OGO-project 3.2. Energiebutler voor gebouwen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OGO-project 3.2. Energiebutler voor gebouwen"

Transcriptie

1 OGO-project 3.2 Energiebutler voor gebouwen

2 OGO-project 3.2 Opleiding Installatietechnologie Technische Universiteit Eindhoven Energiebutler voor gebouwen Met het oog op een flexibele energievoorziening Mike van der Heijden Roel Loonen Sander ter Mors Mark Niesen Linda Pennings Maart 2007 OGO Energiebutler

3 Voorwoord Dit rapport is het eindresultaat van een project voor derdejaars studenten installatietechnologie aan Technische Universiteit Eindhoven. In dit project is een agentsysteem ontwikkeld die op een voor de bewoners aanvaardbare wijze de productie en het verbruik van energie optimaliseert. Het eindresultaat is mede tot stand gekomen in samenwerking met ECN. Wij willen in het bijzonder Maarten Hommelberg van ECN bedanken voor zijn hulp bij dit project. Verder willen wij dhr. G. Boxem en dhr. M.A. van Houten van de TU/e bedanken voor hun begeleiding. Wij wensen u veel plezier bij het lezen van dit rapport. M.G.M van der Heijden R.C.G.M. Loonen S. ter Mors M.J. Niesen L.W.H.A. Pennings OGO Energiebutler

4 Samenvatting In dit rapport is de opbouw geschetst van een energiebutler. Het idee van de energiebutler vindt zijn oorsprong in het toenemende aantal duurzame, veelal decentrale energieopwekkers. Omdat het aanbod van energie, door deze ontwikkeling, in de toekomst niet meer centraal geregeld kan worden is men op zoek gegaan naar systemen, gebruik makend van agents, die de afstemming van de vraag en productie van energie kunnen optimaliseren. De energiebutler moet er voor zorgen dat dit op een voor de gebruiker acceptabele manier gebeurt, waarbij ook rekening gehouden dient te worden met economische en ecologische aspecten. Na het doen van een korte literatuurstudie zijn de eisen voor een energiebutler opgesteld: De concrete doelen die bereikt dienen te worden zijn: De energiebutler moet een kostenbesparing opleveren voor de gebruiker. Het grillige patroon van kleinschalige duurzame opwekeenheden moet worden opgevangen. De energiebutler moet een milieubesparende werking hebben. De energiebutler moet de gebruiker dienen in comfort. De uiteindelijke vorm van de energiebutler ziet er als volgt uit. Een energiebutler communiceert met de gebruiker. Om aan de wensen van de gebruiker te voldoen maakt hij gebruik van de energievraag en aanbod, en eventueel kan hij gebruik maken van diensten van andere energiebutlers, die op deze manier hun overschotten of tekorten aan energie kunnen verwerken. De energiebutler bestaat uit een EnergyController (EC) en een Assistant. Een Assistant, een agent van een apparaat, communiceert met de gebruiker over zijn behoeftes. Ook kent hij de eigenschappen van het apparaat waar hij bij hoort. Met deze gegevens communiceert hij met de EnergyController. De EnergyController combineert en optimaliseert de totale vraag en aanbod van energie en stuurt vervolgens de apparaten aan, hiervoor moet hij samenwerken met de verschillende Assistants Het succes van een energiebutler is in grote mate afhankelijk van de mate waarin het systeem begrepen en geaccepteerd wordt door de gebruiker. Een zeer belangrijke schakel hierin is de user-interface. Die is erop gericht om op een zo eenvoudig en gebruiksvriendelijk mogelijke manier te communiceren met de gebruiker. In dit rapport is de interne werking van de energiebutler beschreven in de algemene modelleertaal UML. Op deze manier is het mogelijk het concept verder uit te werken, en zelfs te implementeren in een softwareprogramma. OGO Energiebutler

5 Inhoudsopgave VOORWOORD 3 SAMENVATTING 4 INHOUDSOPGAVE 5 1. INLEIDING 7 2. INTRODUCTIE REEDS BESTAANDE PROJECTEN HUIDIGE ENERGIEREGELING POWERMATCHER INTRODUCTIE IN DE UML USE CASE KLASSENDIAGRAM SEQUENTIEDIAGRAM AGENTS TYPEN EIGENSCHAPPEN EISEN REGELEN VAN VRAAG EN AANBOD ENERGIEVERBRUIK EN AANBOD FUNCTIES VAN APPARATEN ENERGIEBUTLER DEFINITIE REQUIREMENTS STATISCHE ASPECTEN SCHEMA S ENERGYCONTROLLER DEFINITIE EISEN USE-CASE DIAGRAM KLASSENDIAGRAM SEQUENTIEDIAGRAMMEN ASSISTANT MODELEREN VAN DE STATISCHE ASPECTEN VAN HET SYSTEEM DEFINITIE REQUIREMENTS USE-CASEDIAGRAM 26 OGO Energiebutler

6 5.1.4 HET KLASSENDIAGRAM MODELLEREN VAN DE DYNAMISCHE ASPECTEN VAN HET SYSTEEM SEQUENTIEDIAGRAM IMPLEMENTATIE INTERFACE KOPPELING VAN ENERGIEBUTLERS KEUZE VAN ARCHITECTUUR MOGELIJKE UITBREIDINGEN ENERGIEBESPARING DOOR OPTIMALISATIE COMFORT, ECONOMIE, ECOLOGIE CONCLUSIE LITERATUURLIJST 43 OGO Energiebutler

7 1. Inleiding In de twintigste eeuw ging een ongelooflijke toename van de industriële ontwikkeling gepaard met een bijna even ongeremde uitputting van delfstoffen. Het besef dat alles wat we uit de bodem halen niet onuitputtelijk is drong pas enkele jaren geleden echt tot ons door. Recente schattingen vertellen dat ongeveer de helft van de olie die ooit in de grond heeft gezeten opgemaakt is. De resterende helft is nog goed voor een veertigjarige consumptie. Om te streven naar een oplossing voor het invullen van energieverbruik moeten andere technologieën om energie op te wekken verder ontwikkeld worden. De verwachting is dat in de toekomst de nadruk zal komen te liggen op decentrale opwekking, zoals zonnecellen, windenergie en micro-wkk s. De probleemstelling die in dit rapport verder wordt uitgewerkt is Vraag en aanbod van energie op elkaar afstemmen, door efficiënt gebruik te maken van de mogelijkheden van de apparaten en bronnen. Het doel van dit project is. Het ontwikkelen van een energiebutler voor een woning die op een voor de bewoners aanvaardbare wijze de productie en het verbruik van energie optimaliseert. Om deze ontwikkeling in goede banen te leiden is het idee van de energiebutler ontstaan. Als leidraad voor dit project wordt de powermatcher van ECN gebruikt. De powermatcher is een concept gericht op de marktwerking van vraag en aanbod. Deze markt is bedoeld om de algemene kloof tussen vraag en aanbod van elektriciteit te verkleinen, waarbij het mogelijk is de productie van de decentrale opwekeenheden te optimaliseren. Voor het slagen van dit systeem is het van essentieel belang dat het hele systeem wordt begrepen en geaccepteerd door de gebruiker. In dit rapport zijn de eisen aan een energiebutler geformuleerd. Met behulp van deze eisen is een energiebutler ontwikkeld, waarvan de interne werking, met behulp van UML wordt beschreven. In hoofdstuk 2 is er een introductie gegeven met informatie over reeds bestaande projecten, UML, agenten, regelen en energieverbruik en productie. In hoofdstuk 3 is de energiebutler beschreven. In hoofdstuk 4 is er een beschrijving over de EnergyController gemaakt en in hoofdstuk 5 is er een beschrijving over de Assistant gemaakt. In hoofdstuk 6 is de topologie van het netwerk beschreven. Hoofdstuk 7 zijn mogelijke uitbreidingen op het systeem. De conclusie is beschreven in hoofdstuk 8. OGO Energiebutler

8 2. Introductie In dit hoofdstuk wordt er ingeleid en inzicht verschaft in de literatuuronderzoeken die vooraf gegaan zijn aan de ontwikkeling van de energiebutler. 2.1 Reeds bestaande projecten Huidige energieregeling Op dit moment wordt de vraag naar elektrische energie centraal geregeld. De hoeveelheid geproduceerde elektriciteit dient gelijk de zijn aan de afname, omdat er geen mogelijkheid is tot opslag van energie. Om er voor te zorgen dat er altijd voldoende productievermogen in bedrijf is, worden er afspraken gemaakt tussen de energiebedrijven over de verwachte belasting, voor de volgende dag, week, maand, en zelfs jaren, en er wordt besproken hoe deze energie opgewekt wordt. De lange termijnplanning is ervoor om te zorgen dat in de toekomst het geïnstalleerde vermogen groot genoeg is om de stijging van het elektriciteitsgebruik op te vangen. De taak van de korte termijnplanning is er voor te zorgen dat er steeds voldoende productievermogen in bedrijf is, of tijdig in bedrijf kan worden genomen, om aan de vraag naar elektrische energie te kunnen voldoen. Met behulp van de weekmaxima van het voorafgaande jaar en de te verwachten groei van het verbruik, wordt in combinatie met het onderhoudsplan het inzetschema opgesteld. Naarmate de betreffende periode dichterbij komt wordt dit schema zonodig verfijnd of bijgesteld. Voor de dagprognoses gaat men uit van het soort dag (werkdag, weekend, seizoen), de weersverwachting, speciale evenementen, en vooral voorafgaande dagbelastingskrommen. Door gebruik te maken van het sterke koppelnet in Europa is het mogelijk pieken op te vangen om zo tot een robuustere energielevering te komen Powermatcher De huidige tendens op het gebied van distributie van elektriciteit is decentralisatie, er wordt steeds meer elektriciteit decentraal opgewekt. Een goed voorbeeld daarvan zijn de zonnepanelen op de daken van woningen en windmolens op wijkniveau. Decentralisatie van het aanbod van energie leidt tot de vraag van nieuwe concepten gericht op een goede regeling, zoals de PowerMatcher. De PowerMatcher is een concept gericht op de marktwerking van vraag en aanbod. Deze markt is bedoeld om de algemene kloof tussen vraag en aanbod van elektriciteit te verkleinen door optimaal gebruik te maken van de mogelijkheden van apparaten die elektriciteit vragen en opwekken. Het is een product ontworpen door ECN in samenwerking met zijn industriële en academische partners. In de PowerMatcher is elk apparaat vertegenwoordigd door een agent. Een agent kan in het algemeen gedefinieerd worden als een zelfstandig dynamisch object dat zonder aanroeping actie kan bewerkstelligen en kan reageren op een externe aanvraag. In het geval van de PowerMatcher zal de agent de elektriciteit die geproduceerd of verbruikt wordt tijdens het proces, in samenwerking met de agenten van de elektronische markt, economische zo goed mogelijk regelen. OGO Energiebutler

9 De elektronische markt wordt geregeld via een web structuur van verschillende PowerMatchers, zoals in bovenstaande figuur te zien is. Elke PowerMatcher vergelijkt vraag en aanbod van zijn onderliggende niveau en zijn eigen niveau. Met behulp van deze gegevens zal hij met een nieuwe gevormde prijs communiceren met een bovenliggende PowerMatcher. Bij onderliggende niveaus maakt de PowerMatcher geen onderscheid tussen agents van apparaten en onderliggende PowerMatchers vanwege gelijke communicatie. De hoofd PowerMatcher bevat een of meerdere definities van de markt. Doormiddel van deze definities worden de kenmerken van de markt bepaald. De PowerMatcher principes: Coördinatie en locale besluiten gebaseerd op economische parameters. Uniforme communicatie gebaseerd op energie hoeveelheden en prijzen. Efficiëntie: globale optimalisering, lokale behoeften op elkaar afstemmen. Decentrale aanpassing van parameters van de agent. 2.2 Introductie in de UML De Unified Modelling Language (UML) is een standaardtaal die gecreëerd is om objectgeoriënteerde analyses en ontwerpen voor informatiesystemen te kunnen maken UML maakt gebruik van een aantal diagrammen die helpen bij het specificeren, visualiseren, construeren en documenteren van softwaresystemen. In dit rapport is gebruik gemaakt van een 3-tal van deze diagrammen, die hieronder kort besproken worden Use case De interacties met het systeem kunnen worden beschreven in een use-casediagram, hierin is het gedrag van het systeem of een deel van het systeem uitgewerkt. Elke use-case is een beschrijving van een aantal dynamische processen (sequentie). Use-casediagrammen staan centraal tijdens het modelleren van het gedrag van een systeem, een subsysteem of een klasse. Het Use case diagram plaatst een systeem in zijn context en beschrijft het verwachte gedrag van het systeem in die context. Doordat de interne werking in deze diagrammen niet beschreven wordt zijn ze uitermate geschikt voor het beschrijven van de gebruikerseisen die ten grondslag liggen aan het systeem. Een use-casediagram laat een set van use-cases zien in relatie met actoren en afhankelijkheden. De inhoud van use-case diagrammen zijn: OGO Energiebutler

10 - use-cases - actoren - afhankelijkheden, generalisatie en associatie relaties Klassendiagram Het klassendiagram is een van de meest gebruikte diagrammen in het modeleren van object georiënteerde systemen. Het statische overzicht biedt inzicht in de functionele eisen van het systeem en de diensten die het systeem moet teruggeven aan de eindgebruikers. Een klassendiagram laat een set van klassen, interfaces, collaborations en relaties zien. Klassendiagrammen geven een globale beschrijving van het systeem, maar ook de detail aspecten, zoals operaties en attributen. Door een klassendiagram op te stellen, en dat in verschillende stappen uit te diepen, kan een overzicht van het totale probleem gegeven worden. Meestal bestaat de inhoud uit: - Classes - Interfaces - Collaborations - Dependency, generalization, and association relationships - Notes and constraints Sequentiediagram Een sequentiediagram wordt gebruikt voor het modelleren van interactie. Op deze manier is het mogelijk inzicht te krijgen in de dynamische eigenschappen van het systeem. Het doel van een sequentiediagram is om de stroom van berichten tussen objecten in de tijd weer te geven. Het beeld van een typisch sequentiediagram geeft alle interacties met berichten weer voor een use-case. Dit diagram bevat: - objecten - relaties - berichten De verticale lifelines representeren de objecten. Berichten gaan tussen de lifelines van de objecten en tijd is te herkennen van boven naar beneden, een lifeline. 2.3 Agents Een agent kan beschouwd worden als iets dat zij omgeving in de gaten kan houden door middel van sensoren en daar op kan reageren met behulp van actuatoren. [4] Een agent is van een bepaald type, of meerdere types, en kan verschillende eigenschappen hebben. Deze opdeling wordt gedaan op basis van de mogelijkheden van de agent, welke acties deze uit kan voeren Typen Simple Reflex Agents, werkt met een set regels, en sensoren. Als de sensoren een bepaalde situatie waarnemen, staat in de regels wat gedaan moet worden. Model Based Agents, heeft een intern model van zijn omgeving, met behulp van de sensoren houdt hij zijn omgeving in de gaten, en past het model hierop aan. In het model kunnen verschillende acties uitgeprobeerd worden, om de beste te kiezen. Goal Based Agents, hebben een of meerdere doel gesteld, waar ze naartoe werken. Een goal based agent neemt ook de factor tijd mee in zijn redenatie. Utility Based Agents, deze neemt ook de factor tijd mee, maar probeert constant een zo hoog mogelijke utiliteit te waarborgen voor de gebruiker. Market Based Agents, gekoppeld aan de markt, waardoor ze hierop kunnen reageren Eigenschappen Mobiel - agenten kunnen zich verplaatsen naar daar waar zij nodig zijn, OGO Energiebutler

11 mogelijk een route volgend. Reactief - agenten kunnen real-time gebeurtenissen opmerken en daarop anticiperen. Coöperatief - agenten coördineren en overleggen om gemeenschappelijke doelen te bereiken. Ze zijn zelforganiserend en kunnen delegeren. Adaptief - agenten passen zich dynamisch aan, aan hun omgeving. Ze passen zich aan, aan onzekerheid en verandering. Autonoom - agenten zijn pro-actief, doelgericht en voeren hun taken uit voor de gebruiker zonder noodzakelijke initiatie, confirmatie of notificatie van de gebruiker. Interactief - agenten hebben interactie met mensen, andere agenten en informatiebronnen. Persoonlijkheid - agenten laten karaktertrekken zien zoals emoties Eisen Om de eisen voor de in dit project relevante agents te bekijken is er voor gekozen twee verschillende soorten agents te bekijken, die van en wasmachine, en van een wkk. De agent voor de wasmachine moet in ieder geval Market Based zijn, zodat deze de wasmachine kan laten draaien op een voordelig moment. Deze moet ook interactief zijn, zodat deze ook de informatie van andere agents kan krijgen, bijvoorbeeld over een wkk, of een andere wasmachine. Interactie is ook nodig omdat de gebruiker moet kunnen aangeven wanneer de was klaar moet zijn. De agent voor de wkk moet Market Based en reactief zijn, om te weten wanneer het voordeliger is om zelf energie op te wekken. Deze moet ook sociaal zijn, om samen te werken met andere opwekkers, zodat er geen energieoverschot ontstaat door de wkk. Hij moet autonoom werken. 2.4 Regelen van vraag en aanbod Om vraag en aanbod op elkaar af te stemmen en te optimaliseren moet er inzicht verkregen worden in verschillende zaken die een rol gaan spelen tijdens opwekking en verbruik van energie, in het volgende hoofdstuk is uitgewerkt welke eigenschappen belangrijk zijn. Ten eerste is duidelijk geworden dat het steeds toenemende energieverbruik is voortgekomen uit de toenemende welvaart en ontwikkeling op het gebied van technische apparaten. Door deze welvaart groeien de behoeften van de gebruikers en hiermee dus ook de vraag naar een bepaalde hoeveelheid energie. Om in deze behoeften te voorzien moeten de eisen die een gebruiker stelt aan zijn woonomgeving worden meegenomen in een goede regeling tussen vraag en aanbod van energie. Waarom een goede regeling? Een gebruiker stelt eisen aan zijn leefomgeving, daarnaast stelt het milieu bestaande uit gemeenschap, gedierte, ijskappen, ozonlaag enz. ook eisen aan het produceren van de energie die uit de behoeften van de gebruiker voortkomen. Door een hoge CO2 uitstoot, veroorzaakt door het individu, smelten de ijskappen, tevens heeft dit invloed op de weersomstandigheden, de fossiele bronnen raken uitgeput waardoor er dadelijk geen energie meer over is. Door gebruik te maken van andere vormen van energiebronnen, zoals duurzame energie of kernenergie wordt het milieu in mindere maten aangetast. Tevens zijn natuurlijk de economische aspecten van belang in de afstemming tussen vraag en aanbod. Het economische vraagstuk omvat onder meer productie, distributie, welvaart en consumptie. Door deze drie aspecten mee te nemen in een regeling kan er een evenwichtige keuze worden gemaakt om te voorzien in energie. OGO Energiebutler

12 In het volgende hoofdstuk is uitgewerkt hoe er inzicht kan worden verkregen in verschillende eigenschappen die een rol spelen bij het produceren en verbruiken van energie. 2.5 Energieverbruik en aanbod Energieverbruik en aanbod zijn direct gerelateerd aan de wijze en mate van gebruik van een specifiek apparaat. Apparaten kunnen worden gebruikt voor bepaalde functies om de behoeften van een gebruiker te vervullen. Voorgaande aan dit rapport is er een analyse gemaakt van typen apparaten die in de leefomgeving van een gebruiker staan opgesteld. Verbruikende apparaten die direct inzetbaar moeten zijn. (koffiezetapparaat) Verbruikende apparaten die inzetbaar zijn in de tijd (wasmachine) Opwekkers die niet schakelbaar zijn (zonnecellen, windmolen). Opwekkers die schakelbaar zijn (zonneboiler) Opwekkers die schakelbaar zijn en het geleverde vermogen binnen bepaalde grenzen variabel is. (CV ketel) Buffers die energie kunnen opslaan. (koelkast) Buffers die energie kunnen opslaan en op een later tijdstip kunnen leveren. (accu) Functies van apparaten In een apparaat kunnen zich bepaalde processen afspelen, soms kunnen er wel meerdere worden aangestuurd. Onder een proces wordt bijvoorbeeld een bepaald type wasprogramma verstaan. Of bij een airconditioner de verschillende processen die zich onderscheiden als het verwarmen of koelen van lucht. In apparaten kunnen deze verschillende processen worden aangestuurd. Deze aansturing geschiedt afhankelijk van het type apparaat. Een wasmachine wordt aangestuurd door een gebruiker, een ketel wordt aangestuurd door een thermostaatregeling of een algemene regeling voor verwarmen. Afhankelijk van de specifieke eigenschappen van een proces wordt er energie verbruikt en/of geproduceerd. Hieronder zijn enkele voorbeelden uitgelegd van apparaten waarin verschillende eigenschappen van processen zijn te herkennen zoals hierboven is uitgelegd. OGO Energiebutler

13 Energieverbruik Energieverbruik Proces Apparaat Koffiezetapparaat. Een koffiezetapparaat wordt aangestuurd door een gebruiker. Door handelingen van deze gebruiker wordt er een bepaald proces op gang gezet (koffie zetten). Dit proces heeft een bepaalde energiebehoefte en deze moet direct naar het koffiezetapparaat worden verzonden, omdat de gebruiker de behoefte heeft aan koffie. Dit energieverbruik kan dus niet worden uitgesteld in de tijd. Deze informatie over de eigenschappen, hoeveelheid, soort energie e.d. kunnen worden verzonden naar de EnergyController en het apparaat kan worden aangestuurd. Wasmachine: Door de gebruiker is er een aanvraag gedaan om een bepaald programma te wassen (aanstuurbaar proces). Afhankelijk van het soort proces dat er wordt gedraaid wordt er een bepaalde hoeveelheid van elektrische energie verbruikt. Mogelijk is dat er ook een productie is van warmte die elders kan worden gebruikt (energieproductie). Bij een wasmachine kan afhankelijk van de wensen van de gebruiker het tijdstip van energieverbruik worden uitgesteld, wat ten goede komt voor de optimalisatie van vraag en aanbod. Op het moment dat er aan de agent van de wasmachine wordt aangegeven dat het proces kan worden gestart (draaiend proces) heeft de wasmachine een bepaalde hoeveelheid energievraag die elders vandaan moet komen en een energieproductie die misschien ergens anders kan worden ingezet om te optimaliseren. Dit aansturen gebeurt door de gebruiker of EnergyController (monitoren en optimalisatie van energiestromen) die de eigenschappen (inzetbaar in de tijd, energieverbruik en opwekking, aanstuurbaar) in de gaten houdt. Ketel: Een ketel bevat het proces van verwarmen om te voorzien in warmtebehoefte van gebruikers tegen een bepaalde hoeveelheid andere energie. De ketel heeft de eigenschappen dat de energie die deze produceert regelbaar is in vermogen. Stel dat er ergens in huis behoefte is voor een bepaalde vraag van warmte, met de eigenschappen van de energiebutler wordt dit door de EnergyController geregistreerd. En deze informeert de ketel over een hoeveelheid energie die deze kan leveren tegen een bepaalde prijs. De agent van de ketel weet welke processen deze kan aansturen om in een bepaalde warmtevraag te voorzien tegen bepaalde rendementen en prijs en moet in staat zijn deze informatie terug te geven of daadwerkelijk deze processen aansturen. Een zonnecel: Een zonnecel produceert energie zonder dat deze aanstuurbaar, regelbaar, schakelbaar of inzetbaar is omdat deze afhankelijk is van de invloed van OGO Energiebutler

14 omgevingsvariabelen. Deze energieproductie kan worden gezien als een proces dat altijd draaiende is en een variabele energieproductie heeft. Deze agent kan dus informeren over de hoeveelheid energie dat deze kwijt moet. Een koelkast Een koelkast wordt door een gebruiker ingesteld op een bepaalde temperatuur. Deze temperatuur moet binnen bepaalde marges gehaald worden om de gebruiker te voorzien in de behoefte. Deze temperatuur wordt gehaald door het aan en uit sturen van het koelelement van de koelkast rekening houdend met de capaciteit die op het moment al aanwezig is. De opname van dit vermogen van het koelelement kan worden gezien als een proces dat kan worden aangestuurd en waarbij rekening moet worden gehouden met de capaciteit die aanwezig is. Kortom deze koelkast kan worden gezien als een buffer. Als er aan de agent van een koelkast wordt gevraagd of deze energie kan gebruiken om op te slaan, kan de agent van de koelkast dit afwegen op de eigenschappen (capaciteit) waarmee rekening gehouden moet worden bij aansturing van de processen. Een accu Een accu heeft de eigenschap dat deze energie kan opslaan verbruiken en leveren. Het opslaan, verbruiken en leveren kan worden gezien als afzonderlijke processen die niet gelijktijdig kunnen optreden. Een accu kan worden aangestuurd door een gebruiker, bijvoorbeeld omdat deze de batterijen in een bepaalde tijd wil hebben opgeladen. Hierbij moet er de mogelijkheid worden gecreëerd om ook inzetbaar in de tijd energie te verbruiken. Als het een accu van bijvoorbeeld een laptop betreft kan deze tegelijkertijd worden opgeladen als deze wordt gebruikt. De capaciteit van de accu neemt dan in mindere mate toe en heeft een hogere energievraag. Op het moment dat deze energie levert is het afhankelijk van capaciteit die deze kan terugleveren. Afhankelijk van de lopende processen heeft een accu een bepaald vraag of leverpatroon. Met de eigenschappen die worden meegestuurd (opslaan of niet) kunnen deze processen worden herkend door de EnergyController en worden stopgezet. Om terug te komen op de verschillende functies die een apparaat kan bevatten afhankelijk van de wijze van het gebruik, dus de keuze van het proces kunnen we concluderen dat afhankelijk van een proces, wensen van de gebruiker de volgende functies kunnen erkennen aan ieder energieverbruikend of producerend proces. Regelbaar (is energieverbruik of productie regelbaar in vermogen) Schakelbaar (is het mogelijk om dit energieverbruik of productie aan te sturen) Verschuifbaar (is het mogelijk om dit energieverbruik of productie uit te stellen) Opslagmogelijkheid (wordt de energie verbruikt om op te slaan) Teruglever mogelijkheid (is het mogelijk om de energie die opgeslagen wordt achteraf terug te leveren) Energieproductie (is het een energieproductie) Energieverbruik (is het een energieverbruik. Tegenwoordig staat energiebesparing hoog in het vaandel, daaruit vloeit voort dat apparaten die bijvoorbeeld warmte produceren bij een verbruik van elektriciteit, deze warmte ergens anders nuttig kan worden ingezet. Met behulp van de functies die zich in verschillende processen afspelen is dit te beschrijven. Deze eigenschappen gerelateerd aan een proces zijn belangrijk om een optimale energieverdeling te verkrijgen. Daarnaast zijn hoeveelheid en soort energie (tevens afhankelijk van een apparaat) gegevens waarop een regeling kan worden afgesteld. Omdat al de functies die in dit hoofdstuk zijn opgesomd afhankelijk zijn van een apparaat en het gebruik hiervan, zal het gemakkelijk zijn deze eigenschappen te communiceren om de energie optimaal te regelen. OGO Energiebutler

15 3. Energiebutler In dit hoofdstuk komen de doelen en eisen van een energiebutler aan bod. Ook wordt er aandacht besteed aan de wijze waarop de energiebutler is opgebouwd. In de volgende hoofdstukken wordt er dieper ingegaan op de interne werking van de energiebutler. 3.1 Definitie De taak van een energiebutler is het afstemmen van vraag en aanbod van energie rekening houdend met de behoefte van de gebruiker, economische en ecologische aspecten, door te informeren over de huidige toestand. De concrete doelen die hierbij bereikt dienen te worden zijn: De energiebutler moet een kostenbesparing opleveren voor de gebruiker. Het grillige patroon van kleinschalige duurzame opwekeenheden moet worden opgevangen. De energiebutler moet een milieubesparende werking hebben. De energiebutler moet de gebruiker dienen in comfort. Hierbij is het zeer belangrijk, en zelfs cruciaal voor het slagen van het systeem, dat de energiebutler wordt begrepen en geaccepteerd door de gebruiker. Om aan deze voorwaarde te voldoen worden er aan het systeem een aantal eisen gesteld die ook gelden voor een persoon die in dienst is in een huishouden als butler. 3.2 Requirements Een voorwaarde voor het slagen van een project als de energiebutler is dat het geaccepteerd wordt door de gebruiker. Hiervoor is het noodzakelijk dat de consument de voordelen inziet die het systeem met zich meebrengt. Om dit te bewerkstelligen zal de energiebutler op een heldere en eenvoudige wijze moeten communiceren met de gebruiker. De gebruiker moet bijvoorbeeld direct te weten kunnen komen wat de invloed is van een actie, en wat de eventuele besparing is die het hem oplevert. Verder is het van groot belang dat de energiebutler zich aanpast aan de gebruiker; de gebruiker moet bepalen wat de energiebutler doet, en niet andersom. Hierbij moet de energiebutler kunnen anticiperen op veranderende situaties. De volgende eisen worden aan de energiebutler gesteld. Terugkoppeling geven aan de gebruiker. Informatie verlenen over energieverbruik en aanbod. Regelen van energieverbruik en aanbod op economische en ecologische aspecten en de behoefte van de gebruiker. 3.3 Statische aspecten De energiebutler kan volgens de eisen die eraan gesteld zijn bestaan dat uit twee deelsystemen. Een deelsysteem hiervan is een systeem dat de eigenschappen van energieverbruik en aanbod ter beschikking stelt, en de communicatie met de gebruiker voor zijn rekening neemt; de zogenaamde Assistant. Een ander deelsysteem is een regelaar die de eigenschappen van verbruik en aanbod combineert en hiervoor een optimale regeling bedenkt voor het aansturen van apparatuur die hiervoor geschikt zijn, de EnergyController Schema s De Energiebutler stemt energievraag en aanbod op elkaar af, op een voor de gebruiker acceptabele manier. Hierbij kan hij gebruik maken van een netwerk van andere energiebutlers, die samen tot een zo optimaal mogelijk resultaat komen. OGO Energiebutler

16 EB 2 EB 1 energie vraag gebruiker energie aanbod Hieronder is te zien hoe de energiebutler is opgedeeld in de twee deelsystemen, de EnergyController en de Assistant. Ook is te zien dat de EnergyController van de ene energiebutler kan communiceren met de EnergyController van een andere energiebutler Door een opsplitsing te maken in verschillende soorten apparaten is er een onderscheid te maken in verschillende soorten Assistants. De UserAssistant heeft de mogelijkheid te communiceren met de gebruiker. Dit type wordt gebruikt bij apparaten die energie vragen. De EnergyAssistant wordt gebruikt bij de energieopwekkers. Bij apparaten die zowel de mogelijkheid hebben energie te vragen en te leveren worden de UA en de EA gebruikt. OGO Energiebutler

17 4. EnergyController 4.1 Definitie De EnergyController combineert en optimaliseert energievraag en aanbod, en stuurt apparaten aan. Energiebutler UA EC EA 4.2 Eisen De EnergyController krijgt informatie door van de Assistants. Deze Assistants kunnen energie leveren, dan zien we deze als een EnergyAssistant, of energie vragen, dan zien we deze als UserAssistant. Het verschil hiertussen zit dus alleen in de waarde van de eigenschappen die binnen komen, maar omdat deze informatie op verschillende manieren moet worden verwerkt, maken we hier wel onderscheid tussen. Communicatie Communicatie van Assistant naar EC: Eigenschappen van de Assistant ontvangen: ID, Schakelbaar,Inzetbaar,Opslag,Teruglever,Info,Draaiend Energieaanbod van de Assistant ontvangen: Energy, EnergyType, EnergyPrice, Time Communicatie van EC naar Assistant: Aansturen van UA Energie informatie aanvragen: Energy, EnergyType, EnergyPrice, Time Communicatie van EC naar andere EnergyController Energie informatie aanvragen: Aanvraag Energie informatie teruggeven: Energy, EnergyType, EnergyPrice, Time Aansturen van EnergyController: Communicatie van andere EnergyController naar EC Energie informatie aanvraag krijgen: Aanvraag Energieaanbod van de Energy Controller krijgen: Energy, EnergyType, EnergyPrice, Time Intelligentie De EC weet van alle apparaten, zowel opwekkers als verbruikers, wat de eigenschappen ervan zijn. Deze informatie wordt door de afzonderlijke Assistants doorgegeven. De eigenschappen van de andere Energiebutler zijn standaardwaarden, die al bekend zijn. De EC moet met de mogelijkheden die de apparaten hem bieden een optimale afstemming maken tussen energievraag en aanbod. Hij zal een energieverbruiker het liefst inplannen op een moment dat een energieopwekker tegen lage kosten kan leveren. Energiebalans opmaken Wanneer er energie nodig is, moet de EC een opwekker [EA] zoeken die dit op gaat wekken. Dit kan alleen maar bij de opwekkers die schakelbaar zijn, en die nog niet draaiend zijn. Als een opwekker niet schakelbaar is, en energie levert [bijvoorbeeld een zonnecel], dan is deze energie sowieso beschikbaar. Ook moet er gekeken worden naar de mogelijkheid tot inkopen van energie, van een andere Energiebutler. Van al deze mogelijke energieopwekkers wordt de Soort [EnergyType], Hoeveelheid [Energy], Tijd [Time] en Prijs [EnergyPrice] van de te leveren energie vergeleken. Deze informatie wordt gebruikt bij het inplannen van de OGO Energiebutler

18 energiestromen. Van de energieverbruikers is de energievraag bekend, hierbij zijn alleen de eigenschappen Soort [EnergyType], Hoeveelheid [Energy] en Tijd [Time] van belang bij het opmaken van de energiebalans. Inplannen van energiestromen: Het inplannen van de energiestromen wordt gedaan door het aansturen van apparaten, zowel opwekkers als verbruikers, en mogelijk het inkopen of verkopen van energie. Dit moet dan op een zo efficiënt mogelijke manier gebeuren. Bij het aansturen van een verbruiker [UA] moet de EC rekening houden met de energievraag van het apparaat, en de manieren waarop deze energievraag in de energiebalans te verschuiven is. Door de eigenschappen Schakelbaar, Inzetbaar, Opslag, Teruglever, Info en Draaiend is bekend wat er mogelijk is in de regeling en planning van het apparaat, en aan de energievraag moet op een efficiënte manier voldaan worden door een opwekker. Wanneer er voor de gehele periode van energieverbruik van het apparaat een efficiënte manier van opwekking [EA] mogelijk is, zullen de verbruiker en opwekker beide aangestuurd worden. Is er bijvoorbeeld nog een kleine energiereserve, maar moet er daarna tegen hoge kosten bijgeleverd worden, dan zal er voor gekozen moeten worden om het proces nog uit te stellen tot deze kosten lager zijn. Wanneer een extra energiesoort, bijvoorbeeld restwarmte, nuttig gebruikt kan worden, moet de EC dit meenemen in zijn planning. De EC moet dan wel weten waar de restwarmte voor gebruikt kan worden. Deze informatie over deze restwarmte wordt ook doorgegeven door de Assistant, in de vorm van een energieaanbod. Er moet alleen gekozen worden om te gaan bufferen indien er een energieoverschot is, en er geen apparaten meer zijn die nog een openstaande energievraag hebben. De EC weet van de apparaten of ze energie kunnen gebruiken, en ook of ze deze energie eventueel later terug zouden kunnen leveren, of later minder vraag hebben. Er kan dan een Assistant aangestuurd worden die deze mogelijkheid biedt. Handelen Wanneer er een energieoverschot is, en er kan voor een goede prijs aan een andere Energiebutler verkocht worden, zal dit gedaan worden. De prijs waarvoor de energie aangeboden wordt is afhankelijk van de kosten die gemaakt worden bij het opwekken, en de prijs die de andere Energiebutlers doorgeven. Wanneer de prijs op de markt hoog is, zal dus ook de prijs waarvoor de EC zijn energie aanbiedt hoger zijn. Wanneer het inkopen van energie bij een andere Energiebutler mogelijk is, en dit de meest voordelige optie is om aan de energievraag te voldoen, kan dit gedaan worden. Er moet geen energie ingekocht worden wanneer er geen vraag naar is, omdat er dan onnodige energiestromen ontstaan. OGO Energiebutler

19 4.3 Use-Case diagram OGO Energiebutler

20 4.4 Klassendiagram OGO Energiebutler

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

FLEXINES ARCHITECTUUR

FLEXINES ARCHITECTUUR Flexines architectuur Introductie Het doel van het Flexines project is om een Energie Management Systeem (EMS) te ontwikkelen voor huishoudens. Figuur 1 geeft de scope van het EMS aan. GUI Energy Management

Nadere informatie

BIJLAGE 18: INSTALLATIE EN AANPASSING HUISHOUDELIJKE APPARATUUR

BIJLAGE 18: INSTALLATIE EN AANPASSING HUISHOUDELIJKE APPARATUUR Installatie en aanpassing huishoudelijke apparatuur De Flexines demonstrator is gebaseerd op het concept van het huishouden van de toekomst. Zo n huishouden bezit een aantal energie consumerende en energie

Nadere informatie

Inrichting marktplaats voor Flexines

Inrichting marktplaats voor Flexines Inrichting marktplaats voor Flexines Binnen een huishouden is voortdurend behoefte aan energie, die wellicht deels zelf kan worden opgewekt, en deels moet worden ingekocht. Of, zoals steeds meer gebeurt,

Nadere informatie

case: toestandsdiagrammen

case: toestandsdiagrammen Hoofdstuk 13 case: toestandsdiagrammen In dit hoofdstuk wordt het maken van de eerste versie van de toestandsdiagrammen voor het boodschappensysteem van Hans en Jacqueline uitgewerkt. 13.1 Vind klassen

Nadere informatie

Inhoudstafel. UML (Unified Modeling Language)

Inhoudstafel. UML (Unified Modeling Language) UML (Unified Modeling Language) Inhoudstafel Inleiding...2 Waarvoor dient UML...2 Wat is UML... 2 Use-cases... 2 Inleiding...2 Voorbeeld...3 Eigenschappen van een goede use-case...3 Wat is een actor...4

Nadere informatie

Monitoring en Energiebalans

Monitoring en Energiebalans Balans verschil Houtkachel draaikoeler Uw partner in duurzame energie Warmte Koude Monitoring en Energiebalans Cius Monitoring Meten = Weten Optimale regeling = Kostenbesparing Betaalsysteem Wetgeving

Nadere informatie

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015

Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 Het Slimme energienet..zx ronde 25 januari 2015 De laatste tijd worden we overspoeld door marketing verhalen over de slimme meter en het slimme energienet. Men stelt dat met de komst van de slimme meter

Nadere informatie

UML. From weblog http://dsnippert.wordpress.com. Dennis Snippert

UML. From weblog http://dsnippert.wordpress.com. Dennis Snippert UML From weblog http://dsnippert.wordpress.com Naam: Dennis Snippert Inhoudsopgave 1. Wat is Uml?... 3 2. UML diagrammen... 4 3. Uitleg diagrammen... 5 3.1. Usecase diagram:... 5 3.2. Class diagram:...

Nadere informatie

SMART GRID ALBERT MOLDERINK

SMART GRID ALBERT MOLDERINK SMART GRID ALBERT MOLDERINK WIE BEN IK Albert Molderink (http://www.utwente.nl/ctit/energy/people/molderink_a.php) www.utwente.nl www.ipsumenergy.com Computer Architectures for Embedded Systems Discrete

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1 Duurzame stroom in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit, en de welvaart stijgt ook steeds meer. Daarom neemt de vraag naar energie (elektriciteit, gas, warmte) wereldwijd

Nadere informatie

Verlaag uw energiekosten. met de Smart Energy Software van I-Real

Verlaag uw energiekosten. met de Smart Energy Software van I-Real Verlaag uw energiekosten met de Smart Energy Software van I-Real Bent u verantwoordelijk voor energiemanagement? Heeft uw organisatie veel energie aansluitingen of levert/produceert u juist energie? Vaak

Nadere informatie

Les F-02 UML. 2013, David Lans

Les F-02 UML. 2013, David Lans Les F-02 UML In deze lesbrief wordt globaal beschreven wat Unified Modeling Language (UML) inhoudt. UML is een modelleertaal. Dat wil zeggen dat je daarmee de objecten binnen een (informatie)systeem modelmatig

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

26-11-2010. In balans met Smart Grids Willem Kooiman 29 november 2010. Team Smart Grids. Stelling! Inhoud. Wat is Smart Grid

26-11-2010. In balans met Smart Grids Willem Kooiman 29 november 2010. Team Smart Grids. Stelling! Inhoud. Wat is Smart Grid Team s John v.d. Ven, DLV GE Marco Polet Priva Sjoerd Leij Yacht Maarten Pennings NXP Marc Vlemmings NXP In balans met s Willem Kooiman 29 november 2010 Johan Hugh Egbert Irin Hans Euson Maaskant Bouwhuis

Nadere informatie

Rapportage Lineage. Introductie. Methode. J. Stuiver

Rapportage Lineage. Introductie. Methode. J. Stuiver Rapportage Lineage Rapportage Lineage J. Stuiver Introductie In elk project is het essentieel om informatie over het project en haar activiteiten voor alle partijen beschikbaar te stellen. Deze informatie

Nadere informatie

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis

Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Werkblad 1, mbo Duurzame elektriciteit in het EcoNexis huis Inleiding De wereldbevolking groeit al jaren vrij stevig. En de wereldwijde behoefte aan energie groeit mee: we kúnnen simpelweg niet meer zonder

Nadere informatie

DEH Energie platform. gebruikershandleiding

DEH Energie platform. gebruikershandleiding DEH Energie platform gebruikershandleiding Inhoudsopgave Inhoudsopgave 1. Wat is energie eigenlijk? 3 2. Hoe zie ik in één oogopslag hoeveel energie mijn huishouden verbruikt? 4 3. Hoeveel energie verbuikte

Nadere informatie

Ontwikkeling informatiesysteem

Ontwikkeling informatiesysteem Ontwikkeling informatiesysteem Voorletters en naam: xxx Studentnummer: xxx Datum: 23 december 2013 Onderwijsinstelling: NCOI Opleidingsgroep Naam opleiding: Bachelor Bedrijfskundige Informatica Naam module:

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0170 Bijlage I TOELICHTING 17 Bijlage I : WKK ALS ALTERNATIEVE MAATREGEL 1. Inleiding Het plaatsen van een WKK-installatie is een energiebesparingsoptie die zowel

Nadere informatie

Welkom. Smart Grids Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010

Welkom. Smart Grids Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010 Welkom Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010 : probleemstelling Meer lokale productie Lokale injectie zorgt voor opwaartse stroom Fluctuerend en weinig controleerbaar Het netwerk

Nadere informatie

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden

COGEN Vlaanderen vzw. Doelstelling: actief meewerken aan de ontwikkeling van kwaliteitsvolle WKK Expertisecentrum Expertiseverstrekking naar leden Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen WKK voor ruimteverwarming Algemene principes van WKK Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag VIBE 12 november 2010 1 COGEN Vlaanderen vzw Doelstelling:

Nadere informatie

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort

Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Achtergrond informatie Eemstroom - Energiecoöperatie Amersfoort Doel van dit document is het bieden van achtergrond informatie over het principe van Eemstroom -Energiecoöperatie Amersfoort. Eemstroom One

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride.

Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. minimaal 50% minder co 2 -uitstoot door halvering van uw gasverbruik Ervaar het duurzame comfort van het nieuwe verwarmen met de Daikin Intergas Hybride. Verwarm uw huis zoals u altijd gedaan heeft. Maar

Nadere informatie

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Exergie eenvoudig uitgelegd In opdracht van AgentschapNL Divisie NL Energie en Klimaat CCS B.V. Welle 36 7411 CC Deventer The Netherlands

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): J.N. Bruinsma (Niek Konijn Holding B.V.) M. de Lange (Nedcon Organisatieadvies

Nadere informatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Mouwrik Waardenburg b.v. Steenweg 63 4181 AK WAARDENBURG tel. 0031 418 654 620 fax 0031 418 654 629 www.mouwrik.nl Opgesteld d.d.: Januari 2015 Revisie: 001

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik.

energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik. energiemonitoring Wat kan inzicht betekenen voor je energieverbruik. energiecontroller iungo Wat kost een wasbeurt? Of hoeveel energie verbruikt je vriezer? Energie is een belangrijke, maar vaak onzichtbare

Nadere informatie

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie.

De meest gehoorde vraag is ; hoe lang de WhisperGen wel niet moet draaien om voldoende energie te leveren voor een gehele installatie. Veel gestelde vragen Er worden ons veelvuldig vragen gesteld over de werking en toepassing van de WhisperGen in scheeps- en woning installaties. De meest voorkomende ze zullen hieronder behandeld worden.

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

VAN USE CASE NAAR TEST CASE ORDINA SMART COMPETENCE CENTER

VAN USE CASE NAAR TEST CASE ORDINA SMART COMPETENCE CENTER VAN USE CASE NAAR TEST CASE ORDINA SMART COMPETENCE CENTER Sander Hoogendoorn Versie 1.0 15 april 2002 Documentbeheer Versie Datum Auteur Omschrijving 0.1 15 April 2002 Sander Hoogendoorn 0.2 15 april

Nadere informatie

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2!

Nr.01 / Februari 2012. Doe mee en verminder CO2! Nr.01 / Februari 2012 Doe mee en verminder CO2! De Groene Hollander is dé MVO-krant van Hollandridderkerk opgezet door het (milieu-)adviesteam. Het (milieu-)adviesteam is tot stand gekomen naar aanleiding

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! SMA Solar Technology AG

Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! SMA Solar Technology AG Energiebeheer en opslag: de kern van de energierevolutie! Inhoud 1 Motivatie 2 Lokaal energiebeheer en opslag in het netwerk 3 Oplossingen van SMA 2 Inhoud 1 Motivatie 2 Lokaal energiebeheer en opslag

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

1. Aan de slag met de KIEK!

1. Aan de slag met de KIEK! 1. Aan de slag met de KIEK! De KIEK! is een belangrijk onderdeel van het project Texel, slim zelfvoorzienend. Daarin onderzoeken we in drie fases hoe u energie kunt besparen en duurzaam opgewekte energie

Nadere informatie

Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate. Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans

Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate. Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans Canonieke Data Modellering op basis van ArchiMate Canonieke Data Modellering op basis van Archimate Bert Dingemans Abstract Modelleren op basis van de open standard ArchiMate is een goed uitgangspunt voor

Nadere informatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie

Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Energiemanagement 2014-2015 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2014 Revisie: 001 Opgesteld

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

Monitoren energieverbruik

Monitoren energieverbruik Offerte SLIMMER Huis Sanne Kruithoven & Peter Vlierbes Haarlem Situatie: Sanne Kruithoven en Peter Vlierbes wonen samen met hun zoon in een moderne tweeonder-een-kapwoning aan de Postelstraat 94, 1234

Nadere informatie

Duurzaam verwarmen en koelen met gas

Duurzaam verwarmen en koelen met gas Duurzame gaswarmtepompen voor o.a.: Kantoorgebouwen Frisse Scholen Verzorgingstehuizen (P4) (P6) (P7) www.gasengineering.nl Duurzaam verwarmen en koelen met gas De voordelen van verwarmen en koelen met

Nadere informatie

Praktijkgids Energieboekhouding en monitoring & targeting

Praktijkgids Energieboekhouding en monitoring & targeting 1 Inleiding... 1 2... 1 3 Monitoring & technieken... 4 1 Inleiding Om de energiekosten van een bedrijf te verminderen, is het essentieel dat men begrijpt hoe de energie verbruikt wordt binnen het bedrijf.

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Consequenties voor de balanshandhaving en oplossingsrichtingen Engbert Pelgrum, TenneT TSO B.V. Symposium Cogen Nederland

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2011 Dienst Stadsbeheer Milieu en Vergunningen Juni 2012 2 Aanleiding De gemeente Den Haag wil in 2040 een klimaatneutrale en -bestendige

Nadere informatie

zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech

zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech zelf duurzaam & rendabel energie opwekken met zonnepanelen van Stetech informatiebrochure pv-systemen Stetech BV - Nijverheidsweg 27-9482WB - Tynaarlo - T.0592-541597 - F.0592-542433 - info@stetech.com

Nadere informatie

Verdeling gemiddeld energieverbruik NL. Auto (benzine)

Verdeling gemiddeld energieverbruik NL. Auto (benzine) Warmtepomp Het gebruik van verwarming en warm water bepalen een zeer groot deel van het energieverbruik van een woning. Het gebruik van een warmtepomp is een (gedeeltelijk of volledig) alternatief voor

Nadere informatie

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE

Introductie Overwegingen bij het gebruik van PUE In de meting op te nemen elementen Ontwerp gebaseerd op volledige capaciteit Toepassing van PUE PUE Het is algemeen geaccepteerd dat er iets moet gebeuren om het energieverbruik en de CO2-uitstoot van datacenters terug te dringen. Er is immers nu al sprake van een significant energieverbruik en een

Nadere informatie

Logistiek management in de gezondheidszorg

Logistiek management in de gezondheidszorg Katholieke Universiteit Leuven Faculteit Geneeskunde Departement Maatschappelijke Gezondheidszorg Centrum voor Ziekenhuis- en Verplegingswetenschap Master in management en beleid van de gezondheidszorg

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

1. Nieuw op uw KIEK! Wij wensen u veel plezier en gemak van de KIEK!

1. Nieuw op uw KIEK! Wij wensen u veel plezier en gemak van de KIEK! 1. Nieuw op uw KIEK! De KIEK! is een belangrijk onderdeel van het project Texel, slim zelfvoorzienend. Daarin onderzoeken we in drie fases hoe u: 1. (Meer) Energie kunt besparen 2. Op Texel duurzaam opgewekte

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Module Softwaresystemen (201300071) Toets Ontwerpen, 4 december 2013 8:45 12:15

Module Softwaresystemen (201300071) Toets Ontwerpen, 4 december 2013 8:45 12:15 Module Softwaresystemen (201300071) Toets Ontwerpen, 4 december 2013 8:45 12:15 Verschillende opgaven worden nagekeken door verschillende personen. Maak daarom iedere opgave op een apart vel. Het is toegestaan

Nadere informatie

Handleiding Aurum energiedisplay

Handleiding Aurum energiedisplay Handleiding Aurum energiedisplay Gefeliciteerd met je Aurum energiedisplay! Vanaf nu kun je op elk moment zien hoeveel elektriciteit én gas je verbruikt ten opzichte van vorig jaar. Door onze unieke, persoonlijke

Nadere informatie

mypowerrouter.com the PowerRouter you re in charge beheren en monitoren op afstand

mypowerrouter.com the PowerRouter you re in charge beheren en monitoren op afstand mypowerrouter.com beheren en monitoren op afstand the PowerRouter you re in charge mypowerrouter.com De PowerRouter webportal monitort en beheert alle PowerRouter systemen die zijn verbonden met het internet.

Nadere informatie

De slimme meter Klaar voor de toekomst

De slimme meter Klaar voor de toekomst De slimme meter Klaar voor de toekomst met de slimme meter bent u klaar voor de toekomst Endinet maakt haar energienetten klaar voor de toekomst. Net als de auto-, de telefoonen bankindustrie worden ook

Nadere informatie

Energie voor morgen, vandaag bij GTI

Energie voor morgen, vandaag bij GTI Energie voor morgen, vandaag bij GTI Jet-Net docentendag 5 juni 2008 GTI. SMART & INVOLVED GTI is in 2009 van naam veranderd: GTI heet nu Cofely SLIMME ENERGIENETWERKEN, NU EN MORGEN 2008 2010 Centrale

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Energieprestaties grondgebonden woningen

Energieprestaties grondgebonden woningen Energieprestaties grondgebonden woningen Meer wooncomfort met minder energie Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Stap voor stap naar minder energiegebruik De overheid stelt steeds scherpere

Nadere informatie

Energieverzorging Nederland

Energieverzorging Nederland Energieverzorging Nederland Naar een Duurzame Samenleving (VROM) Vanuit een internationaal geaccordeerde basis voor 2050 Standpunt Nederlandse overheid : 100% CO2 -reductie Standpunt van de G8: 80 % CO2

Nadere informatie

[Samenvatting Energie]

[Samenvatting Energie] [2014] [Samenvatting Energie] [NATUURKUNDE 3 VWO HOOFDSTUK 4 WESLEY VOS 0 Paragraaf 1 Energie omzetten Energiesoorten Elektrisch energie --> stroom Warmte --> vb. de centrale verwarming Bewegingsenergie

Nadere informatie

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool

Naam: Thijs. Groep: 6/7. School: St.Willibrordusschool Naam: Thijs Groep: 6/7 School: St.Willibrordusschool 1 Voorwoord Voor je ligt het werkstuk van Thijs. Dit werkstuk gaat over zonne-energie. Ik kwam op het idee voor dit onderwerp toen papa en mama ook

Nadere informatie

Luchtbehandeling 39SQ

Luchtbehandeling 39SQ Luchtbehandeling 39SQ dco E F F I C I E N C Y P L U G & P L A Y L U C H T B E H A N D E L I N G S U N I T FRISSE LUCHT ESSENTIEEL VOOR EEN PRETTIG COMFORT Mensen kunnen enkele weken zonder eten, enkele

Nadere informatie

Commissie Benchmarking Vlaanderen

Commissie Benchmarking Vlaanderen Commissie Benchmarking Vlaanderen 023-0096 TOELICHTING 09 WARMTE KRACHT KOPPELING 1. Inleiding Warmte Kracht Koppeling (WKK) is het gecombineerd genereren van warmte, meestal onder de vorm van stoom, en

Nadere informatie

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse...

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse... Page 1 of 5 Techniline v3 27-08-2010 Mechatronics Machines verbruiken minder energie door slimme keuze elektrische aandrijving (27-08-2010) Nr. 0 Ecologische en economische motieven, zoals nieuwe machinenormen

Nadere informatie

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net

buffer warmte CO 2 Aardgas / hout WK-installatie, gasketel of houtketel brandstof Elektriciteitslevering aan net 3 juli 2010, De Ruijter Energy Consult Energie- en CO 2 -emissieprestatie van verschillende energievoorzieningsconcepten voor Biologisch Tuinbouwbedrijf gebroeders Verbeek in Velden Gebroeders Verbeek

Nadere informatie

UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren.

UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren. Vragen inleinding UML 1. Wat is UML? UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren. 2. Waar bestaat UML uit? Notaties(zijn symbolen, commentaar en waarden etc.) en diagrammen(grafische

Nadere informatie

Basisles Energietransitie

Basisles Energietransitie LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Energietransitie Werkblad Basisles Energietransitie Werkblad 1 Wat is energietransitie? 2 Waarom is energietransitie nodig? 3 Leg in je eigen woorden uit wat het Energietransitiemodel

Nadere informatie

In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad hebben:

In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad hebben: Eindtoets 3DEX1: Fysica van nieuwe energie 21-1- 2014 van 9:00-12:00 Roger Jaspers & Adriana Creatore In deze eindtoets willen we met jullie samenvatten waar we het in het afgelopen kwartiel over gehad

Nadere informatie

Brandstofcel en elektrisch vervoer: een slimme combinatie!

Brandstofcel en elektrisch vervoer: een slimme combinatie! energiegids.nl Energie productie 17 Brandstofcel en elektrisch vervoer: een slimme combinatie! De huidige ontwikkelingen op het gebied van brandstofcellen (micro-wkk) en elektrisch vervoer zorgen ervoor

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Duurzame stroom in het EcoNexis huis

Duurzame stroom in het EcoNexis huis Groepsopdracht 1, vmbo Duurzame stroom in het EcoNexis huis Vooraf Er zijn steeds meer mensen op de wereld. En die hebben gemiddeld ook steeds meer geld te besteden. Daarom is er steeds meer energie nodig.

Nadere informatie

totaaloplossing 40% Bespaar op uw verbruik en kosten Plugwise is dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik.

totaaloplossing 40% Bespaar op uw verbruik en kosten Plugwise is dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik. Plugwise is het enige draadloze totaaloplossing Plugwise heeft een duidelijke filosofie: energiemanagementsysteem dat een biedt voor wie op kantoor of thuis inzicht wil in het energieverbruik. de groenste

Nadere informatie

Inhoud. Pagina 2 van 7

Inhoud. Pagina 2 van 7 Energie Audit 2014 Inhoud 1. Introductie... 3 2. Doelstelling... 3 3. Energie-aspecten... 3 Uitstoot door procesemissies... 3 Uitstoot door fabriek installaties... 3 Uitstoot vanuit de kantoorpanden...

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

BATTERIJVOEDING & ENERGIEBEHEER

BATTERIJVOEDING & ENERGIEBEHEER H O O F D S T U K D R I E BATTERIJVOEDING & ENERGIEBEHEER In dit hoofdstuk zul je leren over de grondbeginselen van energiebeheer en hoe je deze kunt toepassen om een langer batterijleven te verkrijgen.

Nadere informatie

Alternatieve energiebronnen

Alternatieve energiebronnen Alternatieve energiebronnen energie01 (1 min, 5 sec) energiebronnen01 (2 min, 12 sec) Windenergie Windmolens werden vroeger gebruikt om water te pompen of koren te malen. In het jaar 650 gebruikte de mensen

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

case: use-case-diagram

case: use-case-diagram Hoofdstuk 9 case: use-case-diagram Dit hoofdstuk beschrijft de totstandkoming van de use-cases voor EasyShop, het maaltijdsysteem van Hans en Jacqueline. Het zijn de functionele systeemeisen die hier worden

Nadere informatie

1. Welke diagrammen beschrijven het dynamisch gedrag van een applicatie?

1. Welke diagrammen beschrijven het dynamisch gedrag van een applicatie? 1. Welke diagrammen beschrijven het dynamisch gedrag van een applicatie? -Use case-diagram -Use case-beschrijving -Activity diagram -Sequentie diagram 2. Welke diagrammen beschrijven de structuur van de

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953

Duurzaamheid. Sander Niessing. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/76953 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sander Niessing 11 May 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/76953 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling

Notitie Betreft Power2Nijmegen Inleiding figuur 1: overzicht ecodorp Vraagstelling Notitie Aan : Ad Vlems, Bert Lagerweij Van : Arjan van Bon Datum : 28 augustus 2012 Kopie : Anne Pronk Onze referentie : 9X3809.A2/N00001/110412/Nijm2 HASKONING NEDERLAND B.V. BUILDINGS Betreft : Power2Nijmegen

Nadere informatie

Presentatie Pioneering 27 september 2011

Presentatie Pioneering 27 september 2011 Presentatie Pioneering 27 september 2011 1 Contactgegevens Dinkelborgh energie (DBE) Presentatie voor Pioneering Hans Visser (DBE) 06 53 87 86 79 Dinkelborgh Energie Wilhelminastraat 8 7591 TN Denekamp

Nadere informatie

Duurzame energie in Japan

Duurzame energie in Japan Duurzame energie in Japan Rob Stroeks (Project Officer, TWA Tokio) - 8-3-2004 Samenvatting Japan heeft van oudsher weinig natuurlijke energiebronnen. De daarmee samenhangende afhankelijkheid van buitenlandse

Nadere informatie

H e t W A d u s E P C p a k k e t

H e t W A d u s E P C p a k k e t Uw partner in duurzame energie H e t W A d u s E P C p a k k e t De ultieme oplossing voor uw woning v1.0 april 2009 Voorwoord WAdus BV is een jong en dynamisch bedrijf. Het bedrijf is opgericht in 2008

Nadere informatie

BRANDSTOFCEL EN ELEKTRISCH VERVOER: EEN SLIMME COMBINATIE!

BRANDSTOFCEL EN ELEKTRISCH VERVOER: EEN SLIMME COMBINATIE! BRANDSTOFCEL EN ELEKTRISCH VERVOER: EEN SLIMME COMBINATIE! De huidige ontwikkelingen op het gebied van brandstofcellen (micro-wkk) en elektrisch vervoer zorgen ervoor dat er in de nabije toekomst een omslag

Nadere informatie

MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER.

MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER. WELKOM! MAG IK MIJ VOORSTELLEN? IK BEN HERO, THE HEATMATCHER. Lokaal opgewekte duurzame energie nóg beter inzetten. Nog gerichter gebruik maken van warmte uit de bodem en van de zon. En hierdoor het energiegebruik,

Nadere informatie