Groen in de klas. Anouk Pelzer Innovatieadviseur Aldus bouwinnovatie Projectleider onderzoeksproject BGG Architect

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Groen in de klas. Anouk Pelzer Innovatieadviseur Aldus bouwinnovatie Projectleider onderzoeksproject BGG Architect"

Transcriptie

1 Groen in de klas Anouk Pelzer Innovatieadviseur Aldus bouwinnovatie Projectleider onderzoeksproject BGG Architect / 1

2 Wat gaan we doen in deze les? _ Waarom groen? _ Belang en kwaliteiten van groen _ Effect op prestaties _ Ontwerp - groen in/op/om school _ Tekenen!

3 Waarom groen? 3

4 Agnes van den Berg: psychologische invloed van groen _ Mens is opgegroeid in de natuur (evolutie) _ Groen heeft grote esthetische aantrekkingskracht op mensen _ Groen heeft herstellende waarde: contact met natuur stressreductie _ Ondanks biofilie steeds minder natuur in directe leefomgeving _ Maatschappelijk belang om meer natuur in onze leefwereld te introduceren 4

5 Scholen, kantoren, ziekenhuizen... 5

6 Groen is... 6

7 Planten moeten bij voorkeur worden geweerd uit de klas. (uit: Naar een beter binnenmilieu, van GGD en VNG)

8 Wat groen kan doen 8

9 Mensen houden van natuur

10 Groen OM gebouwen _ Demping temperatuur (heat island effect) _ Demping geluid _ Opname CO 2 _ Opname en binden fijnstof _ Bevordering ecologie _ Reduceren stadsstank 10

11 Groen OP gebouwen _ Waterbuffering _ Schaduwwerking _ Demping temperatuur (massa) _ Demping geluid (massa) _ Anti-graffiti _ Camouflage (bijv. van geparkeerde auto s) 11

12 Groen IN gebouwen Luchtkwaliteit _ Verminderen stofbelasting tot 20% (Lohr 1996) afhankelijk van soort plant en blad _ Ruimtekoeling door verdamping (beperkt effect) _ Verminderen luchtverontreiniging (NASA 1989, Wolverton 1996, Wood 2002) allerlei emissies uit bouwmaterialen, apparatuur, mensen in gebouw welke stoffen is plant specifiek 12

13 Groen IN gebouwen Luchtkwaliteit Lepelplant (Spathiphyllum) Krulvaren (Nephrolepis) Goudpalm (Areca) 13

14 Groen IN gebouwen Akoestiek _ Planten kunnen nagalmtijd verlagen _ Substraat levert daaraan belangrijke bijdrage _ Sommige groene wandproducten kunnen concurreren met bestaande akoestische producten op de markt (Van Praag, 2009) 14

15 Groen IN gebouwen Daglicht _ Planten hebben licht nodig om te leven; minimaal 500 lux (varen) zonplanten >3000 lux (sanseveria) _ Daglicht ook voor mensen belangrijk (zicht, gezondheid, prestatie) _ Daglicht kan bijdrage leveren aan energiehuishouding (warmte) 15

16 Groen IN gebouwen Gezondheid _ Via verbeteren luchtkwaliteit verbetert ook de gezondheid _ Groen is goed om naar te kijken: dat werkt herstellend en stressverlagend (Ulrich) 16

17 Groen en kinderen 17

18 Natuur op verschillende schaalniveaus klaslokaal school schoolplein trapveldje speeltuin wijkgroen stadspark 18

19 Groen in de OMGEVING _ Kinderen in groene woonomgeving (parken, bossen, landbouw) komen minder vaak bij huisarts (Maas 2009) _ Belang van spelen in natuurlijke omgevingen voor creativiteit en motoriek 19

20 Groen in de OMGEVING _ Positieve effecten van schooltuinen _ Kinderen zijn gebaat bij gevarieerd, regelmatig en direct contact met de natuur, maar nog te weinig onderzoek voor harde conclusies. (Gezondheidsraad 2004) 20

21 Groen in de SCHOOL _ Educatief: leert kinderen over duurzame omgeving _ Voedend: groen levert vruchten, voedt dieren en mensen. Kinderen zijn ver verwijderd van dit besef. _ Natuurbewustzijn: ervaren van seizoenen, zien dat planten groeien en dat je ervoor moet zorgen 21

22 Groen in de KLAS _ Lokaal aantrekkelijker _ Minder afwezig door ziekte _ Minder gezondheidsklachten _ Kinderen beter geconcentreerd _ Contact met de natuur verbetert ook concentratie van kinderen met ADHD (Fjeld 2002, Han 2008, Faber Taylor & Kuo 2008) 22

23 Groen in de KLAS Studie Fjeld in klaslokaal met planten en fullspectrum licht _ 9% minder gezondheidsklachten terwijl toename van 12% in controlegroep _ Kinderen minder ziek rest van het jaar _ Kinderen beter geconcentreerd in klas met planten (Afname score betekent dat leerlingen meer tevreden waren met klaslokaal.) Characteristic Control Intervention group Exiting - Boring Special - Ordinary Beautiful - Ugly Bright - Dark Comfortable - Uncomfortable Good air quality - poor air quality

24 Groen in de KLAS Studie in Taiwan, Han 2008: _ Lokaal aantrekkelijker _ Kinderen beter geconcentreerd _ Minder afwezig door ziekte _ Geen effecten op welbevinden of stressgevoelens, maar planten waren achterin klas geplaatst: buiten zicht kinderen 24

25 Groene Longen in de Klas Ontwerp Onderzoeksproject bgg/ Mede mogelijk gemaakt door Rabobank 25

26 Een studie naar de voorwaarden voor succesvolle integrale groentoepassingen in basisscholen _ Het belang van groen, op esthetisch, vitaliserend en voedend niveau _ De weerstand tegen toepassing van groen in scholen _ Een plan van aanpak om de acceptatie van groen in scholen te bevorderen 26

27 Doe mee! _ Deel uw ervaringen met groene longen in de klas met ons. _ Bent u als school geïnteresseerd in meer groen in de klas en wilt u meewerken aan een pilootproject? 27

28 Ontwerp 28

29 Groen in het ontwerpproces _ Neem groen al in een vroeg stadium mee in overwegingen _ Integrale groentoepassing vraagt om deskundigheid: planten en bouwfysica _ Consequenties voor constructie of voor bouwvolgorde (grote boom kan later niet meer naar binnen) 29

30 Integraal ontwerp _ Planten hebben daglicht nodig: Glasoppervlak Glastype Zon- en lichtregulering _ Aanvullend kunstlicht _ Planten moeten onderhouden en gevoed worden _ Ruimte met planten moeten goed geventileerd worden 30

31 Voorbeeld: kas 31

32 Voorbeeld: kas 32

33 Samenvattend Top 3 waarom groen op school 1. Goed voor binnenmilieu 2. Goed voor gezondheid 3. Goed voor natuurbewustzijn Top 3 waarom geen groen op school 1. Onderhoud 2. Kosten 3. Bewijslast invloed prestatie 33

34 Tekenopdracht Ideale groenproduct voor school 34

Groen onderzoek _. overzicht onderzoeksresultaten Groene longen in de klas Renoveren met groen en glas Groen licht voor ouderenzorg

Groen onderzoek _. overzicht onderzoeksresultaten Groene longen in de klas Renoveren met groen en glas Groen licht voor ouderenzorg Groen onderzoek _ overzicht onderzoeksresultaten Groene longen in de klas Renoveren met groen en glas Groen licht voor ouderenzorg Marco van Zandwijk www.bouwenmetgroenenglas.nl / marco@bouwenmetgroenenglas.nl

Nadere informatie

Project Plant in de klas Air So Pure oktober 2011

Project Plant in de klas Air So Pure oktober 2011 1 2 Management samenvatting Het slechte klimaat in de klaslokalen is een zorg die erkend wordt door de overheid. Het grote aantal kinderen in een relatief kleine ruimte leidt tot te hoge concentraties

Nadere informatie

Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven. Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009

Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven. Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009 Meten is weten (wat te doen) Gezondheid in woningen, scholen en kinderdagverblijven ir. Henk Versteeg Presentatie 3e kennisdag Bouwfysica 14 mei 2009 Lichtveld Buis & Partners BV Raadgevende ingenieurs

Nadere informatie

Fyta y g ta oras BV Planten in de klas

Fyta y g ta oras BV Planten in de klas Fytagoras BV Plant and sensor innovations Planten in de klas www.fytagoras.nl Located in bioscience city Leiden Central to the Dutch Greenport (Westland) Located in BioScience park Leiden, Leiden University

Nadere informatie

Stichting Living Daylights. Light Inspirations. ir Atto Harsta

Stichting Living Daylights. Light Inspirations. ir Atto Harsta Stichting Living Daylights Light Inspirations ir Atto Harsta oprichter & bestuurder Stichting Living Daylights directeur Aldus bouwinnovatie voorzitter Booosting ir Atto Harsta directeur Aldus bouwinnovatie

Nadere informatie

Een gezond binnenmilieu op school, daar gaan we voor!

Een gezond binnenmilieu op school, daar gaan we voor! Een gezond binnenmilieu op school, daar gaan we voor! Vlaamse NME-dag Workshop Gezond Binnen 20 oktober 2009 Dieter Deplancke Nel Van lent Medisch milieukundigen bij de Logo s 1 2 Aandacht: Binnenmilieu

Nadere informatie

Daglicht & materiaalkeuze

Daglicht & materiaalkeuze Daglicht & materiaalkeuze Daglicht & materiaalkeuze stemming gezondheid beleving buiten gezondheid transparantie laagdrempelig sfeer rustgevendheid band met natuur centraal punt grensvervaging luchtigheid

Nadere informatie

Groene longen in de klas _

Groene longen in de klas _ Groene longen in de klas _ literatuurstudie bijlage A eindrapportage versie 29 april 2011 A Project Gebouw X, Chr. Hogeschool Windesheim, Zwolle (Broekbakema Architecten) Ontwerp Copijn Bron Copijn 1 Bouwen

Nadere informatie

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012

Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Programma van Eisen Frisse Scholen april 2012 Voor u ligt het Programma van Eisen Frisse Scholen. Dit Programma van Eisen dient als leidraad voor opdrachtgevers van nieuw- en verbouw van scholen (schoolbesturen

Nadere informatie

GEZOND GROEN OP DE WERKPLEK. Gezondheidseffecten van planten op de werkplek

GEZOND GROEN OP DE WERKPLEK. Gezondheidseffecten van planten op de werkplek GEZOND GROEN OP DE WERKPLEK Gezondheidseffecten van planten op de werkplek Droge keel? Branderige ogen? Vaak hoofdpijn? Verbeter het werkklimaat met planten! Binnenklimaat Het is niet makkelijk om op kantoor

Nadere informatie

Samenvatting. Invloeden op de gezondheid en op het cognitief functioneren

Samenvatting. Invloeden op de gezondheid en op het cognitief functioneren Samenvatting Het kabinet stelde in 2008 dat de kwaliteit van het binnenmilieu op basisscholen te wensen overlaat. Het gaat dan vooral om de luchtkwaliteit tijdens het stookseizoen, de temperatuur in de

Nadere informatie

GROEN GROENER GROENST

GROEN GROENER GROENST GROEN GROENER GROENST DE BETEKENIS VAN GROEN VOOR ONZE LEEFOMGEVING 10 november 2011 Arda van Helsdingen Copijn Tuin- en Landschapsarchitecten DE BETEKENIS VAN GROEN VOOR ONZE LEEFOMGEVING Wat is groen?

Nadere informatie

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten

Monique Meijerink 30 maart 2009. Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Monique Meijerink Relatie luchtkwaliteit - gezondheidsaspecten Krantenkoppen liegen er niet om Bewoners eisen recht op schone lucht Niks aan de hand, gewoon deuren en ramen dicht Megastal bedreiging voor

Nadere informatie

Plafonds. systemen. Samen van idee tot werkelijkheid. Akoestische plafonds voor het. onderwijs. www.armstrong.nl/plafonds

Plafonds. systemen. Samen van idee tot werkelijkheid. Akoestische plafonds voor het. onderwijs. www.armstrong.nl/plafonds Plafonds systemen Samen van idee tot werkelijkheid plafonds voor het onderwijs www.armstrong.nl/plafonds 4 criteria om de juiste keuze te maken 1 AKOESTISCH In het onderwijs kan ongecontroleerd geluid

Nadere informatie

De vele mogelijkheden van groene wanden

De vele mogelijkheden van groene wanden De vele mogelijkheden van groene wanden 01-11-2013 Redactie Intogreen Google eens op plantenwand en ontdek wat een verrassend creatieve ontwerpen met verticaal groen er worden gemaakt. Dit is helemaal

Nadere informatie

Geluid ongehoord? Invloed van geluid op de gezondheid van leraren in onderwijsgebouwen. Ruud Geerligs Concept developer education

Geluid ongehoord? Invloed van geluid op de gezondheid van leraren in onderwijsgebouwen. Ruud Geerligs Concept developer education Geluid ongehoord? year-month-date/creator Invloed van geluid op de gezondheid van leraren in onderwijsgebouwen Ruud Geerligs Concept developer education Ecophon Parallelweg 17 4878 AH Etten-Leur 076-50

Nadere informatie

Een betere geluidsomgeving. ondersteunt studenten en leraren

Een betere geluidsomgeving. ondersteunt studenten en leraren Een betere geluidsomgeving ondersteunt studenten en leraren Een natuurlijke geluidsomgeving verbetert leren en onderwijzen Breng de natuurlijke omgeving naar binnen de ultieme geluidsabsorber De evolutie

Nadere informatie

1. Welk lesaanbod/lespakket voert de school uit voor het thema binnenmilieu? (meerdere antwoorden mogelijk)

1. Welk lesaanbod/lespakket voert de school uit voor het thema binnenmilieu? (meerdere antwoorden mogelijk) Vignet Milieu, po Vragenlijst Milieu Educatie 1. Welk lesaanbod/lespakket voert de school uit voor het thema binnenmilieu? (meerdere antwoorden mogelijk) o Energieke Scholen o Anders, namelijk... o Geen

Nadere informatie

Groene schoolpleinen, gezonde schoolpleinen? Waarom dan wel? Sjerp de Vries

Groene schoolpleinen, gezonde schoolpleinen? Waarom dan wel? Sjerp de Vries Groene schoolpleinen, gezonde schoolpleinen? Waarom dan wel? Sjerp de Vries Overzicht Natuur in de leefomgeving Gezondheid en welzijn Mogelijke mechanismen achter de relatie Onderzoek specifiek gericht

Nadere informatie

Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder

Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Geef verse lucht de ruimte, woon en werk gezonder Gebouwen zijn steeds beter geïsoleerd. Goed voor de energierekening en het comfort in huis en op kantoor,

Nadere informatie

OVER ONS WAT WIJ DOEN

OVER ONS WAT WIJ DOEN OVER ONS Plant Totaal is een leverancier van planten voor iedere leef- en werkomgeving en kan bedrijven het totaal pakket bieden aan groenvoorzieningen. Het creëren van een natuurlijke omgeving waarin

Nadere informatie

Haal het daglicht uw kantoor binnen DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00

Haal het daglicht uw kantoor binnen DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00 DYNAMISCHE LED PANELEN 1:00 Waarom dynamisch licht Dynamische LED kantoorverlichting van Emmlight (markt introductie medio 2011) is een geavanceerde oplossing om de dynamiek van daglicht te introduceren

Nadere informatie

lucht Geur schept herinnering en brengt ambiance. Iets dat stinkt verdrijft uw gasten, maar de geur van appeltaart verwelkomt hen.

lucht Geur schept herinnering en brengt ambiance. Iets dat stinkt verdrijft uw gasten, maar de geur van appeltaart verwelkomt hen. lucht Geur Ventilatie Buitenlucht Emotie Geur schept herinnering en brengt ambiance. Iets dat stinkt verdrijft uw gasten, maar de geur van appeltaart verwelkomt hen. Innovatieve geursystemen helpen u op

Nadere informatie

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden

Het sprookje van. Wonen. op het mooiste plekje van. Uden Het sprookje van Wonen op het mooiste plekje van Uden park maashorst parkmaashorst.nl P ark M aashorst 1 Uden Noord, grenzend aan Maashorst, is het ideale gebied voor een bijzondere ontwikkeling. Op de

Nadere informatie

2.. GEZONDE STADSLUCHT, GEEN UTOPIE

2.. GEZONDE STADSLUCHT, GEEN UTOPIE 5 2.. GEZONDE STADSLUCHT, GEEN UTOPIE Luchtkwaliteit in de stad even goed als op het platteland. Een goede luchtkwaliteit is goed mogelijk via het elimineren van de verbrandingsmotor uit het verkeer, het

Nadere informatie

CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar

CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar CO 2 footprint tussenrapportage 2015 1 e half jaar Naam opdrachtgever: Unipro BV Adres: Bouwstraat 18 Plaats: Haaksbergen Uitgevoerd door: Zienergie BV Adres: Dokter Stolteweg 2 Plaats Zwolle Telefoon:

Nadere informatie

De geluidsomgeving in ziekenhuizen Invloed op patiënt & professional. Jikke Reinten MSc jikke.reinten@hu.nl 28/05/15

De geluidsomgeving in ziekenhuizen Invloed op patiënt & professional. Jikke Reinten MSc jikke.reinten@hu.nl 28/05/15 De geluidsomgeving in ziekenhuizen Invloed op patiënt & professional Jikke Reinten MSc jikke.reinten@hu.nl Gezondheid volgens de WHO: good health is a state of complete physical, social and mental well-being,

Nadere informatie

DAK- en GEVELGROEN introductie, inspiratie en kwaliteit

DAK- en GEVELGROEN introductie, inspiratie en kwaliteit DAK- en GEVELGROEN introductie, inspiratie en kwaliteit Het doel van deze presentatie is om te inspireren over toepassingsmogelijkheden voor groene daken en gevels. Gegevens over systemen en functies zijn

Nadere informatie

Akoestisch comfort, hoe bereik je dat?

Akoestisch comfort, hoe bereik je dat? Akoestisch comfort, hoe bereik je dat? Room Acoustic Comfort tm This slide is used for start page and chaptering. Insert your image here (The image should cover the whole grey square by doing that you

Nadere informatie

We waren Intergemeentelijk en nu

We waren Intergemeentelijk en nu We waren Intergemeentelijk en nu Ruud Veen Gemeente Haarlem Bouwfysica Lid Werkgroep Gezondheid & Energiezuinigheid Bestuurslid Nederlands Vlaamse Bouwfysica Vereniging (NVBV) April 2011 Regiodagen 2011

Nadere informatie

GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015

GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015 GELUID ONDER CONTROLE PRESENTATIE ERGO DIRECT - 22 MEI 2015 Rekening houden met akoestiek Waarom? Net als licht, lucht en warmte is akoestiek onderdeel van bouwfysica Bouwfysica wordt in ontwerp geregeld'

Nadere informatie

HR WTW-schoolunits vraaggestuurd ventileren

HR WTW-schoolunits vraaggestuurd ventileren aan schoolkinderen en docenten! HR WTW-schoolunits vraaggestuurd ventileren Fluisterstille, frisse klaslokalen..! Met de speciaal voor scholen ontwikkelde ventilatiesystemen van Auerhaan Klimaattechniek

Nadere informatie

Verbetering van concentratie, motivatie en coöperatief leergedrag Klaslokaal van de toekomst! Kim van Rosmalen

Verbetering van concentratie, motivatie en coöperatief leergedrag Klaslokaal van de toekomst! Kim van Rosmalen Verbetering van concentratie, motivatie en coöperatief leergedrag Klaslokaal van de toekomst! Kim van Rosmalen 2012 1 SchoolVision -veel media aandacht Licht van invloed op concentratie leerlingen WINTELRE

Nadere informatie

Natuurlijke ventilatie van leslokalen

Natuurlijke ventilatie van leslokalen Natuurlijke ventilatie van leslokalen Seminar Actiflow - CFD in de bouw 20 mei 2011 ir. Henk Versteeg Inhoud presentatie Introductie LBP SIGHT Binnenmilieu basisscholen Ventilatie basisschool De Schakel

Nadere informatie

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen

Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Op weg naar een beter binnenmilieu in bestaande schoolgebouwen Seminar Swegon Air Academy 11 november 2008 ir. Froukje van Dijken BBA Binnenmilieu 010-2447025 www.binnenmilieu.nl Dagelijks 20.000 leerlingen

Nadere informatie

Spelen in het groen. Agnes van den Berg Roderik Koenis Magdalena van den Berg

Spelen in het groen. Agnes van den Berg Roderik Koenis Magdalena van den Berg Spelen in het groen Effecten van een bezoek aan een natuurspeeltuin op het speelgedrag, de lichamelijke activiteit, de concentratie en de stemming van kinderen Agnes van den Berg Roderik Koenis Magdalena

Nadere informatie

Groene longen in de klas _

Groene longen in de klas _ Groene longen in de klas _ eindrapportage versie 29 april 2011 Project Gebouw X, Chr. Hogeschool Windesheim, Zwolle (Broekbakema Architecten) Ontwerp Copijn Bron Copijn 1 Bouwen met Groen en Glas introductie

Nadere informatie

Beter leren in een gezonde school

Beter leren in een gezonde school Beter leren in een gezonde school drs. L. Haans en ir. A.C. Boerstra, BBA Boerstra Binnenmilieu Advies Het binnenmilieu in basisscholen is van groot belang omdat jonge kinderen een groot deel van hun tijd

Nadere informatie

BELBLOCK Betonmetselstenen als het ook stil moet zijn

BELBLOCK Betonmetselstenen als het ook stil moet zijn akoestiek 4 Het akoestische comfort is een essentieel aspect van de kwaliteit van een ruimte. Terwijl onze leefomgeving luidruchtiger wordt, stellen we steeds hogere eisen, ook wat de geluidshinder betreft.

Nadere informatie

www.systeemplafond.nu Facett Facett Facett Lux Het direct te monteren plafondpaneel.

www.systeemplafond.nu Facett Facett Facett Lux Het direct te monteren plafondpaneel. 140 Lux Het direct te monteren plafondpaneel. Het direct te monteren plafondpaneel dat zorgt voor een goede thermische isolatie. Aan plafonds in bijvoorbeeld parkeergarages, trappenhuizen en industriële

Nadere informatie

Welkom bij BouwLokalen. Gezond bouwen en verbouwen

Welkom bij BouwLokalen. Gezond bouwen en verbouwen Welkom bij BouwLokalen Gezond bouwen en verbouwen Gezond bouwen en verbouwen ing. John Bouwman Adviesburo Nieman B.V. april/mei 2005 Adviesburo Nieman: wie en wat? Middelgroot ingenieursbureau ca. 50 medewerkers

Nadere informatie

Nu: Stichting Schoolplein Kindcentrum Onder de Linde Hegelsom: Projectplan realisatie natuurlijk speel- en leerplein. Straks:

Nu: Stichting Schoolplein Kindcentrum Onder de Linde Hegelsom: Projectplan realisatie natuurlijk speel- en leerplein. Straks: Nu: Stichting Schoolplein Kindcentrum Onder de Linde Hegelsom: Projectplan realisatie natuurlijk speel- en leerplein. Straks: 1. Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave... 2 2. Inleiding... 3 3. Aanleiding voor

Nadere informatie

Discussiebijeenkomst Breeam In-Use Wat levert het op voor de gebruiker?

Discussiebijeenkomst Breeam In-Use Wat levert het op voor de gebruiker? Dutch Green Building Week, 16 september 2013 ANWB & Techniplan Adviseurs 1. Introductie (15.15 15.25 uur) 2. Vraagstelling DGBC Stefan van Uffelen (15.25 15.30 uur) 3.1. Discussie in workshopvorm deel

Nadere informatie

'Your air.. Our care!'

'Your air.. Our care!' 'Your air.. Our care!' Beknopt kan hiermee de missie van KlimaVent environment worden omschreven. Ventileren is een vak. Een vak waar KlimaVent zich dagelijks mee bezig houdt. Voor het creëren van een

Nadere informatie

BouwLokalen Thema 3 Klimaatneutraal bouwen

BouwLokalen Thema 3 Klimaatneutraal bouwen Rabobank-Booosting, 1 BouwLokalen Thema 3 Klimaatneutraal bouwen De rol van energiebesparing in de bouwsector 7 oktober 2008: Leeuwarden 8 oktober 2008: Doetinchem John Veeken DGMR Rabobank Westland Duurzaam

Nadere informatie

Projectnummer: 13908 Projecttitel: Planten in de klas

Projectnummer: 13908 Projecttitel: Planten in de klas 2 Inhoudsopgave Pagina: 0. Management Samenvatting 5 1. Inleiding 10 2. Doelen in het project 12 3. Fasering 14 4. Opzet van de studies, materialen en methoden en resultaten per fase en deel 15 4.1. Fase

Nadere informatie

Wateringse Veld College Den Haag

Wateringse Veld College Den Haag Wateringse Veld College Den Haag Project Adres: Plaats: Telefoon: URL: Referentiebeeld: Missouri 1, 2548 HT Den Haag 070 3082500 http://www.sgzuidwest.org/ Bottom Line Verkeersruimten uitgevoerd met standaardelementen

Nadere informatie

Verdeling van Groen in de G4 en perspectieven

Verdeling van Groen in de G4 en perspectieven Verdeling van Groen in de G4 en perspectieven Piet Lagas 1 Inhoud 1. Belang van Groen in de stad 2. Verdeling groen in G4 3. Straatbomen in de stad 4. Groene daken 5. I have a dream - baten 6. Perspectieven

Nadere informatie

Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints

Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints Prediction and early intervention in employees at risk for sickness absence due to psychosocial health complaints Dr. Saskia Duijts Dr. IJmert Kant Dr. Gerard Swaen Prof. dr. Piet van den Brandt Effectiviteit

Nadere informatie

Groener bouwen. groener leven

Groener bouwen. groener leven Groener bouwen groener leven ontspannen in een gezonde buitenruimte daktuinen en gevelbegroening waterbuffering onderscheidend vermogen waarde toevoegen Groener bouwen betekent het inrichten van de buitenruimte

Nadere informatie

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8

Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Plant in de klas Instructieblad leerkracht Groep 6/7/8 Colofon Titel: Plant in de klas - Instructieblad leerkracht, groep 6/7/8 Auteurs: Nienke van den Berg Hilde Spitters (NIGZ) Redacteuren: John Luteijs

Nadere informatie

Een succesvol verkeersspel voor basisscholen

Een succesvol verkeersspel voor basisscholen De Verkeersslang Een succesvol verkeersspel voor basisscholen De Verkeersslang Veel kinderen gaan in Nederland lopend of fietsend naar school. Toch is er een aanzienlijk aantal ouders dat hun kinderen

Nadere informatie

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie?

Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Zuiniger met CO 2 bij gelijkblijvende of hogere productie? Sander Pot (Plant Dynamics BV) i.s.m. Govert Trouwborst (Plant Lighting BV) Sander Hogewoning (Plant Lighting BV) Stefan Persoon (Inno Agro BV)

Nadere informatie

Bewoners, huisdieren en planten produceren dagelijks tien liter vocht. onderhouden+verbouwen. Ventilatie Onderhoud. eigen huis magazine

Bewoners, huisdieren en planten produceren dagelijks tien liter vocht. onderhouden+verbouwen. Ventilatie Onderhoud. eigen huis magazine onderhouden+verbouwen eigen huis magazine Bewoners, huisdieren en planten produceren dagelijks tien liter vocht Ventilatie Onderhoud 32 eigen huis magazine jan 2013 31 24 uur per dag frisse lucht Ventileren

Nadere informatie

Rapportage luchtkwaliteit Ambachtsmark 3

Rapportage luchtkwaliteit Ambachtsmark 3 Rapportage luchtkwaliteit Ambachtsmark 3 Gemeente Almere Dienst Stedelijke Ontwikkeling Team Ruimte&Wonen A. Sjauw Telefoon (036) 5484057 Fax (036) 5399920 Stadhuisplein 1 Postbus 200 1300 AE Almere Telefoon

Nadere informatie

Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen. Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl

Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen. Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl Hogeschool van Amsterdam College Duurzaam Bouwen Tjerk Reijenga BEAR Architecten www.bear.nl Introductie Architect / directeur BEAR Architecten Bureau voor Ecologie, Architectuur en Renovatie (BEAR) Redacteur

Nadere informatie

Bewoners ervaringen & energiemetingen Poorters van Montfoort

Bewoners ervaringen & energiemetingen Poorters van Montfoort Bewoners ervaringen & energiemetingen Poorters van Montfoort BBA Binnenmilieu ir. Eline Vermeulen ev-bba@binnenmilieu.nl 1 ACTIVE HOUSE RADAR (bron: ActivehouseNL.info) Berekende prestatie voor de renovatie

Nadere informatie

5.1 Planten in gebouwen: luchtverbeteraars en stresskillers

5.1 Planten in gebouwen: luchtverbeteraars en stresskillers 5.1 Planten in gebouwen: luchtverbeteraars en stresskillers Ir. John Bergs (BenR adviseurs voor duurzaamheid, Amersfoort) Samenvatting Dit artikel gaat vooral over planten in de kantooromgeving, maar er

Nadere informatie

Luchtkwaliteit, geluid en verkeer

Luchtkwaliteit, geluid en verkeer Luchtkwaliteit, geluid en verkeer Door Ton Hesselmans Hoofd Leefomgeving & Milieu CROW Luchtkwaliteit, geluid en verkeer 1 Samen werken aan een succesvolle en duurzame openbare ruimte Schone lucht is cruciaal

Nadere informatie

Binnenmilieu op de basisschool verdient meer aandacht

Binnenmilieu op de basisschool verdient meer aandacht Binnenmilieu op de basisschool verdient meer aandacht Het binnenmilieu in basisscholen is niet altijd wat het zijn moet. De luchtkwaliteit laat soms te wensen over, wat gezondheidsklachten kan veroorzaken.

Nadere informatie

Living Lab van de energietransitie. www.tertium.nl

Living Lab van de energietransitie. www.tertium.nl Living Lab van de energietransitie www.tertium.nl 1. Gespreksleiding 2. Wetenschap & Samenleving 3. Participatie Natasja van den Berg Menno van der Veen @tertiumnl www.tertium.nl Inhoud 1. Korte inleiding

Nadere informatie

MUUR. Verticale moestuinen. Ook als je weinig ruimte hebt.

MUUR. Verticale moestuinen. Ook als je weinig ruimte hebt. NAtuur OPJE MUUR Verticale moestuinen. Ook als je weinig ruimte hebt. Natuur op je Muur Natuur op je Muur levert een systeem om verticale (moes)tuinen mee aan te leggen. Voor op je balkon, je school, of

Nadere informatie

Vragenlijst leerlingen Eureka! Oberon & Eureka!, januari 2012

Vragenlijst leerlingen Eureka! Oberon & Eureka!, januari 2012 Vragenlijst leerlingen Eureka! Oberon & Eureka!, januari 2012 Toelichting Beste leerling, Jij zit in de Eureka!-klas. We zijn benieuwd naar jouw mening. Die kun je geven in deze vragenlijst. Die bestaat

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Productiviteit in Kantoren

Gezondheid, Welzijn & Productiviteit in Kantoren Gezondheid, Welzijn & Productiviteit in Kantoren Colofon Deze publicatie is een co-productie van de leden van de Kopgroep Gezondheid en Comfort en de Dutch Green Building Council. De volgende gezondheid-

Nadere informatie

LEC - Light Energy Controller

LEC - Light Energy Controller LEC - Light Energy Controller Energiebesparing voor al uw gasontladingslampen met conventioneel voorschakelapparaat LEC - Spanningsregeling Bewezen oplossing in 18,000 installaties Regelt, optimaliseert

Nadere informatie

Voel je thuis op je werk: de voordelen van planten op kantoor GEZOND GROEN

Voel je thuis op je werk: de voordelen van planten op kantoor GEZOND GROEN Voel je thuis op je werk: de voordelen van planten op kantoor GEZOND GROEN OP DE WERKPLEK Mensen die zich op hun werk thuis voelen, werken met meer plezier en zijn minder vaak ziek. Ze zijn beter in staat

Nadere informatie

Testimonial. Montessorischool - Amsterdam

Testimonial. Montessorischool - Amsterdam Testimonial Montessorischool - Amsterdam IR. HANS KUIPER. ARCHITECT: Beste schoolgebouw van Amsterdam dankzij Rockwool Aan het uiterlijk van de 5e Montessorischool aan de Herschelstraat in Amsterdam is

Nadere informatie

Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009

Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009 Stedelijk groen en luchtkwaliteit Waarom luchtzuiverend groen in de ruimtelijke planvorming? Gezonde Ruimtelijke Ordening 25 februari 2009 fred@tripleee.nl Het probleem van fijn stof? Stadsgroen en luchtkwaliteit

Nadere informatie

Akoestiek. Niek Versfeld. Siméa. klinisch fysicus-audioloog KNO/Audiologie VUmc, Amsterdam. commissie schoolaudiologie

Akoestiek. Niek Versfeld. Siméa. klinisch fysicus-audioloog KNO/Audiologie VUmc, Amsterdam. commissie schoolaudiologie Akoestiek Niek Versfeld klinisch fysicus-audioloog KNO/Audiologie VUmc, Amsterdam Siméa commissie schoolaudiologie Akoestiek in klaslokalen Goede luister- en spreekomstandigheden Weinig achtergrondgeluiden

Nadere informatie

Duurzame bouw door zonregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe

Duurzame bouw door zonregulering. Wouter Beck Hunter Douglas Europe Duurzame bouw door zonregulering Wouter Beck Hunter Douglas Europe Duurzame bouw door zonregulering 1. Uitdagingen in de gebouwde omgeving 2. De kracht van de zon 3. Energie 4. Comfort Binnenklimaat Trend:

Nadere informatie

Deelrapport Luchtkwaliteit Aanvulling

Deelrapport Luchtkwaliteit Aanvulling Deelrapport Luchtkwaliteit Aanvulling Vlaams-Nederlandse Scheldecommissie Postbus 299-4600 AG Bergen op Zoom + 31 (0)164 212 800 nieuwesluisterneuzen@vnsc.eu www.nieuwesluisterneuzen.eu Rapport Vlaams

Nadere informatie

Bomen en overlast. 8 december 2015

Bomen en overlast. 8 december 2015 Bomen en overlast 8 december 2015 Bomen en overlast 2 INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 3 2. Wat te doen bij overlast van bomen van de gemeente?... 4 2.1. Schaduw... 4 2.2. Invloed op de productiviteit van

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

Groenbeheer Westeinde. Presentatie: Nico Kelderhuis 12 november 2015

Groenbeheer Westeinde. Presentatie: Nico Kelderhuis 12 november 2015 Groenbeheer Westeinde Presentatie: Nico Kelderhuis 12 november 2015 Programma De waarde van Groen Nieuwe groenbeleidsplan Ontwikkelingen Leeuwarden Beheer Leeuwarden Het groen in Westeinde Tips voor de

Nadere informatie

OXYGEN. Brochure 2012-2013.NL

OXYGEN. Brochure 2012-2013.NL OXYGEN Brochure 0-03.NL DE ADEMENDE RADIATOR: Intelligent en hygiënisch ventileren Jaga Oxygen is geen traditionele ventilatie, maar een intelligent gestuurd en energiebesparend luchtverversingssysteem.

Nadere informatie

Inhoud 4 e druk Natuuronderwijs inzichtelijk

Inhoud 4 e druk Natuuronderwijs inzichtelijk Inhoud 4 e druk Natuuronderwijs inzichtelijk Inleiding 1 PLANTEN 1.1 Indeling van het plantenrijk 1.1.1 De groene wereld van de planten 1.1.2 Wieren (algen) 1.1.3 Mossen 1.1.4 Paardenstaarten 1.1.5 Varens

Nadere informatie

Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN

Klimaatverandering. Urgentie in Slow Motion. Bart Verheggen ECN Klimaatverandering Urgentie in Slow Motion Bart Verheggen ECN http://klimaatverandering.wordpress.com/ @Bverheggen http://ourchangingclimate.wordpress.com/ De wetenschappelijke positie is nauwelijks veranderd

Nadere informatie

Gezonde binnenlucht op school? Van belang voor je gezondheid!

Gezonde binnenlucht op school? Van belang voor je gezondheid! Gezonde binnenlucht op school? Van belang voor je gezondheid! www.airatschool.be www.mmk.be/onderwijs www.vlaamselogos.be www.zorg-en-gezondheid.be www.vigez.be Gezonde binnenlucht op school? Belang voor

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

Het milieu in de regio Rotterdam

Het milieu in de regio Rotterdam Het milieu in de regio Rotterdam 2013 Colofon In het project Milieumonitoring Stadsregio Rotterdam werken samen: DCMR Milieudienst Rijnmond Gemeente Rotterdam GGD Rotterdam-Rijnmond Havenbedrijf Rotterdam

Nadere informatie

Productiviteit = output per medewerker, per tijdseenheid gedeeld door input

Productiviteit = output per medewerker, per tijdseenheid gedeeld door input $% &' ( )!! " # * Productiviteit in relatie tot binnenmilieu in kantoren Nadruk op thermisch binnenklimaat, luchtkwaliteit, geluid en licht Ziekteverzuim effecten worden meer summier behandeld dan productiviteit

Nadere informatie

Gezonder binnenklimaat = verbetering van leerprestaties

Gezonder binnenklimaat = verbetering van leerprestaties Vraaggestuurd ventileren op basis van Gezonder binnenklimaat = verbetering van leerprestaties Fris en gezond binnenklimaat Lage onderhoudskosten Lagere energiekosten Laag geluidsniveau Gebruiksvriendelijk

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Belichting in de Glastuinbouw. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011

Belichting in de Glastuinbouw. Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011 Belichting in de Glastuinbouw Tom Dueck, Wageningen UR Glastuinbouw energiek2020, 17 maart 2011 Eén integrale aanpak met 7 transitiepaden: Programma Kas als Energiebron Energie besparen Duurzame energiebronnen

Nadere informatie

Grenzen aan intensivering van de Nederlandse veehouderij

Grenzen aan intensivering van de Nederlandse veehouderij Grenzen aan intensivering van de Nederlandse veehouderij Wageningen, 7 februari 2013 Wouter van der Weijden Stichting Centrum voor Landbouw en Milieu www.clm.nl Dijkhuizen-these 1. Hoge productie per ha

Nadere informatie

Opdrachtgever Locatie Oppervlakte Locatie Programma UNStudio Constructie Installaties Aannemer Landschapsarchitectuur Interieur

Opdrachtgever Locatie Oppervlakte Locatie Programma UNStudio Constructie Installaties Aannemer Landschapsarchitectuur Interieur MIRAI HOUSE Mirai House, het nieuwe kantoor- en laboratoriumgebouw voor farmaceutisch concern Astellas, vormt een nieuw centraal punt in het Bio Science Park in Leiden. Deze internationaal toonaangevende

Nadere informatie

Sportzalen: Arbo-eisen voor geluidniveaus onhaalbaar

Sportzalen: Arbo-eisen voor geluidniveaus onhaalbaar Sportzalen: Arbo-eisen voor geluidniveaus onhaalbaar 6e Kennisdag Bouwfysica 21 mei 2015 Jeroen Vugts Sportzalen: Arbo-eisen voor geluidniveaus onhaalbaar Aanleiding Richtlijnen/eisen Ruimteakoestiek Geluidniveaus

Nadere informatie

.op weg naar een nieuwe toekomst door innovatie met visie. HLO, 12 april2011

.op weg naar een nieuwe toekomst door innovatie met visie. HLO, 12 april2011 .op weg naar een nieuwe toekomst door innovatie met visie HLO, 12 april2011 Op weg naar een nieuwe toekomst HEDEN TOEKOMST Samen worden wat we willen zijn 2 Hobbels op onze weg naar de toekomst Nieuwe

Nadere informatie

Intensieve veehouderij en gezondheid

Intensieve veehouderij en gezondheid Intensieve veehouderij en gezondheid Renske Nijdam Adviseur milieu & gezondheid 3 december 2015 Bureau Gezondheid, Milieu & Veiligheid Samenwerkingsverband GGD en Brabant/Zeeland Arts, toxicologen, milieugezondheidkundigen,

Nadere informatie

Vervolggesprekken over leefbaarheid in en om Heusden

Vervolggesprekken over leefbaarheid in en om Heusden Vervolggesprekken over leefbaarheid in en om Heusden Programma 20.00 uur inloop 20.15 uur welkom door wethouder Martens presentaties van Fred Stouthart (OZOB) en Renske Nijdam (GGD) over geur, fijnstof

Nadere informatie

Duurzaam en comfortabel wonen met de voorzieningen binnen handbereik

Duurzaam en comfortabel wonen met de voorzieningen binnen handbereik Schoolstraat Hilvarenbeek 6 appartementen op een levendige locatie Duurzaam en comfortabel wonen met de voorzieningen binnen handbereik De gemeente Hilvarenbeek ligt in het zuiden van de provincie Noord

Nadere informatie

Te beginnen bij de vloer

Te beginnen bij de vloer Akoestiek op de werkplek Te beginnen bij de vloer Bedrijven profiteren van tevreden, gezonde werknemers Elk jaar raken er duizenden werkdagen verloren als gevolg van ziekteverzuim, wat resulteert in verloren

Nadere informatie

KIES VOOR DE NATUUR OP JE DAK

KIES VOOR DE NATUUR OP JE DAK Groendaksystemen KIES VOOR DE NATUUR OP JE DAK Groendaken zorgen voor een gezondere en aangenamere leefomgeving! Algemeen Groendaken zijn daken waarvan het platte of hellende deel hoofdzakelijk bestaat

Nadere informatie

Aanvullende informatie over luchtkwaliteit en metingen

Aanvullende informatie over luchtkwaliteit en metingen Aanvullende informatie over luchtkwaliteit en metingen Wat doen gemeenten en GGD Amsterdam op het gebied van luchtkwaliteit? De GGD Amsterdam informeert en adviseert de inwoners en het bestuur van Amsterdam

Nadere informatie

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen

DOCENT. Thema: natuur BOMEN BIJ MIJN SCHOOL. groep 3 en 4. Stadshagen In groep 1 en 2 hebben de leerlingen binnen dit thema geleerd dat er in de natuur verschillende kleuren, vormen en texturen te vinden zijn. De leerlingen in groep 3 en 4 richten zich in dit thema op bomen.

Nadere informatie

Bruikbaarheid. Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving. Krieties of is er wat anders aan de hand??:

Bruikbaarheid. Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving. Krieties of is er wat anders aan de hand??: Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Krieties of is er wat anders aan de hand??: Het ontbrekende verhaal bij elk product: Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Elke halve waarheid

Nadere informatie

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep

Even voorstellen: Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel van de Amarant Groep Even voorstellen: Pauwer biedt zorg op maat aan kinderen, jongeren en volwassenen met een lichamelijke beperking, een meervoudige beperking of met nietaangeboren hersenletsel. Vanaf 2015 is Pauwer onderdeel

Nadere informatie

Vitamine G Het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen. Dr. Jolanda Maas VU Medisch Centrum

Vitamine G Het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen. Dr. Jolanda Maas VU Medisch Centrum Vitamine G Het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen Dr. Jolanda Maas VU Medisch Centrum Eerder onderzoek Een groene woonomgeving is gezond! Heeft dit gevolgen voor onze gezondheid? Ja! Mensen

Nadere informatie

Aanbod verschillende types groen in kaart gebracht

Aanbod verschillende types groen in kaart gebracht PERSMEDEDELING DEPARTEMENT LEEFMILIEU, NATUUR EN ENERGIE Dinsdag 28 april 2015 Aanbod verschillende types groen in kaart gebracht In Vlaanderen beschikt elke burger gemiddeld over een aanbod van ruim drie

Nadere informatie

LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020

LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020 1 LOKAAL GEZONDHEIDSBELEID BERGEIJK 2017/2020 FRANK VAN DER MEIJDEN (WETHOUDER GEZONDHEIDSBELEID) MARJON JACOBS (BELEIDSMEDEWERKER GEZONDHEIDSBELEID) TINEKE MEELDIJK (GGD) 2 DOEL VAN DEZE AVOND Integraal

Nadere informatie