: [ ]. De comparant verklaarde dat

Nadere informatie

Betonstaal met betere aanhechting Afmetingen, massa, toelaatbare afwijkingen Algemene eisen

Betonstaal met betere aanhechting Afmetingen, massa, toelaatbare afwijkingen Algemene eisen D.C.: 669.14-422.1:691.328 Februari 1979 Betonstaal met betere aanhechting Afmetingen, massa, toelaatbare afwijkingen Algemene eisen EURONORM 82-79 Deel 1 Inhoud 1 TOEPASSINGSGEBIED 2 DEFINITIES 3 AANDUIDING

Nadere informatie

Evolutie van het sociaal elektriciteitstarief op de residentiële markt

Evolutie van het sociaal elektriciteitstarief op de residentiële markt Evolutie van het sociaal elektriciteitstarief op de residentiële markt December 0 Het doel van dit document bestaat erin de evolutie van de prijs van de elektriciteit verkocht aan de beschermde klanten

Nadere informatie

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV

Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014. Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV Bijlage bij opgave 3 tentamen juni 2014 Jaarrekening 2012 Sligro Food Group NV 1 2 3 4 Uit de grondslagen van de geconsolideerde jaarrekening: a. Algemeen Sligro Food Group N.V. is gevestigd te Veghel,

Nadere informatie

Daarmee was de schriftelijke behandeling van de klacht gereed.

Daarmee was de schriftelijke behandeling van de klacht gereed. 13-16 RvT Amsterdam Informatie aan niet-opdrachtgever. Oppervlakte woning. Klager heeft in 2006 een woning gekocht. Klager verwijt de makelaar van de verkoper dat hij in de verkoopbrochure heeft vermeld

Nadere informatie

Modelverslagen met betrekking tot de statistieken

Modelverslagen met betrekking tot de statistieken Bijlage 6 Circulaire _2011_06-6 dd. 14 februari 2011 Modelverslagen met betrekking tot de statistieken Toepassingsveld: Openbare instellingen voor collectieve belegging naar Belgisch recht met een veranderlijk

Nadere informatie