Urineincontinentie. = geen ziekte, maar een symptoom

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Urineincontinentie. = geen ziekte, maar een symptoom"

Transcriptie

1

2 Urineincontinentie = geen ziekte, maar een symptoom = niet hinderlijk maar ongevaarlijk

3 Risicofactoren Uitlokkende factoren (Neuro)Fysiologie Medicatie Behandeling

4 Predisponerende factoren bij ouderen: ongeremde detrusorcontracties prostaathypertrofie atrofie residu tot ml nachtelijke urineproductie blaascapaciteit contractiliteit uitstel mictie flow rate vrouwen: urethrasluitingsdruk en lengte

5 Risicofactoren: Systemisch DM, CVA immobiliteit, omgevingsfactoren cognitieve achteruitgang medicatie, roken verminderde vochtintake oestrogeentekort Lokaal bekkenbodem obstipatie adipositas zware fysieke inspanning zwangerschappen, meerdere bevallingen, episiotomie.

6 Gevolgen: huidinfecties urineweginfecties vallen, fracturen depressie sexuele dysfunctie belasting mantelzorg, institutionalisatie Let bij dergelijke problemen op incontinentie!

7 Waarom besteden wij weinig aandacht aan incontinentie?

8 DIAPERS

9 Zijn er behandelbare uitlokkende factoren? Delier I A P E R S

10 D Infectie A P E R S

11 D I Atrofische vaginitis P E R S

12 D I A Pharmaceutica (Pillen) E R S caffeine, alcohol, citrusvruchten, tomaten, zoetstof, chocola, frisdrank, + medicatie

13 D I A Psychologisch E R S

14 D I A P Excessieve urineproductie (of Endocrien) R S medicatie koffie, thee, cola, alcohol hoge inname metabool: hyperglycaemie hypercalciemie diabetes insipidus oedeem decompensatie statisch

15 D I A P E Restricted mobility S

16 D I A P E R Stool impaction

17 Welke medicatie?

18 Medicatie als oorzaak van reversibele incontinentie Alles wat cognitie, mobiliteit, vochtbalans, obstipatie, hoesten, blaascontractiliteit of sfincterfunctie beinvloedt dus Functionele incontinentie Effect op centrale mictiecontrole Effect op blaasniveau

19

20

21 Fysiologie Sacraal mictiecentrum S2-S4 (SMC): input via mechanoreceptoren parasympatische innervatie Detrusor relaxatie Detrusor door anticholinergica en Beta adrenerge activiteit somatische innervatie urethrale sfincter T9-L2 alfa adrenerge stimulatie: contractie blaashals en urethra

22 Hogere regionen Pontien mictiecentrum Frontaalkwab Preoptische regio hypothalamus, peraqueductale grijze stof, basale ganglia Bij laesies boven sacraal mictiecentrum ontstaat nieuw lokaal circuit tussen SMC en detrusor

23 Mictie >300 cc: mictiedrang Bij bewust plassen: activatie re sup frontaal Bij onderdrukking: activatie re inf frontaal onderdrukking M. Detrusor verhoging urethrale tonus

24 Opslag Mictie

25 Centraal: dopaminerg: mictiefrequentie sedatie sensore input mobiliteit Benzodiazepinen Antipsychotica Antidepressiva Antiepileptica Detrusor/perifere innervatie: Cholinerg:activatie U(rge) Anticholinerg: remming O(verloop) Beta-adrenerg: relaxatie O Beta-blokker: activatie U Calcium-antagonist, NSAID O TCA,opioiden O Antipsychotica O SSRI U, ook O! Acetylcholinesteraseremmers U Vulling: Diuretica U/O Lithium U/O Sfinctertonus: Alfa-agonist: Overloop Alfa-antagonist S(tress) Doxazosine S TCA, opioiden O Antipsychotica O Theofylline O

26 Past soort incontinentie bij verwachte medicatieffect? Bijwerking kan in één groep gunstig zijn, in andere groep ongunstig: afhankelijk van kwetsbaarheid Urge incontinentie past niet bij TCA/morfine bij afwezigheid van obstipatie of residu: immers sederend, anticholinerg en noradrenerg. Stressincontinentie past wel bij alfablokker Een middel kan meerdere effecten hebben: haloperidol verwardheid extrapiramidale BW remming detrusor obstipatie Clin Obst Gyn 2007;50(3)sept:720-34

27 Meldingen bijwerkingen LAREB: incontinentie of retentie Antidepressiva: TCA SSRI/SNRI Antipsychotica: haloperidol, pipamperon, atypische Antiepileptica Lithium Gabapentine Tramadol Dopamine Betablokkers ACE en ATII: Calciumantagonist Alfablokker NSAID Diuretica COPD medicatie Rivastigmine Domperidon Loperamide Solifenacine Tolterodine CAVE: selectief melden!

28 ORs uit populatiestudies Narcotica 2.03 Benzodiazepinen 1.75 Antidepressiva 1.79 SSRI 1.61 Acetylcholinesteraseremmers 1.55 Antipsychotica 6.69 Diuretica 2.11 Alfablockers 2.50 Alfadrenerg 1.61 Tiotropium NSAID 3.32 Laxantia 2.34 Betablokker? Calciumantagonist? Antiepileptica? Arch Intern Med 2005;165:

29 Dus: Vele soorten medicatie kunnen (incidenteel?) incontinentie of overloop geven of eraan bijdragen Weeg ernst indicatie, bijwerking en plausibiliteit oorzakelijke relatie zorgvuldig af. Houdt bij behandeling co-morbiditeit rekening met type incontinentie

30 Urge + hoge bloeddruk Betablockers 598 g vs 70g urineverlies (p=0.09), als (p<0.05) Calciumantagonisten incontinentie Br J Urol 1993:71;265-69

31 Urge en depressie SSRI Pharmo database: Nederlanders 8 NL steden Start SSRI tussen % 65+ Incontinentie gemeten adhv medicatie en incontinentiemateriaal In ouderen 60/1000 extra incontinent per jaar: RR 1.99, RR tov jongeren 8.94! Mn sertraline SSRI: zwak anticholinerg, remming heropname serotonine, noradrenaline en dopamine in CZS, mictiecentrum en sacraal, agonistisch op 5HT4 receptoren in blaas TCA en urge: 73 vs 284 g (p=0.14) Br J Urol 1993:71; Pharmacoepidemiology Drug Safety 2002;11:271-9

32 Anamnese langer bestaande DIAPERS langsgelopen incontinentie Type incontinentie, duur, straal, leegplassen. Sterke plotse aandrang met lekkage: +LR 4.2,-LR 0.48 Lekkage bij druk : +LR 2.2, -LR 0.39 Welk effect hebben eerdere behandelingen gehad? Medicatie effect? Andere alarmsymptomen? Reden voor verwijzing? Mictiedagboek Verwachtingen van de patient? JAMA 2008 Mar 26:299(12):

33 Lichamelijk onderzoek CGA: cognitie, stemming, lopen Beoordeling sfincterfunctie Prolaps Stress test Trainbaarheid Bladderscan Alarmsymptomen! Wanneer echo, icc uroloog, UDO? Icc neuroloog?

34

35 Planmatige aanpak Doelen stellen DIAPERS aanpakken Omgevingsfactoren! Sociale activiteiten Gedrag-medicatie-invasief Blaastraining Prompted voiding Timed voiding

36 Plan

37

38 NHG bekkenbodemtraining 2-3 dd 3x10, 6-8 sec +3-4x 1-2 sec

39 Anticholinergica? Cognitieve achteruitgang tgv medicatie Totale cholinerge last DD leeftijd, MCI Ook de patient zelf herkent de achteruitgang in de cognitieve functie s vaak niet Clinical Therapeutics 2005;27(2):144153

40 Effect-BW Droog/1000 Fesoteridine 130 Tolterodine 85 Oxybutinine 114 Solifenacine 107 Gestopt/ % verbetering, Placebo ca 30-40% Ann Intern Med 2012 jun 19;156(12) Ann Intern Med 2012 oct 16;157

41 Effect verschillen Tolterodine vs oxybutinine: > stop Solifenacine > tolterodine Fesoteridine > ER Tolterodine: effectiever, vaker droge mond Cochrane Database Syst Rev 2012 Jan 18;1

42 Effect op cognitie? Bij acetylcholinesteraseremmers + anticholinergica: meer ADL Al snel cognitieve achteruitgang meetbaar Bewijs type stoornis inconclusief voor gezonden LAREB: weinig delier meldingen Arch Intern Med 2005;165: JAGS 2008 Mei:56(5); Clin Drug Investig 2012 oct 1;32(10); Drugs Aging 2012 aug 1;29(8):639-58

43 Keuze voor welk anticholinergicum Blood-Brain barrier & Pgp proteine: darifenacine, fesoteridine, 5HMT Affiniteit M1 receptor Data? Curr Urol Rep 2011 ct,12(5):351-7 Drugs Aging 2012 :29(4)

44 Patient B Verwaarloosd Cognitieve stoornissen Incontinent Weggestuurd van EH elders: Vieze oude man

45 Vervolg mijnheer B Microscopische hematurie Dichtgegroeide blaas Naar hersenen gemetastaseerd Naar hersenen gemetastaseerd blaascarcinoom

46 Mevrouw C Hartfalen Arthrose en osteoporose, loopt met stok DM Leukencefalopathie R/ Furosemide, ACE-i, Metoprolol, Simvastatine,Metformine Paracetamol, Tramadol, Haalt wc vaak niet op tijd, voelt het niet altijd, kan het paar minuten ophouden, plast overdag ca 4 x, s nachts 5 x, grote plassen LO: Polyneuropathie,oedeem tot knieen, loopt met rollator Bladderscan: residu 200 cc Lab: ga

47 Mw. D 89 jaar 2005 CVA, PMR, bloeding bij maagulcus, depressie 2006 recidiverend UWI s, decompensatio cordis, angina pectoris 2007 opname recidief CVA, hemiparese rechts, aneuryma cirkel van Willis, urineretentie 700 cc, diverticulose Arteriitis temporalis:ontslagen zonder catheter Frequente mictiedrang: elke 15 minuten, ook s nachts. Te belastend voor zuster Med: acetylsalicylzuur, citalopram, prednison, calcium/d, bisfosfanaat, furosemide, isosorbidedinitraat

48

49 Stellingen 1. Bij een residu van 400 ml is een CAD geindiceerd 2. Een TURP is beter dan een levenslange CAD 3. Bij een UWI bij CAD dient de urinekweek na catheterwissel afgenomen te worden 4. Incontinentie is geen geriatric giant maar een geriatric calimero 5. Ciprofloxacine moet vermeden worden

50 Stellingen 6. PEG sonde bij dementie is nooit geïndiceerd 7. Obstipatie bij ouderen is vaak al te verhelpen met voedingsadviezen en meer drinken 8.Fecale incontinentie bij ouderen is een klacht waar je vaak actief naar moet vragen bij de patiënt 9. Aspiratie bij een videofluoroscopie leidt altijd tot een pneumonie 10. Dysfagie en obstipatie zou je onder de geriatrische syndromen kunnen scharen

51 Casus urge incontinentie Vrouw, 78 jaar RvK: loopstoornis en vallen VG: 1992 uterusextirpatie, 1998 DM type II, 2008 TIA Medicatie: acetylsalicylzuur 1 dd 80 mg, dipyridamol 1 dd 75 mg, metformine 2 dd 500 mg, paroxetine 1 dd 20 mg. Anamnese: Is 4x gevallen, denkt gestruikeld te zijn. Geen geheugenklachten. Functioneel: geheel zelfstandig. Sociaal: weduwe sinds 4 jaar, eenzaam, geen zin om tussen oude mensen te zitten, struint wel graag markten af. Vragen: Wat wil je nog meer van haar weten?

52 Moet vaak plassen, elke 2 uur, dan komt er een klein beetje, is ook regelmatig direct nat als ze naar de wc holt. s Nachts ook wel eens incontinent, gaat er 3x uit voelt wisselend aandrang. Straal is langzaam, moet ook wel persen om leeg te plassen. Verder heeft ze af en toe last van brandende pijn bij het plassen, ook als ze geen UWI heeft. Laatste weken geen pijn bij plassen. Ze heeft de paroxetine gekregen na het overlijden van haar man 4 jaar geleden, is toen ca een half jaar erg somber geweest, dat gaat nu wel. Ze heeft vaak urineweg infecties, 4-6 x per jaar. Het laatste jaar is ze 5x antibiotisch behandeld, dat heeft geen effect op haar incontinentie gehad. Is ook duizelig bij opstaan, doet het daarom rustig aan s ochtends. Wat doe je verder voor onderzoek?

53 Lichamelijk onderzoek: Polyneuropathie, loopt snel, looppatroon is bij aandachtig lopen ongestoord, maakt onstuimige corrigerende bewegingen bij draaien, stapt uit bij koorddansersgang. Geen parkinsonisme Geen residu na mictie bij bladderen. Sediment ery s, 0-2 leuko s Urinekweek: geen groei. MRI hersenen 2011: Uitgebreide witte stofafwijkingen periventriculair. Klein oud infarct links frontaal. Hippocampusatrofie graad II. MMSE: 24 Wat is je conclusie? Wat doe je nu? Ga je haar verwijzen naar een bekkenbodemtherapeut? Ga je haar verwijzen naar een uroloog?

54 Drie jaar later komt ze terug omdat ze veel slechter loopt, en vaker valt. Je vindt nu nog meer aanwijzingen voor PNP, en ze heeft een iets parkinsonistisch looppatroon. Haar geheugen is goed. De bekkenbodemoefeningen is ze mee gestopt omdat het niet meer hielp; ze heeft nu dagelijks last van incontinentie, en wordt er een paar x per nacht wakker van. Residu na mictie: 100 ml. Ze wil wel behandeld worden met pillen. Ga je haar medicatie geven?

55 Weer drie jaar later komt ze terug in verband met toenemende geheugenklachten. Je concludeert dat ze een dementie heeft met zowel een vasculaire component als M. Alzheimer. Ze woont inmiddels in een verzorgingshuis, zit in een rolstoel vanwege stijfheid, en heeft decubitus bij haar incontinentie, ze is vrijwel continu nat. De verpleging stelt voor om deze reden een CAD te geven. Dat zou ze zelf ook wel willen. Patiente zou ook wel medicatie voor haar geheugen willen gebruiken. Medicatie: acetylsalicylzuur 1 dd 80 mg, dipyridamol retard 2 dd 200 mg, metformine 2 dd 500 mg, lantus 1 dd 18 E, oxybutinine 3 dd 5 mg, trimethoprim 1 dd 100 mg. MMSE: 18. Residu 700 ml En nu?

56 Casus incontinentie/retentie/residu Dhr J. 78 jaar RvK op de geheugenpoli (na opname geriatrie): analyse geheugenstoornissen VG: 1998 myocardinfarct, PCI, atriumfibrilleren CVA. Post-stroke epilepsie. Prostaathypertrofie. Gonarthrose. Juli 2012: opname geriatrie = pneumonie, COPD, Th 12 impressiefractuur, incontinentie bij traag/parkinsonistisch looppatroon, pre-existent cognitieve stoornissen n.n.o., functionele achteruitgang, professioneel zorgtekort. Medicatie: metoprolol 100 mg 1 dd 1, isosorbide-5-mononitraat 50 mg 1 dd 1, ramipril 5 mg 2 dd 1, acenocoumarol, simvastatine 20 mg 1 dd 1, tiotropium 2 dd, pantoprazol 40 mg 1 dd, valproinezuur 500 mg 2 dd 1.5, dutasteride 0.5 mg 1 dd 1, risedronaat 1/week 35 mg. Anamnese: korte termijngeheugen problemen. Door lichamelijke achteruitgang, kan hij thuis niet meer zelfstandig functioneren en is hij toenemend somber. Grootste probleem: urgeincontinentie, sinds opname enkele weken geleden verergerd. Geen klachten passend bij urineweginfectie. Sociaal: gehuwd, wonen in gelijkvloerse woning. Thuiszorg 2 keer daags. Kan niet zelfstandig naar toilet. Loopt met rollator. Echtgenote overbelast. Lichamelijk onderzoek: Intern: Abdomen: geen blaasdemping. Vergrote prostaat. Bladderscan: 670 cc residue na mictie. Bekende hemiparese links. MMSE: 16 Tijdens opname op de afdeling geriatrie was er gebladderd, hij had tussen de 200 en 300 ml residu na mictie. De urine-incontinentie is toen geduid als bij verminderde mobiliteit, en obstipatie waarbij hij niet op tijd de toilet kon halen. Vragen voor discussie: 1. Welke gegevens uit voorgeschiedenis, anamnese en lichamelijk onderzoek kunnen pleiten voor: Urge incontinentie Stress incontinentie Overloop incontinentie Functionele incontinentie 2. Welke medicatie van deze patient kan bijdragen aan, danwel welke vorm(en) van incontinentie geven?

57 Beloop: Poliklinisch wilden wij patiënt een katheter geven, maar door een phimosis lukte dit niet. Patiënt is naar huis gegaan en de uroloog heeft de volgende dag een catheter a demeure geplaatst. Verder onderzoek vond poliklinisch plaats door de uroloog (o.a. urodynamisch onderzoek, meerdere poliklinische bezoeken). Hij blijft na een paar pogingen de CAD te verwijderen residuen houden van ca 600 ml. Patiënt werd erg gehinderd door zijn urine-incontinentie, zowel somatisch als psychisch was dit een zware belasting voor hem, en kreeg toen definitief een CAD. De katheter was een opluchting voor hem, hoewel hij wel wat meer last van blaaskrampen kreeg.. Vragen: 1.Wat is wenselijk: TURP? CIC door thuiszorg/echtgenote? CAD? Suprapubische catheter? 2. Hoeveel residu na mictie is acceptabel? Is tamsulosine zinvol bij catheter verwijderen? 3. De vraag is hoe uitgebreid er onderzoek moet plaats vinden door de uroloog. De poliklinische bezoeken kosten patiënt veel energie, hij is moeilijk instrueerbaar, dus de resultaten van de onderzoeken zijn mogelijk minder betrouwbaar. En is het waarschijnlijk dat het probleem, gezien zijn voorgeschiedenis, helemaal is op te lossen? 4. Is het niet gemakkelijker om patiënt direct een suprapubische katheter te geven (als je zeker weet dat hij aanhoudend residuen heeft)? Een suprapubische katheter geeft echter ook risico op o.a. urineweginfecties en het vraagt hygiënische verzorging (door de thuiszorg). 5.Zouden deze overwegingen met patiënt en echtgenoot besproken moeten worden door de geriater? Of is dit de taak van de uroloog? Moet er meer overleg plaats vinden tussen de uroloog en de geriater? Welk argument weegt het meest zwaar? 6.Wanneer moeten we bij incontinentie de neuroloog vragen

58 Er wordt gekozen voor een CAD. Patient wordt echter een maand toenemend onrustig, trekt regelmatig aan de catheter en wordt opgenomen in verband met een delier bij mogelijk een UWI en hematurie, bij doorgeschoten antistolling, INR 4, Hb 5.2 mmol/l Wat als hij nu ook bij een suprapubische catheter een paar x per jaar een sepsis krijgt? Moeten we bij een UWI bij CAD voor of na catheterwissel kweken? Welke antibiotica moeten we wel of niet bij een UWI geven in verband met kans op delier?

59 Stellingen 1. Bij een residu van 400 ml is een CAD geindiceerd 2. Een TURP is beter dan een levenslange CAD 3. Bij een UWI bij CAD dient de urinekweek na catheterwissel afgenomen te worden 4. Incontinentie is geen geriatric giant maar een geriatric calimero 5. Ciprofloxacine moet vermeden worden

60 Stellingen 6. PEG sonde bij dementie is nooit geïndiceerd 7. Obstipatie bij ouderen is vaak al te verhelpen met voedingsadviezen en meer drinken 8. Fecale incontinentie bij ouderen is een klacht waar je vaak actief naar moet vragen bij de patiënt 9. Aspiratie bij een videofluoroscopie leidt altijd tot een pneumonie 10. Dysfagie en obstipatie zou je onder de geriatrische syndromen kunnen scharen

mw. dr. Willemijn Windt

mw. dr. Willemijn Windt + Farmacologische beïnvloeding van mictie Gewild of ongewild mw. dr. Willemijn Windt Uroloog io 24 september 2012 + Casus 82 jarige man COPD exacerbatie Al langere tijd gaat plassen moeilijker 1e dag na

Nadere informatie

Inhoud. Urine incontinentie bij ernstige MS: zijn er nog opties? 1. Definitie 2. Diagnostiek 3. Behandeling 4. Casus

Inhoud. Urine incontinentie bij ernstige MS: zijn er nog opties? 1. Definitie 2. Diagnostiek 3. Behandeling 4. Casus Urine incontinentie bij ernstige MS: zijn er nog opties? Bertil Blok, uroloog Inhoud 1. Definitie 2. Diagnostiek 3. Behandeling 4. Casus 1. Definitie blaasproblemen bij ernstige MS De ernstige MS patient

Nadere informatie

UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN

UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN 1 april 2003 herzien maart 2004 UROLOGIE ACHTERGRONDEN BIJ DE CASUSSCHETSEN INCLUSIEF LEERDOELEN EN STELLINGEN Casusschets 1 Zie Werkafspraak Pijnloze Hematurie onder Microscopische hematurie Antwoord:

Nadere informatie

Urine incontinentie bij vrouwen

Urine incontinentie bij vrouwen Urine incontinentie bij vrouwen Ellen van der Linden, uroloog Mesos Annemiek ter Horst, bekkenfysiotherapeut stelling Uitgaand van een standaardpraktijk van 2350 patiënten, verwacht je ongeveer 30 vrouwen

Nadere informatie

MICTIESTOORNISSEN. Algemeen. Risicofactoren. Fysiologie

MICTIESTOORNISSEN. Algemeen. Risicofactoren. Fysiologie MICTIESTOORNISSEN Inhoudsopgave Algemeen... 1 Risicofactoren... 1 Fysiologie... 1 Pathofysiologie... 2 Werkingsmechanisme van geneesmiddelen die de mictie beïnvloeden... 3 Geneesmiddelen waarbij mictiestoornissen

Nadere informatie

Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie

Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie Klassiek ziektemodel vs. geriatrische presentatie Klassiek Symptomen 1:1 Ziekte Klassiek Geriatrische ziekte uiting Waarom? Ziektebeloop: Patiënten met bv. kanker, hartfalen, dementie. Lorenz KA Ann Int

Nadere informatie

PowerPoint presentatie

PowerPoint presentatie PowerPoint presentatie Urine-incontinentie bij ouderen Doreth Teunissen huisarts/onderzoeker 2 december 2010, RAI Amsterdam Opzet - (patho)fysiologie continentie - prevalentie - wie zoekt hulp - behandelingsmogelijkheden

Nadere informatie

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL

Incontinentie bij kwetsbare ouderen. Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Incontinentie bij kwetsbare ouderen Zorg voor normale toiletgang WWW.ZORGVOORBETER.NL Dr P van Houten specialist ouderengeneeskunde 2015 Waarom aandacht voor normale toiletgang en incontinentie Eigenwaarde

Nadere informatie

KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES?

KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES? KWETSBARE OUDEREN IN HET ZIEKENHUIS HOE VOORKOMEN WE COMPLICATIES? E. Meulen, klinisch geriater Inhoud van dit praatje Casus Wat maakt de oudere patiënt kwetsbaar? Het inschatten van kwetsbaarheid Terug

Nadere informatie

Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog

Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog Urge-incontinentie Marina Hovius, uroloog Anatomie Terminologie Prevalentie Onderzoek Co-morbiditeit Conservatieve maatregelen Medicamenteuze therapie Operatieve therapie Anatomie Terminologie: richtlijn

Nadere informatie

4. INVENTARISATIE OUDERENZORG

4. INVENTARISATIE OUDERENZORG 4. INVENTARISATIE OUDERENZORG Ingevuld door : Datum : PERSOONSGEGEVENS Naam : Geboortedatum : Telefoon (check) : BSN : Verzekering (check) : Huisarts : Naam contactpersoon : Telefoon contactpersoon : HULPVRAAG

Nadere informatie

Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater

Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater Decompensatio cordis bij de geriatrische patiënt. CarVasz 21-11-2014 Katie Dermout, klinisch geriater Epidemiologie Symptomatologie Diastolisch hartfalen Comorbiditeit Onderzoek Therapie Prognose Inhoud

Nadere informatie

Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn

Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn Stappenplan urine-incontinentie in de eerste lijn Preventie van urine-incontinentie en complicaties bij zelfstandig wonende ouderen Stap 1: Screenen op urine-incontinentie in de eerste lijn Verliest u

Nadere informatie

Gezond ouder worden. Harmke Nijboer

Gezond ouder worden. Harmke Nijboer Gezond ouder worden Harmke Nijboer Klinisch i Geriater Ik word vergeetachtig, zijn dit de eerste tekenen van dementie? De diagnose:samenhang g milde geheugenstoornissen en dementie Normale veroudering

Nadere informatie

Oog voor bijwerkingen. OT en Zien congres, Rotterdam 25 september 2015 Rike van Eekeren, apotheker Lareb

Oog voor bijwerkingen. OT en Zien congres, Rotterdam 25 september 2015 Rike van Eekeren, apotheker Lareb Oog voor bijwerkingen OT en Zien congres, Rotterdam 25 september 2015 Rike van Eekeren, apotheker Lareb Bijwerkingencentrum Lareb Bewaking geneesmiddelenveiligheid Meldingen van bijwerkingen uit de praktijk

Nadere informatie

Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen.

Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen. Blaas retentie post partum Doel Het voorkómen en vroegtijdig opsporen van mictie- en blaasproblemen rond de partus, en deze te behandelen. Achtergrond informatie Tijdens en na de partus kan de mictie moeizamer

Nadere informatie

Niet alles wat kan hoeft

Niet alles wat kan hoeft 3-11-2015 1 Niet alles wat kan hoeft Symposium palliatieve zorg 28 oktober 2015 Workshop geriatrie Wilma Klein Baltink, vpk specialist geriatrie Shiraz Diraoui, klinisch geriater. Kwetsbaarheid bij ouderen

Nadere informatie

6 e mini symposium Ouderenzorg

6 e mini symposium Ouderenzorg 6 e mini symposium Ouderenzorg Aanvullende diagnostiek bij dementie in de 1 e lijn Suzanne Boot, specialist ouderengeneeskunde, kaderarts psychogeriatrie i.o. 28-09-2015 Pagina 1 6 e Mini symposium ouderenzorg

Nadere informatie

VOORBEELDEN VAN OPEN VRAGEN ZOALS DEZE GESTELD GAAN WORDEN IN DE SET VAN LEREN DOKTEREN 5.

VOORBEELDEN VAN OPEN VRAGEN ZOALS DEZE GESTELD GAAN WORDEN IN DE SET VAN LEREN DOKTEREN 5. VOORBEELDEN VAN OPEN VRAGEN ZOALS DEZE GESTELD GAAN WORDEN IN DE SET VAN LEREN DOKTEREN 5. Let op dit zijn voorbeelden van mogelijke vragen. Vergelijkbare vragen kunnen ook gesteld worden over de andere

Nadere informatie

Multiple Sclerose en urologie

Multiple Sclerose en urologie Multiple Sclerose en urologie Bertil Blok, uroloog Blaasfunctiestoornissen vaak bij MS Meer dan 80% van de MS patienten heeft urologische symptomen 96% van de MS patienten met meer dan 10 jaar MS krijgen

Nadere informatie

Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie. K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015

Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie. K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015 Behandelopties voor incontinentie na een prostaatkankeroperatie K.C. van Dalen, uroloog 6 oktober 2015 Incontinentie = ongewenst urineverlies Soorten incontinentie Stressincontinentie (SUI) Urineverlies

Nadere informatie

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant

Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Overdracht in de palliatieve zorg Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Marlie Spijkers Arts symptoombestrijding en palliatieve zorg Sint Annaziekenhuis Medisch adviseur netwerk palliatieve zorg

Nadere informatie

Urine incontinentie bij kwetsbare ouderen

Urine incontinentie bij kwetsbare ouderen Urine incontinentie bij kwetsbare ouderen Anneke Nieuwint MSPT, Marjolein Zuijdweg MSPT, Christa Vorsterman van Oijen MSPT. Toolkit voor bekkenfysiotherapeuten werkzaam met kwetsbare ouderen 15 november

Nadere informatie

STRIP. Gemiddeld geneesmiddelengebruik. Medicatie review: STRIP. Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN

STRIP. Gemiddeld geneesmiddelengebruik. Medicatie review: STRIP. Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN STRIP Optimaliseren van farmacotherapie Even STRIPPEN Dr. Paul Jansen, klinisch geriater klinisch farmacoloog Afdeling Geriatrie en EPHOR UMC Utrecht Medicatie review: STRIP Selectie patiënten voor medicatiebeoordeling:

Nadere informatie

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg

Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Misselijkheid & Braken Jan de Heer Huisartsconsulent Palliatieve Zorg Vragen bij de palliatieve helpdesks? Vragen bij de palliatieve helpdesks Pijn 43.5 % Obstipatie 15.1 % Misselijkheid 14.9 % Benauwdheid

Nadere informatie

Klinisch geriater AMC 22-11-11

Klinisch geriater AMC 22-11-11 N. Brendel Klinisch geriater AMC 22-11-11 Inleiding Casus Risicofactoren Ziekten Medicatie Behandeling Casus 82-jarige vrouw Voorgeschiedenis: Myocardinfarct PMR wv prednison Hartfalen Diabetes door prednison

Nadere informatie

Casus 1 2 vragen (totaal 3 punten)

Casus 1 2 vragen (totaal 3 punten) 1 2 vragen (totaal 3 punten) Mevrouw de Boer verblijft in een verpleeghuis. Ze slaapt al weken achter elkaar zeer slecht. Hierdoor is haar slaap- en waakritme aanzienlijk verstoord. Ze is overdag heel

Nadere informatie

urologische vragenlijst man

urologische vragenlijst man urologische vragenlijst man VIGNET Mantelzorg: Beroep: Hobby s: Naam en adres van huisarts: Telefoon: Mutualiteit: Is er een systemische ziekte en zo ja welke? diabetes - AHT - hartfalen - Gewicht: kg

Nadere informatie

Handreiking. Urine-incontinentie

Handreiking. Urine-incontinentie Handreiking Urine-incontinentie Handreiking Urine-incontinentie Doelgroep Ouderen met: Klachten van urine-incontinentie (= iedere vorm van onwillekeurig verlies van urine). ¹ ² ³ Diagnostiek Vraag naar:

Nadere informatie

BBD: Bowel Bladder Dysfunction

BBD: Bowel Bladder Dysfunction BBD: Bowel Bladder Dysfunction Bladder Dysfunction Dr. Leen Geyskens Kinderarts, interesse in bedplassen en continentieproblematiek Symposium 5 jaar kindergeneeskunde 20/9/2014 Blaasdysfunctie: moeilijkheden

Nadere informatie

(Systematische) diabeteszorg voor kwetsbare ouderen

(Systematische) diabeteszorg voor kwetsbare ouderen (Systematische) diabeteszorg voor kwetsbare ouderen thuis en in het verpleeghuis C. Nieuwenhoff, Specialist ouderengeneeskunde, Kaderarts geriatrische revalidatie. Avoord zorg en wonen, Etten-Leur Ouderen

Nadere informatie

Wetenschappelijke evidentie (EBM) = generaliserend en protocollair Palliatieve zorg = individualiserend & creatief. p.vandomburg@orbisconcern.

Wetenschappelijke evidentie (EBM) = generaliserend en protocollair Palliatieve zorg = individualiserend & creatief. p.vandomburg@orbisconcern. Wetenschappelijke evidentie (EBM) = generaliserend en protocollair Palliatieve zorg = individualiserend & creatief p.vandomburg@orbisconcern.nl Palliatief Parkinson Kwaliteit i.p.v. genezen Dood is natuurlijk

Nadere informatie

Handreiking. Dementie

Handreiking. Dementie Handreiking Dementie Handreiking Dementie Doelgroep Ouderen met (een verdenking op) geheugen en overige cognitieve stoornissen die van invloed zijn op het dagelijkse leven. Diagnostiek (huisarts, wijkverpleegkundige)

Nadere informatie

Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt?

Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt? Polyfarmacie & claudicatio-patient: Problemen of Profijt? ClaudicatioNet Jaarcongres 12-03-2015 Dr. Ben Janssen UHD, Farmacoloog b.janssen@maastrichtuniversity.nl We worden in allemaal ouder. In een betere

Nadere informatie

Delier en Depressie in de terminale fase

Delier en Depressie in de terminale fase Delier en Depressie in de terminale fase Karel Hoffmans huisartsconsulent IKST 06- /07 DELIER in de terminale fase Casus uit de praktijk gegrepen Diagnostiek Behandeling Discussie Uit de praktijk gegrepen

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

Een verhit postoperatief beloop

Een verhit postoperatief beloop Een verhit postoperatief beloop Centraal anticholinerg syndroom? R Verhage C Hofhuizen Casus Dhr V, 31-1-1952 Voorgeschiedenis: - dilatatie aorta ascendens. - AF, thrombus linker hartoor (verdwenen na

Nadere informatie

Verwardheid. Consult op zaal: DhrL, 75 jaar. Anamnese

Verwardheid. Consult op zaal: DhrL, 75 jaar. Anamnese Verwardheid Consult op zaal: DhrL, 75 jaar RvO: Urosepsis met E.coli waarvoor ciproxin RvC: Waarom is patiënt verward? Barbara van Munster Internist / geriater Academisch Medisch Centrum, Amsterdam Hoe

Nadere informatie

Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen. 2 december 2014

Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen. 2 december 2014 Geriatrische farmacotherapie voor verpleegkundigen 2 december 2014 2 welkom 3 programma Inleiding Ken je klassiekers: toedienen en de toedienlijst Casus: Mw. P. Arkinson Casus: Dhr Chr. Hartfalen Casus:

Nadere informatie

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker

Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse, apotheker Hoe maken we beter met pillen? dr Anne Leendertse HARM-onderzoek fouten kosten risicofactoren frequentie 1 op de 18 Leendertse et al. Arch Intern

Nadere informatie

Urineweg-infecties bij kinderen. Loes Tanja kinderarts

Urineweg-infecties bij kinderen. Loes Tanja kinderarts Urineweg-infecties bij kinderen Loes Tanja kinderarts Wat is een urineweginfectie (UWI)? Een combinatie van klinische leeftijdsgebonden kenmerken en de aanwezigheid van bacteriën in een betrouwbaar afgenomen

Nadere informatie

Multiple sclerose en blaasklachten

Multiple sclerose en blaasklachten Multiple sclerose en blaasklachten Zaterdag 8 februari 2014 Dr. Evert Koldewijn uroloog Catharina Ziekenhuis Eindhoven Vanuit dit gebied wordt de blaas en de plasbuis bestuurd f-mri beelden 4 Urine opslag

Nadere informatie

Dementie. Casusschets 1

Dementie. Casusschets 1 Dementie Casusschets 1 Mevrouw B., 75 jaar, is bekend met een COPD en recidiverende urineweginfecties. Zij gebruikt atrovent en ventolin voor inhalatie, verder furosemide en dridase. U hebt haar het afgelopen

Nadere informatie

Overactieve blaas en bekkenbodem bij MS

Overactieve blaas en bekkenbodem bij MS Overactieve blaas en bekkenbodem bij MS Frank Van der Aa, MD, PhD Functionele en Reconstructieve Urologie Neurourologie Departement Urologie, UZ Leuven Nationaal MS centrum Melsbroek hersenen blaas T10-L2

Nadere informatie

Goedaardige Prostaatvergroting

Goedaardige Prostaatvergroting Prostate Awareness Day Dinsdag 24 september 2013 Prostate Awareness Day Dinsdag 24 september 2013 In het kader van de Europese week van de Urologie informeert de dienst Urologie van Az Damiaan over prostaataandoeningen.

Nadere informatie

Wat ga ik vertellen: Nefro-geriatrie in de praktijk. Waarom? Uitvoering nefro-geriatrisch zorgpad. Bloedprikken en urine inleveren en ontbijten.

Wat ga ik vertellen: Nefro-geriatrie in de praktijk. Waarom? Uitvoering nefro-geriatrisch zorgpad. Bloedprikken en urine inleveren en ontbijten. Nefro-geriatrie in de praktijk Belinda Posadinu-Torenstra (Pre)dialyse verpleegkundige Waarom? Toename oudere patiënt in de pre dialyse. Is deze patiënt wel gebaat met behandeling? Leeftijd blijkt slecht

Nadere informatie

huisartsennascholing 10 sept 2013

huisartsennascholing 10 sept 2013 huisartsennascholing 10 sept 2013 -polyneuropathie -restless legs syndrome Joost van Oostrom Afdeling Neurologie Rijnstate Programma (2x) WAAROM moeten we hier iets over weten WAT moeten we hierover weten

Nadere informatie

3 e Post EAUN Meeting

3 e Post EAUN Meeting 3 e Post EAUN Meeting Carmen Sommers Verpleegkundig Specialist Canisius Wilhelmina Ziekenhuis Urineweginfecties Urineweginfecties Definitie urineweginfectie Bacteriurie Een bacteriurie is slechts de aanwezigheid

Nadere informatie

2.2 Afwijkende mictie

2.2 Afwijkende mictie 2.2 Afwijkende mictie Ten gevolge van een aandoening en/of beperking kunnen mictieproblemen ontstaan. Een functiestoornis van de nieren kan leiden tot inadequate urineproductie en daardoor tot vergiftiging

Nadere informatie

Dr. E. Verlinden Marjan Claes

Dr. E. Verlinden Marjan Claes Dr. E. Verlinden Marjan Claes Urineverlies gedurende de dag bij een kind oud genoeg om blaascontrole te hebben Primair : blijvende natte broeken na potjestraining (3-4 jaar) Secundair : herval van natte

Nadere informatie

Vroegsignalering bij dementie

Vroegsignalering bij dementie Vroegsignalering bij dementie Docentenhandleiding voor mbo-zorg onderwijs en bijscholing Docentenhandleiding voor mbo-zorg onderwijs en bijscholing Contact: Connie Klingeman, Hogeschool Rotterdam c.a.klingeman@hr.nl

Nadere informatie

Neurologie achtergronden casusschetsen

Neurologie achtergronden casusschetsen Neurologie achtergronden casusschetsen Interline, mei 2012 Voorstel wijzigingen bij herziening werkafspraak kunnen op de laatste pagina worden genoteerd. INTERLINE NEUROLOGIE 2012 mei 2012 ACHTERGRONDEN

Nadere informatie

22-1-2016. Wat is de levensverwachting in Nederland Mannen 79, vrouwen 82. Waar gaan we het over hebben? Wie heeft hier kwaliteit van leven?

22-1-2016. Wat is de levensverwachting in Nederland Mannen 79, vrouwen 82. Waar gaan we het over hebben? Wie heeft hier kwaliteit van leven? Disclosure belangen spreker De geriatrische patiënt Geert Lefeber Klinisch geriater, klinisch farmacoloog Afdeling klinische geriatrie (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst mogelijk relevante

Nadere informatie

27-11-14. Polyfarmacie KENNISMAKING POLYFARMACIE. Programma. Doel. Casus 1. Kennismaking. Doel. Polyfarmacie. Moderne Dementiezorg.

27-11-14. Polyfarmacie KENNISMAKING POLYFARMACIE. Programma. Doel. Casus 1. Kennismaking. Doel. Polyfarmacie. Moderne Dementiezorg. Programma Polyfarmacie Kennismaking Doel Polyfarmacie Moderne Dementiezorg Wilma Knol Marjorie Nelissen-Vrancken Dementie Voorkomen en aanpak problemen Aan de slag in de praktijk 25 november 2014 Doel

Nadere informatie

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra

Workshop chronische nierschade. Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Workshop chronische nierschade Adry Bakker Diepenbroek Bettie Hoekstra Mevr. Muis 73 jaar Voorgeschiedenis: diabetes mellitus type 2 hartfalen regelmatig urineweginfecties, 2x pyelonefritis aspecifieke

Nadere informatie

Urologische vragenlijst

Urologische vragenlijst Urologische vragenlijst www.urologischcentrum.be Urologische vragenlijst Naam: Leeftijd: Geslacht: Datum: Is er een systemische ziekte en zo ja welke? Gewicht: BMI: Bladderscan: Neurologische en mentale

Nadere informatie

(on)rust op de ICU. Norinda Fennema

(on)rust op de ICU. Norinda Fennema (on)rust op de ICU Norinda Fennema disclosure anesthesioloog-intensivist Kennemer Gasthuis Haarlem principal investigator UltiSAFE 2006 ICM MiDEX 2012 JAMA pagina 2 (on)rust op de ICU sedatie slaap DELIER

Nadere informatie

Opzet Workshop. Inventariseren vragen Belichten verschillende disciplines Doorlopen van casuïstiek als discussiestuk.

Opzet Workshop. Inventariseren vragen Belichten verschillende disciplines Doorlopen van casuïstiek als discussiestuk. Spelers in het veld Even voorstellen.. M. van der Weerden, huisarts en kaderhuisarts Ouderengeneeskunde i.o L. van Nuland-van Wolferen, klinisch geriater A. Minheere, SPV A. Pril, huisarts J. van Kampen,

Nadere informatie

Urine incontinentie bij de hond. Urine incontinentie bij de hond

Urine incontinentie bij de hond. Urine incontinentie bij de hond Urine incontinentie bij de hond Marjanne D. Zaal Specialist Chirurgie VSC De Wagenrenk Urine incontinentie bij de hond Presentatie van patiënt Sfinctermechanisme incompetentie (SMI( SMI) Castratie gerelateerde

Nadere informatie

Marijse Koelewijn huisarts

Marijse Koelewijn huisarts PIJN Marijse Koelewijn huisarts Je hoeft tegenwoordig toch geen pijn meer te lijden Moeilijk behandelbare pijn Om welke pijnen gaat het? Welke therapeutische mogelijkheden zijn er? Opzet workshop: Korte

Nadere informatie

Cerebro Vascular Audit Benchmark CVAB3

Cerebro Vascular Audit Benchmark CVAB3 pagina 1 Cerebro Vascular Audit Benchmark CVAB3 Vetgedrukte items zijn verplicht CVAB3 - Ziekenhuis, versie: 2015-10-26 - v3.0.2 Patiënt Burgerservicenummer Voorletters Tussenvoegsels Achternaam Geboortedatum

Nadere informatie

Diagnostiek urineweginfecties: do s and dont s

Diagnostiek urineweginfecties: do s and dont s Diagnostiek urineweginfecties: do s and dont s Flore Horuz Kinderarts-nefroloog MUMC met dank aan M. Koppejan-Stapel Kinderarts en voorzitter werkgroep richtlijn UWI in vogelvlucht nieuwe richtlijn urineweginfecties

Nadere informatie

De ouder wordende diabetespatiënt. Allerlei typen ouderen. Getallen in Nederland

De ouder wordende diabetespatiënt. Allerlei typen ouderen. Getallen in Nederland De ouder wordende diabetespatiënt Karin Daemen, internist Tergooiziekenhuizen, locatiehilversum Begin vorige eeuw infectieziektes Nu chronische ziektes hart-en vaatziekten kanker COPD diabetes gewrichtsaandoeningen

Nadere informatie

Farmacotherapie bij ouderen

Farmacotherapie bij ouderen Farmacotherapie bij ouderen 1. Inleiding 2. SVCAMMPELLL 3. Bijwerkingen van farmacotherapie 4. Pauze (+ vragen inleveren) 5. Casus bespreken, presenteren en vragen beantwoorden 6. Take home message somatisch

Nadere informatie

Verantwoorde zorg bij toiletgang en incontinentie:

Verantwoorde zorg bij toiletgang en incontinentie: Verantwoorde zorg bij toiletgang en incontinentie: Optimaliseren zorg bij toiletgang Verminderen functionele incontinentie Aanpak plotselinge en chronische incontinentie Deze handleiding is bestemd voor

Nadere informatie

Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct

Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct Nieuwste ontwikkelingen in de behandeling van het acute herseninfarct Annemarie Wijnhoud neuroloog IJsselland Ziekenhuis Monique Putter-Lander & Thomas Rekveldt huisartsen Rotterdam Belangen 17-4-2015

Nadere informatie

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker

Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Workshop Medicijnen, werkt t of werk t.. tegen? Els Coyajee-Geselschap apotheker Inhoud workshop Inventarisatie vragen Waar of niet waar Medicatie en hun bijwerkingen Pijnbestrijding Antidepressiva Benzodiazepinen

Nadere informatie

Delier en Revalidatie. Thuissituatie

Delier en Revalidatie. Thuissituatie Delier en Revalidatie in de Thuissituatie VERENSO Jaarcongres, 25 november 2011 Anne Stroomer-van Wijk, sociaal geriater, Den Haag Stelling: Voor thuiswonende kwetsbare ouderen met een (doorgemaakt) delier

Nadere informatie

DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING

DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING DIABETISCHE NEUROPATHIE DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING JMJ KRUL NEUROLOOG TERGOOIZIEKENHUIZEN BLARICUM Cijfers over diabetes (1) Er zijn ongeveer 740.000 mensen met diabetes in Nederland; 250.000 mensen

Nadere informatie

Mijn claudicatio patient is moe. Komt dit door zijn pillen? Workshop Dr. Ben Janssen UHD, Farmacoloog

Mijn claudicatio patient is moe. Komt dit door zijn pillen? Workshop Dr. Ben Janssen UHD, Farmacoloog Mijn claudicatio patient is moe. Komt dit door zijn pillen? Workshop Dr. Ben Janssen UHD, Farmacoloog b.janssen@maastrichtuniversity.nl 10-03-2016 Programma 1. Doel van de workshop 2. Presentatie casus

Nadere informatie

Vasculaire cognitieve stoornissen. ! concept vci! vci poli! casuïstiek. Casuïstiek. Casuïstiek. Diagnose vasculaire dementie

Vasculaire cognitieve stoornissen. ! concept vci! vci poli! casuïstiek. Casuïstiek. Casuïstiek. Diagnose vasculaire dementie eigen zaak in kantoormeubilair geheugen en concentratieklachten na TIA Vasculaire cognitieve stoornissen Geert Jan Biessels & Nenne van Kalsbeek Vascular Cognitive Impairment poli UMC Utrecht is dit een

Nadere informatie

CAP : Urine-incontinentie. september 2007 PROBLEEM

CAP : Urine-incontinentie. september 2007 PROBLEEM CAP : Urine-incontinentie september 2007 I PROBLEEM Urine-incontinentie is het ongewild verlies van urine. In de Verenigde Staten heeft ongeveer 15% van de ouderen die zelfstandig wonen een urine-incontinentieprobleem

Nadere informatie

Inhoudsopgave basiswerk Geriatrie (niveau 4) Voorwoord. Redactionele verantwoording. Over de auteur

Inhoudsopgave basiswerk Geriatrie (niveau 4) Voorwoord. Redactionele verantwoording. Over de auteur Inhoudsopgave basiswerk Geriatrie (niveau 4) Voorwoord Redactionele verantwoording Over de auteur 1 Geriatrie 1.1 Wat is oud? 1.2 Steeds meer ouderen tot 2040 1.3 Geriatrische patiënten, wie zijn dat?

Nadere informatie

Omgaan met blaasproblemen

Omgaan met blaasproblemen Deze brochure kwam tot stand met medewerking van Leven met Multipele Sclerose uitgave 6 mevrouw Farida van Rey. Zij was werkzaam als artsonderzoeker in het Universitair Medisch Centrum St. Radboud en heeft

Nadere informatie

Geneesmiddelgebuik bij ouderen: START- EN STOPCRITERIA

Geneesmiddelgebuik bij ouderen: START- EN STOPCRITERIA Geneesmiddelgebuik bij ouderen: START- EN STOPCRITERIA De START-criteria uit de MDR zijn gebaseerd op de in Ierland opgestelde STARTcriteria (Screening Tool to Alert doctors to Right Treatment). 1 Het

Nadere informatie

Urologie. Prostaatklachten

Urologie. Prostaatklachten Urologie Prostaatklachten Urologie Inleiding In deze folder vindt u informatie over prostaatklachten. Deze informatie is bedoeld om u inzicht te geven in de oorzaak van de klachten en de mogelijkheden

Nadere informatie

Bron: Hoofdstuk 3 Engberts, college en practicum vrijheidsbeperkende maatregelen.

Bron: Hoofdstuk 3 Engberts, college en practicum vrijheidsbeperkende maatregelen. DEFINITIEF ANTWOORDMODEL OPEN VRAGEN HERSET LEREN DOKTEREN 5 JULI 2014 1 / 1 vraag (3 punten) In het ziekenhuis, op de afdeling neurologie, wordt mevrouw Jacobs (71 jaar) ter observatie opgenomen nadat

Nadere informatie

OAB, urodynamica en behandelingsmogelijkheden. De blaas de baas. Pieter M. Groenendijk Uroloog MC Haaglanden, Den Haag/Leidschendam

OAB, urodynamica en behandelingsmogelijkheden. De blaas de baas. Pieter M. Groenendijk Uroloog MC Haaglanden, Den Haag/Leidschendam OAB, urodynamica en behandelingsmogelijkheden De blaas de baas Pieter M. Groenendijk Uroloog MC Haaglanden, Den Haag/Leidschendam Iets over mijzelf Uroloog in het MCH sinds 2011, hiervoor 8 jaar in RdGG

Nadere informatie

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON

NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON NEUROPSYCHIATRISCHE SYMPTOMEN BIJ M.PARKINSON - SLAAPSTOORNISSEN - STEMMINGSSTOORNISSEN - PSYCHOTISCHE SYMPTOMEN / DELIER - MCI / PDD W.Garenfeld 24092014 SLAAPSTOORNISSEN BIJ M.PARKINSON PREVALENTIE:

Nadere informatie

Overloopincontinentie Overloopincontinentie. Ongewild druppelsgewijs urineverlies dat veroorzaakt wordt door een overvolle blaas.

Overloopincontinentie Overloopincontinentie. Ongewild druppelsgewijs urineverlies dat veroorzaakt wordt door een overvolle blaas. Urologie Algemeen: In grote lijnen onderscheiden we drie soorten incontinentie: Stressincontinentie Bij stressincontinentie of inspanningsincontinentie treedt er ongewenst urineverlies op bij bepaalde

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

Potentiële problemen met blaassonde in-situ

Potentiële problemen met blaassonde in-situ S c h e m a m o g e l i j k e s o n d e p r o b l e m e n T O T A L E R A D I C A L E P R O S T A T E C T O M I E Potentiële problemen met blaassonde in-situ De patiënt gaat steeds huiswaarts met een verblijfsonde.

Nadere informatie

URODYNAMISCH ONDERZOEK

URODYNAMISCH ONDERZOEK URODYNAMISCH ONDERZOEK 25735 Inleiding In overleg met uw uroloog is besloten om een functie onderzoek van de blaas (een urodynamisch onderzoek) te doen. Uw arts heeft u al verteld wat u kunt verwachten.

Nadere informatie

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN

STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN STAPPENPLAN SLAAPSTOORNIS IN DE EERSTE LIJN Herkennen en behandelen van slaapstoornissen bij ouderen. STAP 1: Screenen op slaapstoornis (kruis aan). 1a. Ervaart u problemen met slapen? 1b Heeft u de afgelopen

Nadere informatie

Casuïstiek voor workshop SAFE-dag

Casuïstiek voor workshop SAFE-dag Casuïstiek voor workshop SAFE-dag CASUS 1 Mevrouw van Breukelen, 70 jaar, heeft onlangs een nieuwe heup gekregen en is sinds kort terug uit het revalidatiecentrum. U vindt dit een mooi moment om haar medicatie

Nadere informatie

Bijwerkingen van geneesmiddelen: herkennen en melden

Bijwerkingen van geneesmiddelen: herkennen en melden Bijwerkingen van geneesmiddelen: herkennen en melden December 2013 COIG, Bunnik Dr. F. van Hunsel, apotheker-epidemioloog www.lareb.nl Nieuwe geneesmiddelen Veiligheid geneesmiddel is altijd onzeker Hoe

Nadere informatie

De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen.

De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen. Samenvatting De relatie tussen incontinentie, toiletgangvaardigheden en morbiditeit in verpleeghuizen. Continentie gaat in de westerse wereld samen met het gebruik van het water closet, in de volksmond

Nadere informatie

Achteruitgang mobiliteit. Dr. Nathalie van der Velde Internist - Klinisch Geriater

Achteruitgang mobiliteit. Dr. Nathalie van der Velde Internist - Klinisch Geriater Achteruitgang mobiliteit Dr. Nathalie van der Velde Internist - Klinisch Geriater Indeling Achtergrond mobiliteit / vallen Casus Meetschalen Inleiding Gestoorde mobiliteit = atypische pres. ziekte Uiting

Nadere informatie

1 Wat is een geneesmiddel? 15. Inleiding 15 1.1 Naamgeving van geneesmiddelen 16 1.2 Reclame voor geneesmiddelen 17

1 Wat is een geneesmiddel? 15. Inleiding 15 1.1 Naamgeving van geneesmiddelen 16 1.2 Reclame voor geneesmiddelen 17 Voorwoord 13 1 Wat is een geneesmiddel? 15 Inleiding 15 1.1 Naamgeving van geneesmiddelen 16 1.2 Reclame voor geneesmiddelen 17 2 Toepassing van een geneesmiddel 20 Inleiding 20 2.1 Behandelingsmethoden

Nadere informatie

Vascular cognitive impairment

Vascular cognitive impairment Vascular cognitive impairment De afbeelding kan niet worden weergegeven. Mogelijk is er onvoldoende geheugen beschikbaar om de Geert Jan Biessels VCI poli UMC Utrecht Stroke Centre eigen zaak in kantoormeubilair

Nadere informatie

Polyfarmacie bij ouderen

Polyfarmacie bij ouderen Polyfarmacie bij ouderen Bas van de Steeg, apotheker 30 mei 2015 De context Bohemean Polypharmacy: https://www.youtube.com/watch?v=lp3pfjkozl8 Onderwerpen Ouderdom komt met gebreken? Polyfarmacie komt

Nadere informatie

Wat beweegt de patiënt met MS? Vincent de Groot, revalidatiearts. Inhoud

Wat beweegt de patiënt met MS? Vincent de Groot, revalidatiearts. Inhoud Wat beweegt de patiënt met MS? Vincent de Groot, revalidatiearts Inhoud Multipele sclerose Overzicht behandelmogelijkheden Multidisciplinair revalidatieplan Casus Conclusie 1 Wat is MS? Typen MS Relapsing-Remitting

Nadere informatie

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking

Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Medicatiegebruik bij mensen met een verstandelijke beperking Congres Mind the Body 12 februari 2015 Barber Tinselboer, AVG s Heeren Loo locatie Apeldoorn Inhoud Casus Medicatie en de cliënt met een verstandelijke

Nadere informatie

1. Bekkenbodemspiertraining

1. Bekkenbodemspiertraining 1. Bekkenbodemspiertraining Vrouwen: Er is bewijs dat bekkenbodemspiertraining bij oudere vrouwen met urine-incontinentie (met name bij stress, maar ook bij aandrang en gemengde urine-incontinentie) effectiever

Nadere informatie

Last, but not least. De geriatrische patiënt op de SEH. Yvonne Schoon. Klinisch geriater Radboudumc Nijmegen

Last, but not least. De geriatrische patiënt op de SEH. Yvonne Schoon. Klinisch geriater Radboudumc Nijmegen Last, but not least De geriatrische patiënt op de SEH Yvonne Schoon Klinisch geriater Radboudumc Nijmegen Epidemiologie Groeiende zorgconsumptie ouderen Prognose zorgconsumptie in regio Nijmegen Multimorbiditeit

Nadere informatie

Valproblematiek in de eerste en tweede lijn. Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht.

Valproblematiek in de eerste en tweede lijn. Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht. Valproblematiek in de eerste en tweede lijn Dr Marielle Emmelot-Vonk Klinisch geriater Geriatrie UMC Utrecht m.h.emmelotvonk@umcutrecht.nl Het komt vaak voor Het heeft belangrijke gevolgen Balans en veroudering

Nadere informatie

Blaasfunctieonderzoek Bij het Regionaal Bekkenbodem Centrum

Blaasfunctieonderzoek Bij het Regionaal Bekkenbodem Centrum Blaasfunctieonderzoek Bij het Regionaal Bekkenbodem Centrum Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 1142 Inleiding U heeft een afspraak voor een blaasfunctieonderzoek op: dag om uur op het Regionaal

Nadere informatie

TIA/ herseninfarct van spoed- naar ketenzorg

TIA/ herseninfarct van spoed- naar ketenzorg TIA/ herseninfarct van spoed- naar ketenzorg neurologie Folkert Hoekstra, huisarts Renske van den Berg-Vos, neuroloog ACUTE FASE stroke ketenzorg START CHRONISCHE FASE 3 NHG standaard beroerte nieuwe standaard

Nadere informatie

Antistolling Oh FAQ. Ze prikken mij lek. Pt, een man van 58 komt bij huisarts, VG PAF sinds 2009, 3 x cardioversie RR, TIA, normaal echo cor

Antistolling Oh FAQ. Ze prikken mij lek. Pt, een man van 58 komt bij huisarts, VG PAF sinds 2009, 3 x cardioversie RR, TIA, normaal echo cor Antistolling Oh FAQ Casus, aan de hand van FAQs Congressponsoren AstraZeneca Bayer BoehringerIngelheim Pfizer/BMS Paul Smits, kaderarts HartVaatziekten io. Zoetermeer Eelko Ronner, cardioloog Reinier de

Nadere informatie

Urine-incontinentie bij vrouwen

Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie bij vrouwen Urine-incontinentie is het ongewild verlies van urine. Het is een veel voorkomend probleem. Een op de vier vrouwen jonger dan 65 lijdt aan

Nadere informatie