BESTUURLIJKE ORGANISATIE VLAANDEREN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BESTUURLIJKE ORGANISATIE VLAANDEREN"

Transcriptie

1 K.U.LEUVEN Universiteitsplein 1 B-2610 Wilrijk Prof.dr Ria Janvier Tel: Fax: Website: E. Van Evenstraat 2A B-3000 Leuven Prof.dr Annie Hondeghem Algemeen coördinator: Prof.dr Geert Bouckaert Tel: Fax: Website: Voskenslaan 270 B-9000 Gent Prof. dr Filip De Rynck Tel: Fax: Website : habe.hogent.be Sint-Pietersnieuwstraat 25 B-9000 Gent Prof. dr Hans Waege Tel: Fax: Website: Algemeen secretariaat Steunpunt beleidsrelevant onderzoek BESTUURLIJKE ORGANISATIE VLAANDEREN E. Van Evenstraat 2 C - B-3000 Leuven - BELGIE Tel: Fax: D/2004/10106/022 Steunpunt beleidsrelevant onderzoek - Bestuurlijke organisatie Vlaanderen Niets uit deze uitgave mag, zelfs gedeeltelijk, openbaar gemaakt worden, gereproduceerd, vertaald of aangepast, onder enige vorm ook, hierin begrepen fotokopie, microfilm, bandopname behoudens uitdrukkelijke en voorafgaande toestemming van de uitgever.

2

3 Spoor Financieel Management INTERNATIONALE TRENDS IN DE MODERNISERING VAN DE OVERHEIDSBOEKHOUDING Bram Scheers Prof. dr Geert Bouckaert Rapport D/2004/10106/ Algemeen secretariaat - Steunpunt Beleidsrelevant onderzoek BESTUURLIJKE ORGANISATIE VLAANDEREN E. VAN EVENSTRAAT 2 C - B-3000 LEUVEN BELGIE TEL: FAX:

4

5 Internationale trends in de modernisering van de overheidsboekhouding ABSTRACT In heel wat OESO-landen is er een evolutie merkbaar met betrekking tot de boekhouding. Het kas- en verplichtingenstelsel voldoet niet meer aan de hedendaagse realiteit waarin resultaatgericht management een grote rol speelt. Er is dan ook een evolutie merkbaar naar boekhoudsystemen die niet enkel de kasstromen en de verplichtingen registreren, maar ook de opbrengsten en de kosten. De doelstelling van dit rapport is een stand van zaken te geven van de hervormingen inzake het overheidsboekhouden in een selectie van OESO-landen (Australië, Canada, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zweden). Hierbij wordt zowel gefocust op de boekhoudhervormingen zelf (boekhoudfuncties, -procedures en formattering) als op de implementatiestrategie die werd of wordt gevolgd bij het invoeren ervan. Uit deze gedetailleerde landeninformatie worden dan algemene trends opgemaakt om aldus Vlaanderen te kunnen positioneren in de internationale context. De bepalingen in verband met de boekhouding in het voorontwerp van comptabiliteitsdecreet sluiten nauw aan bij deze die we internationaal waarnemen. Er kunnen dan ook lessen worden getrokken uit de buitenlandse cases om de implementatie ervan zo efficiënt en effectief mogelijk te laten verlopen. Bram Scheers I

6

7 Internationale trends in de modernisering van de overheidsboekhouding INHOUDSTAFEL HOOFDSTUK 1 INLEIDING ONDERZOEKSVRAGEN METHODOLOGIE ANALYTISCH RAAMWERK STRUCTUUR VAN HET RAPPORT 4 BRONNEN EN VERWIJZINGEN 4 HOOFDSTUK 2 AUSTRALIA DESCRIPTION OF THE ACCOUNTING REFORMS Accounting functions Historical overview of the reforms Actors involved in the reforms Pretext of the reforms Objectives of the reforms Conclusion: functions of the reforms Accounting procedures Accounting legislation and standards Valuation rules Most important actors Required reports Accounting format Cash or accrual accounting? Format of the annual report Format of the financial statements Time horizon Consolidation IMPLEMENTATION STRATEGY OF THE REFORMS General Critical success and failure factors 15 REFERENCE LIST 16 APPPENDIX: EXTRACTS FROM ILLUSTRATIVE FINANCIAL STATEMENTS 17 HOOFDSTUK 3 CANADA DESCRIPTION OF THE ACCOUNTING REFORMS Accounting functions Historical overview of the reforms Actors involved in the reforms Pretext of the reforms Objectives of the reforms Conclusion: functions of the reforms Accounting procedures Accounting legislation and standards Valuation rules 28 Bram Scheers III

8 Steunpunt beleidsrelevant onderzoek bestuurlijke organisatie Vlaanderen Most important actors Required reports Accounting format Cash or accrual accounting? Format of the annual report Format of the financial statements Time horizon Consolidation IMPLEMENTATION STRATEGY OF THE REFORMS 32 REFERENCE LIST 33 APPENDIX: TEMPLATES OF THE MANDATORY FINANCIAL TABLES 34 HOOFDSTUK 4 THE NETHERLANDS DESCRIPTION OF THE ACCOUNTING REFORMS Accounting functions Historical overview of the reforms Actors involved in the reforms Pretext of the reforms Objectives of the reforms Conclusion: functions of the reforms Accounting procedures Accounting legislation and standards Valuation rules Most important actors Required reports Accounting format Cash or accrual accounting? Format of the annual report Format of the financial statements Time horizon Consolidation IMPLEMENTATION STRATEGY OF THE REFORMS 46 REFERENCE LIST 47 APPENDIX: EXTRACTS FROM THE FINANCIAL STATEMENTS 2002 OF THE MINISTRY OF ECONOMIC AFFAIRS 49 HOOFDSTUK 5 SWEDEN DESCRIPTION OF THE ACCOUNTING REFORMS Accounting functions Historical overview of the reforms Actors involved in the reforms Pretext of the reforms Objectives of the reforms Conclusion: functions of the reforms Accounting procedures Accounting legislation and standards Valuation rules Most important actors 54 Spoor financieel management IV

9 Internationale trends in de modernisering van de overheidsboekhouding Required reports Accounting format Cash or accrual accounting? Format of the annual report Format of the financial statements Time horizon Consolidation IMPLEMENTATION STRATEGY OF THE REFORMS 57 REFERENCE LIST 58 APPENDIX: EXTRACTS FROM THE ESV 2002 FINANCIAL STATEMENTS 60 HOOFDSTUK 6 UNITED KINGDOM DESCRIPTION OF THE ACCOUNTING REFORMS Accounting functions Historical overview of the reforms Actors involved in the reforms Pretext of the reforms Objectives of the reforms Conclusion: functions of the reforms Accounting procedures Accounting legislation and standards Valuation rules Most important actors Required reports Accounting format Cash or accrual accounting? Format of the annual report and accounts of departments Format of the department financial statements Time horizon Consolidation IMPLEMENTATION STRATEGY OF THE REFORMS General Critical success and failure factors 73 REFERENCE LIST 75 APPENDIX: EXTRACTS FROM THE FINANCIAL STATEMENTS OF THE DEPARTMENT OF CULTURE, MEDIA AND SPORT 76 HOOFDSTUK 7 UNITED STATES DESCRIPTION OF THE ACCOUNTING REFORMS Accounting Functions Historical overview of the reforms Actors involved in the reforms Pretext of the reforms Objectives of the reforms Conclusion: functions of the reforms Accounting procedures Accounting legislation and standards Valuation rules 84 Bram Scheers V

10 Steunpunt beleidsrelevant onderzoek bestuurlijke organisatie Vlaanderen Most important actors Required reports Accounting format Cash or accrual accounting? Format of the annual report Format of the financial statements Time horizon Consolidation IMPLEMENTATION STRATEGY OF THE REFORMS 88 REFERENCE LIST 89 APPENDIX: EXTRACTS FROM ILLUSTRATIVE FINANCIAL STATEMENTS 91 HOOFDSTUK 8 CONCLUSIE: SITUERING VLAANDEREN IN EEN INTERNATIONALE CONTEXT BOEKHOUDFUNCTIES Historiek van de hervormingen Actoren Aanleiding voor de boekhoudhervormingen Doelstellingen van de boekhoudhervormingen BOEKHOUDPROCEDURES Regelgeving en boekhoudnormen Waarderingsregels Belangrijkste actoren in het boekhoudproces Vereiste rapporten FORMATTERING VAN DE BOEKHOUDING Kas of accrual boekhouding? Inhoud van het jaarrapport Formattering van de financiële rekeningen Tijdshorizon Consolidatie IMPLEMENTATIESTRATEGIE VAN DE HERVORMINGEN VERBAND BOEKHOUDSYSTEMEN EN PRESTATIEMEETSYSTEMEN Functies Procedures Formattering 115 Spoor financieel management VI

11 Hoofdstuk 1: Inleiding HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1.1. ONDERZOEKSVRAGEN Dit rapport behandelt het tweede component van de financiële cyclus, namelijk de boekhouding. Na de beschrijving van de begrotingshervormingen in het eerste onderzoeksjaar, stonden de boekhoudhervormingen op de agenda van Ter verduidelijking van het onderzoeksopzet worden de verschillende dimensies van het beschrijvend luik van het onderzoek binnen het spoor financieel management hier nogmaals schematisch geïllustreerd (Scheers, Sterck, Van Reeth, and Bouckaert, 2002 pp.12): begroting planning 2002 F I P F I P 2003 I boekhouding F I P III monitoring F I P II 2004 audit F I P evaluatie F I P financiële cyclus beleids- en beheerscyclus Figuur De onderzoeksdimensies van het beschrijvend luik. De onderzoeksvraag die in dit rapport wordt behandeld betreft de interne consistentie van de boekhoudsystemen (nummer I in de figuur): - wat zijn de dominante boekhoudfuncties (symbool F)? - volgens welke procedures verloopt het boekhoudproces (symbool P)? - wat is de informatie-inhoud of formattering van de rapporteringsdocumenten (symbool I)? - in welke mate zijn de boekhoudfuncties (F), de boekhoudprocedures (P) en de formattering (I) van de rapporten op mekaar afgestemd? De focus van dit rapport is enkel gericht op de boekhouding. Facetten als interne controle, interne audit en externe controle komen volgend jaar aan bod. Deze facetten worden immers beschouwd als componenten van de controlecyclus of het auditproces. Het betreft dus het Bram Scheers 1

12 Steunpunt beleidsrelevant onderzoek bestuurlijke organisatie Vlaanderen boekhoudproces in enge zin. Het component monitoring (nummer II in de figuur) van de beleids- en beheerscyclus wordt behandeld in een verwant onderzoeksrapport (Sterck and Bouckaert, 2003). De samenhang tussen de boekhouding en monitoring (nummer III) komt onder andere oppervlakkig aan bod bij de bespreking van de variabele inhoud van het jaarrapport (zie verder). Daarin wordt kort geschetst hoe de niet-financiële en de financiële informatie al dan niet met elkaar zijn geïntegreerd. Bovendien wordt er ter afsluiting van dit rapport een overzicht gegeven van het verband, de gemeenschappelijke punten en de verschilpunten tussen de boekhoud- en prestatiemeetsystemen. Een bijkomende onderzoeksvraag die wordt bekeken, slaat op de strategie die wordt gevolgd bij de implementatie van de hervormingen. Hoe en door wie worden de hervormingen aangestuurd? Worden er organisatorische, budgettaire of wetgevingsaanpassingen gerealiseerd voor de invoering van het nieuwe systeem? Deze onderzoeksvragen kunnen het huidige veranderingsproces in de Vlaamse overheid ondersteunen. De toekomstige Vlaamse comptabiliteit is momenteel uitgetekend in het voorontwerp van comptabiliteitsdecreet. Er dienen echter nog heel wat concrete vragen te worden beantwoord: - welk financieel systeem is betrouwbaar en in staat de vereiste informatie te leveren? - hoe zullen het rekeningenstelsel en boekhoudplan er concreet uitzien? - volgens welk model zal de analytische boekhouding worden uitgebouwd? - welke analytische informatie dient ter beschikking te zijn? - hoe kan de mindsetting van de mensen die er mee werken worden veranderd? - hoe kan de implementatie zo efficiënt en effectief mogelijk gebeuren? Deze implementatievragen voor Vlaanderen kunnen worden verbonden met de onderzoeksvragen uit het internationaal vergelijkend onderzoek. Op die manier kunnen de bevindingen en resultaten van het onderzoek een set van mogelijke antwoorden op de vragen vormen, op basis waarvan aanbevelingen voor de implementatie van de hervormingen in Vlaanderen geformuleerd kunnen worden METHODOLOGIE Net zoals bij het onderzoek omtrent de begroting en planning betreft het onderzoek naar de boekhouding een internationale vergelijking van de hervormingen in een aantal pilootlanden van de OESO. De landen zijn Australië, Canada, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zweden. De bevindingen van deze beschrijvende fase van het onderzoek werden voornamelijk gebaseerd op de analyse van secundaire bronnen. Op basis daarvan worden een aantal landen geselecteerd voor dewelke in een volgende fase een verklarend onderzoek naar de oorzaken van de vastgestelde bevindingen zal worden opgestart ANALYTISCH RAAMWERK Net zoals bij de begroting worden de boekhoudhervormingen beschreven aan de hand van de parameters functies, procedures en formattering. De modernisering van financiële systemen beïnvloedt immers zowel de functies van de financiële systemen, hun informatie-inhoud en formattering van de documenten, als de procedures waarmee sturings- en verantwoordingsrelaties worden gedefinieerd (Van Reeth and Bouckaert, 1997). Spoor financieel management 2

13 Hoofdstuk 1: Inleiding We beschouwen het boekhoudsysteem als een multifunctioneel systeem met verschillende, soms conflicterende gebruikswijzen. De boekhouding kan onder andere financiële informatie genereren voor: - het opvolgen van de begroting, - het ondersteunen van het beheer, - het ondersteunen van het beleid, - het ondersteunen van het macro-economische beleid, - het informeren van de allocatiebeslissingen, - het afleggen van verantwoording. De doelstelling van het boekhouden in se is het genereren van financiële informatie voor de gebruikers, waartoe onder andere de instelling zelf, de toezichthoudende overheid, het Parlement, de burger en de supranationale overheid behoren (Bouckaert and Van Nuffel, 2000). De financiële rapportage moet dus aan uiteenlopende eisen voldoen en zal naargelang de invalshoek een verschillende functie vervullen. Teneinde aan deze verschillende eisen tegemoet te komen, dient de boekhouding verschillende informatie te kunnen genereren. Welke boekhoudfuncties zijn permanent en welke functies worden hieraan toegevoegd? Aan de hand van de beschrijving van de historiek van de boekhoudinitiatieven, de rol van de initiatiefnemers, de aanleiding en de doelstellingen van de hervormingen wordt onderscheiden welke de evolutie is van de boekhoudfuncties en welke functies dominant zijn. Bij de beschrijving van de boekhoudprocedures wordt nagegaan in welke mate de hervormingen leiden tot een aanpassing in de boekhoudsystemen en tot wijzigingen in de rolverdeling van de betrokken actoren. Hiertoe worden volgende variabelen onderzocht: - de regelgeving en boekhoudnormen, - de waarderingsregels, - de belangrijkste actoren in het boekhoudproces, - de vereiste rapporten. De variabele vereiste rapporten gaat na welke rapporten volgens de boekhoudprocedure moeten worden afgeleverd en op welk tijdstip. Er wordt echter niet ingegaan op de formattering van de rapporten. Dit komt aan bod bij de derde parameter: formattering van de boekhouding. Bij de internationale vergelijking van de boekhoudformatteringen worden de volgende variabelen gebruikt: - kas of accrual boekhouding, - inhoud van het jaarrapport, - formattering van de financiële rekeningen, - tijdshorizon, - consolidatie. De variabele kas of accrual boekhouding slaat op het feit dat kas en accrual twee uitersten van een reeks mogelijke aanrekeningsbasissen voor een boekhouding zijn (Blöndal, 2003 pp.44). Een kasboekhouding is een boekhouding die enkel de kasstromen die in het boekjaar plaats vinden gaat registreren. Een accrual of bedrijfseconomische boekhouding gaat, analoog met wat in de private sector gebruikelijk is, boeken op transactiebasis en niet op kasbasis. Kosten, opbrengsten, schulden en vorderingen worden geboekt volgens het accrual accounting principe. Dit geeft een zo getrouw mogelijke weerspiegeling van de prestaties van de organisatie. Het kas- en verplichtingenstelsel is een tussenvorm die naast de zuivere kasstromen ook de verplichtingen gaat opvolgen. Ondanks het feit dat het ook een procedure- Bram Scheers 3

14 Steunpunt beleidsrelevant onderzoek bestuurlijke organisatie Vlaanderen element is, wordt deze variabele bij de parameter formattering opgenomen omdat deze keuze de opmaak van de rekeningen visueel grondig verandert. Aan de hand van de rekeningen kan onmiddellijk worden gezien of ze opgemaakt zijn op basis van een kasboekhouding of op basis van een economische boekhouding. Zo is het belangrijkste financiële rapport van een kasboekhouding het overzicht van de kasstromen. Een accrual boekhouding daarentegen maakt het opmaken van een balans en resultatenrekening mogelijk. Het is ook belangrijk een onderscheid te maken tussen landen die het accrual stelsel enkel toepassen voor verslaggeving door individuele agentschappen en departementen en landen die het accrual stelsel eveneens gebruiken voor hun globale geconsolideerde overheidsboekhouding. Dit wordt bekeken onder de variabele consolidatie. Naast deze drie parameters ter beschrijving van de boekhoudhervormingen, wordt er ook telkens aandacht besteed aan de gevolgde implementatiestrategie. Net zoals bij de begrotingshervormingen wordt er onder andere gekeken naar de volgende variabelen: - aansturing van de hervorming: top-down of bottom-up, - organisatorische en financiële ondersteuning, - organisatorische dekkingsgraad: allomvattend of partieel, - uniformiteit van de hervormingsstrategie: systematisch of ad hoc, - ritme van de hervormingen: incrementeel of big bang, - wettelijke verankering van de hervorming: de jure of de facto. Voor de context van de hervormingen wordt verwezen naar het rapport over de begrotings- en planningshervormingen (Scheers et al., 2002) STRUCTUUR VAN HET RAPPORT In dit rapport wordt een vergelijking gemaakt van de boekhoudsystemen en hervormingen in Australië, Canada, Nederland, het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Zweden. Iedere landenstudie beslaat een hoofdstuk. Per landenstudie worden de parameters functies, procedures en formattering en de implementatiestrategie beschreven. De parameters worden verder opgedeeld in de hierboven beschreven variabelen. Dit zorgt voor een betere vergelijkbaarheid van de systemen en hervormingen over de landen heen. In het concluderend hoofdstuk worden de bevindingen van de landenstudies samengebracht om algemene trends te definiëren. Hierbij wordt Vlaanderen gepositioneerd ten opzichte van de geïdentificeerde internationale trends. Er wordt zowel rekening gehouden met de huidige Vlaamse situatie als met de toekomstige zoals uitgeschreven in het voorontwerp van comptabiliteitsdecreet. Ook wordt het verband tussen de boekhoudsystemen en de prestatiemeetsystemen verduidelijkt. BRONNEN EN VERWIJZINGEN Blöndal, J. R. (2003). Accrual accounting and budgeting: key issues and recent developments. OECD Journal on Budgeting, 3 (1): Bouckaert, G. & Van Nuffel, L. (2000). Financieel overheidsmanagement: internationale tendensen van begroting, boekhouding en audit. Brugge: Die Keure Spoor financieel management 4

15 Hoofdstuk 1: Inleiding Scheers, B., Sterck, M., Van Reeth, W. & Bouckaert, G. (2002). Internationaal vergelijkend onderzoek naar de modernisering van de financiële cyclus en de beleids- en beheerscyclus: Begroting en planning. Leuven: Steunpunt Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen, pp Sterck, M. & Bouckaert, G. (2003). Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid. Leuven: Steunpunt Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen, pp Van Reeth, W. & Bouckaert, G. (1997). Een financieel systeem voor de overheid: over stekkers en stopcontacten. Vlaams Tijdschrift voor Overheidsmanagement, 2 (4): Bram Scheers 5

16

17 Hoofdstuk 2: Australia HOOFDSTUK 2 AUSTRALIA 2.1. DESCRIPTION OF THE ACCOUNTING REFORMS Accounting functions Historical overview of the reforms Initiative Period Objectives Financial Management Devolution of responsibility, Improvement Program - Running cost, (FMIP) - Program management and budgeting, - User charging, - Contracting out, - Corporate planning, Accrual reporting for departments De Commonwealth Authorities and Companies Act (CAC Act) De Financial Management and Accountability Act (FMA Act) De Auditor-General Act (AG Act) Charter of Budget Honesty Act The establishment of the Department of Finance and Administration Accrual-based Outcomes & Outputs Budgeting and Reporting Framework The Australian Securities and Investments Commission Act 1995 (decision) 1998 (implemented) - Commercialisation. - To obtain more informative, complete and accurate financial information To establish a single set of core requirements with respect to the financial, audit, corporate governance and accountability arrangements To draw up the regulatory, accounting and accountability framework for dealing with and managing the money and property of the Commonwealth To improve Commonwealth public sector administration and accountability To disclose any issues that might influence the actual budget outcome in future years in a Statement of Risks in each Economic and Fiscal Outlook Report, - To increase the transparency of the fiscal projections To integrate the authorities of finance and public management in one department 1996 (decision) (implemented) - To move to accrual-based accounting, budgeting and reporting, - Delegation of the financial, performance and risk management towards the agencies, - To increase the transparency of the government expenses by giving information about costs and results To establish new institutional arrangements for setting Australian accounting standards Table 2.1 Historical overview of the accounting reforms in the Commonwealth of Australia. Bram Scheers 7

18 Steunpunt beleidsrelevant onderzoek bestuurlijke organisatie Vlaanderen The requirement to include accrual information in annual reports has existed for an extended period. Since 1983, all Commonwealth companies and statutory authorities have been required to prepare accounts on an accrual basis. Similarly, department business undertakings were expected to operate on the same basis. However, it was not until late 1992 than an announcement was made that all departments were to produce Accrual Financial Reporting (AFR). The policy instrument was by the introduction of three new pieces of legislation to replace the Audit Act 1901 (Guthrie, 1998 pp.8). Currently, the applicable legislation is thus the CAC Act, the FMA Act and the AG Act Actors involved in the reforms The following table gives an overview of the actors who play an important role in the achievement of the accounting reforms: Actor Australian Accounting Research Foundation (AARF) Role - To improve the quality of auditing and assurance services through the development of auditing and assurance standards and guidance Australian Accounting Standards Board (AASB) - To develop a conceptual framework, - To make accounting standards, - To participate in and contribute to the development of a single set of accounting standards for world-wide use. Public Sector Accounting Standards Board (PSASB) - To review public sector practice and recommend changes Financial Reporting Council (FRC) - To provide broad oversight of the process for setting accounting standards in Australia and to give the Minister reports and advice on that process CPA Australia, Public Sector Centre of Excellence Department of Finance and Administration (DOFA) Joint Committee of Public Accounts and Audit (JCPAA) - To provide members and the community with advice on public sector financial management issues, - To identify and report on emerging policy and compliance issues relating to public sector financial management, - To provide a network which facilitates the development, exchange and distribution of valuable knowledge on key public sector financial management issues. - To provide accounting policy advice, - To improve government operations through the delivery of an efficient and effective financial framework (the accrual-based outcomes and outputs budgeting and reporting framework). - To express a parliamentary desire to move to accrual-based accounting, budgeting and reporting, - To publish reports on the progress of and recommendations concerning the accrual framework. Spoor financieel management 8

19 Hoofdstuk 2: Australia Australian National Audit Office (ANAO) - To encourage improved accounting and financial management practices that contribute to the efficient administrative processes, functioning and transparency of the public sector Table Actors involved in the accounting reforms in the Commonwealth of Australia. Different actors were involved in the accounting reforms. During the 1980s, AARF and associated standard settings boards, the AASB and PSASB, were promoting the idea of accrual-based General Purpose Financial Statements (GPFS) for both the public and the private sector. Thus, in Australia the accounting concepts were developed jointly by the public and private sector boards, with the clear aim that there should be no major divergences between the standards of the two sectors. PSASB was established by professional bodies and governments to review public sector practice and recommend changes. This body began to push for more complete financial statements by government entities (including operating or profit and loss statements, cash statements, and balance sheets with full disclosure of assets and liabilities). Along with Treasury departments the board was active in pursuing problems in public sector accounting such as asset valuation of public entities, provision for asset replacement, depreciation, and identification of liabilities. Various commissions of audit undertaken within Australian jurisdictions were also instrumental in promoting more business-like forms of accrual accounting (O'Faircheallaigh, Wanna, and Weller, 1999 pp.137). From 1 January 2001, PSASB and AASB have been put together in the reconstituted AASB by means of the legislation that established the new institutional arrangements for setting Australian accounting standards, the Australian Securities and Investments Commission Act Thus, the new AASB has responsibility for both private and public sector Pretext of the reforms The pretext of the accounting reforms is among other things the changed philosophy of government management. Governments operate in a more competitive environment, producing their goods and services in a contestable market. Areas of government that are not operating efficiently and effectively are subject to outsourcing or privatisation. In a contestable market, managers need to know the full cost and the full implications of their decisions for the bottom line, so the move to accrual accounting was essential (Miley, 1999) Objectives of the reforms The introduction of accrual accounting had several objectives. It has been asserted that the adoption of accrual accounting will result in improved accountability by governments to their constituents, better financial management by public service managers and greater comparability of management performance between jurisdictions Conclusion: functions of the reforms In the Commonwealth of Australia, there is a long tradition concerning the use of accrual financial reporting. In order to make departments produce AFR three new pieces of legislation were introduced. The focus of the accounting reforms was the improvement of financial management by public service managers. The management function was and is thus a very important issue in the reforms. This is also why in Australia there is now one professional Bram Scheers 9

20 Steunpunt beleidsrelevant onderzoek bestuurlijke organisatie Vlaanderen accounting standard-setter for both the public and the private sector and why the government follows the decisions of this independent standard-setter (Blöndal, 2003 pp.51). It was also the intention to increase the accountability, but the question is whether this is the case as most politicians do not understand the accrual-based reports Accounting procedures Accounting legislation and standards The reporting requirements for the agencies are the following (Guthrie, 1998 pp.10): - Finance Minister s Orders (FMOs), - Department of Finance Guidance Releases, - Australian Accounting Standards, - Statements of Accounting Concepts (SACs). The fact that the financial reporting requirements for Commonwealth agencies and authorities are contained in the FMOs is based on Schedule 1 under section 49 of the FMA Act and Schedule 1 under section 48 of the CAC Act. In Australia, it was the objective to have no major divergences between the private and the public sector. There are of course standards in the Australian suite that relate only to the public sector: AAS27 on Local Government, AAS29 on Departmental Accounting and AAS31 on the Whole of Government. They were written to deal with the transition from cash accounting to accrual accounting. AAS29 Financial Reporting by Government Departments was first issued in October For the first time, an accounting standard prescribed the form and content of general purposes financial reports of government departments. For departments this meant moving from cash to accrual accounting. However, the question arises as to whether there is a need at all for separate standards like these. There are now some inconsistencies and duplications between these standards and other standards and SACs. Furthermore there may be a requirement to provide additional guidance on some issues resulting from the recent introduction of Accrual Output Management in many jurisdictions. Therefore, AASB is currently reviewing the accounting standards which relate specifically to the public sector (Larsen, 2002). In addition to the FMOs, where necessary, additional guidance on the particular requirements of budget preparation, monthly or annual financial reporting have been provided under other guidance notes. A series of Finance Briefs is issued by the Accounting Centre of Excellence (ACE), which is a part of DOFA, to clarify issues not covered either by Accounting Standards or FMOs. AASB ensures that compliance with Australian accounting standards results in compliance with International Accounting Standards (IASs). In order to lead to the establishment of a set of high quality global accounting standards supported by national standard-setting bodies around the world, in 2001 the former International Accounting Standards Committee (IASC) was reconstituted as the International Accounting Standards Board (IASB). IASB does not have a role to set Public Sector specific standards. However, AASB wanted by means of Exposure Draft ED 102 International Convergence and Harmonisation Policy to be evenhanded concerning Private and Public Sector standard-setting. Hence ED 102 gives equal recognition to the need to harmonise AASB standards with not only IASB standards but also the IFAC Public Sector Committee (PSC) standards. The International Federation of Accountants (IFAC) is the international professional body of the accountancy profession. The PSC Standards Project, actioned in late 1996, is directed at developing International Public Spoor financieel management 10

K.U.Leuven Instituut voor de Overheid Universiteit Antwerpen Universiteit Gent Hogeschool Gent.

K.U.Leuven Instituut voor de Overheid Universiteit Antwerpen Universiteit Gent Hogeschool Gent. K.U.Leuven Instituut voor de Overheid Universiteit Antwerpen Universiteit Gent Hogeschool Gent www.steunpuntbov.be Workshop: Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Australische en Britse

Nadere informatie

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA:

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: Handleiding Regelgeving Accountancy Engelstalige voorbeeldteksten Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: 1.1.1.4: Goedkeurende controleverklaring,

Nadere informatie

2010 Integrated reporting

2010 Integrated reporting 2010 Integrated reporting Source: Discussion Paper, IIRC, September 2011 1 20/80 2 Source: The International framework, IIRC, December 2013 3 Integrated reporting in eight questions Organizational

Nadere informatie

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015

Resultaten Derde Kwartaal 2015. 27 oktober 2015 Resultaten Derde Kwartaal 2015 27 oktober 2015 Kernpunten derde kwartaal 2015 2 Groeiend aantal klanten 3 Stijgende klanttevredenheid Bron: TNS NIPO. Consumenten Thuis (alle merken), Consumenten Mobiel

Nadere informatie

VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV. Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, en te wijzigen als volgt: Toelichting:

VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV. Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, en te wijzigen als volgt: Toelichting: VOORSTEL TOT STATUTENWIJZIGING UNIQURE NV Voorgesteld wordt om de artikelen 7.7.1, 8.6.1, 9.1.2 en 9.1.3 te wijzigen als volgt: Huidige tekst: 7.7.1. Het Bestuur, zomede twee (2) gezamenlijk handelende

Nadere informatie

Martin Dees Algemene Rekenkamer. Performance Auditing

Martin Dees Algemene Rekenkamer. Performance Auditing Martin Dees Algemene Rekenkamer Performance Auditing Invitation to dance performance audits! De danszaal: goed openbaar bestuur De dansers: ook de internal auditors! De openingspassen: enkele uitgangspunten

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Sarbanes-Oxley en de gevolgen voor IT. Daniel van Burk 7 november 2005

Sarbanes-Oxley en de gevolgen voor IT. Daniel van Burk 7 november 2005 Sarbanes-Oxley en de gevolgen voor IT Daniel van Burk 7 november 2005 Even voorstellen... Daniel van Burk Voorzitter van de afdeling Beheer van het NGI Senior Business Consultant bij Atos Consulting Veel

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

IFRS 15 Disaggregatie van opbrengsten

IFRS 15 Disaggregatie van opbrengsten IFRS 15 Disaggregatie van opbrengsten Ralph ter Hoeven Partner Professional Practice Department +31 (0) 8 8288 1080 +31 (0) 6 2127 2327 rterhoeven@deloitte.nl Dingeman Manschot Director Professional Practice

Nadere informatie

In te vullen door de docent: Cijfer: = Slechts hele punten toekennen! 5,4. In te vullen door de student: Naam: Groep: Collegiale toetsing

In te vullen door de docent: Cijfer: = Slechts hele punten toekennen! 5,4. In te vullen door de student: Naam: Groep: Collegiale toetsing In te vullen door de docent: Cijfer: = Slechts hele punten toekennen! 5,4 In te vullen door de student: Naam: Studentnummer: Docent: Groep: Collegiale toetsing FN2VS2FE01-1 HEEJM Aanwijzingen: N.B. Lees

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036

Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036 Integratie van Due Diligence in bestaande risicomanagementsystemen volgens NPR 9036 NCP contactdag, 19 april 2016 Thamar Zijlstra, Dick Hortensius NEN Milieu en Maatschappij Agenda Achtergrond NPR 9036

Nadere informatie

Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels)

Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels) Staten-Generaal Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels) Subject: Sustainable Flemish SDI Nature: Mobilising, Steering Organisers:

Nadere informatie

BE Nanoregistry Annual Public Report

BE Nanoregistry Annual Public Report 1 BE Nanoregistry Annual Public Report Carine Gorrebeeck FPS Health, Food Chain Safety & Environment 2 WHY? The objectives of the registry (a.o.): - Traceability: allow competent authorities to intervene

Nadere informatie

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM Read Online and Download Ebook ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK EN BEHANDELING (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM DOWNLOAD EBOOK : ANGSTSTOORNISSEN EN HYPOCHONDRIE: DIAGNOSTIEK STAFLEU

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1974 Nr. 59

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1974 Nr. 59 C(1974) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1974 Nr. 59 A. TITEL Overeenkomst inzake culturele samenwerking tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Volksrepubliek Bulgarije;

Nadere informatie

NedSense enterprises n.v. AVA. 11 juni 2013

NedSense enterprises n.v. AVA. 11 juni 2013 NedSense enterprises n.v. AVA 11 juni 2013 a) Bespreking van het jaarverslag b) Bespreking en vaststelling van de jaarrekening per 31 december 2012 (ter c) Toelichting op het reserverings- en dividendbeleid

Nadere informatie

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011 Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6 Jaarverslag / Auditor s report 2011 1 2 Het bestuur van de NGO All for Children heeft op 26 mei 2012 het volgende jaarverslag vastgesteld

Nadere informatie

Brigitte de Vries Staedion. Kwaliteitsbeheersing De uitdagingen voor een éénpitter

Brigitte de Vries Staedion. Kwaliteitsbeheersing De uitdagingen voor een éénpitter Brigitte de Vries Staedion Kwaliteitsbeheersing De uitdagingen voor een éénpitter Kwaliteitsbeheersing voor de éénpitter Wat kunt u verwachten Wie ben ik en waar werk ik Mijn uitdagingen Ervaring met kwaliteitstoetsing

Nadere informatie

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT

FOD VOLKSGEZONDHEID, VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN EN LEEFMILIEU 25/2/2016. Biocide CLOSED CIRCUIT 1 25/2/2016 Biocide CLOSED CIRCUIT 2 Regulatory background and scope Biocidal products regulation (EU) nr. 528/2012 (BPR), art. 19 (4): A biocidal product shall not be authorised for making available on

Nadere informatie

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM

Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM Uitnodiging Security Intelligence 2014 Dertiende editie: Corporate IAM 5 maart 2014 De Beukenhof Terweeweg 2-4 2341 CR Oegstgeest 071-517 31 88 Security Intelligence Bijeenkomst Corporate IAM On the Internet,

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

copyright DJB International

copyright DJB International copyright DJB International copyright DJB International Your Insurance Cy, since 19XX Still going strong copyright DJB International copyright DJB International Directive 2009/138/EC of 25 nov 2009 On

Nadere informatie

Omzetsprong in 2016 tot EUR 460 mio op jaarbasis Jaarcijfers FNG bekend

Omzetsprong in 2016 tot EUR 460 mio op jaarbasis Jaarcijfers FNG bekend Omzetsprong in 2016 tot EUR 460 mio op jaarbasis Jaarcijfers FNG bekend Mechelen/Zoetermeer, 31 mei 2017, 22.00h - FNG N.V. (FNG, Euronext Amsterdam) ("FNG") maakt haar definitieve jaarcijfers bekend die

Nadere informatie

IFRS Lease Accounting en de Vastgoedmarkt

IFRS Lease Accounting en de Vastgoedmarkt Live Webinar IFRS Lease Accounting en de Vastgoedmarkt DIRK BROUNEN JAY TAHTAH 28 AUGUSTUS 2013, 13:00 Agenda Welkom, een korte uitleg Dirk Brounen - Hoogleraar vastgoedeconomie, TiasNimbas Business School

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten Background and team Contest City of Antwerp design contest for parking houses (P+R

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016 BABOK meets BiSL Kennissessie, 19 januari 2016 Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation 1 Agenda 1. Presentatie white paper hoofdlijnen 2. Intro

Nadere informatie

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke

Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst. Presentator: Remko Geveke Voorkom pijnlijke verrassingen Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Presentator: Remko Geveke Start webinar: 08:30 uur Agenda Nieuwe Controleaanpak Belastingdienst Verticaal Toezicht vs. Horizontaal Toezicht

Nadere informatie

Inhoud Deze PDF bevat de drukproef van de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages uit HRA dele 3:

Inhoud Deze PDF bevat de drukproef van de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages uit HRA dele 3: Handleiding Regelgeving Accountancy Engelstalige voorbeeldteksten Inhoud Deze PDF bevat de drukproef van de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages uit HRA dele 3: 2-serie: Various review reports 3-serie:

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA:

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: Handleiding Regelgeving Accountancy Engelstalige voorbeeldteksten Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: 2-serie: 3-serie: 4-serie: 5-serie: 7-serie:

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo

Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever <> begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo Hoe cashflow te interpreteren. Volgens de lesgever begin liquiditeit einde liquiditeit hoewel alle reporting modellen wel zo zijn opgemaakt (ook onder IFRS) IAS 7 maakt gebruik van cashstroom tabellen,

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017

Ius Commune Training Programme Amsterdam Masterclass 22 June 2017 www.iuscommune.eu INVITATION Ius Commune Masterclass 22 June 2017 Amsterdam Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to participate in the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers,

Nadere informatie

Update IASB publiceert Improvements to IFRSs

Update IASB publiceert Improvements to IFRSs Update IASB publiceert Improvements to IFRSs Number 9, April 2015 IASB publiceert Improvements to IFRSs In september 2014 zijn wijzigingen gepubliceerd in IFRS ( Annual Improvements to IFRSs 2012-2014

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie

Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie Ctrl Ketenoptimalisatie Slimme automatisering en kostenreductie 1 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technische hype cycles 2 Ctrl - Ketenoptimalisatie Technologische trends en veranderingen Big data & internet

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN

LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LONDEN MET 21 GEVARIEERDE STADSWANDELINGEN 480 PAGINAS WAARDEVOLE INFORMATIE RUIM 300 FOTOS KAARTEN EN PLATTEGRONDEN LM2GS4PWIR3FKEP-58-WWET11-PDF File Size 6,444 KB 117 Pages 27 Aug, 2016 TABLE OF CONTENT

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

IT risk management voor Pensioenfondsen

IT risk management voor Pensioenfondsen IT risk management voor Pensioenfondsen Cyber Security Event Marc van Luijk Wikash Bansi Rotterdam, 11 Maart 2014 Beheersing IT risico s Het pensioenfonds is verantwoordelijk voor de hele procesketen,

Nadere informatie

De impact van automatisering op het Nederlandse onderwijs

De impact van automatisering op het Nederlandse onderwijs De impact van automatisering op het Nederlandse onderwijs Een verkenning op basis van data-analyse Amsterdam, september 2016 Leiden we op tot werkloosheid? De impact van automatisering op het onderwijs

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

Jaarresultaten 2008 DPA Groep DPA Flex Group N.V. buigt in 2 e halfjaar operationeel verlies om in winst ondanks omzetdaling

Jaarresultaten 2008 DPA Groep DPA Flex Group N.V. buigt in 2 e halfjaar operationeel verlies om in winst ondanks omzetdaling - Resultaten 2008 - Amsterdam, 6 maart 2009 Jaarresultaten 2008 DPA Groep DPA Flex Group N.V. buigt in 2 e halfjaar operationeel verlies om in winst ondanks omzetdaling DPA Flex Group N.V. heeft in 2008

Nadere informatie

De deeleconomie in België

De deeleconomie in België De deeleconomie in België Definitie omvang potentieel Anthony Baert Conseil Fédéral du Développement Durable 31 mai 2016 De ING International Survey 2 Sharing back to the roots 3 Sharing back to the roots

Nadere informatie

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014 If you have a client logo or other co-branding to include, this should go here. It should never be larger than the Deloitte logo. Waarom kiezen voor een shared services center? Succesfactoren en valkuilen

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1996 Nr. 209 25 (1996) Nr. 1 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1996 Nr. 209 A. TITEL Protocol tussen het Koninkrijk der Nederlanden en de Tsjechische Republiek tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT

AN URBAN PLAYGROUND AFSTUDEERPROJECT AN URBAN PLAYGROUND 2005 Het vraagstuk van de openbare ruimte in naoorlogse stadsuitbreidingen, in dit geval Van Eesteren s Amsterdam West, is speels benaderd door het opknippen van een traditioneel stadsplein

Nadere informatie

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx )

ABLYNX NV. (de Vennootschap of Ablynx ) ABLYNX NV Naamloze Vennootschap die een openbaar beroep heeft gedaan op het spaarwezen Maatschappelijke zetel: Technologiepark 21, 9052 Zwijnaarde Ondernemingsnummer: 0475.295.446 (RPR Gent) (de Vennootschap

Nadere informatie

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA:

Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: Handleiding Regelgeving Accountancy Engelstalige voorbeeldteksten Inhoud Deze pdf bevat de volgende Engelstalige voorbeeldrapportages van sectie II, deel 3 HRA: 2-serie: 3-serie: 4-serie: 5-serie: 7-serie:

Nadere informatie

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1992 Nr. 135

TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN. JAARGANG 1992 Nr. 135 10 (1986) Nr. 2 TRACTATENBLAD VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN JAARGANG 1992 Nr. 135 A. TITEL Briefwisseling tussen de Nederlandse en de Britse bevoegde autoriteiten ter uitvoering van artikel 36, derde

Nadere informatie

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State

Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Optional client logo (Smaller than Deloitte logo) State of the State Den Haag 28 maart 2017 State of the State - Presentatie Taxlab 1 plancapaciteit hebben dan de veronderstelde huishoudensgroei. State

Nadere informatie

IFRS 15 Identificeren van prestatieverplichtingen

IFRS 15 Identificeren van prestatieverplichtingen IFRS 15 Identificeren van prestatieverplichtingen Ralph ter Hoeven Partner Professional Practice Department +31 (0) 8 8288 1080 +31 (0) 6 2127 2327 rterhoeven@deloitte.nl Dingeman Manschot Director Professional

Nadere informatie

VALUE ENGINEERING: THE H E G A G ME! E

VALUE ENGINEERING: THE H E G A G ME! E VALUE ENGINEERING: THE GAME! Involvement Process for Technical Projects Feedback/Learning/Knowledge Management Involvem ment Business Process Engineering Estimating Project Director Detailed Engineering

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Scope of this ISA 1-3 Reikwijdte van deze ISA 1-3. Effective Date 4 Ingangsdatum 4. Objective 5 Doelstelling 5. Definitions 6-7 Definities 6-7

Scope of this ISA 1-3 Reikwijdte van deze ISA 1-3. Effective Date 4 Ingangsdatum 4. Objective 5 Doelstelling 5. Definitions 6-7 Definities 6-7 INTERNATIONAL STANDARD ON AUDITING 800 SPECIAL CONSIDERATIONS AUDITS OF FINANCIAL STATEMENTS PREPARED IN ACCORDANCE WITH SPECIAL PURPOSE FRAMEWORKS (Effective for audits of financial statements for periods

Nadere informatie

SURFnet User Survey 2006

SURFnet User Survey 2006 SURFnet User Survey 2006 Walter van Dijk Madrid, 21 September 2006 Agenda A few facts General picture resulting from the survey Consequences for the service portfolio Consequences for the yearly innovation

Nadere informatie

De modernisering van de controlepiramide vanuit internationaal perspectief

De modernisering van de controlepiramide vanuit internationaal perspectief De modernisering van de controlepiramide vanuit internationaal perspectief prof. dr. Geert Bouckaert Brussel, 12 mei 2005 INSTITUUT VOOR DE OVERHEID 1 Structuur van de presentatie 1. Inleiding 2. Externe

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

Published in: Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD2013), mei 2013, Brussel, Belgie

Published in: Onderwijs Research Dagen 2013 (ORD2013), mei 2013, Brussel, Belgie Samenwerkend leren van leerkrachten : leeropbrengsten gerelateerd aan activiteiten en foci van samenwerking Doppenberg, J.J.; den Brok, P.J.; Bakx, A.W.E.A. Published in: Onderwijs Research Dagen 2013

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Workshop Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede Editie

Workshop Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede Editie Steunpunt Bestuurlijke Organisatie Vlaanderen Workshop Wat kan Vlaanderen opsteken uit internationale ervaringen? Tweede Editie Evoluties in resultaatgericht financieel management in Canada en Nederland

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Seminar 360 on Renewable Energy

Seminar 360 on Renewable Energy Seminar 360 on Renewable Energy Financieren van duurzame energie initiatieven ING Lease (Nederland) B.V. Roderik Wuite - Corporate Asset Specialist - Agenda I 1. Introductie 2. Financiering van duurzame

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management

Offshore Outsourcing van Infrastructure Management Offshore Outsourcing van Infrastructure Management an emerging opportunity dr. Erik Beulen Atos Origin/Tilburg University 1 Agenda Introductie Ontwikkelingen Risicovergelijking Best practices Conclusies

Nadere informatie

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX

Nieuwe product naam: RELX ISIN code: NL0006144495 Euronext code: NL0006144495 Nieuwe symbool: RELX CORPORATE EVENT NOTICE: Toewijzing van aandelen REED ELSEVIER N.V. LOCATIE: Amsterdam BERICHT NR: AMS_20150610_04040_EUR DATUM: 10/06/2015 MARKT: EURONEXT AMSTERDAM - Change of Issuer name and trading

Nadere informatie

Tussentijds bericht DOCDATA N.V. over eerste kwartaal 2016

Tussentijds bericht DOCDATA N.V. over eerste kwartaal 2016 persbericht Te verspreiden op dinsdag 5 april 2016 Continental Time 07.30h. U.K. 06.30h. / U.S. Eastern Standard Time 01.30h. Tussentijds bericht DOCDATA N.V. over eerste kwartaal 2016 Bedrijfsresultaat

Nadere informatie

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM

HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN STAFLEU VAN LOGHUM READ ONLINE AND DOWNLOAD EBOOK : HANDBOEK HARTFALEN (DUTCH EDITION) FROM BOHN Click button to download this ebook READ ONLINE AND DOWNLOAD

Nadere informatie

Building effective IT demandsupply

Building effective IT demandsupply Building effective IT demandsupply structures Gerard Wijers Director Governance and Sourcing Management Agenda» Introductie Demand-Supply» Demand-Supply bij Vopak» Demand-Supply bij van Gansewinkel» Discussie

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Tax Directors Forum. Na de hoogtij van Horizontaal Toezicht nu een klimaat waarin boetes veel dichterbij gekomen zijn? Rotterdam, 12 februari 2015

Tax Directors Forum. Na de hoogtij van Horizontaal Toezicht nu een klimaat waarin boetes veel dichterbij gekomen zijn? Rotterdam, 12 februari 2015 Tax Directors Forum Na de hoogtij van Horizontaal Toezicht nu een klimaat waarin boetes veel dichterbij gekomen zijn? Rotterdam, 12 februari 2015 Agenda 16.00 16.05 uur Welkom en opening Frits Barnard

Nadere informatie

World Dutch Shepherd Federation. Beleidplan / Policy

World Dutch Shepherd Federation. Beleidplan / Policy World Dutch Shepherd Federation Beleidplan 2015-2020 / Policy 2015-2020 World Dutch Shepherd Federation toelichting / explanation oprichtingsdatum / date of establishment 26 juni 2014 / June 26th 2014

Nadere informatie

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed

Prove Everything or Die. Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Prove Everything or Die Presentatie meetbaarheid Woensdag 9 mei 2012 Robin den Hoed Een stelling Met een PR- budget van 20.000 hebben we een mediawaarde gerealiseerd van 60.000 en 500 nieuwe fans op Facebook

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement

Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Innovatieve interactieve communicatiemiddelen in internationaal watermanagement Delft, 8 maart 2012 Realistic wall of water ir. F.C. (Floris) Boogaard, (020) 606 32 50/06-51 55 68 26 e-mail: f.c.boogaard@tudelft.nl/

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Wat komt er op ons af?

Wat komt er op ons af? BUSINESS ASSURANCE ISO 45001 Wat komt er op ons af? Apply veiligheidsdag Hans Snoeren 25 mei 2016 1 EHS Conversion_01_Introduction_Rev 0 SAFER, SMARTER, GREENER Introductions Planning ontwikkeling ISO

Nadere informatie

Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid

Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid Steunpunt Bestuurlijke Organisatie in Vlaanderen Spoor Financiën & Monitoring Internationale trends in prestatiemeting bij de overheid Miekatrien STERCK Prof. Dr. Geert BOUCKAERT 2003 D/2004/10106/023

Nadere informatie