HEAD Wetenschappelijk onderzoeksrapport. Financial in de zorg een professionele duizendpoot

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "HEAD Wetenschappelijk onderzoeksrapport. Financial in de zorg een professionele duizendpoot"

Transcriptie

1 HEAD Wetenschappelijk onderzoeksrapport Financial in de zorg een professionele duizendpoot

2 De Nyenrode Business Universiteit is opgericht voor en door het bedrijfsleven en behoort tot de oudste business schools en business universiteiten van Europa. Nyenrode bereidt mensen met talent en ambitie voor op leidende functies in een internationale omgeving, waarbij grote waarde wordt gehecht aan maatschappelijk bewustzijn en duurzaam ondernemerschap. De universiteit biedt opleidingen op het gebied van bedrijfskunde, accountancy en controlling. Centraal in de onderwijsfilosofie van Nyenrode staat de combinatie van kennisoverdracht, praktijkervaring en ontwikkeling van sociale vaardigheden. Deze combinatie ziet de universiteit, en met haar het bedrijfsleven, als cruciaal voor het succesvol zijn in leidinggevende posities. Nyenrode biedt standaard en maatwerk executive programma s en permanente educatie voor het MKB en beursgenoteerde ondernemingen. Het Nyenrode Research Institute coördineert het wetenschappelijk onderzoek van de universiteit, waarbij ook de toepasbaarheid van de resultaten van het onderzoek in de praktijk van belang wordt geacht. Vereniging HEAD is een vereniging van financials in de zorg. Vereniging HEAD richt zich op deskundigheidsbevordering zowel op het specifieke vakgebied (financieel, bedrijfskundig en informatiemanagement) als op gebieden die aansluiten bij ontwikkelingen in de zorg. HEAD is een platform voor informatie-uitwisseling, wederzijdse beïnvloeding en advisering. Het onderzoeken en ontwikkelen van managementinstrumenten en informatiesystemen is een speerpunt van beleid. Om dit alles te bewerkstelligen organiseert de vereniging jaarlijks vele activiteiten. Deze activiteiten variëren van het (laten) doen van wetenschappelijke studies, het uitgeven van het financiële magazine voor de zorg HEADline, het organiseren van opleidingen, workshops en congressen rond relevante onderwerpen. PricewaterhouseCoopers verleent sectorspecifieke diensten op de gebieden Assurance, Tax en Advisory. Ons doel is onze klanten te helpen slagvaardig te opereren. We zien onszelf daarbij niet alleen als dienstverlener, maar ook als business partner. We geven praktische adviezen, identificeren mogelijkheden en reiken vernieuwende oplossingen aan. Resultaatgericht en vaak vanuit een verrassend perspectief. In Nederland doen we dat met zo n 4600 collega s, wereldwijd met meer dan mensen in 150 landen, op basis van ons gedachtegoed Connected Thinking. Dit doen we voor zowel grote nationale en internationale ondernemingen alsook voor overheden, not for profit organisaties en private companies. PricewaterhouseCoopers verwijst naar het netwerk van deelnemende member firms van PricewaterhouseCoopers International Limited. Iedere member firm is een afzonderlijke en onafhankelijke juridische entiteit. Auteurs: Drs. M.J. Bokkinga RA Drs. A.N. van Roon QC RC Drs. J.A. ten Rouwelaar M. Zoetman-Kiers RA

3 Samenvatting HEAD is een vereniging van financials in de zorg en richt zich op deskundigheidsbevordering zowel op het specifieke vakgebied (financiën, bedrijfskunde en informatiemanagement) als op de gebieden die aansluiten bij de ontwikkelingen in de zorgsector. Het dagelijks bestuur van HEAD heeft in haar 35e jubileumjaar 2008 onderzoek laten doen naar de huidige (rol van de) controllers binnen zorginstellingen, ook wel financials genoemd. Het HEADonderzoek is uitgevoerd door Nyenrode Business Universiteit (Nyenrode) en PricewaterhouseCoopers (PwC). Het HEAD-onderzoek heeft als doel een uitspraak te doen over de mate van betrokkenheid (involvement) en effectiviteit van de financial binnen de zorgsector. De mate van betrokkenheid en de effectiviteit van de financial in de zorg worden hierbij afhankelijk gesteld van de persoonlijke karaktereigenschappen en de vaardigheden of competenties. We proberen daarmee een antwoord te vinden op vragen zoals: Over welke persoonlijke karaktereigenschappen moet een financial in de zorg beschikken om zijn functie goed te kunnen vervullen? Welke competenties of vaardigheden van een financial in de zorg zijn van belang om zijn werk effectief te kunnen uitvoeren? Op grond van de resultaten van het onderzoek kan worden geconcludeerd dat financials in de zorg zich betrokken voelen bij de besluitvorming binnen de instelling. Deze betrokkenheid is niet verrassend. Steeds meer taken en werkzaamheden komen bij de financials terecht omdat die taken en werkzaamheden vragen om de specifieke kennis en kunde van financials. De analyses wijzen uit dat de betrokkenheid van de financial afhangt van de persoonlijke eigenschappen die de financial in het contact met de managers in de zorginstelling inbrengt. Een financial die openstaat voor nieuwe ontwikkelingen en technieken zal bijvoorbeeld eerder het vertrouwen van de managers krijgen dan een financial die daar minder open voor staat. Ook moet de betrokken financial over goede communicatieve vaardigheden beschikken om de financiële informatie duidelijk te kunnen toelichten of uitleggen. Een hogere opleiding blijkt daarbij onontbeerlijk. Een opleiding op HBOplus of academisch niveau leidt ertoe dat de financial meer betrokken wordt bij de besluitvorming. De financial bij grotere instellingen is van mening dat hij minder betrokken wordt bij de besluitvorming en managementbeslissingen dan de financial bij kleinere zorginstellingen. De effectiviteit van de financial hebben we gemeten en getracht te verklaren aan de hand van een regressieanalyse. Uit deze analyse blijkt dat een financial in de zorg effectiever is naarmate hij meer betrokken is bij de besluitvorming van de zorginstelling. In het algemeen spelen de persoonlijke eigenschappen van de financial daarbij een rol. De verwachting dat een zorgvuldige en kalme financial zich met name verdiept in cijfertjes en financiële rapportages en minder in staat is met bestuurders en directeuren van zorginstellingen te communiceren, wordt in dit onderzoek niet bevestigd. Een effectieve financial is niet alleen betrokken maar ook zorgvuldig en kalm of rationeel in zijn werkzaamheden. Wel moet de financial over specifieke vaardigheden beschikken om zijn werk effectief te kunnen doen: hij moet niet alleen beschikken over technische vaardigheden maar ook over zachtere, communicatieve en interpersoonlijke vaardigheden. Na het empirische onderzoek heeft PwC in een discussiebijeenkomst met twaalf financials (experts) een kwalitatief onderzoek uitgevoerd over de toekomst verwachting van financials in de zorg in relatie met de visie van PwC op de gezondheidssector. Op grond van het kwalitatieve onderzoek kan worden geconcludeerd dat de experts zich weliswaar betrokken voelen bij de besluitvorming binnen de instelling, maar dat zij bij deze besluitvorming slechts voorbereidend zijn, terwijl in andere sectoren een financial ook zelf besluitvormend is. De experts die bij de discussiebijeenkomst aanwezig waren, gaven aan dat zij in andere sectoren veel Chief Financial Officers (CFO s) of financieel directeuren zien, terwijl dat in de zorgsector nog veel minder het geval is. Zij verwachten dat ook in de zorgsector meer CFO s of financieel directeuren aangesteld zullen gaan worden. De rol van de financial zal door de toenemende marktwerking en de complexiteit van de zorgsector belangrijker worden en daar past deze tendens ook bij. De algemene conclusie die uit het onderzoeksproject kan worden getrokken is dat de financial in de zorg een echte duizendpoot moet zijn om alle taken naar behoren te kunnen uitvoeren. Niet alleen de persoonlijke eigenschappen maar ook een goede opleiding en goede technische en communicatieve vaardigheden spelen een grote rol in de mate van effectiviteit en de betrokkenheid van de financial bij de managementbeslissingen in de zorgsector. Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 3

4

5 Inhoudsopgave Samenvatting 3 1 Inleiding De onderzoeksdoelstelling en het onderzoeksmodel De onderzoeksopzet De vereniging HEAD De rol van de financial binnen de Nederlandse zorgsector 8 2 Theoretisch kader De rol van de financial in de zorgsector Persoonlijke eigenschappen Persoonlijke eigenschappen van de financial Persoonlijke vaardigheden Persoonlijke vaardigheden van de financial Opleiding & werkervaring Opleiding & werkervaring van de financial De grootte van de zorginstelling Conclusie uit de theorie 18 3 De resultaten van het onderzoek Onderzoeksopzet Beschrijvende statistiek Resultaten van de regressieanalyse Conclusie uit het kwantitatieve onderzoek 29 4 Resultaten per zorgsector Verschillen tussen de sectoren Resultaten sector ziekhuizen Resultaten sector verpleging, verzorging en thuiszorg Resultaten sector gehandicaptenzorg Conclusie uit de resultaten per sector 36 5 De toekomstvisie op de financial in de zorg Ontwikkelingen in de zorgsector vanuit Healthcast Overige ontwikkelingen Impact op de rol van de financial De toekomstverwachting van de financial in de zorg, uitkomsten kwantitatief onderzoek De toekomstverwachting van de financial in de zorg, uitkomsten kwalitatief onderzoek Conclusie voor de toekomst 48 6 Conclusies De betrokkenheid van de financial in de zorg De effectieve financial in de zorg De toekomstvisie op de financial in de zorg De conclusie van het onderzoek van de financial in de zorg 54 Literatuur 56 Eindnoten 58 Contact 59 Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 5

6 1 Inleiding 6 PricewaterhouseCoopers

7 1 Inleiding 1.1. De onderzoeksdoelstelling en het onderzoeksmodel Het onderzoek heeft als doel een uitspraak te doen over de mate van betrokkenheid (involvement) en effectiviteit van de financial binnen de zorgsector. De betrokkenheid van de financial bij de dagelijkse gang van zaken hangt niet alleen af van de omstandigheden waarin de zorginstelling zich bevindt, maar ook van de persoonlijke karaktereigenschappen en competenties van de financial. Om meer inzicht te krijgen in de betrokkenheid en de effectiviteit van de financial is een onderzoeksmodel opgesteld dat zich het beste schematisch laat vertalen (zie overzicht 1). Onder het begrip effectiviteit van de financial wordt in dit onderzoek verstaan de mate waarin de financial wezenlijk bijdraagt aan de organisatie op het gebied van de interne processen, de financiële positie en de externe vereisten waaraan de zorginstelling moet voldoen. In het onderzoeksmodel wordt nagegaan of de effectiviteit van de financial afhankelijk is van de mate waarin de financial betrokken is bij de besluitvorming binnen de zorginstelling (involvement). Daarnaast zijn we geïnteresseerd in de rol die de financial heeft binnen de zorginstelling, waarbij de volgende vragen aan de orde komen: kan de financial invloed uitoefenen op de besluiten die door het management worden genomen? Heeft de financial een proactieve rol waarbij het management wordt geadviseerd en met raad en daad wordt bijgestaan of een meer analyserende en achteraf rapporterende rol? Het is interessant om te weten of de adviezen van de financial, met meer betrokkenheid bij die besluitvorming, Openheid Zorgvuldigheid Extravertheid Vriendelijkheid Emotionele stabiliteit Effectiviteit financial Betrokkenheid financial Grootte zorginstelling Technische skills Communicatieve skills Interpersoonlijke skills Leeftijd Werkervaring & opleiding Overzicht 1: onderzoeksmodel Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 7

8 ook daadwerkelijk doorwerken binnen de zorginstelling, waardoor de effectiviteit van de financial toeneemt. Vandaar dat we gekozen hebben voor de volgende probleemstelling voor het onderzoek: Over welke persoonlijke eigenschappen en vaardigheden moet een financial in de zorg beschikken om betrokken te worden bij de besluitvorming binnen de zorginstelling, zodat hij zijn functie, nu en in de toekomst, effectief kan uitoefenen? 1.2. De onderzoeksopzet Om een antwoord te kunnen geven op deze probleemstelling zijn in het onderzoek relaties tussen de effectiviteit en de betrokkenheid van de financial empirisch onderzocht waarbij door middel van ingevulde vragenlijsten is gemeten in hoeverre de financials in de praktijk betrokken en/of effectief zijn. In de vragenlijst zijn een aantal verklarende variabelen opgenomen dat de betrokkenheid, en daarmee indirect de effectiviteit, van de financial in de zorg kan verklaren. Op basis van gesprekken met financials zijn de volgende verklarende variabelen geselecteerd: persoonlijke eigenschappen (openheid, zorgvuldigheid, extravertheid, vriendelijkheid, emotionele stabiliteit), persoonlijke vaardig heden (communicatieve skills en technische skills), interpersoonlijke vaardigheden, opleiding, leeftijd, werkervaring en de grootte van de zorginstelling. In paragraaf 3.1 worden deze variabelen nader toegelicht. Naast het empirische onderzoek heeft kwalitatief vervolgonderzoek plaatsgevonden onder twaalf experts. Deze experts, allen financials werkzaam in de zorg, is gevraagd wat zij van de uitkomsten van het empirisch onderzoek vinden en voornamelijk hoe zij denken over de toekomstige ontwikkelingen binnen deze sector. Door de kwalitatieve aanpak is het mogelijk om open vragen te stellen en daardoor een grotere diversiteit aan mogelijke antwoorden te verkrijgen. In hoofdstuk 5 worden de uitkomsten van dit kwalitatieve onderzoek gepresenteerd, waarbij eveneens wordt ingegaan op de ontwikkelingen binnen de sector waarvan verwacht wordt dat zij consequenties hebben voor de rol van de financial in de zorg De vereniging HEAD De veranderingen in de positie van de financial in de zorg was voor de Vereniging HEAD genoeg reden om in 2008 een onderzoek te starten naar de effectiviteit van de financial. HEAD is een vereniging van financials in de zorg en richt zich op deskundigheidsbevordering, zowel op het specifieke vakgebied (financiën, bedrijfskunde en informatiemanagement) als op de gebieden die aansluiten bij de ontwikkelingen in de zorgsector. Het HEAD-onderzoek is uitgevoerd door Nyenrode Business Universiteit (Nyenrode) en PricewaterhouseCoopers (PwC). Dit onderzoek sluit aan bij recent onderzoek van drs. Åge van Roon QC RC (Roon, 2007) en bij het promotietraject van drs. Hans ten Rouwelaar, die al enkele jaren onderzoek doet naar de rollen van business unit controllers in Nederland 1 (Rouwelaar, 2007a en b; Rouwelaar & Bots, 2008a en b). PwC is sinds 2005 hoofdsponsor van de Vereniging HEAD en voert samen met Nyenrode dit onderzoek uit. Marleen Zoetman-Kiers RA en drs. Marieke Bokkinga RA, namens PwC betrokken bij dit onderzoek, zijn beiden werkzaam binnen de sectorgroep Gezondheidszorg en hebben op basis van hun dagelijkse contacten en ervaringen met financials in de zorg inzicht in de werkzaamheden en de rol(len) die financials binnen zorginstellingen vervullen De rol van de financial binnen de Nederlandse zorgsector De bevolkingsopbouw in Nederland is sterk aan het veranderen. De naoorlogse babyboomers zullen de komende jaren bijdragen aan de toenemende vergrijzing en tegelijkertijd heeft Nederland te maken met ontgroening; er worden steeds minder baby s geboren (CBS, 2008) 2. In een vergrijzende samenleving nemen de kosten voor zorg toe. Tegelijkertijd neemt de lastendruk om deze zorg collectief op te brengen ook toe door de ontgroening. Een onderzoek 8 PricewaterhouseCoopers

9 1 Inleiding van het Centraal Planbureau (CPB) spreekt over een stijging van de nominale zorguitgaven in Nederland van gemiddeld 5,5% per jaar in de periode bij een ongewijzigd overheidsbeleid (Douven e.a., 2006). De Macro Economische Verkenning 2009 meldt dat de kosten voor collectieve zorg naar verwachting in ,8% van het Bruto Binnenlands Product (BBP) uitmaken en voor 2008 en 2009 wordt een volumegroei van de zorg verwacht van 4% per jaar (CPB, 2008). Om de kosten van de gezondheidszorg beheersbaar te houden, worden door de overheid momenteel ingrijpende maatregelen doorgevoerd. Bezuinigingen op zowel de prijs- als de volumecomponent doen de budgetten van zorginstellingen verminderen. In combinatie met steeds stringentere aanbestedingsvoorwaarden en het vervallen van de (extramurale) contracteerplicht leidt dit voor de instellingen tot steeds minder budgetgarantie. De financiering in de zorgsector verandert van instellingsbekostiging naar prestatiebekostiging. De zorgaanbieders krijgen daardoor te maken met ondernemersrisico s die voorheen niet speelden in de gezondheidszorg (Mouton & Kooij, 2006). Continuïteit en een zeker instellingsbudget zijn hierdoor niet meer vanzelfsprekend. Naast deze financiële maatregelen is een toename in de verantwoordingsvereisten waar te nemen. De Nederlandse samenleving ziet de financiering van de zorg als besteding van publiek geld en wenst dus ook inzage in de bedrijfsprocessen, opdat deze publieke gelden goed besteed worden. Het gevolg daarvan is eveneens een toename in de verantwoording (RVW 3 ), een vergaande regulering van inzagerecht voor verschillende belanghebbenden en strenge voorwaarden voor administratieve organisatie en interne controle met controlepunten, verificaties en toetsingen. Tegelijkertijd wordt de reikwijdte van het adviesrecht van cliëntenraden en daarmee de zeggenschapspositie uitgebreid. Voorbeelden van toenemende verantwoordingseisen zijn onder andere: Regeling AO/IC, het document maatschappelijke verantwoording, Digi MV 4, HKZ 5 en de WOPT 6. Al deze financiële en administratieve maatregelen hebben hun impact op de aansturing en bedrijfsvoering van de zorginstellingen. Voornoemde ontwikkelingen hebben eveneens de omvang en de inhoud van het takenpakket van de financials in de zorgsector verandert. Hoe moet een financial in de zorg inspelen op deze veranderingen, inspelen op de toenemende vraag naar informatie en in welke mate moet hij bij de besluitvorming in de zorginstelling betrokken worden? Moet hij meedenken en zich proactief opstellen (als businesspartner) of heeft hij meer een financieel bewakende en rapporterende rol (als een soort penningmeester)? Deze twee rollen, namelijk de ondersteunende (support-) rol, als businesspartner, en de rapporterende (control-) rol, als penningmeester, worden vaak tegelijkertijd door de financial verzorgd en dat kan binnen de zorginstelling tot onduidelijkheid leiden. Hoe moet de functie van de financial in de praktijk worden vormgegeven en in welke mate moet de financial bij de besluitvorming van het management worden betrokken? In welke mate de financial betrokken en/of effectief is, blijkt uit de onderzoeksuitkomsten die in paragraaf 3.3 worden gepresenteerd. De ontwikkelingen binnen de zorgsector zullen in de komende jaren doorgaan. De effecten van de ingevoerde, doch enigszins gereguleerde, marktwerking worden steeds zichtbaarder. Instellingen worstelen met de vraag op welke wijze zij enerzijds gehoor kunnen geven aan de bezuinigingsmaatregelen die de overheid doorvoert, anderzijds invulling kunnen geven aan hun rol als ondernemer. Dit zijn vraagstukken die, gezien de ontwikkelingen binnen de zorgsector, een grote impact zullen hebben op de toekomstige bedrijfsvoering als ook op de financiële positie van de zorginstelling. De veranderingen van de interne controlefunctie in de zorgsector vereisen een goed opgeleide competente controller die in staat is om de wijzigingen door te kunnen voeren (Jones & Mellett, 2007). Deze ontwikkelingen zullen naar verwachting ook hun weerslag hebben op de rol van de financial. Wat, op grond van de kwalitatieve onderzoeksresultaten, onze verwachtingen zijn ten aanzien van de toekomstige rol van de financial, leest u in paragraaf 5.5. Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 9

10 2 Theoretisch kader 10 PricewaterhouseCoopers

11 2 Theoretisch kader 2.1. De rol van de financial in de zorgsector De diversiteit, omvang en complexiteit van zorginstellingen is in de afgelopen jaren sterk toegenomen. Dit wordt mede veroorzaakt door de veranderde wet- en regelgeving waar in paragraaf 1.4 al aan is gerefereerd, maar ook de fusiegolf van afgelopen jaren heeft hieraan bijgedragen. Er zijn grote (landelijke) zorgconcerns ontstaan die in sommige situaties zelfs sectoroverstijgend opereren. Als gevolg hiervan zijn zorginstellingen complexer qua structuur, moeilijker bestuurbaar en hebben zij te maken met meer onzekerheden en risico s dan voorheen (Mouton & Kooij, 2006). Al deze ontwikkelingen stellen meer en andersoortige eisen aan de bedrijfsvoering. Het belang van bijvoorbeeld adequate managementinformatie en -analyses is toegenomen. Het management zal, gezien de ontwikkelingen, behoefte hebben aan meer en andersoortige informatie dan voorheen. Zij zal over een breder aantal onderwerpen dan voorheen besluiten moeten nemen en de organisatie moeten besturen. Echter, het aan de manager beschikbaar stellen van kwalitatief goede informatie en analyses door de financial geeft geen garantie tot betere besluitvorming en besturing van de organisatie. Managers beschikken vaak simpelweg niet over de diepgaande kennis van de verschillende (accounting-) disciplines om deze informatie effectief aan te wenden (Sathe, 1982). De financial heeft als gevolg daarvan twee verschillende rollen om het gebrek aan effectiviteit van informatie en daarmee de besluitvorming van het management te corrigeren. Enerzijds is er de rol waarin de financial het management met raad en daad bijstaat en actief adviseert over de te nemen managementbeslissingen (Sathe, 1983; Zoni & Merchant, 2007). Deze rol wordt de support-rol genoemd. Indien de financial op deze wijze proactief deelneemt aan het besluitvormingsproces zullen de informatie en analyses effectiever aangewend kunnen worden (Burns & Vaivio, 2001). Het proactief deelnemen aan het besluitvormingsproces legt de nadruk op de act-before-the-fact -taken, waardoor de financial een rol als businesspartner van het management vervult. Het aanbestedingstraject voor de zorginkoop is een voorbeeld waarin de financial de support-rol vervult. De financial maakt berekeningen van de kostprijs per product, brengt de aanbestedingsvoorwaarden in kaart en rapporteert over de gerealiseerde productie per product. Deze informatie deelt de financial met het management en hij adviseert hen op welke producten en tegen welke prijzen de zorginstelling zou kunnen aanbesteden. Een ander voorbeeld betreft het doen van investeringen. De financial voert berekeningen uit ten aanzien van de economische haalbaarheid en adviseert het management of de investering al dan niet rendabel is. Op basis hiervan kan het management een beslissing nemen om al dan niet tot de investering over te gaan. Anderzijds is er ook de rapporterende en controlerende rol van de financial, waarbij verantwoording wordt afgelegd over het gevoerde financiële beleid dat tevens wordt beïnvloed door de besluitvorming van het management. De rol van de financial hierbij bestaat voornamelijk uit het tijdig aanleveren van financiële gegevens en kengetallen van de zorginstelling, als ook uit het bewaken van een adequate follow-up door het management. Deze rol wordt de controlrol genoemd (Sathe, 1983; Zoni & Merchant, 2007). Het opstellen, analyseren en bespreken van de periodieke managementinformatie zijn voorbeelden waarin de financial de control-rol vervult. Op grond van deze informatie krijgt het management inzicht in de mate waarin het op de (begrotings) koers ligt, ten aanzien van welke onderwerpen het actie moet ondernemen, etc. Ook de periodieke productierapportages zijn een voorbeeld van de control-rol. De financial stelt deze rapportages op en vergelijkt de werkelijk gerealiseerde productie met de productie-afspraken, beoordeelt de verschillen die zich hiertussen voordoen en rapporteert dit aan het management. De support-rol en de control-rol worden vaak tegelijkertijd door dezelfde financial verzorgd. Deze situatie, waarbij de financial twee rollen tegelijkertijd vervult, wordt door Sathe de strong controller genoemd (Sathe, 1983). Sommige onderzoekers vragen zich af of één persoon deze twee verschillende rollen tegelijkertijd kan vervullen Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 11

12 (Sathe, 1982; Rouwelaar & Bots, 2008b). In de support-rol wordt van de financial verwacht dat hij het management ondersteunt en helpt bij het nemen van besluiten, terwijl in de control-rol vooral van de financial wordt verwacht dat hij het management monitort en achteraf controleert. Dat kan bij organisaties tot onduidelijkheid leiden over de wijze waarop de financial wordt of moet worden ingezet. Indien in de praktijk geen helderheid bestaat over de rol van de financial, zouden deze rollen met elkaar kunnen conflicteren waardoor de financial niet optimaal bij de besluitvorming wordt betrokken en daardoor minder effectief is. De mate waarin een financial een bepaalde rol vervult, hangt echter niet alleen af van de omstandigheden waarin de zorginstelling zich bevindt, maar ook van de persoonlijke karaktereigenschappen en competenties van de financial. In de hierna volgende paragrafen wordt nader ingegaan op deze karaktereigenschappen en competenties Persoonlijke eigenschappen Openheid Extravert Emotionele stabiliteit Persoonlijke eigenschappen Consciëntieusheid Aanpassingsvermogen Bij dit onderzoek gaan we op zoek naar relaties tussen bepaalde persoonlijke (karakter)eigenschappen en de rol van de financial. Voor het meten van de karaktereigenschappen maken we gebruik van de dikwijls in de organisatiepsychologie gebruikte Big Five -dimensies 7 (Howard & Howard, 2001). Deze dimensies vormen samen het five factor model, ook wel het OCEAN-model genoemd, dat in de praktijk bij veel psychologische tests wordt gebruikt (Gosling e.a., 2003; Mahony & Stasson, 2005). Het five factor model gaat ervan uit dat elke persoon in meer of mindere mate de volgende vijf persoonlijke dimensies heeft (Rouwelaar & Bots, 2008a): 1. Openheid voor nieuwe ontwikkelingen en technieken (O) Deze dimensie behandelt de mate waarin een persoon openstaat voor nieuwe ervaringen of nieuwe manieren om iets te doen. Mensen met een hoge score (O+) hebben een brede interesse voor bijvoorbeeld nieuwe technieken en strategische kwesties (Howard & Howard, 2004). Ze gedijen het beste in een omgeving waarin de taken een hoge mate Overzicht 2: overzicht persoonlijke eigenschappen van creativiteit vragen, de normen van de groep tolerant zijn en waarbij de organisatie diversiteit waardeert. Ze gedijen slechter in een bureaucratische omgeving en wanneer ze simpele herhalingstaken krijgen (Tett e.a., 2003a). De mensen met een hoge score (O+) ziet men vaak bij: architecten, entrepreneurs, artiesten en theoretische wetenschappers (Howard & Howard, 2004). Personen met een lage score (O-) zijn vaker wat conservatief en voelen zich op hun gemak met het bekende. Ze willen dan ook graag het bestaande werk en methoden behouden en letten veel op details. Hierdoor bezitten ze vaak expertkennis over een bepaald onderwerp of taak. De mensen met een lage score (O-) ziet men vaak bij: product- en financieel managers en mensen werkzaam in de toegepaste wetenschap (Howard & Howard, 2004). 2. Zorgvuldigheid of consciëntieusheid (C) Zorgvuldigheid correleert met werkprestaties (Clarke & Robertson, 2005). Of het positief, negatief of neutraal 12 PricewaterhouseCoopers

13 2 Theoretisch kader correleert, is afhankelijk van de situatie. Het kan wel de geschiktheid voor bepaalde werkzaamheden voorspellen (Tett e.a., 2003b). Personen met een hoge score op deze factor (C+) hebben een hoge mate van zelfcontrole wat resulteert in een consistente focus op persoonlijke en werkdoelen (Howard & Howard, 2004). Deze eigenschappen kunnen ook verklaren waarom mensen met een hoge score (C+) moeite kunnen hebben met het accepteren van controle door anderen (Mahoney & Stasson, 2005). Ze streven academische kennis en een goede carrière na en daar zijn ze moeilijk van af te leiden. In extreme gevallen kun je ze bestempelen als workaholics. Ze zijn te vinden in rollen als: leiders, directie en in het algemeen personen die carrière maken (Howard & Howard, 2004). Personen met een lage score op zorgvuldigheid (C-) zijn gemakkelijk af te leiden en zijn minder bezig met het behalen van doelen. Ze laten zich vaak leiden door impulsen, wat wel de creativiteit ten goede kan komen, maar waardoor ze verantwoordelijkheden soms (te) gemakkelijk kunnen opvatten. Ze zijn te vinden in rollen als: onderzoekers, detectives en consultants (Howard & Howard, 2004). 3. Extravertheid (E) Extraverte (E+) personen zijn per definitie assertief, sociaal ingesteld en op zoek naar opwinding. Ze zijn beter in het snel verwerken van grote hoeveelheden informatie tegelijk (Makin e.a., 1997). Ze staan open voor nieuwe ervaringen en nemen bovendien vaker deel aan opleidingen en trainingen die ze vervolgens ook vaker afronden (Verbruggen e.a., 2005). Verder zijn deze personen enthousiast en staan ze positief en vriendschappelijk in het leven, ze werken graag samen met anderen en ze houden ervan om fysiek en verbaal actief te zijn. Extraverte personen hebben van nature een laag opwindingsniveau waardoor ze op zoek gaan naar stimulerende nieuwe activiteiten om zo geprikkeld te worden (Eysenck, 1990; Sato, 2005). Ze zijn liever niet gebonden aan strenge regels en voorschriften (Mahoney & Stasson, 2005). Het extraverte profiel brengt vaak personen voort in belangrijke sociale rollen: van verkopers tot politici en tot rollen in de zachtere sociale wetenschappen zoals sociologen en communicatiedeskundigen (Howard & Howard, 2004). Introverte (E-) personen delen hun enthousiasme liever niet met andere mensen, ze zijn wat gereserveerd, ze werken liever alleen en houden er niet zo van om fysiek en verbaal actief te zijn. Ze hebben weinig interactie met anderen (Mahoney & Stasson, 2005). Het introverte profiel brengt vaak personen voort in zeer gevarieerde sociale rollen zoals productiemanagers en de hardere natuur- en fysische wetenschappen (Howard & Howard, 2004). 4. Vriendelijkheid of aanpassingsvermogen (A) Vriendelijkheid heeft een positieve relatie met productiviteit (Tett & Burnett, 1991; Tett e.a., 2003a). Personen met een hoge score op deze factor (A+) hebben de neiging om de groepsnormen boven de eigen normen te plaatsen. Harmonie vinden ze belangrijker dan het geven van hun eigen mening, ze blijven dan ook graag op de achtergrond. Mensen met een hoge score (A+) bezitten vaak veel interpersoonlijke vaardigheden, zijn zeer behulpzaam en vertrouwen op anderen om samen een taak te volbrengen (Tett e.a., 2003b). Dit soort mensen vervult vaak rollen als: leraren, sociaal werkers en psychologen (Howard & Howard, 2004). Personen met een lage score op vriendelijkheid (A-) hebben de neiging om de eigen normen boven die van de groep te plaatsen. Ze houden zich bezig met het vergaren en uitoefenen van macht en komen over als onvriendelijk, vijandig en egocentrisch. Ze accepteren geen informatie voordat ze het zelf gecontroleerd hebben. Dit soort mensen is te vinden in rollen als: adverteerders, managers en militaire leiders (Howard & Howard, 2004). 5. Emotionele stabiliteit (N) Deze dimensie heeft te maken met de mate waarin een persoon reageert op stressvolle omstandigheden. Mensen met een hoge score (N+) hebben veel zelfvertrouwen en zijn emotioneel robuust, ook in omstandigheden die stress oproepen. Zij handelen op basis van feiten en niet op basis van gevoelens. Deze eigenschap is vaak de basis voor waardevolle sociale rollen in onze maatschappij, zoals luchtverkeersleiders en piloten tot scherpschutters in het leger, financieel managers en ingenieurs (Howard & Howard, 2004). Personen met een lage score (N-) zijn angstiger en depressiever (Makin e.a., 1997). Deze personen zijn over het Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 13

14 algemeen emotioneel reagerend, stressgevoelig en voelen zich niet in staat om met spanning en stresssituaties om te gaan. In crisissituaties worden ze afhankelijk, voelen ze zich hulpeloos of raken zelfs in paniek. Bij deze personen zien we ook terug dat ze graag gecontroleerd worden door anderen (Mahony e.a., 2005). Ze proberen vaak de stressvolle situaties te vermijden door harder te werken aan vertrouwde en bekende taken (Colbert e.a., 2004). Een lage score (N-) is overigens niet per definitie negatief. Het kan ook de basis zijn voor erg belangrijke rollen in onze maatschappij, zoals sociale wetenschappers, klantenserviceprofessionals en academici (Howard & Howard, 2004) Persoonlijke eigenschappen van de financial De vijf persoonlijke eigenschappen zijn karakteristiek voor bepaalde beroepsgroepen. Zo hebben managers of geboren leiders in het algemeen de volgende scores: visionair (O+), doelgericht (C+), energiek, extrovert, overtuigend, naar buiten gericht (E+), competitief (A-) en vaak emotioneel reagerend (N-) (Howard & Howard, 2001, p. 115). Verwacht wordt dat de financial eerder bij de besluitvorming binnen de instelling wordt betrokken als hij zich kan aanpassen aan de karaktereigenschappen van de manager/directeur, dus bijvoorbeeld ook extravert is en zich graag onder de mensen begeeft (E+) of als hij een persoon is die zich gemakkelijk kan aanpassen en waarmee het prettig is om samen te werken (A+). Financials met deze eigenschappen reageren op een communicatief effectieve manier, waardoor hun adviezen duidelijk worden en hun mening door het management op prijs wordt gesteld. Vaak wordt van deze financials gezegd dat zij de taal van de managers verstaan en spreken, waardoor een vertrouwensband tussen financial en manager wordt opgebouwd (Roozen & Steens, 2006). Wellicht kunnen financials die meer openstaan voor nieuwe ontwikkelingen of ervaringen (O+), handiger inspelen op gewijzigde omstandigheden binnen de zorginstelling, waardoor zij niet alleen een bredere kijk hebben op de dingen die binnen de zorginstelling gebeuren, maar waardoor ze ook flexibel op externe veranderingen reageren. Het is daarom te verwachten dat financials die hoog scoren op deze persoonlijke kenmerken (E+, A+, O+) door hun leidinggevenden meer als businesspartner (support-rol) worden gezien: zij zijn in staat om goede contacten te onderhouden met hun manager/directeur. In dit onderzoek wordt de positieve relatie getoetst tussen de mate van extravertheid (E+), aanpassingsvermogen (A+), openheid voor nieuwe ontwikkelingen en technieken (O+) en de mate van betrokkenheid van de financial bij het management als businesspartner. Verder wordt verwacht dat de twee andere persoonlijkheidskenmerken, namelijk zorgvuldigheid (C+) en emotionele stabiliteit (N+), meer voorkomen bij financials die minder betrokken zijn bij de besluitvorming en die zich liever richten op de financiële verantwoording en rapportages. Zij zullen zich met name op de control-rol richten. Financials die hoog scoren op de dimensie zorgvuldigheid (C+) zijn gewetensvol en hebben een duidelijke voorkeur voor planmatig en nauwkeurig werken. Deze eigenschappen passen meer bij boekhoudkundige en rapportageactiviteiten, wat vermoedelijk een andere houding vergt dan het geven van adviezen. Niet dat bij het geven van adviezen geen nauwkeurigheid vereist is, maar het verstrekken van adviezen zal minder planmatig geschieden dan de activiteiten van rapportage en verantwoording. Bovendien vergt goede advisering meer communicatieve vaardigheden en helpt het om een vertrouwensband met het management te krijgen. Het is te verwachten dat financials die hoog scoren op de dimensies zorgvuldigheid (C+) en/of hoog scoren op emotionele stabiliteit (N+), minder vaak betrokken zullen zijn bij het ondersteunen van het management bij het nemen van beslissingen dan de financials die lager op deze dimensies scoren. Vandaar dat we in deze studie een negatieve relatie verwachten tussen betrokkenheid bij management en de mate van scoren op de dimensies zorgvuldigheid (C+) en emotionele stabiliteit (N+) (zie overzicht 3). 14 PricewaterhouseCoopers

15 2 Theoretisch kader Verband met BETROKKENHEID Verwacht resultaat OPENHEID (O) + Positief ZORGVULDIGHEID (C) - Negatief EXTRAVERTHEID (E) + Positief VRIENDELIJKHEID (A) + Positief EMOTIONELE STABILITEIT (N) - Negatief Interpersoonlijke vaardigheden Overzicht 3: verwachte verbanden tussen persoonlijke eigenschappen en de mate van betrokkenheid 2.4. Persoonlijke vaardigheden Behalve persoonlijke eigenschappen die passen bij de rol van de financial, moeten financials ook beschikken over goed passende persoonlijke vaardigheden, zoals communicatieve, technische en interpersoonlijke vaardigheden om hun rol effectief te kunnen uitoefenen. In dit onderzoek wordt het verband onderzocht tussen de effectiviteit en betrokkenheid van de financial en de communicatieve, technische en interpersoonlijke vaardigheden van de financial (zie overzicht 4). Communicatieve vaardigheden Persoonlijke vaardigheden Overzicht 4: overzicht persoonlijke vaardigheden Technische vaardigheden Sathe (1983) onderkent dat bovenstaande vaardigheden van belang zijn om een grote mate van involvement te kunnen bereiken. Deze vaardigheden worden ook als belangrijk gezien door Roozen en Steens: Good communication and networking skills [ ] and a good and fast understanding of different markets and business models is essential. (Roozen & Steens, 2006, p. 75) Persoonlijke vaardigheden van de financial De huidige financials moeten over goede communicatieve vaardigheden beschikken en veel bedrijfsprocessen kunnen doorzien (Bots, 2006b). Sterke analytische vaardigheden, kritische houding en kennis van modern management accounting, accounting principles en financieel management zouden tot de basisvaardigheden van de huidige financial moeten behoren (Dekker & Jalink, 2006). Deze bevindingen worden ook bevestigd door Roozen & Steens (2006) die aangeven dat (brede) kennis van financials over de strategie, doelen en bedrijfsprocessen belangrijk is. Recent onderzoek in Ierland toont aan dat managers gedegen kennis over bedrijfsprocessen belangrijker vinden voor financials die de support-rol uitoefenen dan voor financials die voornamelijk een controlrol uitoefenen (Feeney & Pierce, 2007). Dit impliceert dat de rol die de financial vervult, bepalend is voor de persoonlijke vaardigheden waarover hij zou moeten beschikken. Anderzijds zou dit betekenen dat bij een eventuele wijziging in de rol van de financial zou moeten worden beoordeeld of de financial de noodzakelijke vaardigheden bezit om deze rol te kunnen vervullen. In de praktijk zien we dat zorginstellingen onderscheid maken tussen business controllers en financial controllers. Business Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 15

16 controllers richten zich met name op bedrijfsprocessen en vervullen meer een support-rol voor het management. Zij vormen als het ware het financiële geweten van de manager, dat in samenspraak met de financial beslissingen neemt. Financial controllers daarentegen staan in de praktijk beter bekend als de rapportagemakers. Zij stellen ten behoeve van het management periodiek (niet-)financiële rapportages op die door het management als input worden gehanteerd bij het nemen van beslissingen. De rol van de financial controller concentreert zich in dit geval met name op de input van het besluitvormingsproces en niet zozeer op de besluitvorming zelf. Het aanstellen van verschillende functionarissen voor de control-rol (financial controllers) en voor de support-rol (business controllers) wordt door Sathe (1983) gedefinieerd als split controllers. Het voordeel hiervan is dat beide functionarissen zich op hun eigen rol kunnen richten waardoor er een soort specialisatie kan ontstaan. Afgezien van het feit dat de zorginstelling dan twee of meerdere functionarissen moet aanstellen, blijft de spanning tussen de twee rollen en de onderlinge coördinatie ervan ook tussen de verschillende personen vaak bestaan (Sathe, 1983) Communicatieve vaardigheden van de financial Het zal duidelijk zijn dat communicatieve vaardigheden een tamelijk breed begrip is. In dit onderzoek spitsen we de communicatieve vaardigheden toe op de functie van de financial in relatie tot de communicatie met het management van de zorginstelling door onder communicatieve vaardigheden te verstaan: Ability to judge what is important to management and to make recommendations (Sathe, 1983, p. 42). Het betreft hier onder andere het signalerende vermogen van de financial. Als een soort poortwachter inventariseert hij de interne en externe ontwikkelingen en beoordeelt hij welke ontwikkelingen impact kunnen hebben op de bedrijfsvoering en dus relevant zijn voor het management om te weten c.q. om een beslissing over te nemen. Verwacht wordt dat een financial met goede communicatieve vaardigheden beter in staat is om antwoord te geven op de vragen van het management en daardoor meer betrokken wordt bij de besluitvorming dan financials die minder goed ontwikkelde communicatievaardigheden bezitten. Door de grotere betrokkenheid kan de financial beter inspelen op de besluitvorming, waardoor hij in staat is om te waarschuwen voor de financiële gevolgen van de te nemen besluiten nog voor dat de besluiten door het management genomen zijn. Op die manier realiseert hij before-the-fact-control (Sathe, 1983) Technische vaardigheden van de financial In de vragenlijst konden de respondenten aangeven hoe belangrijk zij de volgende drie technische vaardigheden beschouwen om het werk van financial effectief te kunnen uitoefenen: dataverwerkende vaardigheden, technische, boekhoudkundige vaardigheden en computervaardigheden. In de praktijk kunnen deze vaardigheden niet altijd los van elkaar worden gezien. Zo vergen dataverwerkende vaardigheden vaak ook computervaardigheden en zullen voor de analyse van de uitkomsten ook boekhoudkundige vaardigheden noodzakelijk zijn. Een voorbeeld hiervan betreft bijvoorbeeld het opstellen van de jaarrekening. Financials die jaarrekeningen opstellen en minder betrokken zijn bij de managementbesluitvorming, blinken vaker uit in deze technische vaardigheden dan de financials die minder waarde hechten aan hun technische vaardigheden (Sathe, 1983). Op basis daarvan wordt verwacht dat er een negatief verband bestaat tussen financials met technische vaardigheden en de mate van betrokkenheid en effectiviteit van de financial Interpersoonlijke vaardigheden van de financial De zorgsector beweegt zich in een steeds onzeker wordende omgeving. Dit vraagt om gedegen interpersoonlijke vaardigheden van de financial in de zorgsector. Personal and Interpersonal skills are considered competences that have impact and help the controller influence others in the organisation. (Roozen & Steens, 2006, p. 59). Onder interpersoonlijke vaardigheden wordt in dit onderzoek verstaan: Building relationships, developing influence and ability to challenge management constructively (Sathe, 1983, 16 PricewaterhouseCoopers

17 2 Theoretisch kader p. 43). Het management van de zorginstelling wordt steeds vaker door derden aangesproken op de resultaten die door hen worden behaald. Daarnaast verlangt de samenleving meer transparantie over de besteding van de collectieve zorgmiddelen. Dit stelt hogere eisen aan de communicatieve vaardigheden van de financial (Bots, 2006a). De financial zal immers, om transparante verantwoording af te kunnen leggen, informatie bij het management moeten inwinnen. Om als financial toegang te krijgen tot vaak gevoelige informatie van het management zal hij vertrouwen moeten verwerven. Dit stelt hoge eisen aan de communicatieve en interpersoonlijke vaardigheden van de financial (Sathe, 1983). Anderzijds zal het management van de financial steeds meer informatie verlangen om op haar beurt mondeling dan wel schriftelijk verantwoording af te leggen en inzicht te verschaffen aan de stakeholders van de zorginstelling. De laatste jaren is, mede door de veranderende wet- en regelgeving, een tendens waar te nemen dat steeds vaker en steeds meer ad-hocinformatie moet worden opgeleverd. Voorbeelden hiervan betreffen informatieverstrekking aan: het zorgkantoor, het ministerie van VWS, inspectie voor de volksgezondheid, vakbonden, ondernemingsraad, cliëntenraad, etc. Onderzoek in de Verenigde Staten toont de relatie aan tussen een toename van de regelgeving en de toename van de werkbelasting van de financials (Matherly e.a., 2005). Ook komt het voor dat de financial informatie verstrekt die gebruikt wordt voor de evaluatie van de manager. Immers, de financiële resultaten vormen meer en meer een grondslag waaraan het presteren van de manager wordt afgemeten. Als gevolg hiervan kan de financial door de manager als een brenger van slecht nieuws worden ervaren. De financial zal deze taak op een sensitieve en vaardige manier moeten volbrengen, omdat dit anders ten koste gaat van de interpersoonlijke relatie tussen de manager en financial. Dit stelt hoge eisen aan de communicatieve vaardigheden van de financial (Sathe, 1982) Opleiding & werkervaring Werkervaring geeft veel kennis over een organisatie of een branche. Vaak is ervaring alleen echter niet genoeg om een volwaardige gesprekspartner van het management te zijn (Roozen & Steens, 2006). Communicatieve en interpersoonlijke vaardigheden, zoals besproken in voorgaande paragraaf, spelen hierbij eveneens belangrijke rol. Tegelijkertijd is ervaring in een bepaalde branche of met specifieke processen van grote waarde bij verandering of verdere implementatie van die processen (Lawson, 2005). Met alle veranderingen waar de gezondheidszorg mee heeft te maken kan dit een pré zijn voor de financial. Naast de praktische werkervaring heeft ook de (formele) positie invloed op de rol van bijvoorbeeld een financial. Door de vele ervaringsjaren kan iemand doorgegroeid zijn naar een invloedrijke positie, terwijl hij door gebrek aan opleiding niet volwaardig support aan het management kan geven. De steeds hogere eisen die gesteld worden en de kennis van ondermeer de wet- en regelgeving, bedrijfsvoering, bedrijfsprocessen en bedrijfsmodellen, veronderstellen dat de financial steeds hoger opgeleid is. Het volstaat niet langer om uitsluitend kennis te hebben van traditionele accountingtechnieken. De financial moet een veel bredere en diepgaande kennis hebben en in staat zijn deze voordurend up-to-date te houden. Een situatie die de nodige stress kan opleveren, is de situatie waarin iemand door zijn opleiding en ervaring wel besluitvormingssupport kan geven maar hierin door de organisatiestructuur wordt tegengehouden of afgeremd (Maas, 2005). In dat geval belemmert het gebrek aan een juiste formele positie de financial in het uitoefenen van zijn rol Opleiding & werkervaring van de financial Uit recent onderzoek in Zweden blijkt dat de meeste financials een academische opleiding hebben genoten (Andreasson & Bladh, 2005). Het is van belang dat de financials breed zijn opgeleid zodat ze niet alleen op hun eigen vakgebied, maar ook op andere vakgebieden een Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 17

18 volwaardig gesprekspartner van het management kunnen zijn (Bots, 2006a; Roozen & Steens, 2006). Een goede opleiding zal de competentie veel bedrijfsprocessen doorzien (broad scope), positief beïnvloeden. In het onderzoek van Maas (2006) wordt gesteld dat indien de controller/financial een goede opleiding en training heeft gehad, hij dit waarschijnlijk beter om kan gaan met het tegelijkertijd uitvoeren van beide rollen (support- en control-rol) (Maas, 2006). De verwachting is dat een financial met een hogere opleiding en/of met een grotere werkervaring beter in staat is om aan de wensen en de verwachtingen van het management te voldoen en daardoor meer betrokken wordt bij de besluitvorming en/of effectiever is. Daarom zijn het opleidingsniveau en de werkervaring van de financial als extra factoren in dit onderzoek opgenomen De grootte van de zorginstelling Naast de persoonlijke eigenschappen en vaardigheden van de financial wordt in het onderzoek verwacht dat de grootte van de zorginstelling eveneens van invloed is op de mate waarin de financial betrokken is bij de besluitvorming binnen de zorginstelling. In een relatief kleine instelling is het vaak eenvoudiger en ligt het meer voor de hand dat het management en financial bij elkaars kantoor binnen lopen om advies te vragen en te geven. In de praktijk blijkt het verschil tussen grote en kleine zorginstellingen ook vaak uit de organisatiestructuur. Grote zorginstellingen hebben in veel gevallen meerdere managementlagen, waar kleine instellingen vaak maar één managementlaag hebben. Ditzelfde geldt voor de inrichting van de financiële afdeling. Bij een grote instelling is deze bijvoorbeeld onderverdeeld in business control, financial control, financiële administratie, salarisadministratie, personeelszaken, cliëntadministratie, productieregistratie, etc. Bij kleinere instellingen is vaak sprake van één afdeling die alle administratieve handelingen verricht. Door de gelaagdheid zal bij grotere instellingen de directe betrokkenheid van de financial in de besluitvorming van het management naar verwachting veel minder direct plaatsvinden dan bij kleinere instellingen Conclusie uit de theorie Samengevat leidt de in dit hoofdstuk behandelde theorie tot de verwachting dat een hogere mate van betrokkenheid en/ of effectiviteit ontstaat naarmate de financial: 1. over meer communicatieve en minder technische vaardigheden beschikt; 2. over meer interpersoonlijke vaardigheden beschikt; 3. meer werkervaring heeft; 4. hoger opgeleid is en 5. bij een kleinere zorginstelling werkt. In kleine instellingen is meer sprake van een informele cultuur met een meer algemene kennis- en besluitvormingsstructuur. Bij grote instellingen zijn de taken vaak meer geformaliseerd en is de kennis ook meer gespecialiseerd op bepaalde gebieden. Hierdoor bestaat de verwachting dat bij grote zorginstellingen minder interpersoonlijke contacten tussen financials en het managent worden gelegd en financials minder betrokken zullen zijn bij de besluitvorming. 18 PricewaterhouseCoopers

19 Financial in de zorg: een professionele duizendpoot 19

20 3 De resultaten van het onderzoek 20 PricewaterhouseCoopers

Effectief door betrokkenheid

Effectief door betrokkenheid HEAD jubileumonderzoek 2008 Effectief door betrokkenheid Financials in de zorg *connectedthinking Inhoud De Nyenrode Business Universiteit is opgericht voor en door het bedrijfsleven en behoort tot de

Nadere informatie

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1

LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014. Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 LEFIER PROFIELSCHETS RAAD VAN COMMISSARISSEN MAART 2014 Profielschets raad van commissarissen Lefier ten behoeve van de werving 1 PROFIEL RAAD VAN COMMISSARISSEN 1. Kerntaken van de raad van commissarissen

Nadere informatie

Raet HR Benchmark: Zakelijke markt special

Raet HR Benchmark: Zakelijke markt special Raet HR Benchmark: Zakelijke markt special Actuele HR-trends door de ogen van medewerkers en HR-managers uit de zakelijke markt Inhoudsopgave Voorwoord 3 Samenvatting 4 Inleiding 5 1 HR prioriteiten in

Nadere informatie

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak

Rapportage. Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak Rapportage Onderzoek: Toekomst van het Communicatievak In opdracht van: DirectResearch & Logeion en d Associatie van hoofden Communicatie Datum: 15 september 2014 Projectnummer: 2013008 Auteur(s): John

Nadere informatie

Profiel Raad van Toezicht. Stichting de Woonmensen/ KWZA

Profiel Raad van Toezicht. Stichting de Woonmensen/ KWZA Profiel Raad van Toezicht Stichting de Woonmensen/ KWZA KP 14 november 2012 1 Inleiding Uitgangspunt voor de bezetting van de Raad van Toezicht is, dat deze bestaat uit generalisten die gezamenlijk een

Nadere informatie

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek.

draagt via de positieve invloeden van de voorgaande mediatoren bij aan een verbeterde CRM effectiviteit in het huidige onderzoek. Why participation works: the role of employee involvement in the implementation of the customer relationship management type of organizational change (dissertation J.T. Bouma). SAMENVATTING Het hier gepresenteerde

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant

Antreum RAPPORT TALENTENSPECTRUM. Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011. de heer Consultant RAPPORT TALENTENSPECTRUM Van: Test Kandidaat Administratienummer: Datum: 02 Sep 2011 Normgroep: Advies de heer Consultant 1. Inleiding Dit rapport is bedoeld om u te helpen analyseren op welk vlak uw talenten

Nadere informatie

Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008

Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008 Profielschets raad van commissarissen Vastgesteld door de raad van commissarissen op 8 juli 2008 De raad van commissarissen De raad van commissarissen staat het bestuur met raad ter zijde (adviestaak),

Nadere informatie

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control

Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Onderzoek naar de effectiviteit van Business Control Top 10 kenmerken van een effectieve v Rotterdam, februari 2015 vs Final Wat kunt u in deze doorkijk verwachten? Inleiding FinTouch doet onderzoek naar

Nadere informatie

Rapport Vitaliteitscan

Rapport Vitaliteitscan Rapport Vitaliteitscan Voor: F.K.J Kras 24 maart 2011 Rapportage Individuele Scan Geachte heer/mevrouw F.K.J Kras Hieronder treft u de rapportage aan van de door u ingevulde vitaliteitscan voor werkenden.

Nadere informatie

Accountant (bij voorkeur vennotabel)

Accountant (bij voorkeur vennotabel) Accountant (bij voorkeur vennotabel) Wij zoeken Voor ons team zijn we voor 40 uur per week op zoek naar een accountant voor de samenstelpraktijk (bij voorkeur vennotabel). In deze functie voer je werkzaamheden

Nadere informatie

Het schier onmogelijke mogelijk maken

Het schier onmogelijke mogelijk maken Improof, ondernemen met visie Improof is opgericht door Hans Savalle en Tom Touber. Ervaren ondernemers en bestuurders bij grote ondernemingen. Nu helpen zij collega ondernemers hun ambities waar te maken.

Nadere informatie

Strong Controllership

Strong Controllership Strong Controllership Als ik gemekker wil, koop ik wel een geit Hoe verandert onze functie? Welke competenties zijn er nodig op ons vakgebied gezien de veranderende context? Wat betekent dit voor de inrichting

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Wetenschappelijk medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting. Inschaling: schaal 10-11 (naar BBRA) FTE: 0,8 (32 uur per week) Opleidingsniveau: WO

Wetenschappelijk medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting. Inschaling: schaal 10-11 (naar BBRA) FTE: 0,8 (32 uur per week) Opleidingsniveau: WO Wetenschappelijk medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting Inschaling: schaal 10-11 (naar BBRA) FTE: 0,8 (32 uur per week) Opleidingsniveau: WO Ervaringsniveau: Medior Context De Van Mierlo Stichting heeft

Nadere informatie

Beleidsmedewerker Onderwijs

Beleidsmedewerker Onderwijs Horizon College Beleidsmedewerker Onderwijs Sector BMO Alkmaar C70) Afdeling Communicatie en Onderwijs (C&O) Contract: Vervanging wegens zwangerschapsverlof Periode: 1 mei 2015 tot 1 oktober 2015 Omvang:

Nadere informatie

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten

FiT. Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten FiT Mastering Financiality. In tien maanden tijd je circle of influence vergroten Vergroot je circle of influence Niemand kan de financiële gevolgen van strategische beslissingen beter inzichtelijk maken

Nadere informatie

Bijlage 1: Functieprofielen raadslid en wethouder

Bijlage 1: Functieprofielen raadslid en wethouder Bijlage 1: Functieprofielen raadslid en wethouder In aanloop naar de verkiezingen in 2014 is het goed om duidelijk vast te stellen waaraan (nieuwe) politieke kandidaten voor D66 moeten voldoen. Deze functieprofielen,

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Rapportage Werksoorten. BIJ Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 02.04.2015. Email:

Rapportage Werksoorten. BIJ Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 02.04.2015. Email: Rapportage Werksoorten Naam: BIJ Voorbeeld Datum: 02.04.2015 Email: support@meurshrm.nl BIJ Voorbeeld / 02.04.2015 / Werksoorten (QWSN) 2 Inleiding Wat voor type werkzaamheden spreken jou aan? Wat voor

Nadere informatie

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap

Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Kwaliteit van Goed Werkgeverschap Meting KWH-Goed Werkgeverschaplabel Rapportage opgesteld door KWH in samenwerking met EVZ organisatie-advies Bijlagen Corporatie Rotterdam, 20xx Inhoudsopgave

Nadere informatie

mt&v HR Services mt&v Assessment Services

mt&v HR Services mt&v Assessment Services mt&v HR Services Organisaties hebben ambities. Het concretiseren van de ambitie van een organisatie door middel van een heldere, missie, met concrete doelstellingen en strategie, is cruciaal voor elke

Nadere informatie

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN

GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN NVZD najaarscongres 25 november 2015, Nyenrode Business Universiteit, Breukelen GOED BESTUUR VANUIT DRIE PERSPECTIEVEN Naar permanente leiderschapsontwikkeling Ambitie De NVZD wil met dit congres onderstrepen

Nadere informatie

Projectmanagement De rol van een stuurgroep

Projectmanagement De rol van een stuurgroep Projectmanagement De rol van een stuurgroep Inleiding Projecten worden veelal gekenmerkt door een relatief standaard projectstructuur van een stuurgroep, projectgroep en enkele werkgroepen. De stuurgroep

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Programma 5. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Programma 5 Module Management Accounting & Control 5 Module Externe Verslaggeving 6 Module Management Control & Information Systems 7 Rooster 8 Opleidingskosten 9 Netherlands

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Profielschets lid Raad van Toezicht SMO Traverse Tilburg

Profielschets lid Raad van Toezicht SMO Traverse Tilburg Profielschets lid Raad van Toezicht SMO Traverse Tilburg Oktober 2015 1 Traverse, thuis in opvang en begeleiding, missie Traverse is een Stichting voor maatschappelijke opvang in Midden-Brabant en organiseert

Nadere informatie

Rapport Intake Loopbaantraject

Rapport Intake Loopbaantraject Rapport Intake Loopbaantraject Naam Adviseur Jan Voorbeeld Adviseur van Organisatie Datum 20/02/2015 Inleiding In het kader van een loopbaantraject hebt u een tweetal vragenlijsten ingevuld die u inzicht

Nadere informatie

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg

Competentieprofiel. kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Competentieprofiel kaderlid LGB Beroepsinhoud Zorg Generieke Competenties... 2 Affiniteit met kaderlidmaatschap... 2 Sociale vaardigheden... 2 Communicatie... 2 Lerend vermogen... 3 Initiatiefrijk... 3

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Bestuurssecretaris en...

Bestuurssecretaris en... het Zijlstra Center for Public Control and Governance www.hetzijlstracenter.nl Bestuurssecretaris en... Oriëntatie op de functie bestuurssecretaris het Zijlstra Center for Public Control and Governance

Nadere informatie

Privacy Impact Assessment

Privacy Impact Assessment Privacy Impact Assessment Privacy risico s en inschattingen Privacybescherming staat in toenemende mate in de belangstelling. Voor een groeiend aantal bedrijven is het zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens

Nadere informatie

De dimensies van het coachen

De dimensies van het coachen A-H04-def 13-05-2003 16:22 Pagina 25 4 De dimensies van het coachen Lilian Soerel 4.1 Inleiding Het is ondertussen heel geaccepteerd dat managers bij een derde advies inwinnen. Maar is dit coachen? Het

Nadere informatie

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans

Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans Leadership in Project-Based Organizations: Dealing with Complex and Paradoxical Demands L.A. Havermans LEADERSHIP IN PROJECT-BASED ORGANIZATIONS Dealing with complex and paradoxical demands Leiderschap

Nadere informatie

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD

Functieprofiel. VOORZITTER EN LID RAAD VAN TOEZICHT Fidarda - SKOD bezoekadres Stationsstraat 29 a 9401 KW Assen postadres Postbus 479 9400 AL Assen telefoon (0592) 30 84 58 fax (0592) 33 15 35 e-mail info@ypsylon.nl KvK Friesland 56.48.77.54 www.ypsylon.nl Functieprofiel

Nadere informatie

Rapport WPV Normatief

Rapport WPV Normatief Rapport WPV Normatief Naam Adviseur Jan Voorbeeld Adviseur van Organisatie Datum 18/12/2014 Inleiding Vooraf Dit rapport is een hulpmiddel om tot zelfinzicht te komen. Wij kunnen daarom geen verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

Voorlopig Functieprofiel

Voorlopig Functieprofiel Voorlopig Functieprofiel Functienaam Organisatie Onderdeel Teamleider ROC Service Center Service Center Indicatie functieschaal 11 Datum 07-10-2013 Context van de functie Het Service Center is een resultaatverantwoordelijke

Nadere informatie

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang:

Voor stichting SOM zijn in ieder geval de volgende invalshoeken van belang: Profiel Bestuur Uitgangspunten Het algemene belang van stichting SOM staat bij de leden voorop De leden onderschrijven de visie en de missie van stichting SOM De leden onderschrijven de grondslag en de

Nadere informatie

HOGAN PERSONALITY INVENTORY

HOGAN PERSONALITY INVENTORY SELECT DEVELOP LEAD HOGAN PERSONALITY INVENTORY OVERZICHT THE SCIENCE OF PERSONALITY INTRODUCTIE De Hogan Personality Inventory () meet persoonlijkheid en wordt gebruikt om succes en prestaties op het

Nadere informatie

DEFINITIES COMPETENTIES

DEFINITIES COMPETENTIES DEFINITIES COMPETENTIES A. MENSEN LEIDINGGEVEN A1 Sturen Geeft op een duidelijke manier richting aan een team, neemt de leiding op zich, zet mensen en middelen zodanig in dat doelen met succes worden bereikt.

Nadere informatie

Finance & Control. Plaats in de organisatie:

Finance & Control. Plaats in de organisatie: Functienaam: Sector: Afdeling: teammanager Financiën Finance & Control Financiën Plaats in de organisatie: De teammanager Financiën verricht zijn werkzaamheden onder de verantwoordelijkheid van de manager

Nadere informatie

Profiel lid Raad van Toezicht

Profiel lid Raad van Toezicht Profiel lid Raad van Toezicht De huidige Raad van Toezicht (RvT) bestaat uit zes leden. De RvT streeft naar een maatschappelijk heterogene samenstelling van leden die herkenbaar en geloofwaardig zijn in

Nadere informatie

2016D21474. Lijst van vragen

2016D21474. Lijst van vragen 2016D21474 Lijst van vragen De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Algemene Rekenkamer inzake het rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek

Nadere informatie

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V.

REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. REGLEMENT VOOR DE AUDIT, COMPLIANCE EN RISICO COMMISSIE VAN PROPERTIZE B.V. Datum: 11 mei 2015 Artikel 1. Definities AvA: Commissie: Reglement: RvB: RvC: Vennootschap: de algemene vergadering van aandeelhouders

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

PROFIEL @ SENIOR BUSINESS CONTROLLER ADRZ

PROFIEL @ SENIOR BUSINESS CONTROLLER ADRZ PROFIEL @ SENIOR BUSINESS CONTROLLER ADRZ 6 februari 2015 voor meer info over de functie: werving.search@leeuwendaal.nl, telefoon (070) 41 42 700 voor sollicitatie: www.leeuwendaal.nl Niets uit dit profiel

Nadere informatie

Leergang Leiderschap voor Professionals

Leergang Leiderschap voor Professionals Leergang Leiderschap voor Professionals Zonder ontwikkeling geen toekomst! Leergang Leiderschap voor Professionals Tijden veranderen. Markten veranderen, organisaties en bedrijven veranderen en ook de

Nadere informatie

Naast basiscompetenties als opleiding en ervaring kunnen in hoofdlijnen bijvoorbeeld de volgende hoofd- en subcompetenties worden onderscheiden.

Naast basiscompetenties als opleiding en ervaring kunnen in hoofdlijnen bijvoorbeeld de volgende hoofd- en subcompetenties worden onderscheiden. Competentieprofiel Op het moment dat duidelijk is welke kant de organisatie op moet, is nog niet zonneklaar wat de wijziging gaat betekenen voor ieder afzonderlijk lid en groep van de betreffende organisatorische

Nadere informatie

Profielschets Raad van Commissarissen

Profielschets Raad van Commissarissen Profielschets Raad van Commissarissen Vastgesteld door de Raad van Commissarissen op 18 maart 2009 en laatstelijk gewijzigd in 2014. 1. Doel profielschets 1.1 Het doel van deze profielschets is om uitgangspunten

Nadere informatie

Profiel raad van toezicht Jeroen Bosch Ziekenhuis

Profiel raad van toezicht Jeroen Bosch Ziekenhuis BIJLAGE A Profiel raad van toezicht Jeroen Bosch Ziekenhuis Dit profiel is vastgesteld op 28 mei 2013 op grond van het bepaalde in artikel 3.1 van het reglement van de raad van toezicht. 1. Profiel raad

Nadere informatie

VDZ Verzekeringen. Beloningsbeleid

VDZ Verzekeringen. Beloningsbeleid VDZ Verzekeringen Beloningsbeleid 2014 INHOUD 1. Inleiding... 3 Toezicht... 3 Inwerkingtreding... 3 2. Definities en begrippen... 3 De categorieën van medewerkers... 3 Beloning... 4 Vaste beloning... 4

Nadere informatie

Global Project Performance

Global Project Performance Return on investment in project management P3M3 DIAGNOSTIEK IMPLEMENTATIE PRINCE2 and The Swirl logo are trade marks of AXELOS Limited. P3M3 -DIAGNOSTIEK (PROJECT PROGRAMMA PORTFOLIO MANAGEMENT MATURITY

Nadere informatie

Jaarrapport Cenzo totaal 2013

Jaarrapport Cenzo totaal 2013 Jaarrapport Cenzo totaal 2013 Copyright Niets uit deze uitgave mag zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van Cenzo worden verveelvoudigd en/of openbaar worden gemaakt. Voor het gebruik van de informatie

Nadere informatie

Profielschets Raad van Toezicht. juni 14

Profielschets Raad van Toezicht. juni 14 Profielschets Raad van Toezicht juni 14 : De Raad van Toezicht van de stichting Caransscoop is het in de statuten verankerd orgaan dat belast is met het intern toezicht op het beleid van de Bestuurder

Nadere informatie

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Naast de huidige in-house trainingen is er ook op individuele basis een aanbod van trainingen waaraan oio-medewerkers kunnen deelnemen. Deze trainingen zijn gericht op

Nadere informatie

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014

PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 PRINCIPLES OF FUND GOVERNANCE COMMODITY DISCOVERY FUND Bijgewerkt tot 8 juli 2014 Principles of Fund Governance Pag. 1/5 1. INLEIDING Commodity Discovery Management B.V. (de Beheerder ) is de beheerder

Nadere informatie

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS

Managers en REC-vorming ----- GEEN VOORUITGANG ZONDER VOORTREKKERS @ ----- Managers en REC-vorming ----- AB ZONDER VOORTREKKERS GEEN VOORUITGANG De wereld van de REC-vorming is volop beweging. In 1995 werden de eerste voorstellen gedaan en binnenkort moeten 350 scholen

Nadere informatie

Gezocht: Krachtige Stafmedewerker Financiën

Gezocht: Krachtige Stafmedewerker Financiën Gezocht: Krachtige Stafmedewerker Financiën Voel jij je aangetrokken tot de dynamische ontwikkelingen binnen Primair Onderwijs? Ben jij de krachtige, financiële duizendpoot die behalve het opstellen van

Nadere informatie

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304

Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Functieprofiel: Controller Functiecode: 0304 Doel Bijdragen aan de formulering van het strategische en tactische (financieel-)economische beleid van de instelling of onderdelen daarvan, alsmede vorm en

Nadere informatie

De profielschets voor de Raad van Toezicht van Thuisvester wordt bepaald door:

De profielschets voor de Raad van Toezicht van Thuisvester wordt bepaald door: Profielschets Raad van Toezicht Thuisvester 1. Uitgangspunten De profielschets voor de Raad van Toezicht van Thuisvester wordt bepaald door:. De verantwoordelijkheden taken, en bevoegdheden van de Raad

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Right Management Nederland B.V.

Klanttevredenheidsonderzoek. Right Management Nederland B.V. Klanttevredenheidsonderzoek Right Management Nederland B.V. 1-4-2016 Inhoudsopgave A. Cedeo-erkenning B. Klanttevredenheidsonderzoek Opdrachtgevers C. Conclusie Cedeo 2016 Right Management Nederland B.V.

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V.

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Medewerkerstevredenheidsonderzoek Fictivia 2008.V. Opdrachtgever: Uitvoerder: Plaats: Versie: Fictivia B.V. Junior Consult Groningen Fictief 1 Inhoudsopgave Inleiding 3 Directieoverzicht 4 Leiderschap.7

Nadere informatie

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken

Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Het hoe en waarom van Personeelsgesprekken Personeelsgesprekken Het personeelsgesprek (ook wel functioneringsgesprek) is een belangrijk instrument dat ingezet kan worden voor een heldere arbeidsverhouding

Nadere informatie

Kortom, van visie naar werkelijkheid!

Kortom, van visie naar werkelijkheid! Wie zijn wij Scopeworks is een internationaal bureau wat zich richt op executive search, interim management en consulting. Ons kantoor is gevestigd in Nederland en vanuit hier worden onze diensten wereldwijd

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Controlling & Accounting De cursus Controlling & Accounting duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT

STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT STAGES IN ARBEIDS- EN ORGANISATIEPSYCHOLOGIE: FEEDBACKINSTRUMENT Naam stagiair(e):... Stageplaats (+ adres):...... Tussentijdse evaluatie Eindevaluatie Stageperiode:... Datum:.. /.. / 20.. Stagementor:...

Nadere informatie

Rapportage. Mevrouw A. Noniem

Rapportage. Mevrouw A. Noniem Rapportage Mevrouw A. Noniem Deze rapportage is vertrouwelijk. Deze rapportage is opgesteld inzake het in kaart brengen van de werknemersvaardigheden van betrokkene. Het huidige onderzoek betreft een momentopname.

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. Compagnon

Klanttevredenheidsonderzoek. Compagnon Klanttevredenheidsonderzoek Compagnon 1-4-2016 Inhoudsopgave A. Cedeo-erkenning B. Klanttevredenheidsonderzoek Opdrachtgevers C. Conclusie Cedeo 2016 Compagnon 2 A. Cedeo-erkenning 1. Achtergrond Er zijn

Nadere informatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie

Habilis Executive Search - Interim Management. Marketing, Sales en Communicatie Habilis Executive Search - Interim Management Marketing, Sales en Communicatie Habilis Mens en Organisatie Mensen zijn voortdurend in beweging. Organisaties zijn continu in beweging. Met als hoogste doel

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Interim Controller Manager Consolidatie RA

Curriculum Vitae. Interim Controller Manager Consolidatie RA Curriculum Vitae Interim Controller Manager Consolidatie RA Delfin Finance Contactpersoon: Mark Simons Telefoonnummer: +31 (0)6 523 76 775 E-mail: m.simons@delfin.eu Algemeen Kandidaatnummer Jaren ervaring

Nadere informatie

Online tests voor zelfkennis inclusief heldere rapportage & persoonlijk reflectiegesprek

Online tests voor zelfkennis inclusief heldere rapportage & persoonlijk reflectiegesprek Online tests voor zelfkennis inclusief heldere rapportage & persoonlijk reflectiegesprek Persoonlijke ontwikkeling Competentie- & loopontwikkeling Interpersoonlijke communicatie Spice up your life: test

Nadere informatie

Rapport: resultaten onderzoek

Rapport: resultaten onderzoek Rapport: resultaten onderzoek Competentieonderzoek naar beroepsgroep subsidieadviseurs Opdrachtgevers: NVAS Subsidieacademie Auteurs: Dhr. W. Arkesteijn Dhr. H. Burgmans Eindhoven, 10 september 2005 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Vacature Hoofd Financiën

Vacature Hoofd Financiën Vacature Hoofd Financiën Gezocht: Krachtig Hoofd Financiële en Salarisadministratie Voelt u zich aangetrokken tot de dynamische ontwikkelingen binnen Voortgezet Onderwijs? Bent u de krachtige, financiële

Nadere informatie

NATIONALE VEERKRACHTTEST

NATIONALE VEERKRACHTTEST NATIONALE VEERKRACHTTEST VEERKRACHT OPTIMISME PSYCHOLOGISCH KAPITAAL ZELF- VERTROUWEN HOOP Rapport Persoonlijke Veerkracht 1-10-2012 uitzenden professionals inhouse services employability payrolling outsourcing

Nadere informatie

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over:

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over: Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl Lees hieronder verder over: Het werk van ondernemingsraden. Het werk van de trainer/adviseur. De ideale trainer/adviseur.

Nadere informatie

Profiel. Manager Adviesgroep Apothekers. VvAA Groep B.V.

Profiel. Manager Adviesgroep Apothekers. VvAA Groep B.V. Profiel Manager Adviesgroep Apothekers VvAA Groep B.V. Inhoudsopgave Beschrijving organisatie 1 Situatieschets 1 Doel van de functie 2 Plaats in de organisatie 2 Werkzaamheden/Verantwoordelijkheden 2 Functieprofiel

Nadere informatie

Onderzoeksrapport: competenties excellent presterende interim audit professionals

Onderzoeksrapport: competenties excellent presterende interim audit professionals Onderzoeksrapport: competenties excellent presterende interim audit professionals Auteur: G.I.M. Post Opdrachtgever: E-Selective BV Datum: 12 september 2011 Samenvatting E-Selective, dé intermediair voor

Nadere informatie

Afdelingscoördinator (m/v) 1,0 fte

Afdelingscoördinator (m/v) 1,0 fte Januari 2014 : 14 01 (INTERN+EXTERN) De Veiligheidsregio Limburg-Noord fungeert als samenwerkende partij van 15 gemeenten voor rampenbestrijding, crisisbeheersing, brandweer en publieke gezondheid. Politie

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners

Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code: twee werelden apart? Drs. H. Linkels Managing partner Linkels & Partners Persoonlijke effectiviteit van toezichthouders en de Code 2 werelden

Nadere informatie

Functiebeschrijving Technische Architect

Functiebeschrijving Technische Architect Functiebeschrijving 1. Algemene Gegevens Organisatie Functienaam Versie Auteur : [naam organisatie] : : 1.0 concept : Ad Paauwe a. Plaats in de organisatie De rapporteert aan de manager van het architectuurteam.

Nadere informatie

PERSONAL PREFERENCE SCHEDULE VERSION 2.2

PERSONAL PREFERENCE SCHEDULE VERSION 2.2 Pagina 1 van 33 PERSONAL PREFERENCE SCHEDULE VERSION 2.2 PERSOONLIJKE GEGEVENS ID-nummer Onderzoek 12345 Naam Naam abcdefgh Leeftijd 45 Geslacht Opleidingsniveau vrouw vmbo Afname datum 24 November 2011

Nadere informatie

Functieprofiel Young Expert

Functieprofiel Young Expert 1 Laatst gewijzigd: 20-7-2015 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 1 Ervaringen opdoen... 3 1.1 Internationale ervaring in Ontwikkelingssamenwerkingsproject (OS)... 3 1.2 Nieuwe vaardigheden... 3 1.3 Intercultureel

Nadere informatie

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak

Inhuur in de Kempen. Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden. Onderzoeksaanpak Inhuur in de Kempen Eersel, Oirschot en Reusel-De Mierden Onderzoeksaanpak Rekenkamercommissie Kempengemeenten 21 april 2014 1. Achtergrond en aanleiding In gemeentelijke organisaties met een omvang als

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Persoonlijk intakegesprek master 4. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6

Inhoudsopgave. Inleiding 4. Persoonlijk intakegesprek master 4. Module Management Accounting & Control 5. Module Externe Verslaggeving 6 1 Inhoudsopgave Inleiding 4 Persoonlijk intakegesprek master 4 Module Management Accounting & Control 5 Module Externe Verslaggeving 6 Module Management Control & Information Systems 7 Rooster 8 Docenten

Nadere informatie

Boeien en Binden, bezielende leiders doen het

Boeien en Binden, bezielende leiders doen het Boeien en Binden, bezielende leiders doen het Verslag van de Workshop tijdens de Noorderlinkdagen 2006 Door Maurits Bruel en Stef Driessen De Noorderlinkdagen zijn weer voorbij. Het was een groot succes,

Nadere informatie

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur

www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur www.econocom.com Optimaliseer het gebruik van uw IT en Telecom infrastructuur Efficiëntie Meegaan met de tijd Mobiliteit De markt verandert evenals onze manier van werken. Het leven wordt mobieler en we

Nadere informatie

HET ASSESSMENT INFORMATIE

HET ASSESSMENT INFORMATIE HET ASSESSMENT INFORMATIE HET ASSESSMENT U bent uitgenodigd voor een assessment. In de praktijk blijkt dat bij veel kandidaten vragen leven met betrekking tot dit soort onderzoek. In het hiernavolgende

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL. Lid Raad van Toezicht, portefeuille Financiën, Lid Raad van Toezicht, portefeuille Onderwijs (-kwaliteit)

FUNCTIEPROFIEL. Lid Raad van Toezicht, portefeuille Financiën, Lid Raad van Toezicht, portefeuille Onderwijs (-kwaliteit) FUNCTIEPROFIEL Functies: Lid Raad van Toezicht, portefeuille Financiën, Lid Raad van Toezicht, portefeuille Onderwijs (-kwaliteit) 1. ORGANISATIEBESCHRIJVING De Meerwegen scholengroep is een christelijke

Nadere informatie

Rapportgegevens Marketing en sales potentieel test

Rapportgegevens Marketing en sales potentieel test Rapportgegevens Marketing en sales potentieel test Respondent: Jill Voorbeeld Email: voorbeeld@testingtalents.nl Geslacht: vrouw Leeftijd: 39 Opleidingsniveau: wo Vergelijkingsgroep: Normgroep marketing

Nadere informatie

intensieve traject wordt niets aan het toeval overgelaten. Bij de opdrachtgever begint dit met diepgaand

intensieve traject wordt niets aan het toeval overgelaten. Bij de opdrachtgever begint dit met diepgaand Profiel FenterDaniëls bemiddelt sinds 1999 in personeel voor FINANCE posities. Dat doen wij voor vaste functies. Daarnaast ondersteunen wij organisaties met tijdelijk personeel. Onze wervings- en selectieprocedure

Nadere informatie

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel

Staff Workload Planner. Verbeter de inzet van academisch personeel Staff Workload Planner Verbeter de inzet van academisch personeel Zet docenten effectiever in met gebruik van de software Staff Workload Planner van Scientia. Nu instellingen van het hoger en voortgezet

Nadere informatie