Percutane Endoscopische Gastrostomie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Percutane Endoscopische Gastrostomie"

Transcriptie

1 Percutane Endoscopische Gastrostomie Naam student : Maaike de Kleijn Studentnummer : Inleiding In dit essay wordt uitgelegd wat percutane endoscopische gastrostomie (PEG) is en wanneer deze geplaatst kan worden. Tevens zal er een korte toelichting gegeven worden over de voor en nadelen van sondevoeding en verschillende toedieningsystemen. Tot slot wordt er nog kort ingegaan op de multidisciplinaire aanpak die bij kinderen met sondevoeding een vereiste is. De informatie in dit essay is met name gericht op sondevoeding bij kinderen. Een percutane gastrostomie Een percutane gastrostomie is een via de buikwand gelegde maagsonde die kunstmatige voeding mogelijk maakt. Een PEG wordt ingebracht door middel van een endoscopische procedure, een gastroscopie (zie bijlage 1). Met behulp van een endoscoop wordt de maag opgeblazen zodat de maag met een groter oppervlak tegen de buikwand komt te liggen. Vervolgens brengt de arts een gastroscoop in de maag in waarna de onderzoeksruimte verduisterd wordt en de arts probeert de plek te vinden waar het licht van de endoscoop door de buikwand heen schijnt. Daar wordt onder plaatselijke verdoving een incisie in de buikwand gemaakt en wordt een draad naar binnen gevoerd. De endoscopist pakt de draad vast en voert hem via de keel naar buiten. Daar wordt de speciale sondeslang aan de draad vastgemaakt, waarop men de sonde voorzichtig aan de draad via de incisie naar buiten trekt. Aan de binnenkant van de PEG-sonde zit een inwendig fixatieplaatje, om de sonde te fixeren. Daarnaast wordt er een uitwendig fixatieplaatje gemonteerd. De eerste weken na de procedure moeten deze twee fixatieplaatjes strak tegen elkaar zitten totdat zich een fistel gevormd heeft. Meestal wordt de PEG-katheter na zes tot twaalf maanden vervangen door een gastrostomie ballonkatheter of een verkorte gastrostomie ballonkatheter/button. Het voordeel van deze katheters is dat de patiënt een grotere bewegingsvrijheid heeft.

2 Keuze voor een PEG Kinderen die in aanmerking komen voor een PEG kunnen verdeeld worden in een aantal categorieën: - Ziekte: kinderen die ten gevolge van medische problematiek niet in staat zijn tot orale intake. Bijvoorbeeld: premature en dysmature kinderen, kinderen met een metabole aandoening, etc) - Ervaringstekort: kinderen die vanaf de geboorte sondevoeding hebben gehad, hebben veel moeite met de overstap naar orale voeding. Deze kinderen houden vaak lang sondevoeding. - Motorische en/of congenitale afwijkingen: kinderen met een afwijkende motoriek in het mondgebied en/of afwijkingen in de anatomie van het gelaat, de mond, het palatum, maag-darmkanaal, etc. Vaak is er hierbij sprake van een combinatie van afwijkingen. Kinderen met neurologisch letsel vallen ook onder deze groep. - Progressieve spierziekte: bijvoorbeeld kinderen met Duchenne, kinderen met spinale musculaire atrofieën, etc. - Gedragsmatig: kinderen die voedsel weigeren waardoor de orale intake te laag is. Het gaat hierbij om kinderen waarbij geen medische oorzaak is voor het weigeren van voedsel. - Verstandelijk en meervoudige handicaps: veel kinderen met een ernstige meervoudige beperking zijn geheel of gedeeltelijk afhankelijk van sondevoeding. De voor en nadelen van sondevoeding Het kiezen voor sondevoeding heeft voor - en nadelen zeker als men kijkt naar de ontwikkeling van het kind. De volgende opsomming is met name opgesteld uit het oogpunt van logopedisten. Voordelen: - In een aantal situaties is sondevoeding de enige mogelijkheid om het kind voldoende voeding en vocht te kunnen geven. Daardoor kan het kind in een voldoende voedingstoestand gehouden worden of in een betere voedingstoestand gebracht worden en kan het kind herstellen.

3 - Door het geven van sondevoeding kan in sommige gevallen het opdoen van nare ervaringen door het kind voorkomen worden. Bijvoorbeeld als het drinken pijnlijk is of op een andere manier onaangenaam is. - De sondevoeding kan aanvullend gegeven worden, hierdoor kan het kind mogelijkheden ontwikkelen om zelf voeding te eten/drinken. Het energiepeil kan dan goed gehouden worden zodat de conditie van het kind wel optimaal blijft. - Sondevoeding is in sommige gevallen de enige optie, bijvoorbeeld bij ernstige aspiratieproblematiek. Door het geven van sondevoeding kunnen veel problemen voorkomen worden. - Bij voedselweigering kan de relatie tussen ouder en kind ernstig verstoord raken. Om rust te creëren rondom de eetsituatie kan dan tijdelijk gekozen worden voor sondevoeding. Nadelen: - Kinderen die sondevoeding krijgen in de periode waarin ze normaliter het drinken met behulp van de reflexactiviteit van het mondgebied zouden moeten oefenen, ontwikkelen deze activiteit niet. Ook bij langdurige sondevoeding kan het kind een ervaringstekort opdoen. - Slikken bevordert de peristaltische beweging van de slokdarm en daardoor het ledigen van de maag. Bij sondevoeding wordt de maaglediging minder geactiveerd en spuugt het kind vaker. - Bij continue voeding is er onvoldoende balans tussen energie-intake en verbruik. Daarnaast geeft langdurige sondevoeding ook verteringsproblemen en staat het de ontwikkeling van maag en darmen in de weg. - Kinderen ontwikkelen niet of nauwelijks een hongergevoel wat de overgang naar orale voeding in de weg staat. - Het lichamelijke contact tussen ouder en kin verloopt op een andere manier waardoor de sensomotorische ontwikkeling anders kan verlopen. Keuze voor een toedieningsysteem De sondevoeding kan op verschillende manieren worden toegediend. De wijze van het toedienen hangt af van de situatie van het kind. Allereerst dient er een keuze gemaakt te worden over de toediening. Sondevoeding kan in porties gegeven worden, te onderscheiden

4 in intermitterend (met tussenpozen) en per bolus. Het is ook mogelijk om continue sondevoeding te geven, daarbij wordt er druppelsgewijs sondevoeding via de katheter in de maag gebracht. De voeding kan handmatig gegeven worden, door middel van een spuit of trechter. Hiervoor wordt meestal gekozen in het geval van voeding per portie. Er kan ook gekozen worden voor een voedingspomp, meestal bij continue sondevoeding. Vanuit logopedisch oogpunt is sondevoeding in porties het meest ideaal, helemaal als daarbij de inlooptijd relatief kort is want daardoor lijkt het het meest op normaal eten. Er zijn echter factoren waarbij dit niet mogelijk is zoals ernstige reflux. Daarnaast is er nog een onderscheid te maken in volledige sondevoeding, waarbij er helemaal geen orale intake is, en aanvullende sondevoeding, hierbij wordt er een combinatiegemaakt van sondevoeding en orale voeding. Multidisciplinair team Bij kinderen met sondevoeding is het van groot belang om nauw samen te werken met verschillende disciplines. Als logopedist is overleg met de huisarts onontbeerlijk en erg belangrijk voor een goede samenwerking met de ouders en het kind. Samenwerking met de fysiotherapeut, een diëtist en een verpleegkundig is daarnaast een absolute pre. Bronnen Da Costa, S.P, van den Engel-Hoek, L (2004) Kinderen met sondevoeding. Post HBO cursus Hanze Service Van den Engel-Hoek, L (1999) Eet en drinkproblemen bij jonge kinderen. Van Gorcum Morris, S.E, e.a. (1997) Children with feeding tubes, part 1-3. (www.new-vis.com/fym/papers/p-feed12.htm) Diverse patiëntenfolders. Erasmus Medische Centrum, Sophia Kinderziekenhuis Informatie m.b.t. larynxreconstructe. Katholieke Universiteit Leuven (www.kuleuven.be/cltr/nl/larynx/plaatsen.htm#beelden)

5 Bijlage Figuur 1: De endoscoop wordt ingebracht en de buikwand wordt opgelicht door de scoop zodat de percutane naald kan worden gepositioneerd (1). Figuur 2: De naald doorprikt de buikwand tot in de maag (2). Een geleidingsdraad wordt doorheen de naald gebracht en tot in de mond getrokken met de endocoop (3). Figuur 3: De gastrostomie sonde wordt over de geleidingsdraad getrokken (van binnen naar buiten) (4). Figuur 4: De PEG-sonde na plaatsing.

Het plaatsen van een PEG-sonde krijgt u alleen wanneer u langer dan vier tot zes weken moet worden gevoed met sondevoeding.

Het plaatsen van een PEG-sonde krijgt u alleen wanneer u langer dan vier tot zes weken moet worden gevoed met sondevoeding. Patiënteninformatie MDL Voedingsproblemen Wanneer u voedingsproblemen heeft krijgt u een PEG-sonde. PEG staat voor Percutane Endoscopische Gastrostomie, dat is een verbinding met de maag door de buikwand

Nadere informatie

P.E.G. katheter. Endoscopie afdeling. Percutane Endoscopische Gastrostomie. Plaats: Endoscopie afdeling, straat 10. Datum:

P.E.G. katheter. Endoscopie afdeling. Percutane Endoscopische Gastrostomie. Plaats: Endoscopie afdeling, straat 10. Datum: Endoscopie afdeling P.E.G. katheter Percutane Endoscopische Gastrostomie Plaats: Endoscopie afdeling, straat 10 Datum: Tijd dat u zich moet melden: Tijd van het onderzoek: 1 U heeft met uw specialist/huisarts

Nadere informatie

PEG sonde. Interne Geneeskunde. 5652i FUN.035/0812

PEG sonde. Interne Geneeskunde. 5652i FUN.035/0812 PEG sonde Interne Geneeskunde Inleiding Binnenkort komt u voor de plaatsing van een PEG sonde. Het plaatsen van een Percutane Endoscopische Gastrostomie (PEG) wordt overwogen als u langer dan 4 tot 6 weken

Nadere informatie

H.327280.0911. PEG sonde

H.327280.0911. PEG sonde H.327280.0911 PEG sonde Inleiding Binnenkort krijgt u een PEG sonde. Een PEG sonde staat voor percutane endoscopische gastrostomie sonde. Een PEG sonde is een voedingssonde die op een speciale manier via

Nadere informatie

PEG-katheter (maagsonde) Sophia Kinderziekenhuis

PEG-katheter (maagsonde) Sophia Kinderziekenhuis PEG-katheter (maagsonde) Sophia Kinderziekenhuis Uw kind krijgt een maagsonde, de Percutane Endoscopische Gastrostomie of PEG-katheter. Deze katheter wordt gebruikt om voeding toe te dienen. Voordat uw

Nadere informatie

Sondevoeding voor uw kind

Sondevoeding voor uw kind Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Sondevoeding voor uw kind z 1 De kinderarts heeft met u besproken dat uw kind sondevoeding krijgt. In deze brochure kunt u lezen

Nadere informatie

Plaatsing van een PEG-sonde

Plaatsing van een PEG-sonde Plaatsing van een PEG-sonde U heeft met uw behandelend arts afgesproken dat er bij u een PEG-sonde wordt aangelegd. Dit is nodig als er maar heel weinig of geen voeding via uw mond, keel of slokdarm in

Nadere informatie

Percutane Endoscopische Gastrostomie (PEG)

Percutane Endoscopische Gastrostomie (PEG) Percutane Endoscopische Gastrostomie (PEG) In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een Percutane Endoscopische Gastrostomie (PEG) op de afdeling Centrale Endoscopie van het Radboudumc.

Nadere informatie

Infobrochure. PEG-Sonde. Dienst: B2.2 Gastro-enterologie Tel: 011 826 364. mensen zorgen voor mensen

Infobrochure. PEG-Sonde. Dienst: B2.2 Gastro-enterologie Tel: 011 826 364. mensen zorgen voor mensen Infobrochure PEG-Sonde Dienst: B2.2 Gastro-enterologie Tel: 011 826 364 mensen zorgen voor mensen Inleiding In overleg met uw arts wordt er besloten een Percutane Endoscopische Gastrostomie (PEG) te plaatsen

Nadere informatie

H.327280.0116. Inbrengen van een PEGsonde

H.327280.0116. Inbrengen van een PEGsonde H.327280.0116 Inbrengen van een PEGsonde 2 Inleiding Uw arts heeft met u besproken dat er binnenkort bij u (of uw familielid) een voedingssonde via de buikwand wordt geplaatst. Dit noemen we een PEG-sonde.

Nadere informatie

In deze folder vindt u de volgende informatie:

In deze folder vindt u de volgende informatie: Kindergeneeskunde PEG-katheter en Mic-Key button voor kinderen Uw kind kan langere tijd niet gewoon eten. Daarom heeft u samen met uw arts besloten om uw kind sondevoeding te geven. Sondevoeding is vloeibaar

Nadere informatie

PEG-sondevoeding bij kinderen

PEG-sondevoeding bij kinderen PEG-sondevoeding bij kinderen Bij lang bestaande voedingsproblemen kan uw kind een voedingssonde krijgen die via de buikwand direct in de maag uitkomt. Meestal wordt dat een PEG-sonde genoemd, ook wel

Nadere informatie

Plaatsen en verzorgen van een PEG-sonde

Plaatsen en verzorgen van een PEG-sonde Plaatsen en verzorgen van een PEG-sonde informatie voor patiënten en familie 32.009N-140428 Diensthoofd Gastro-enterologie Secretariaat Inwendige Gastro-enterologie JYZ M secinwendige@yperman.net T +32

Nadere informatie

Maag-, Darm- en Leverziekten. PEG sonde. www.catharinaziekenhuis.nl

Maag-, Darm- en Leverziekten. PEG sonde. www.catharinaziekenhuis.nl Maag-, Darm- en Leverziekten PEG sonde www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Wat is een PEG sonde?... 3 Diëtiste en transferverpleegkundige... 4 Voorbereidingen... 4 Verloop van de plaatsing van de PEG sonde...

Nadere informatie

Plaatsen van een PEG-katheter

Plaatsen van een PEG-katheter Plaatsen van een PEG-katheter Informatie voor patiënten F0507-1011 maart 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam

Nadere informatie

3. De aanzet tot de slikbeweging vindt plaats en het voedsel komt in de keel. 4. De slokdarm verplaatst het voedsel in de richting van de maag.

3. De aanzet tot de slikbeweging vindt plaats en het voedsel komt in de keel. 4. De slokdarm verplaatst het voedsel in de richting van de maag. Slikproblemen SLIKPROBLEMEN Deze folder is bedoeld voor iedereen die te maken heeft met mensen met slikstoornissen, maar ook voor patiënten die problemen hebben met slikken. In deze folder wordt uitgelegd

Nadere informatie

PEG-sonde Plaatsing en verzorging. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Maatschap Gastro-enterologie IJsselland Ziekenhuis

PEG-sonde Plaatsing en verzorging. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Maatschap Gastro-enterologie IJsselland Ziekenhuis PEG-sonde Plaatsing en verzorging Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Maatschap Gastro-enterologie IJsselland Ziekenhuis 1. Plaatsing van een PEG-sonde 1 1. Wat is een PEG-sonde? Wanneer

Nadere informatie

Plaatsen en verzorging van een PEG Sonde

Plaatsen en verzorging van een PEG Sonde Plaatsen en verzorging van een PEG Sonde 2 PEG Sonde (plaatsen en verzorging) Afdeling: Endoscopiecentrum (Zuid 2) Informatie: 088 066 1206 Datum: Tijd:.. Het onderzoek wordt gedaan door: Inleiding Binnenkort

Nadere informatie

PEG-J-sonde / Verlengde PEG

PEG-J-sonde / Verlengde PEG PEG-J-sonde / Verlengde PEG Inleiding Bij u wordt een PEG-J sonde geplaatst. Bij PEG staat de P voor Percutaan en betekent door de huid. De E staat voor Endoscopisch, dit betekent dat het plaatsen van

Nadere informatie

PEG-sonde. Plaatsing en verzorging. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl

PEG-sonde. Plaatsing en verzorging. MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis. www.mdlcentrum.nl PEG-sonde Plaatsing en verzorging MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Plaatsing van een PEG-sonde 1. Wat is een PEG-sonde? 3 2. Voor de ingreep 3 3. Plaatsing van een PEG-sonde 4 4. Na

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Plaatsing PEG-katheter bij kinderen Informatie voor ouders/verzorgers

PATIËNTEN INFORMATIE. Plaatsing PEG-katheter bij kinderen Informatie voor ouders/verzorgers PATIËNTEN INFORMATIE Plaatsing PEG-katheter bij kinderen Informatie voor ouders/verzorgers 2 PATIËNTENINFORMATIE Uw kind wordt opgenomen in verband met het plaatsen van een PEG-katheter. Door middel van

Nadere informatie

Ziekenhuizen. Sondevoeding

Ziekenhuizen. Sondevoeding Ziekenhuizen Sondevoeding Werkgroep Infectiepreventie Vastgesteld: september 2007 Revisie: september 2012 Dit document mag vrijelijk worden vermenigvuldigd en verspreid mits steeds de Werkgroep Infectiepreventie

Nadere informatie

PEG-sonde. Afdeling endoscopie. mca.nl

PEG-sonde. Afdeling endoscopie. mca.nl PEG-sonde Afdeling endoscopie mca.nl Inhoudsopgave Wat is een PEG-sonde? 3 Uw voorbereiding 4 De ingreep 5 Na de ingreep 6 Weer thuis 7 Complicaties 7 Bent u verhinderd of wilt u uw afspraak verzetten?

Nadere informatie

Verzorging PEG-sonde. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Verzorging PEG-sonde. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Verzorging PEG-sonde Er is (of wordt binnenkort) bij u een PEG-sonde aangelegd. In deze brochure staat beschreven hoe een PEG-sonde verzorgd moet worden. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs

Nadere informatie

Sondevoeding Radboud universitair medisch centrum

Sondevoeding Radboud universitair medisch centrum Sondevoeding Inhoud Inleiding 3 Wat is sondevoeding? 3 Waarom sondevoeding? 3 Toedieningswegen 3 Hygiëne 4 Verzorging van mond en gebit 5 Toedieningsvormen 5 Mobiliteit 5 Aan- en afkoppelen en verwisselen

Nadere informatie

De PEG-sonde Dagelijkse verzorging en het geven van voeding in de thuissituatie

De PEG-sonde Dagelijkse verzorging en het geven van voeding in de thuissituatie De PEG-sonde Dagelijkse verzorging en het geven van voeding in de thuissituatie Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2013 pavo 1133 Inleiding U heeft een PEG-sonde gekregen. In deze folder leest u meer over

Nadere informatie

Als eten geven faalt Voor jonge kinderen met ernstige eetproblemen

Als eten geven faalt Voor jonge kinderen met ernstige eetproblemen Als eten geven faalt Voor jonge kinderen met ernstige eetproblemen Behandelcentrum SeysCentra Voor jonge kinderen met ernstige eetproblemen Als een kind niet wil eten of drinken, is dat moeilijk voor het

Nadere informatie

Gastrostoma. Marlaine Hammen Verpleegkundig consulent Kinderchirurgie Wond- en stomazorg

Gastrostoma. Marlaine Hammen Verpleegkundig consulent Kinderchirurgie Wond- en stomazorg Gastrostoma Marlaine Hammen Verpleegkundig consulent Kinderchirurgie Wond- en stomazorg Inhoud presentatie Maagdarmstelsel Wat is een Gastrostomie Indicaties / contra-indicaties Voordelen / nadelen t.o.v.

Nadere informatie

Sondevoeding thuis. Diëtetiek

Sondevoeding thuis. Diëtetiek Sondevoeding thuis Diëtetiek 1 U gaat met sondevoeding naar huis. Deze folder geeft informatie over het gebruik van sondevoeding en tips hoe u hiermee om kunt gaan. Afdeling Diëtetiek Telefoon: 0591-69

Nadere informatie

Sondevoeding via een voedingsstoma

Sondevoeding via een voedingsstoma 1/8 Interne Geneeskunde Sondevoeding via een voedingsstoma Inleiding In Nederland krijgen veel mensen tijdelijk of permanent sondevoeding via een voedingsstoma. Vaak gaat het om mensen die door hun ziekte

Nadere informatie

Maag-, darm-, leverziekten. PEG-sonde - informatie over de ingreep - informatie over de verzorging

Maag-, darm-, leverziekten. PEG-sonde - informatie over de ingreep - informatie over de verzorging Maag-, darm-, leverziekten - informatie over de ingreep - informatie over de verzorging INFORMATIE OVER DE INGREEP Diaconessenhuis Leiden Datum en tijd U wordt. (dag),. (datum) om. uur verwacht. Plaats

Nadere informatie

Inbrengen van een PRGsonde

Inbrengen van een PRGsonde Interne geneeskunde Inbrengen van een PRGsonde Percutane Radiologische Gastrostomie Wat is een PRG-sonde? De afkorting PRG staat voor Percutane Radiologische Gastrostomie. Dit is een voedingssonde. De

Nadere informatie

Percutane Endoscopische Jejunostomie (PEJ)

Percutane Endoscopische Jejunostomie (PEJ) Percutane Endoscopische Jejunostomie (PEJ) In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een Percutane Endoscopische Jejunostomie (PEJ) op de afdeling Centrale Endoscopie van het Radboudumc.

Nadere informatie

Mic-key. Sophia Kinderziekenhuis

Mic-key. Sophia Kinderziekenhuis Mic-key Sophia Kinderziekenhuis Uw kind heeft een maagfistel (gastro-stoma) en waarschijnlijk al een aantal maanden een PEG-katheter (Percutane Endoscopische Gastrostomie) of een Chirurgische Gastrostomie

Nadere informatie

Datum en tijd afspraak: Meld u bij het Maag-, Darm- & Levercentrum op de derde verdieping, blok 320 PLAATSEN VAN EEN PEG-SONDE

Datum en tijd afspraak: Meld u bij het Maag-, Darm- & Levercentrum op de derde verdieping, blok 320 PLAATSEN VAN EEN PEG-SONDE Datum en tijd afspraak: Meld u bij het Maag-, Darm- & Levercentrum op de derde verdieping, blok 320 PLAATSEN VAN EEN PEG-SONDE 1085 Afspraak Voor uw afspraak kunt u zich melden bij het Maag-, Darm- & Levercentrum

Nadere informatie

Mondgezondheid en Voeding betekent. iets met Eten en Drinken?!

Mondgezondheid en Voeding betekent. iets met Eten en Drinken?! Mondgezondheid en Voeding betekent. iets met Eten en Drinken?! José Veen kinderdietist en dietist VG 20-11-2015 Even voorstellen.. José Veen Roots in Wilhelmina Kinderziekenhuis UMC Utrecht Later gespecialiseerd

Nadere informatie

Gebruikersinformatie Nutrison sondevoeding

Gebruikersinformatie Nutrison sondevoeding Gebruikersinformatie Nutrison sondevoeding Een andere manier van eten! Nutricia Nederland B.V., Postbus 445, 2700 AK Zoetermeer Voor meer informatie of een persoonlijk advies, raadpleeg de diëtisten van

Nadere informatie

Naar huis met een gastrostomie

Naar huis met een gastrostomie man, vrouw en kind info voor patiënten en ouders Naar huis met een gastrostomie Wat nu? UZ Gent, Pediatrie Waarom een gastrostomie? Omdat sommige zieke kinderen er niet in slagen om langs de mond voldoende

Nadere informatie

Behandeling van jonge kinderen met eetproblemen. De Seyshuizen

Behandeling van jonge kinderen met eetproblemen. De Seyshuizen Behandeling van jonge kinderen met eetproblemen De Seyshuizen Behandeling van jonge kinderen Met eetproblemen In Nijmegen en Haarzuilens Kinderen die problemen hebben met eten en/of drinken kunnen behandeling

Nadere informatie

ENDOSCOPIE. Nazorg PEG-katheter ADVIES

ENDOSCOPIE. Nazorg PEG-katheter ADVIES ENDOSCOPIE Nazorg PEG-katheter ADVIES Nazorg PEG-katheter Bij u is een voedingskatheter geplaatst. Dit is een Percutane Endoscopische Gastrostomie-katheter, ook wel PEG-katheter genoemd. In deze folder

Nadere informatie

PEG-katheter. Endoscopie

PEG-katheter. Endoscopie PEG-katheter Endoscopie Binnenkort wordt bij u een PEG-katheter ingebracht. In deze folder leggen we u uit wat deze ingreep inhoudt en geven wij u informatie over de gang van zaken op de dag van de ingreep.

Nadere informatie

Document ID 048225. Versie 1. Titel Maagsonde bij kinderen, het inbrengen van. Status Eindbeoordeling. Autorisator Hoeven, JG van der

Document ID 048225. Versie 1. Titel Maagsonde bij kinderen, het inbrengen van. Status Eindbeoordeling. Autorisator Hoeven, JG van der Documentgebied: Werkinstructies Intensive Care Autorisator: Hoeven, JG van der Document: 048225 versie 1 Auteur: Kuyk, Geerke van Status: Eindbeoordeling Titel: Maagsonde bij kinderen, het inbrengen van

Nadere informatie

PEG en Mickey button: Wanneer wel, wanneer niet? dr.harma A.Koetse Kinderarts MDL Beatrix Kinderziekenhuis UMCG Groningen 14november 2012 Introductie Indicaties / contra-indicaties Verwachtingen ouders/professionals

Nadere informatie

Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. Sondevoeding via een voedingsstoma

Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. Sondevoeding via een voedingsstoma Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen Sondevoeding via een voedingsstoma Deze brochure is ontwikkeld door de Maag Lever Darm Stichting en de

Nadere informatie

INFORMATIE. Sondevoeding 2 INFORMATIEBOEKJE SONDEVOEDING

INFORMATIE. Sondevoeding 2 INFORMATIEBOEKJE SONDEVOEDING INFORMATIE Sondevoeding 2 INFORMATIEBOEKJE SONDEVOEDING Inleiding In opdracht van uw behandelend arts of diëtist heeft Tefa een voedingspomp en/ of materialen beschikbaar gesteld voor het toedienen van

Nadere informatie

Jejunale voedingskatheters

Jejunale voedingskatheters Jejunale voedingskatheters Jejunale voedingskatheters 0839.09D Sommige patiënten, die enterale voeding nodig hebben, verdragen geen voedsel op de maag. Voor hen is een jejunale voedingskatheter een oplossing.

Nadere informatie

Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. Sondevoeding via een voedingsstoma

Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen. Sondevoeding via een voedingsstoma Informatie van de Maag Lever Darm Stichting en de Nederlandse Vereniging van Maag-Darm-Leverartsen Sondevoeding via een voedingsstoma De Maag Lever Darm Stichting heeft deze brochure met de grootst mogelijke

Nadere informatie

Voedingsinterventie bij spierziekten

Voedingsinterventie bij spierziekten Post HBO cursus Accreditatie voor diëtisten (8 punten) is aangevraagd bij de StADAP. Schrijf u nu in op www.pitactief.nl Voedingsinterventie bij spierziekten ook in de periferie Donderdag 4 juni 2009 NDC

Nadere informatie

Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier

Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier Endo-echografie Inwendige drainage van de vochtcollectie bij de alvleesklier Endoscopie behandelcentrum Op.... dag..... om.... uur Verwachten wij u op: O afdeling 2B/223 MDL van Máxima Medisch Centrum,

Nadere informatie

Plaatsing en verzorging van een PEG katheter en PEG-J katheter

Plaatsing en verzorging van een PEG katheter en PEG-J katheter Endoscopiecentrum Plaatsing en verzorging van een PEG katheter en PEG-J katheter Belangrijke telefoonnummers Voedingsteam (050) 361 23 87 (06) 316 23 242 Voor vragen over het plaatsen of de verzorging

Nadere informatie

Maagoperatie. Ligging en functie van de maag. Diagnose en onderzoek

Maagoperatie. Ligging en functie van de maag. Diagnose en onderzoek Maagoperatie Deze folder geeft u informatie over de gebruikelijke gang van zaken rond een maagoperatie. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven. Ligging

Nadere informatie

gastroscopie zonder sedatie patiënteninformatie Endoscopie- en Behandelafdeling (EBA) Let op Telefoon: ' (020) 599 29 09 Plattegrond: Zie pagina 5

gastroscopie zonder sedatie patiënteninformatie Endoscopie- en Behandelafdeling (EBA) Let op Telefoon: ' (020) 599 29 09 Plattegrond: Zie pagina 5 patiënteninformatie Endoscopie- en Behandelafdeling (EBA) Telefoon: ' (020) 599 29 09 Plattegrond: Zie pagina 5 gastroscopie zonder sedatie U heeft een afspraak voor een gastroscopie zonder sedatie. Het

Nadere informatie

Begeleiding thuis. Folder 3. Centrum Vrouw, Moeder & Kind Ziekenhuis Tjongerschans

Begeleiding thuis. Folder 3. Centrum Vrouw, Moeder & Kind Ziekenhuis Tjongerschans Begeleiding thuis Folder 3 Centrum Vrouw, Moeder & Kind Ziekenhuis Tjongerschans Inhoudsopgave 1 Voorwaarden voor vervroegd ontslag... 1 2 Getekende verklaring voor vervroegd ontslag... 1 3 Welke begeleiding

Nadere informatie

Inwendige bestraling slokdarm (Brachytherapie)

Inwendige bestraling slokdarm (Brachytherapie) Inwendige bestraling slokdarm (Brachytherapie) In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot het plaatsen van een sonde in uw slokdarm en aansluitend een behandeling met bestraling. Hiervoor

Nadere informatie

Klinische hongerprovocatie

Klinische hongerprovocatie Klinische hongerprovocatie Kinderen die voor hun voeding en groei gedurende lange tijd afhankelijk zijn geweest van enterale voeding (sondevoeding) via een neus-maagsonde of een PEG-sonde, kunnen het zelf

Nadere informatie

Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier ERCP. Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier

Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier ERCP. Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier ERCP Röntgenonderzoek van de lever en/of alvleesklier ERCP Functieafdeling 2 Functieafdeling Locatie Veldhoven 2 Locatie Veldhoven Op... dag,... om... uur

Nadere informatie

MIC-KEY VERZORGINGSHANDLEIDING

MIC-KEY VERZORGINGSHANDLEIDING 1 MIC-KEY VERZORGINGSHANDLEIDING 2 MIC-KEY LAAG PROFIEL VOEDINGSKATHETER Een MIC-KEY laag profiel voedingskatheter is een ballonkatheter die direct of na een PEG via de buikwand in de maag wordt geplaatst.

Nadere informatie

Scholingstraject voorbehouden- en risicovolle handelingen

Scholingstraject voorbehouden- en risicovolle handelingen Scholingstraject voorbehouden- en risicovolle handelingen Module Catheters voeding Opleidings Centrum Zuidwester November 2010 Inhoudsopgave Doel van de module. 3 1. Inleiding 4 2. Anatomie van mond- /

Nadere informatie

Herstel na een gynaecologische buikoperatie. (ERAS-programma)

Herstel na een gynaecologische buikoperatie. (ERAS-programma) Herstel na een gynaecologische buikoperatie. (ERAS-programma) Binnenkort krijgt u een gynaecologische buikoperatie. Hierbij wordt het versneld herstelprogramma toegepast. Dit zorgprogramma brengt alle

Nadere informatie

Functie-afdeling. Handleiding voor de verzorging van de PEG-katheter

Functie-afdeling. Handleiding voor de verzorging van de PEG-katheter Functie-afdeling Handleiding voor de verzorging van de PEG-katheter Verzorging algemeen De eerste 8 dagen: Beweeg de PEG-katheter zo min mogelijk. Het fixatieplaatje zit zo dicht mogelijk tegen de buikwand.

Nadere informatie

Wat doet een eetconsulent?

Wat doet een eetconsulent? Diagnosticeren en behandelen van de voedselweigeraar met hulp van multimedia. Monique Thomas-Holtus, eetconsulent Divisie Kinderen Afd. Medische Psychologie UMC/WKZ Utrecht 1 Wat doet een eetconsulent?

Nadere informatie

In verband met de voorbereiding op het onderzoek is het tijdstip van aankomst 30 minuten voor aanvang van het onderzoek.

In verband met de voorbereiding op het onderzoek is het tijdstip van aankomst 30 minuten voor aanvang van het onderzoek. patiënteninformatie Endoscopie- en Behandelafdeling (EBA) Telefoon: ' (020) 599 29 09 Plattegrond: Zie pagina 5 gastroscopie met sedatie U heeft afgesproken dat u een gastroscopie met sedatie laat doen.

Nadere informatie

Sondevoeding. Marianne Willocx 3 de licentie orthopedagogiek Nele Deruddere 1

Sondevoeding. Marianne Willocx 3 de licentie orthopedagogiek Nele Deruddere 1 VOEDINGSPROBLEMEN Uit de literatuur blijkt dat heel wat mensen met ernstige meervoudige beperkingen problemen ondervinden met betrekking tot voeding. Dit kan leiden tot ondervoeding. Het is dus van belang

Nadere informatie

Sophia Kinderziekenhuis. Gastrostomie katheter (maagsonde) met fixatieballon. Informatie voor ouders/verzorgers

Sophia Kinderziekenhuis. Gastrostomie katheter (maagsonde) met fixatieballon. Informatie voor ouders/verzorgers Sophia Kinderziekenhuis Gastrostomie katheter (maagsonde) met fixatieballon Informatie voor ouders/verzorgers Uw kind heeft via een operatie een katheter (slangetje) gekregen, die via een gaatje in de

Nadere informatie

Endoscopiecentrum. Plaatsing van een buisje in de slokdarm (stent, endoprothese)

Endoscopiecentrum. Plaatsing van een buisje in de slokdarm (stent, endoprothese) Endoscopiecentrum Plaatsing van een buisje in de slokdarm (stent, endoprothese) Endoscopiecentrum Inleiding U bent naar het Endoscopiecentrum verwezen voor het plaatsen van een buisje in uw slokdarm.

Nadere informatie

Als uw kind niet goed eet Informatie over het eetteam

Als uw kind niet goed eet Informatie over het eetteam Als uw kind niet goed eet Informatie over het eetteam Vrouw Moeder Kindcentrum Locatie Veldhoven Als uw kind niet goed eet, kan behandeling in het ziekenhuis nodig zijn. In het Máxima Medisch Centrum bestaat

Nadere informatie

H.64920.1014. Onderzoek van de maag (Gastroscopie)

H.64920.1014. Onderzoek van de maag (Gastroscopie) H.64920.1014 Onderzoek van de maag (Gastroscopie) 1 Inleiding Uw arts heeft u voorgesteld om bij u een maagonderzoek (gastroscopie) te doen. U krijgt een gastroscopie om meer te weten te komen over de

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE MIC-KEY VOEDINGSSONDE

PATIËNTENINFORMATIE MIC-KEY VOEDINGSSONDE PATIËNTENINFORMATIE MIC-KEY VOEDINGSSONDE 2 MIC-KEY VOEDINGSSONDE Door middel van deze folder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de (plaatsing van de) MIC-KEY voedingssonde. De folder is specifiek

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE GASTROSCOPIE. Onderzoek van het maag- darmkanaal

PATIËNTEN INFORMATIE GASTROSCOPIE. Onderzoek van het maag- darmkanaal PATIËNTEN INFORMATIE GASTROSCOPIE Onderzoek van het maag- darmkanaal Mevrouw, mijnheer Binnenkort word je verwacht op de afdeling endoscopie voor een gastroscopie. Bij een gastroscopie bekijkt de arts

Nadere informatie

Verzorgen en verwisselen PEG/PRG-sonde, G-tube en Button

Verzorgen en verwisselen PEG/PRG-sonde, G-tube en Button Protocollen Voorbehouden, Risicovolle en Overige handelingen Sondevoeding 36 Verzorgen en verwisselen PEG/PRG-sonde, G-tube en Button Fistelvorming Na de operatie moet de wond zich zodanig herstellen dat

Nadere informatie

Handout Karen van Hulst, Radboudumc Nijmegen COPYRIGHT 1

Handout Karen van Hulst, Radboudumc Nijmegen COPYRIGHT 1 Het verloop van de normale speekselcontrole bij 652 gezonde Nederlandse kinderen tussen 0-4 jaar Karen van Hulst, MSc Logopedist/ Klinisch Epidemioloog Afdeling Revalidatie, kinderen 1 november 2013 Primaire

Nadere informatie

3. MIC-KEY. De MIC-KEY is van veredelde siliconen gemaakt, waardoor de huidirritatie minimaal is. Verzorgingstips

3. MIC-KEY. De MIC-KEY is van veredelde siliconen gemaakt, waardoor de huidirritatie minimaal is. Verzorgingstips 3. MIC-KEY 13 Veel patiënten stappen na een PEG over op een MIC- KEY. MIC-KEY s kunnen ook direct percutaan worden geplaatst met behulp van de introductieset van Kimberly-Clark. Wel moet dan direct de

Nadere informatie

Sondevoeding bij uw kind

Sondevoeding bij uw kind Sondevoeding bij uw kind Inleiding De arts heeft met u besproken dat uw kind sondevoeding nodig heeft. Sondevoeding is een dunne, vloeibare voeding die via een flexibel slangetje de sonde rechtstreeks

Nadere informatie

GIRO 5057. Voor meer informatie:

GIRO 5057. Voor meer informatie: Deze brochure kwam tot stand met medewerking van Caroline Bruggeman, logopedist Nieuw Unicum (Zandvoort), en dr. S.T.F.M. Frequin, neuroloog St Antonius Ziekenhuis (Nieuwegein). Nationaal msfonds Voor

Nadere informatie

Anesthesie voor keizersnede informatie voor patiënten

Anesthesie voor keizersnede informatie voor patiënten Anesthesie voor keizersnede informatie voor patiënten ZNA Middelheim Lindendreef 1 2020 Antwerpen 03 280 31 11 ZNA Sint-Erasmus Luitenant Lippenslaan 2140 Borgerhout 03 270 80 11 ZNA Jan Palfijn Lange

Nadere informatie

Voedingbijhoofdhals-en slokdarmkanker: Wanneer aanvullende voeding opstarten?

Voedingbijhoofdhals-en slokdarmkanker: Wanneer aanvullende voeding opstarten? Voedingbijhoofdhals-en slokdarmkanker: Wanneer aanvullende voeding opstarten? Peter Schepens Diëtist Oncologie AZ Sint-Lucas Brugge Inhoud 1. Belang van screening op de voedingstoestand van de patiënt

Nadere informatie

Het geven van sondevoeding thuis

Het geven van sondevoeding thuis Het geven van sondevoeding thuis Inleiding Uw kind kan zijn fles (nog) niet leeg drinken. Daarom wordt de voeding geheel of gedeeltelijk per sonde gegeven. Dit hoeft geen gevolgen te hebben voor het moment

Nadere informatie

Sondevoeding bij een kind

Sondevoeding bij een kind KINDERGENEESKUNDE Sondevoeding bij een kind Het geven van sondevoeding in het ziekenhuis en thuis Uw kind is opgenomen op de kinderafdeling en krijgt gedurende een bepaalde periode sondevoeding. Om u het

Nadere informatie

Blaasoperatie (Bricker-operatie)

Blaasoperatie (Bricker-operatie) Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Urologie Blaasoperatie (Bricker-operatie) 1 Blaasoperatie (Bricker-operatie) Binnenkort gaat u naar het ziekenhuis voor een blaasoperatie.

Nadere informatie

Datum en tijd afspraak: Meld u bij het Maag-, Darm- & Levercentrum op de derde verdieping, balie 320 PLAATSEN VAN EEN PEG-SONDE

Datum en tijd afspraak: Meld u bij het Maag-, Darm- & Levercentrum op de derde verdieping, balie 320 PLAATSEN VAN EEN PEG-SONDE Datum en tijd afspraak: Meld u bij het Maag-, Darm- & Levercentrum op de derde verdieping, balie 320 PLAATSEN VAN EEN PEG-SONDE 1085 Afspraak Voor uw afspraak kunt u zich melden bij het Maag-, Darm- &

Nadere informatie

SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE. - Patiëntinformatie -

SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE. - Patiëntinformatie - SLIKSTOORNISSEN DYSFAGIE - Patiëntinformatie - Inleiding Beste patiënt, beste familieleden, Deze brochure bieden we u aan omdat u of uw familielid problemen ondervindt bij het slikken. Deze brochure is

Nadere informatie

Inleiding Ligging en functie van de maag Diagnose en onderzoek De operatie

Inleiding Ligging en functie van de maag Diagnose en onderzoek De operatie Maagoperatie Inleiding Deze folder geeft u informatie over de gebruikelijke gang van zaken rond een maagoperatie. Het is goed u te realiseren dat voor u persoonlijk de situatie anders kan zijn dan beschreven.

Nadere informatie

Sondevoeding bij kinderen

Sondevoeding bij kinderen Sondevoeding bij kinderen Uw kind krijgt of heeft een voedingssonde (neus-maagsonde) gekregen. Dit is een dun slangetje dat via de neus wordt ingebracht en waarvan het uiteinde in de maag ligt. Soms ligt

Nadere informatie

Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA. Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie

Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA. Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie Libra R&A locatie Blixembosch ALS/PSMA Amyotrofische Laterale Sclerose/ Progressieve Spinale Musculaire Atrofie U heeft de diagnose Amyotrofische Laterale Sclerose (ALS) of Progressieve Spinale Musculaire

Nadere informatie

Dysfagie. Logopedie. Beter voor elkaar

Dysfagie. Logopedie. Beter voor elkaar Dysfagie Logopedie Beter voor elkaar 2 Dysfagie Deze folder geeft u uitleg over slikproblemen en hoe u deze zoveel mogelijk kunt voorkomen. De informatie is ook nuttig voor uw omgeving. Laat uw naasten

Nadere informatie

9. Verzorging. Protocol

9. Verzorging. Protocol 32 9. Verzorging Protocol Ieder ziekenhuis heeft haar eigen protocol. De informatie in de volgende paragrafen is daarom zo algemeen mogelijk gehouden en kan afwijken van de informatie die u via het ziekenhuis

Nadere informatie

2. Wat is ALS? 3. Welke delen van het lichaam worden aangetast? 4. Hoe kom je erachter? 5. Wat zijn de klachten?

2. Wat is ALS? 3. Welke delen van het lichaam worden aangetast? 4. Hoe kom je erachter? 5. Wat zijn de klachten? Ik doe mijn spreekbeurt over ALS. Ik ga dadelijk uitleggen wat ALS is. Waarom doe ik mijn spreekbeurt over ALS? Mijn opa is aan deze ziekte overleden en daarom wil ik jullie hier iets over vertellen en

Nadere informatie

Gastroscopie. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0589

Gastroscopie. Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0589 Gastroscopie Albert Schweitzer ziekenhuis februari 2015 pavo 0589 Inleiding In deze folder leest u meer over het onderzoek gastroscopie. Dit is een maagonderzoek. In deze folder informeren we u over de

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Gastroscopie

Patiënteninformatie. Gastroscopie Patiënteninformatie Gastroscopie Inhoud Inleiding... 3 Doel van het onderzoek... 3 Voorbereiding op het onderzoek... 3 Verloop van het onderzoek... 4 Na het onderzoek... 5 Mogelijke verwikkelingen... 5

Nadere informatie

Endoscopiecentrum Onderzoek van de maag, slokdarm en twaalfvingerige darm

Endoscopiecentrum Onderzoek van de maag, slokdarm en twaalfvingerige darm Endoscopiecentrum Onderzoek van de maag, slokdarm en twaalfvingerige darm (gastroscopie) Endoscopiecentrum Inleiding U bent naar het Endoscopiecentrum verwezen voor een onderzoek van uw maag, slokdarm

Nadere informatie

ALS team REVALIDATIE. Revalidatie bij ALS en PSMA. Inleiding

ALS team REVALIDATIE. Revalidatie bij ALS en PSMA. Inleiding REVALIDATIE ALS team Revalidatie bij ALS en PSMA Inleiding ALS en PSMA zijn ziekten die niet vaak voorkomen. Het zijn spierziekten (neuromusculaire aandoeningen), die leiden tot het onvoldoende of niet

Nadere informatie

Persoonlijk Informatie Dossier. Kanker in het hoofdhalsgebied

Persoonlijk Informatie Dossier. Kanker in het hoofdhalsgebied Persoonlijk Informatie Dossier Kanker in het hoofdhalsgebied Docnr 17594 (1) /1 juni 2014 Inleiding Binnenkort wordt u opgenomen in het Medisch Centrum Leeuwarden. Om u zo goed mogelijk hierop voor te

Nadere informatie

VERENIGING VOOR OUDERS VAN KINDEREN MET CHRONISCHE VOEDSELWEIGERING EN SONDEVOEDING NIEUWSBLAD

VERENIGING VOOR OUDERS VAN KINDEREN MET CHRONISCHE VOEDSELWEIGERING EN SONDEVOEDING NIEUWSBLAD VERENIGING VOOR OUDERS VAN KINDEREN MET CHRONISCHE VOEDSELWEIGERING EN SONDEVOEDING NIEUWSBLAD Inhoud Nieuws van het bestuur... 3 Eigen verhaal: de sonde... 4 Drinken moet je leren... 8 De oudercontactdag,

Nadere informatie

1 Wat is dysfagie?... 2. 2 Kenmerken van dysfagie... 3. 3 Gevolgen van dysfagie... 3. 4 Behandeling van dysfagie... 4

1 Wat is dysfagie?... 2. 2 Kenmerken van dysfagie... 3. 3 Gevolgen van dysfagie... 3. 4 Behandeling van dysfagie... 4 Dysfagie Logopedie Inhoudsopgave 1 Wat is dysfagie?... 2 2 Kenmerken van dysfagie... 3 3 Gevolgen van dysfagie... 3 4 Behandeling van dysfagie... 4 5 Tips tijdens het eten en drinken... 5 1 Wat is dysfagie?

Nadere informatie

Gezonde voeding. bij HIV-infectie

Gezonde voeding. bij HIV-infectie Gezonde voeding bij HIV-infectie Colofon Deze brochure is tot stand gekomen met adviezen van een diëtist. De inhoud van deze brochure is met de grootst mogelijke zorg samengesteld. Aan eventuele fouten

Nadere informatie

Sophia Kinderziekenhuis. Polikliniek Neonatologie

Sophia Kinderziekenhuis. Polikliniek Neonatologie Sophia Kinderziekenhuis Polikliniek Neonatologie Pasgeborenen die intensieve zorg nodig hebben gehad, ontwikkelen zich over het algemeen goed. Mocht de ontwikkeling toch anders verlopen, dan is het belangrijk

Nadere informatie