Van Rechtswege(n) Politìeke en rechtsfilosofische stromingen door de eeuwen heen & DIEDERIK VANDENDRIESSCHE ACADEMIA PRESS

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Van Rechtswege(n) Politìeke en rechtsfilosofische stromingen door de eeuwen heen & DIEDERIK VANDENDRIESSCHE ACADEMIA PRESS"

Transcriptie

1 Van Rechtswege(n) Politìeke en rechtsfilosofische stromingen door de eeuwen heen KOENRAES & DIEDERIK VANDENDRIESSCHE ACADEMIA PRESS

2 Inhoudstafel Woord vooraf. Deell HlSTORISCH OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE POLITIEKE EN RECHTSFILOSOFISCHE STROMINGEN Hoofdstuk 1. Omkadering en historische situering van de rechtsfilosofie Een huis met vele kamers De emancipane van de dochter van de filosofie Degeboorte van defilosofieaan de kusten van Klein-Azié De sociale en polìtieke rol van de logos De verwekking van de 'kinderen van de waarbeid' 17 Hoofdstuk 2. Politieke filosofie in de Griekse Oudheid Piato's staatsleer Deldeeèn Pla:o's doorlichting van de bestaande Griekse staatsvormen Placo's ideale staac Kritische analyse van Pla:o's staacsconcept Aristoteles en de staat A. De 'oncdubbeling' van de werkelijkheid De mens als 'politiek dier' Het belang van de middenklasse 34 Hoofdstuk 3. De middeleeuwse rechtsfilosofie of het ontstaan van het natuurrecht Een inhoudelijke opvatting van het rechi Augustinus Op de kruising van twee werelden Augustinus en de vooruitgangsidee Thomas van Aquino De opkomsc van de universiceitssteden 51

3 INHOUDSTAFEL De menselijke natuur Hoge en lage vormen van recht De rechtvaardigheid van de wet Enkele slotbeschouwìngen 61 Hoofdstuk 4. De verdere evolutie van het natuurrecht in de Levìathan van Thomas Hobbes Hobbes: defìlosoofvan een Nieuwe Tijd De Leviathan Het natuurrecht volgens Hobbes Oorlog en vrede in de staat Dwang, autoriteit en macht 70 Hoofdstuk 5. Het sociaal contract De ontwikkeling van het liberalisme John Locke ( ) Jean-Jacques Rousseau ( ) Hec gevaar van machtsmisbruik Het recht van de sterkste De volkssoevereiniteit Politieke oppositie Verstrengeling tussen rechtsstaat en democratie Gelijkheid 85 Deel2 HEDENDAAGSE POLITIEKE EN RECHTSFILOSOFISCHE STROMINGEN Hoofdstuk 6. John Rawls De vernieuwing van de politiekefilosofìein de tweede helft van de twintigste eeuw Biografìe Op zoek naar een ratìonele moraal Van meta-ethiek naar ethiek De economische crisis Reflectìve equilibrium 93

4 INHOUDSTAFEL 6.7. Speltheorie en ethiek Praktijkregels Gelijkheid als uitgangspunt Pessimisme van degeest Het difference principle De samenlevingals een samenwerkingsverband Prìmaire sociale goederen Hetfairplay beginsel Het principle ofredress Maximin De rechtvaardigheidsbeginselen Het redelijke en het rationele Kantiaans constructivisme Overlappende consensus enpolitìek liberalisme Het recht der volkeren 106 Hoofdstuk 7. Habermas' constitutioneel patriottisme als basis voor (de creatie van) een Europees burgerschap? Inleiding Mailer en het europatriottisme no 7.3. Habermas en het constitutioneel patriottisme Het constitutioneel patriottisme en de Duitse Bondsrepubliek Constitutioneel patriottisme en de moderniteit 121 Hoofdstuk 8. Ronald Dworkin - Rechtsbeginselen en de morele eenheid van het recht Regels en beginselen Collisie van regelsof beginselen Dworkins integer recht Juridisch constructivisme Rechtsbeginselen als optimaliseringsgeboden Besluit 145

5 INHOUOSTAFEL Hoofdstuk 9. Bruce Ackerman - Wetenschappelijke en liberale neutraliteit in een principe-geleide rechtsstaat Liberaal legalisme Het recht als specialistentaal Dialoogoversocialerechtvaardigheid 15 z 9.4. Zijn rechtseconomieen liberalisme verenigbaar? Ackermans nieuwe retoriek 157 Hoofdstuk 10. Robert Nozick Individuele vrijheid contra paternalisme Historische versus eindtoestand-beginselen van rechtvaardigheid De moraliteit van ontduikingsgedrag De minimale staat Eigendomsrechten vrije markt 175 Hoofdstuk 11. Het utilitarisme als grondslag van de welvaartsstaat De greatest bappiness ofthe greatest number De morele calculus De overgang van 'zijn' naar behoren. De naturalistic fallacy Positiefofnegatief utilitarisme Totale, gemiddelde ofgelijke nuttigheid Lust, nuttigheid, welvaartofpreferentie-satisfactie Daad- en regelutilitarisme Utilitarisme en intermenselijke bandelingscoórdinatie Neutrale ofwaardegeladen calculus Maatschappelijke nuttigheid en degescbeidenheid en identiteit vanpersonen 196 Hoofdstuk 12. Niklas Luhmann - De systeemtheoretische moraaltheorie Maatschappijenals verzamelingen 'socialesystemen' Procedurele legitimering Luhmanns moraaltheorie 206 Bibliografìe 215 vi

Politieke en rechtsfilosofische stromingen

Politieke en rechtsfilosofische stromingen 1 Omkadering en historische situering van de rechtsfilosofie....3 1.1 Een huis met vele kamers....3 1.2 De emancipatie van de dochter van de filosofie...3 1.3 De geboorte van de filosofie aan de kusten

Nadere informatie

Mediasociologie Hoorcollege Iedereen is vrij! Theo Ploeg

Mediasociologie Hoorcollege Iedereen is vrij! Theo Ploeg Mediasociologie Hoorcollege Iedereen is vrij! Theo Ploeg 1 2 wat ga ik behandelen? wat is mediasociologie bij CMDA/IAM? wat gaan we doen en hoe doen we dat? wat is sociologie eigenlijk en hoe zien wij

Nadere informatie

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24

Oud maar niet out. Denken en doen met de Oudheid vandaag. 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de Oudheid vandaag 95180_Oud maar niet out_vw.indd 1 13/03/12 10:24 95180_Oud maar niet out_vw.indd 2 13/03/12 10:24 Oud maar niet out Denken en doen met de oudheid

Nadere informatie

algemene wil de gemeenschappelijke wil van de hele maatschappij. De term werd gebruikt door de >>contractdenker Rousseau.

algemene wil de gemeenschappelijke wil van de hele maatschappij. De term werd gebruikt door de >>contractdenker Rousseau. Woordenlijst Het oog in de storm Hoofdstuk 6 algemene wil de gemeenschappelijke wil van de hele maatschappij. De term werd gebruikt door de >>contractdenker Rousseau. amour propre Frans voor eigenliefde,

Nadere informatie

Politieke Filosofie Oudheid en Middeleeuwen

Politieke Filosofie Oudheid en Middeleeuwen Politieke Filosofie Oudheid en Middeleeuwen Geschiedenis en politieke filosofie Geschiedenis Beschrijving feitelijke gebeurtenissen. Verklaring in termen van oorzaak en gevolg of van bedoelingen. Politieke

Nadere informatie

Filosofie en actualiteit. Zevende avond

Filosofie en actualiteit. Zevende avond Filosofie en actualiteit Zevende avond Over gelijkheid Emancipatie Gelijke behandeling Beloningen Mensenrechten Confucius Racisme Vrouw zijn Crisis Emancipatie Pauline Kleingeld: huwelijk is primair vrijwillige

Nadere informatie

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen

Hoofdstuk 3. Geloof, waarden, ervaringen Hoofdstuk 3 Geloof, waarden, ervaringen Kennis en geloof Kennis is descriptief Heeft betrekking op feiten Is te rechtvaardigen Geloof is normatief Heeft betrekking op voorschriften Is subjectief Geldt

Nadere informatie

INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13

INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13 INHOUD VOORWOORD 11 INLEIDING Over verwondering, contingentie en denken-als-ordenen 13 HOOFDSTUK 1. Op zoek naar een stabiele werkelijkheid. De Oudheid (6 de eeuw v.c. 6 de eeuw n.c.) 25 1. Het ontstaan

Nadere informatie

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1

GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 GROTE-LIJN-OVERZICHT VAN TIJDVAKKEN BEHANDELD IN LEERJAAR 1 Tijdvak Jagers en boeren; van de eerste mensen 3000 v. C. prehistorie; van de eerste mensen - 3000 v.c. Samenlevingstype: eerst jagers/verzamelaars,

Nadere informatie

De moraal van het strafrecht 1

De moraal van het strafrecht 1 k l a a s ro z e mon d De moraal van het strafrecht 1 Inleiding: utopie en moraal In zijn boek De veiligheidsutopie analyseert Hans Boutellier de problemen van de toegenomen misdaad en de te - kortschietende

Nadere informatie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie

Geloven en redeneren. Religie en filosofie Geloven en redeneren Religie en filosofie Historisch overzicht Pantheïsme en polytheïsme De spiltijd Het oosten Boeddhisme Confucianisme Taoïsme Het westen Jodendom, christendom, islam Filosofie Het begin

Nadere informatie

Verbeelding van de samenleving

Verbeelding van de samenleving Verbeelding van de samenleving denken, dromen en doen na de verzorgingsstaat 11. extra bijeenkomst: vragen & discussie http://zorgenparticipatie.wordpress.com/ Verbeelding van de samenleving in 10 colleges

Nadere informatie

Ter inleiding (tot een inleiding)

Ter inleiding (tot een inleiding) Inhoud Voorwoord 3 Aanvullende lectuur 4 Ter inleiding (tot een inleiding) 1. Wijsbegeerte, haar begin(sel) en doelstelling 5 2. Waarom filosofie altijd een inleiding blijft 7 3. Waarom een historische

Nadere informatie

0. INLEIDING. 1. Wat is filosofie?

0. INLEIDING. 1. Wat is filosofie? 0. INLEIDING. 1. Wat is filosofie? philos sofia: houden van kennis historisch: ontstaan in de 6 e eeuw v.c. als reactie op het mythologisch denken (overgang mythos logos) o mythologisch denken: poging

Nadere informatie

Een pleidooi voor een politieke theorie als Januskop

Een pleidooi voor een politieke theorie als Januskop Een pleidooi voor een politieke theorie als Januskop Roland Pierik (r.pierik@uva.nl) Te verschijnen in Res Publica De politieke theorie in de Lage Landen staat er vandaag de dag veel beter voor dan, zeg,

Nadere informatie

Woorden & daden. Ethiek boek 5.indd 1 15-11-12 17:24

Woorden & daden. Ethiek boek 5.indd 1 15-11-12 17:24 Woorden & daden Ethiek boek 5.indd 1 15-11-12 17:24 Woorden & daden Een inleiding in de ethiek Onder redactie van Annet van Melle en Peter van Zilfhout Boom Amsterdam Heerlen Ethiek boek 5.indd 3 15-11-12

Nadere informatie

Over het Murray Rothbard Instituut

Over het Murray Rothbard Instituut Over het Murray Rothbard Instituut Bezielers We zijn een team van jonge mensen met stuk voor stuk een lange ervaring in maatschappelijk engagement. We vonden dat er in debatten rond actuele problemen een

Nadere informatie

Filosofen en oorlog: van lofprijzing tot afkeuring

Filosofen en oorlog: van lofprijzing tot afkeuring Filosofen en oorlog: van lofprijzing tot afkeuring De avond voordien waren we aangekomen uit Poteidaia, uit het legerkamp. Na zo lang weg te zijn geweest, was het heerlijk om m n oude gewoontes op te pakken.

Nadere informatie

SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN MAURITS BERGER

SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN MAURITS BERGER SHARIA ISLAM TUSSEN RECHT EN POLITIEK MAURITS BERGER Boom Juridische uitgevers Den Haag 2006 INHOUD HOOFDSTUK 1 - DE REGELS VAN EEN IDEAAL 1 Deel I Sharia als oud recht 9 HOOFDSTUK 2 - DE KORAN ALS GRONDWET

Nadere informatie

Voorbericht 13. Voorwoord 15. Inleiding 19. Waarom wij dit boek schrijven? 19 Waarover gaat dit boek? 25 Voor wie schrijven wij dit boek?

Voorbericht 13. Voorwoord 15. Inleiding 19. Waarom wij dit boek schrijven? 19 Waarover gaat dit boek? 25 Voor wie schrijven wij dit boek? Voorbericht 13 Voorwoord 15 Inleiding 19 Waarom wij dit boek schrijven? 19 Waarover gaat dit boek? 25 Voor wie schrijven wij dit boek? 34 1. De omschrijving van de westerse beschaving 37 Van mono- naar

Nadere informatie

John Rawls: de filosoof van de liberaaldemocratische

John Rawls: de filosoof van de liberaaldemocratische Page 1 of 8 Afl. 2003/18 John Rawls: de filosoof van de liberaaldemocratische verzorgingsstaat Het is grotendeels aan Rawls' invloed te danken dat het voor huidige generaties vanzelfsprekend is dat een

Nadere informatie

Mind the gap! Over het (vermeende) belang van de verschillen tussen common law en civil law voor de rechtsfilosofie. Roland Pierik

Mind the gap! Over het (vermeende) belang van de verschillen tussen common law en civil law voor de rechtsfilosofie. Roland Pierik Over het (vermeende) belang van de verschillen tussen common law en civil law voor de rechtsfilosofie Roland Pierik Agnes Schreiner betoogt in haar artikel dat (meta)juridische theorieën altijd in een

Nadere informatie

Juridische megalomanie, of over wat het recht vermag

Juridische megalomanie, of over wat het recht vermag Juridische megalomanie, of over wat het recht vermag Dit artikel bestaat uit drie delen. (1) Het geeft een beschrijving van wat de essentie van de rechtsorde is. (2) Het onderzoekt de reikwijdte van het

Nadere informatie

Een Teleologie van het Sociaal Contract Lezing voor IKV Pax Christi Utrecht 23 mei 2011 Marcel Wissenburg

Een Teleologie van het Sociaal Contract Lezing voor IKV Pax Christi Utrecht 23 mei 2011 Marcel Wissenburg Een Teleologie van het Sociaal Contract Lezing voor IKV Pax Christi Utrecht 23 mei 2011 Marcel Wissenburg Dit zijn ruwe aantekeningen waarop ik tijdens de lezing varieerde. In deze geredigeerde versie

Nadere informatie

Democratie als cultus

Democratie als cultus SUB Hamburg A/570762 Marin Terpstra Democratie als cultus Over politiek en religie BOOM AMSTERDAM IN HOUD Voorwoord 9 Hoofdstuk 1 De democratie en het probleem van de theolo^ia politikê. Varro, Augustinus,

Nadere informatie

INLEIDING Plato's grot Filosofie en ideologie De hermeneutische cirkel DEEL 1. DE LOTGEVALLEN VAN DE FILOSOFISCHE RATIONALITEIT

INLEIDING Plato's grot Filosofie en ideologie De hermeneutische cirkel DEEL 1. DE LOTGEVALLEN VAN DE FILOSOFISCHE RATIONALITEIT INLEIDING Plato's grot Filosofie en ideologie De hermeneutische cirkel DEEL 1. DE LOTGEVALLEN VAN DE FILOSOFISCHE RATIONALITEIT HOOFDSTUK 1. Wijsbegeerte binnen de antieke bestaanshorizon: zijn en worden

Nadere informatie

Copyright Shaker Media 2009

Copyright Shaker Media 2009 Copyright Shaker Media 2009 Alle rechten voorbehouden (*). Niets van deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm, zonder

Nadere informatie

het einde van de ideologie Legaliteit

het einde van de ideologie Legaliteit Fascisme Fascisme is de naam van een politieke ideologie en beweging in Italië, ontstaan in het begin van de twintigste eeuw. De term wordt echter ook buiten deze context gebruikt, in Nederland ook vaak

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Op welke gebieden wilden de Verlichtingsfilosofen de bestaande maatschappij veranderen? Rationalisme = het gebruiken van gezond verstand (rede/ratio) waarbij kennis gaat boven tradities

Nadere informatie

De legitimiteit van de democratische rechtsstaat: individualistisch of communitaristisch?

De legitimiteit van de democratische rechtsstaat: individualistisch of communitaristisch? De legitimiteit van de democratische rechtsstaat: individualistisch of communitaristisch? rik reussing Dr. G.H. Reussing (redactiesecretaris van Bestuurswetenschappen) is als universitair docent werkzaam

Nadere informatie

I want to be free! Een historisch filosofische bespreking van het begrip vrijheid

I want to be free! Een historisch filosofische bespreking van het begrip vrijheid I want to be free! Een historisch filosofische bespreking van het begrip vrijheid René Berends Versie 1, juli 2008 Inleiding Iedereen kan met Freddy Mercury meezingen als het lied I want to be free! weer

Nadere informatie

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets

11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets 11 De ontdekking van de mens en de wereld - internet oefentoets Opdracht 1 Wat is de Sokratische methode? Opdracht 2 Waarom werd Sokrates gedwongen de gifbeker te drinken? Opdracht 3 Waarom zijn onze zintuigen

Nadere informatie

Deel 1 Schets van de verzorgingsstaat

Deel 1 Schets van de verzorgingsstaat Inhoud Inleiding Deel 1 Schets van de verzorgingsstaat 1 Tekortkomingen van het huidige stelsel 1.1 Eigentijdse sociale problemen 1.1.1 Oude en nieuwe vraagstukken 1.1.2 Secundaire problemen 1.2 Tekortkomingen

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo

Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

Encyclopedie van de rechtswetenschap I

Encyclopedie van de rechtswetenschap I P.B. Cliteur en A. Ellian Encyclopedie van de rechtswetenschap I Grondslagen Kluwer a Wolters Kluwer business Deventer - 2006 INHOUD 1 IS DE RECHTSWETENSCHAP EEN ECHTE WETENSCHAP? / 1 1.1 Eerste kenmerk

Nadere informatie

Eindexamen Filosofie havo 2003 - II

Eindexamen Filosofie havo 2003 - II 3 Antwoordmodel Oude en nieuwe media 1 Een goed antwoord bevat de volgende elementen: een uitleg hoe een hiërarchie in de staat volgens Hobbes ontstaat 2 een uitleg van het begrip sociaal contract in verband

Nadere informatie

George Möller 29 september 2015

George Möller 29 september 2015 George Möller 29 september 2015 Waar komt moraliteit vandaan Wat is ethiek GEDRAG EN ETHIEK OGENSCHIJNLIJK NIET LOGISCH GEDRAG Wat heeft een Afrikaanse witkapbijeneter te maken met ethiek en de rol van

Nadere informatie

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen

Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie. Kenmerkende aspecten. Begrippen Tijd van jagers en boeren? 3000 v. Chr. Prehistorie 1. De levenswijze van jager-verzamelaars. 2. Het ontstaan van landbouw en landbouwsamenlevingen. 3. Het ontstaan van de eerste stedelijke gemeenschappen.

Nadere informatie

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte

Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Aan geadresseerde Den Haag, Ridderkerk, Voorburg, Zwolle, 28 juni 2006 Ons kenmerk: 60626119.HL/vhl Betreft: Bijzonder onderwijs voorziet in maatschappelijke behoefte Geachte heer, mevrouw, Nederland staat

Nadere informatie

Leiderschap en Innovatie. De problemen van vandaag los je op wanneer je zicht hebt op de droom van morgen

Leiderschap en Innovatie. De problemen van vandaag los je op wanneer je zicht hebt op de droom van morgen Leiderschap en Innovatie De problemen van vandaag los je op wanneer je zicht hebt op de droom van morgen Chatham house rule De deelnemers zijn vrij om de ontvangen informatie te gebruiken, maar noch de

Nadere informatie

Inzet en keuzes in de laatste levensfase

Inzet en keuzes in de laatste levensfase Inzet en keuzes in de laatste levensfase Filosofische en ethische beschouwingen Prof. Dr. Yvonne Denier Docent KU Leuven, Centrum voor Biomedische Ethiek en Recht Stafmedewerker Ethiek, Zorgnet Vlaanderen

Nadere informatie

Symposium strafrecht. Vervolg van een grondslagendebat. onder redactie van. G.C.G.J. van Roermund M.S. Groenhuijsen W.J. Witteveen

Symposium strafrecht. Vervolg van een grondslagendebat. onder redactie van. G.C.G.J. van Roermund M.S. Groenhuijsen W.J. Witteveen Symposium strafrecht Vervolg van een grondslagendebat onder redactie van G.C.G.J. van Roermund M.S. Groenhuijsen W.J. Witteveen Gouda Quint bv (S. Gouda Quint - D. Brouwer en Zoon) Arnhem 1993 Inhoud I.

Nadere informatie

CAPITA ENCYCLOPEDIE EN RECHTSFILOSOFIE

CAPITA ENCYCLOPEDIE EN RECHTSFILOSOFIE CAPITA ENCYCLOPEDIE EN RECHTSFILOSOFIE eerste druk RB. CLITEUR & A. ELLIAN ARS AEQUI LIBRI NlJMEGEN 2OO5 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inhoudsopgave 8 1 IS DE RECHTSWETENSCHAP EEN ECHTE WETENSCHAP? 1.1 Eerste

Nadere informatie

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel

Burgerschap: Aanbod per hoofddoel Burgerschap: Aanbod per hoofddoel HOOFDDOEL 1 We voeden onze leerlingen op tot fatsoenlijke evenwichtige mensen die respectvol (vanuit duidelijke waarden en normen omgaan met de medemens.) Trefwoord De

Nadere informatie

Morele conflicten en Democratie

Morele conflicten en Democratie Morele conflicten en Democratie Moreel pluralisme als probleem voor deliberatieve democratie vrijdag 8 september 2006 Doctoraalscriptie voor de opleidingen Wijsbegeerte en Politicologie Shanta Singh Begeleider

Nadere informatie

Normatieve ethiek. Begripsbepaling

Normatieve ethiek. Begripsbepaling Normatieve ethiek Begripsbepaling Met normatieve ethiek wordt in de hedendaagse ethische discussie het specifieke gebied van de ethiek aangeduid dat zich bezighoudt met reflectie en kritiek op morele normen

Nadere informatie

Adam Smith (1723-1790) Adam Smith (1723-1790) Adam Smith (1723-1790) Adam Smith (1723-1790) Grondlegger van de economie. Reizen door Europa

Adam Smith (1723-1790) Adam Smith (1723-1790) Adam Smith (1723-1790) Adam Smith (1723-1790) Grondlegger van de economie. Reizen door Europa Adam Smith (1723-1790) Adam Smith (1723-1790) Grondlegger van de economie Adam Smith wordt gezien als de grondlegger van de wetenschap van de economie. Hij probeerde te verklaren waarom sommige landen

Nadere informatie

Oosterse filosofie. Over de denktradities in India en China

Oosterse filosofie. Over de denktradities in India en China Oosterse filosofie Over de denktradities in India en China Inhoudsopgave Geschiedenis - Ontstaan van de filosofie India en het hindoeisme De leer van de Boeddha Mahayana, de leer van de leegte China en

Nadere informatie

Deel III B. Cursusaanbod Deeltijd

Deel III B. Cursusaanbod Deeltijd Deel III B Cursusaanbod Deeltijd 1. Verplichte vakken 05/06 2. Keuzevakken majortraject 05/06 3. Keuzevakken Academische context en Profileringsruimte 05/06 4. Verplichte vakken 06/07* 5. Keuzevakken majortraject

Nadere informatie

Hoofdstuk 2: Rechtsstaat

Hoofdstuk 2: Rechtsstaat Hoofdstuk 2: Rechtsstaat Basisprobleem Fundamenteel zijn er drie grote basisproblemen te onderscheiden in de rechtsstaat; De verhouding tussen recht en macht Cruciale vragen hierbij zijn; is recht onderworpen

Nadere informatie

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN

PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN PROCESDOEL 3 HUMANISEREN VAN HET SAMENLEVEN MET ANDEREN 3.1 Exploreren, verkennen en integreren van de mogelijkheden van de mens 3.2 Exploreren, verkennen en integreren van de grenzen van de mens 3.3 Ontdekken

Nadere informatie

Nederland, mensenland, ganzenland

Nederland, mensenland, ganzenland Nederland, mensenland, ganzenland Sjaak Swart Science & Society Groep Energy and Sustainability Research Institute Groningen Rijksuniversiteit Groningen dd-mm-jj 1 Toename populaties ganzen dd-mm-jj 2

Nadere informatie

Het Programma. 13.30-14.00 Ontvangst. 14.00-14.30 Inleiding Bert Buzeman en Pepijn Sonneveld

Het Programma. 13.30-14.00 Ontvangst. 14.00-14.30 Inleiding Bert Buzeman en Pepijn Sonneveld Het Programma 13.30-14.00 Ontvangst 14.00-14.30 Inleiding Bert Buzeman en Pepijn Sonneveld 14.30-16.00 Case bespreking Mark Knopperts en Elly van der Woude van Vanboeijen 16.00-16.30 Groepsdiscussie 16.30-17.00

Nadere informatie

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015

Examenprogramma geschiedenis vwo vanaf CE 2015 Examenprogramma geschiedenis havo/vwo Het eindexamen Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Historisch besef

Nadere informatie

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK

COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK COMPENDIUM VAN DE SOCIALE LEER VAN DE KERK INHOUDSTAFEL INLEIDING Een integraal en solidair humanisme a) Bij het aanbreken van het derde millennium 1 b) De betekenis van dit document 3 c) Ten dienste van

Nadere informatie

1ste Modeltraject (60 sp verplicht) CALI-ID Naam OO Sem SP Prerequisite Corequisite Bijkomende vereisten

1ste Modeltraject (60 sp verplicht) CALI-ID Naam OO Sem SP Prerequisite Corequisite Bijkomende vereisten Overzicht inschrijvingsvereisten Politieke Wetenschappen 2016-2017 voor studenten die in 13-14 (of eerder) in BA1 zijn gestart - uitdovend minortraject Bachelor of Science in de Politieke Wetenschappen

Nadere informatie

Woordenlijst Het oog in de storm. Hoofdstuk 5. animal rationale >>Inleiding aretè Een Oudgrieks woord, dat o.a. >>deugd kan betekenen.

Woordenlijst Het oog in de storm. Hoofdstuk 5. animal rationale >>Inleiding aretè Een Oudgrieks woord, dat o.a. >>deugd kan betekenen. Woordenlijst Het oog in de storm Hoofdstuk 5 absolute vrijheid totale vrijheid waarin je door niets of niemand in je vrijheid belemmerd wordt. altruïsme een bepaalde >>ethische positie. Altruïsten stellen

Nadere informatie

Over de auteurs... xvii. Dankwoord... xix. Inleiding...1. Deel I: Basisbeginselen van de ethiek...7

Over de auteurs... xvii. Dankwoord... xix. Inleiding...1. Deel I: Basisbeginselen van de ethiek...7 Over de auteurs... xvii Dankwoord... xix Inleiding...1 Deel I: Basisbeginselen van de ethiek...7 Hoofdstuk 1: Ethiek: wat is het en wat moet je ermee?...9 De juiste woorden kennen: ethische termen...9

Nadere informatie

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS

VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAKFICHE EXAMENCOMMISSIE SECUNDAIR ONDERWIJS VAK: GESCHIEDENIS Dit is een vakfiche voor alle studierichtingen 3 de graad bso. Let op: de inhoud van een vakfiche wordt jaarlijks aangepast. Deze vakfiche

Nadere informatie

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis

Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Eindkwalificaties van de bacheloropleiding Geschiedenis Afgestudeerden van de opleiding hebben de onderstaande eindkwalificaties bereikt: I. Kennis Basiskennis en inzicht: 1. kennis van en inzicht in het

Nadere informatie

filosofie havo 2015-I

filosofie havo 2015-I Opgave 3 Wat is de Wat 11 maximumscore 1 Een goed antwoord bevat het volgende element: een uitleg dat Eggers zich met morele vraagstukken bezighoudt: hij vraagt zich af wat hij zelf vanuit zijn eigen normen

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11

Inhoudsopgave. Voorwoord 5. Inleiding 11 Inhoudsopgave Voorwoord 5 Inleiding 11 1 Eerste verkenning 15 1.1 Waarom is kennis van religie belangrijk voor journalisten? 16 1.2 Wat is religie eigenlijk? 18 1.2.1 Substantieel en functioneel 18 1.2.2

Nadere informatie

DE STANDENMAATSCHAPPIJ...

DE STANDENMAATSCHAPPIJ... Inhoudstafel 1. INLEIDING............................................. 1 2. DE STANDENMAATSCHAPPIJ................................ 3 2.1. Orde en hiërarchie: de drie standen........................ 3 2.1.1.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 18139 5 september 2012 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 4 juli 2012, nr. VO/419920, houdende

Nadere informatie

BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I. Walter VAN GERVEN

BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I. Walter VAN GERVEN BEGINSELEN VAN BELGISCH PRIVAATRECHT I Walter VAN GERVEN Professor emeritus K.U.Leuven, U.Tilburg, U.Maastricht Gewezen advocaat-generaal Europees Hof van Justitie Lid van de Koninklijke Vlaamse Academie

Nadere informatie

Rechtsfilosofie 2007-2008

Rechtsfilosofie 2007-2008 Carolien Coenen Derde lic rechten Rechtsfilosofie 2007-2008 Mensenrechten en universaliteit t.a.v. Professor René Foqué 1 INLEIDING...3 2 GESCHIEDENIS VAN DE MENSENRECHTEN... 3 3 SOORTEN MENSENRECHTEN...

Nadere informatie

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS?

AANTEKENINGEN WAAROM WERD GOD EEN MENS? AANTEKENINGEN Alles draait om de visie op Jezus Christus. Door de eeuwen heen is er veel discussie geweest over Jezus. Zeker na de Verlichting werd Hij zeer kritisch bekeken. De vraag is waar je je op

Nadere informatie

EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET

EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET EUROPESE SOCIAAL-DEMOCRATEN: VOORSTANDER VAN DE EUROPESE GRONDWET Richard Corbett, lid van het EP De Europese grondwet is een grote verbetering

Nadere informatie

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding

Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar. Docentenhandleiding Ontdek Europa! - een boekje en educatief onlinespel voor kinderen van 9-12 jaar Docentenhandleiding I. DOELSTELLINGEN de belangstelling voor Europa en de Europese Unie bevorderen bij kinderen in de leeftijdsgroep

Nadere informatie

Filosofie en ethiek van de techniek Steven Dorrestijn

Filosofie en ethiek van de techniek Steven Dorrestijn Filosofie en ethiek van de techniek Steven Dorrestijn Saxion Hogeschool & Universiteit Twente Deventer/Enschede, NL Techniek, gedrag en milieu Moralisering van apparaten Hans Achterhuis Daadkracht der

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800

Tijd van pruiken en revoluties 1700 1800 Onderzoeksvraag: Hoe probeerde men tijdens de Franse Revolutie enkele Verlichtingsidealen in praktijk te brengen? Kenmerkende aspect: De democratische revoluties in westerse landen met als gevolg discussies

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Inleiding geschiedenis Griekenland

Inleiding geschiedenis Griekenland Europa rond de Middellandse Zee rond 500 v. Chr. Sint-Janslyceum s-hertogenbosch, Theo Manders Inleiding geschiedenis Griekenland Rond 2000 v. Chr. Stedelijke centra: Op Kreta, Minoische cultuur Op Griekse

Nadere informatie

Frits Meijering is docent Master of Education & Master Social Work NHL E-mail: f.c.meijering@gmail.com

Frits Meijering is docent Master of Education & Master Social Work NHL E-mail: f.c.meijering@gmail.com Journal of Social Intervention: Theory and Practice 2013 Volume 22, Issue 1, pp. 72 78 URN:NBN:NL:UI:10-1-114399 ISSN: 1876-8830 URL: http://www.journalsi.org Publisher: Igitur publishing, in cooperation

Nadere informatie

Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties!

Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties! Karel Poma: Het is nu aan de jongere generaties! Karel Poma Laat mij in de eerste plaats toe om u te danken voor uw aanwezigheid. Uw belangstelling voor de Verlichting bewijst dat deze visie op de maatschappij,

Nadere informatie

Keuze Atheneum +/ Gymnasium

Keuze Atheneum +/ Gymnasium Keuze Atheneum +/ Gymnasium 19.30 19.45 Welkom 19.45 20.00 Gymnasium & Klassieke Talen 20.00 20.15 Lifestyle Informatics, Grote Denkers, Logica & Argumentatieleer, Drama & Rede. 20.15 21 Vragen voor vakdocenten

Nadere informatie

MORAALFILOSOFIE; LIJST VAN MOGELIJKE EXAMENVRAGEN

MORAALFILOSOFIE; LIJST VAN MOGELIJKE EXAMENVRAGEN MORAALFILOSOFIE; LIJST VAN MOGELIJKE EXAMENVRAGEN 1. Welk verschil is er tussen de legitimiteits- en de doelmatigheidsvraag? De legitimiteitsvraag gaat over wie het recht had om recht te maken, sommigen

Nadere informatie

Inhoud. Deel I Ethiek 13. Deel II Normatieve theorieën 67. Voorwoord 9

Inhoud. Deel I Ethiek 13. Deel II Normatieve theorieën 67. Voorwoord 9 Inhoud Voorwoord 9 Deel I Ethiek 13 Hoofdstuk 1 Inleiding: wat is ethiek? 14 Inleiding: vier actuele kwesties 15 Descriptieve ethiek, normatieve ethiek en meta-ethiek 17 Ethiek als argumentatievak 18 Alledaagse

Nadere informatie

Leren Filosoferen. Tweede avond

Leren Filosoferen. Tweede avond Leren Filosoferen Tweede avond Website Alle presentaties zijn te vinden op mijn website: www.wijsgeer.nl Daar vind je ook mededelingen over de cursussen. Hou het in de gaten! Vragen n.a.v. vorige keer

Nadere informatie

2.2 Ontdekken van morele problemen

2.2 Ontdekken van morele problemen 2.2 Ontdekken van morele problemen 1 ste leerjaar 2 de leerjaar als we kiezen tussen - goed of slecht - rechtvaardig of onrechtvaardig - eerlijk of oneerlijk - solidair of niet solidair als waarden een

Nadere informatie

Humanisme en het Avondland

Humanisme en het Avondland bw Vanheste, humanisme hd 18-12-2007 13:53 Pagina 3 Humanisme en het Avondland De Europese humanistische traditie Jeroen Vanheste DAMON bw Vanheste, humanisme hd 18-12-2007 13:53 Pagina 5 Inhoud Woord

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19116 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Dartel, Hans van Title: Naar een handelingsgericht ethiekbeleid voor zorgorganisaties

Nadere informatie

INHOUD DEEL I VERZEKERINGSFRAUDE IN MAATSCHAPPELIJK PERSPECTIEF. Hoofdstuk I. Verzekeringsfraude in historisch perspectief... 17

INHOUD DEEL I VERZEKERINGSFRAUDE IN MAATSCHAPPELIJK PERSPECTIEF. Hoofdstuk I. Verzekeringsfraude in historisch perspectief... 17 INHOUD Woord vooraf.......................................................... v Dankwoord.......................................................... vii Inleiding.............................................................

Nadere informatie

Informatiemaatschappij. College 6. Ethiek in de informatiemaatschappij. De maatschappij verandert. Lastige kwesties

Informatiemaatschappij. College 6. Ethiek in de informatiemaatschappij. De maatschappij verandert. Lastige kwesties Informatiemaatschappij College 6 ICT en ethiek College 6 De maatschappij verandert Ethiek in de informatiemaatschappij ICT zorgt voor nieuwe (morele) vraagstukken waarvoor geen pasklare antwoorden bestaan.

Nadere informatie

Democratie als gastheer van het populisme

Democratie als gastheer van het populisme Democratie als gastheer van het populisme Ruim 10 jaar geleden werd er in Nederland nog nauwelijks gesproken over populisme. De doorbraak van de Lijst Pim Fortuyn in 2002 bracht hier verandering in. Sindsdien

Nadere informatie

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 33 vragen. In totaal kun je hiervoor 54 punten halen. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

geschiedenis (nieuwe stijl)

geschiedenis (nieuwe stijl) Examen HAVO 2008 tijdvak 1 dinsdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis (nieuwe stijl) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 29 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen.

Nadere informatie

Lesontwerp 6. Het schrijven van een filosofisch essay

Lesontwerp 6. Het schrijven van een filosofisch essay Lesontwerp 6. Het schrijven van een filosofisch essay Ontwikkelaars School Vak Groep Genre Joop van der Kuip & Frans Diederen St.-Odulphuslyceum, Tilburg filosofie & Nederlands 5 vwo argumenteren Doel

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Projectoproep / Commemoraties 1914-18

Projectoproep / Commemoraties 1914-18 1. Algemene Informatie 1.1 Context Herdenkingsplechtigheden Eerste Wereldoorlog (1914-18) in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest maakt zich op voor de herdenking van honderd

Nadere informatie

Ideologieanalyse: Tocqueville als liberaal of conservatief?

Ideologieanalyse: Tocqueville als liberaal of conservatief? Ideologieanalyse: Tocqueville als liberaal of conservatief? Docent: Jelle de Bont F. de Kloe 444049 Postvak 54 Onderwijsgroep 3 25 februari 2008 Blok BA CW 1D, opdracht 3C Aantal woorden 2172 Van 1839

Nadere informatie

Overzicht toetsdossiers

Overzicht toetsdossiers Examendossier Spaanse taal - HAVO 2013-2015 TT I Grammatica: hoofdstuk 1 tot en met 3 Cijfer1-10 Geen 0 20 TT II Grammatica: hoofdstuk 4 tot en met 6 Cijfer1-10 Geen 0 40 TT III Grammatica: hoofdstuk 7

Nadere informatie

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters.

1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de juiste chronologische volgorde. Noteer alleen de letters. Oefenrepetitie geschiedenis SUCCES!!! 4 Havo Periode 1 Tijdvakken 1 t/m 4 Dyslectische leerlingen slaan de vragen met een asterisk (*) over. DOOR DE TIJD HEEN 1. Zet de onderstaande gebeurtenissen in de

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES

PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES PROCESDOEL 4 VERANTWOORDELIJKHEID VOOR HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE GENERATIES Bijzondere procesdoelen 4.1 Verantwoordelijkheid tegenover zichzelf 4.2 Eerbied voor de anderen 4.3 Zorg voor de anderen 4.4 Eerbied

Nadere informatie

Dit uittreksel is te gebruiken bij het boek: Encyclopedie van de Rechtswetenschap I: Grondslagen

Dit uittreksel is te gebruiken bij het boek: Encyclopedie van de Rechtswetenschap I: Grondslagen De Tentamenbank biedt een compleet pakket studiematerialen aan. In dé studentenwinkels van Nederland vind je bijvoorbeeld uitgebreide boekuittreksels, handige schema s, collegeaantekeningen en oefententamens.

Nadere informatie

DERDE POSE GODSDIENST VWO KLAS 5 POSTERPRESENTATIE

DERDE POSE GODSDIENST VWO KLAS 5 POSTERPRESENTATIE 2010-2011 DERDE POSE GODSDIENST VWO KLAS 5 POSTERPRESENTATIE CSG CALVIJN GODSDIENST - VREEWIJK POSTERPRESENTATIE Je maakt deze presentatie in groepjes van twee (of anders in overleg met de docent). Gezien

Nadere informatie