Ontwerpfase (32%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase. Bestekfase (33%) Bestekfase (25%) Initiatieffase (67%) Bestekfase (42%)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ontwerpfase (32%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase. Bestekfase (33%) Bestekfase (25%) Initiatieffase (67%) Bestekfase (42%)"

Transcriptie

1 Duurzame beslissers Steeds meer fabrikanten en handelaren in de bouw maken werk van duurzaamheid. De belangrijkste vraag voor deze toeleveranciers is hoe zij hun energiebesparende producten en merken in de handen van hun afnemers krijgen. In dit hoofdstuk zoeken we het antwoord op deze vraag. Hiervoor brengen we de complexe samenstelling van de actoren die betrokken zijn bij het keuzeproces rondom duurzaamheid in kaart. Wanneer wordt de keuze voor duurzame maatregelen en merken gemaakt? Wie kiest deze en op basis waarvan? Fasen en beslissers duurzame materialen Belangrijkste factoren duurzame maatregelen Feiten en beslissers duurzame merken Belangrijkste factoren duurzame merken Conclusie Duurzaamheid is een belangrijk speerpunt van veel toeleveranciers in de bouw. Het keuzeproces rondom duurzame toepassingen en merken verloopt echter vooralsnog ondoorzichtig. Daardoor is het voor hen lastig de concurrentiestrijd met collega s in hun voordeel te beslissen. Meer duidelijkheid over het verloop van het beslissingsproces van de belangrijkste spelers op het gebied van duurzaamheid is gewenst. Het hoofddoel van dit thema is het identificeren van de belangrijkste beslissers en beslissingsmomenten bij duurzame maatregelen en merken en het achterhalen van de motivaties achter de gemaakte keuzes. Fasen en beslissers duurzame materialen In ieder bouwproces komt een moment waarop de keuze voor duurzame maatregelen gemaakt moet worden. Dit keuzemoment is bepalend voor de mate van duurzaamheid van een bouwproject. Als er al vroeg in het proces veel aandacht is voor duurzaamheid, werkt dit in latere fasen door en is er ook gelegenheid om de beschikbare duurzame mogelijkheden volledig te benutten. Het moment waarop er gekozen wordt, bepaalt ook wie die keuze maakt. De architect zal immers vaak leidend zijn als er in de ontwerpfase gekozen wordt, enzovoort. Het bouwproces is verdeeld in de volgende fasen: initiatieffase, ontwerpfase, bestekfase, werkvoorbereidingsfase en uitvoeringsfase. Natuurlijk zijn er ook vóór en na het bouwproces momenten die de keuze voor duurzame maatregelen beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan de rol van de overheid die als wetgever buiten het bouwproces om invloed uitoefent (al kan men beargumenteren dat bouwpartijen op hun beurt weer invloed op dit beleid uitoefenen). Of de rol van de eindgebruiker. Hiermee moet terdege rekening gehouden worden, maar in dit onderzoek wordt deze kant van de medaille grotendeels buiten beschouwing gelaten. Keuzemoment duurzame materialen De keuze voor duurzame maatregelen valt veelal in de eerste fasen van het bouwproces. 62% van de betrokkenen zegt dat deze in de ontwerpfase genomen wordt, terwijl 40% de initiatieffase van een project noemt. Wat opvalt is dat opdrachtgevers (overheid, corporaties en ontwikkelaars) de initiatieffase vaker dan gemiddeld aanwijzen als keuzemoment, terwijl dit volgens uitvoerende partijen juist vaker in de ontwerpfase gebeurt. Dit kan ermee te maken hebben dat bedrijven hun eigen rol in de keuze voor duurzaamheid doorgaans vrij groot achten. De hoge percentages van klusbedrijven en hoofdaannemers bij de uitvoeringsfase onderschrijven dit. Met deze bekende bijwerking moet rekening gehouden worden in dit gehele hoofdstuk. Fase waarin de keuze voor duurzame maatregelen wordt gemaakt (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar

2 Ontwerpfase (82%) Ontwerpfase (32%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase (68%) Ontwerpfase (70%) Initiatieffase (52%) (25%) Initiatieffase (67%) (42%) (20%) (32%) Primaire beslisser duurzame materialen Eén niveau lager in het stroomdiagram staat wie in welke fase verantwoordelijk is voor de keuze voor duurzame maatregelen. Hierbij zijn de fasen van het bouwproces verdeeld naar het moment voor de bouw begint (ontwerp, initiatief en bestek) en het moment hierna (werkvoorbereiding en uitvoering). De keuze voor duurzame maatregelen is vaak al genomen voordat de eerste schop de grond in gaat. In dit geval neemt de opdrachtgever zelf het vaakst de beslissing, op afstand gevolgd door de architect en de woningcorporatie. Deze drie partijen hebben doorgaans ook de grootste rol in de ontwerp en initiatieffase, deze uitkomst is dus niet verrassend. Wel opvallend is dat architecten in de fasen voor de daadwerkelijke bouw eigenlijk alleen door architecten zelf en door aannemers veelvuldig genoemd worden als beslissende partij bij de keuze voor duurzame maatregelen. Overheden noemen de architect helemaal niet, maar steken de hand in eigen boezem. Voor vrijwel alle marktpartijen geldt dit overigens, zoals eerder al aangegeven: zij wijzen veel vaker dan gemiddeld naar zichzelf als beslisser. Installateurs zijn hierop een uitzondering. Zij noemen de W-installateur zelfs nimmer als beslisser. Dit is zeker met het oog op de toenemende installatiequote opvallende. Maar omdat gevraagd is naar de beslisser, wil dit niet zeggen dat de kennis van de installateur niet benut wordt. Hij heeft alleen niet het laatste woord over de keuze voor duurzame maatregelen. Ook in de werkvoorbereidings- en uitvoeringsfase is de opdrachtgever leidend voor de keuze voor duurzame maatregelen. Wie betaalt, bepaalt gaat dus zeker op voor de bouw. De architect is in deze fasen echter verdrongen door de hoofd- en onderaannemer. Alleen architecten zelf en de bouwmanagement- en adviesbureaus zien de bouwmeester nog als belangrijkste speler in de DMU in deze fasen. Deze verschuiving verraadt het gefaseerde karakter van de bouw: de invloed van partijen die verantwoordelijk zijn voor de grote lijnen, neemt later in het proces af ten gunste van uitvoerende partijen. Beslissende partij voor de keuze van duurzame maatregelen voor de bouw (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar (50%) Architect (32%) (51%) (49%) (43%) Architect (42%) (26%) Architect (20%) Advies- en bouwmanagementbureau (22%) (30%) Onderaannemer Eindgebruiker (17%) Architect (7%) (5%) (13%) (7%) Beslissende partij voor de keuze van duurzame maatregelen tijdens de bouw (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar Architect Onderaannemer (58%) (31%) (100%) (41%) (57%) E-installateur (25%) Architect (20%) (36%) (12%) Architect (7%) Woningbouwcorporatie (8%) Woningbouwcorporatie (10%)

3 Veranderingen in de oorspronkelijke keuzes Hoewel men vaak achter gemaakte keuzes blijft staan, kunnen er altijd redenen zijn waarom dit toch niet gebeurt. Om te achterhalen of en wanneer dit voor de keuze voor duurzame maatregelen gebeurt, is gevraagd in hoeveel procent van de projecten er later in het bouwproces nog veranderingen worden aangebracht in de gemaakte keuzes. In 21% van de projecten worden nog veranderingen aangebracht in de initiatieffase zelf. In een kwart van de projecten gebeurt dit in de ontwerpfase. In het algemeen geldt: hoe verder men in het bouwproces komt, hoe minder vaak er nog veranderingen aangebracht (kunnen) worden. Desondanks veranderen de keuzes voor duurzame maatregelen nog bij 13% van de projecten in de uitvoeringsfase. Dit geven vooral uitvoerende partijen zoals de installateur en de onderaannemer aan. Veranderingen aangebracht in de gemaakte keuzes voor duurzame maatregelen (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar Ontwerpfase (31%) Uitvoeringsfase Ontwerpfase Ontwerpfase (30%) Initiatieffase (20%) Uitvoeringsfase (21%) Initiatieffase (17%) (16%) Initiatieffase Ontwerpfase (25%) (15%) Redenen om keuzes te veranderen De belangrijkste reden om een keuze terug te draaien is het financiële plaatje. Veel bedrijven die aangaven dat er veranderingen plaatsvonden, wijzen erop dat het budget te klein was, producten te duur of dat er bespaard moest worden. Onvoorziene externe omstandigheden (zoals aanpassingen van subsidies) daargelaten, blijken partijen dus op voorhand nog niet (goed) in staat om de kosten van duurzame maatregelen goed in te schatten. Diverse partijen noemen ook expliciet onduidelijke terugverdientijden als reden voor het maken van andere keuzes. Een andere veelgenoemde reden om keuzes aan te passen, is voortschrijdend inzicht. Waar komt dit vandaan? Als reden wordt vaak genoemd dat er in de voorbereiding niet goed is nagedacht of dat er na overleg met derden en andere partijen tijdens het proces betere oplossingen bedacht zijn. Een logische oplossing lijkt dan ook het werken in bouwteam. Door aan het begin van een traject met alle betrokkenen rond de tafel te gaan, kan kennis gedeeld worden en zijn minder aanpassingen nodig. Als reden om keuzes later aan te passen wordt ook genoemd dat deze onuitvoerbaar bleken, dat producten niet leverbaar waren of dat de wensen van gebruikers of opdrachtgevers veranderden. Interessant voor fabrikanten is dat er soms andere keuzes worden gemaakt omdat er nieuwere en betere producten beschikbaar zijn gekomen. Er is dus zeker ruimte voor fabrikanten om hun innovaties in het project te krijgen, ook als er al keuzes gemaakt zijn. Beslissers bij veranderen keuze Hiervoor is het natuurlijk wel zaak te weten wie de beslissende partij is voor het veranderen van de keuze. De ondervraagden noemen hierbij wederom het vaakst de opdrachtgever (42%), gevolgd door de corporatie en de hoofdaannemer. De rol van de opdrachtgever is niet verwonderlijk, gezien de redenen die marktpartijen eerder noemden voor het veranderen van een keuze. Beslissende partij voor het veranderen van de keuze van duurzame maatregelen (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar (50%) (32%) (50%) (57%) Architect (26%) Onderaannemer (18%) (32%) E-installateur

4 Eindgebruiker (14%) Architect (6%) W-installateur (5%) (20%) Belangrijkste factoren duurzame maatregelen Met kennis over beslissers en beslismomenten kunnen toeleveranciers een doelgerichte (marketing)strategie opstellen om hun producten en merken in het beslissingsproces te krijgen. Maar om deze strategie concreet te maken is de derde deelvraag essentieel: welke argumenten en motivaties liggen aan de basis van de genomen beslissingen? Om te achterhalen welke factoren het meeste gewicht in de schaal leggen, is marktpartijen die eerder aangaven dat zij de beslisser zijn bij de keuze voor duurzame maatregelen gevraagd welke factoren bij deze keuze beslissend waren. Drie factoren worden met afstand het vaakst genoemd: de betrouwbaarheid van de maatregel, inzicht in de terugverdientijd en de aanschafkosten. Met name voor architecten en bouwmanagement- & adviesbureaus geeft de betrouwbaarheid de doorslag. Waarschijnlijk hangt dit samen met de nieuwigheid van diverse duurzame toepassingen, terwijl opdrachtgevers vaak vragen om bewezen technologieën die minder risicovol zijn. Fabrikanten die een innovatie in de markt willen zetten, zullen hun producten dus uitvoerig moeten testen en documenteren. Dat het kostenplaatje belangrijk is, spreekt voor zich wanneer prijs een argument is om veranderingen in gemaakte keuzes aan te brengen. Opvallend hierbij is wel dat de life-cycle costs in veel mindere mate een rol spelen dan de aanschafkosten. Alleen adviesbureaus en architecten hebben hier oog voor, terwijl deze factor in een ideale situatie leidend zou moeten zijn bij een beslissing. Helaas spelen er andere belangen (of ontbreekt er juist belang) waardoor dit aspect naar de achtergrond verdwijnt. Zo rekenen ontwikkelaars bijvoorbeeld veel vaker alleen met aanschafkosten. Een belangrijke conclusie is dat de persoonlijke motivatie voor maar liefst de helft van de architecten (en 20% van de markt) beslissend is bij de keuze voor duurzame maatregelen. Met persoonlijk motivatie wordt onder andere bedoeld of iemand wel of geen extra moeite wil doen om energie te besparen in projecten waarin hij meewerkt. Als een werknemer persoonlijk gemotiveerd is om maatregelen toe te passen zal hij dit in zijn werk ook doen. De persoonlijke motivatie bepaalt doorgaans ook hoeveel aandacht er wordt besteed aan het thema duurzaamheid. Het is dus zaak voor toeleveranciers om tijdens een project die beslissers te betrekken die duurzaam gemotiveerd zijn. Feiten en beslissers duurzame merken Als de keuze voor duurzame maatregelen positief uitvalt, begint het volgende keuzeproces: dat van de duurzame merken. Door de toenemende populariteit van duurzaamheid in de bouw, wordt deze keuze steeds complexer. Vrijwel iedere fabrikant heeft immers producten in het assortiment die onder de noemer duurzaamheid vallen. Door de voortschrijdende techniek lijken deze toepassingen bovendien steeds meer op elkaar. Keuzemoment duurzame materialen De keuze voor een bepaald duurzaam merk wordt gemiddeld iets later gemaakt dan de keuze voor duurzame maatregelen, maar vindt toch ook met name plaats in de ontwerp- en de bestekfase. In de initiatieffase worden er volgens een kwart van de marktpartijen al man en paard genoemd. Net als bij de keuze voor duurzame maatregelen noemen de overheid, corporaties en ontwikkelaars deze fase het vaakst. Hun invloed als opdrachtgever is hier dan ook doorgaans het grootst en het meest direct. In de ontwerpfase wordt volgens ruim de helft van de marktpartijen bepaald welke merken er gebruikt worden, terwijl vier op de tien dit in de bestekfase ziet gebeuren. In ongeveer één op de vijf projecten wordt de keuze voor een duurzaam merk pas in de werkvoorbereidingsfase gemaakt, terwijl 12% deze keuze tijdens de uitvoering maakt.

5 Fase waarin de keuze voor duurzame merken wordt gemaakt (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar (69%) Ontwerpfase (39%) Ontwerpfase (64%) Ontwerpfase (53%) Ontwerpfase (67%) Ontwerpfase (62%) (41%) (34%) Initiatieffase (45%) (20%) (31%) (39%) Primaire beslisser duurzame materialen Ook voor duurzame merken is onderzocht wie deze keuze maakt. De antwoorden zijn uitgesplitst naar het moment voor de bouw begint (ontwerp, initiatief en bestek) en het moment hierna (werkvoorbereiding en uitvoering). De opdrachtgever (30%) is in de fasen voor de bouw leidend. De architect wordt door 22% van de ondervraagde marktpartijen genoemd, waarbij opvalt dat dit vaker door de ontwikkelaar gebeurt. Vergeleken met de keuze voor duurzame maatregelen, worden merken minder vaak direct bepaald door de opdrachtgever en hebben marktpartijen zelf hier meer invloed op. Dit zal voor een belangrijk deel te maken hebben met kennis van zaken. Voor veel opdrachtgevers is de keuze voor zonnepanelen (al dan niet gemaakt met advies van de markt) immers eenvoudiger dan het bepalen van een specifiek merk. Beslissende partij voor de keuze van duurzame merken voor de bouw (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar Architect (56%) Architect Architect (36%) (35%) Architect (31%) Advies- en bouwmanagementbureau (21%) W-installateur (6%) Onderaannemer (21%) (11%) Architect (15%) Beslissende partij voor de keuze van duurzame merken tijdens de bouw (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar Architect (50%) Onderaannemer (40%) (62%) (64%) (25%) E-installateur (18%) (25%) (13%) Architect (8%) W-installateur (9%) Eindgebruiker Veranderingen in de oorspronkelijke keuzes Hoewel de keuze voor een bepaald duurzaam merk vooral in de eerste fasen wordt gemaakt, is deze lang niet altijd definitief. Al tijdens de initiatieffase wordt in gemiddeld 15% van de projecten een andere keuze gemaakt. In 22% van de projecten veranderen de gemaakte keuzes voor duurzame merken in de ontwerpfase. In grofweg evenveel projecten gebeurt dit in de bestekfase. In de werkvoorbereidingsfase en de uitvoeringsfase vinden echter de meeste veranderingen plaats. Maar liefst bij drie op de tien projecten wordt in deze fasen een ander merk gekozen. De uitvoeringsfase wordt vooral door de onderaannemer genoemd. Veranderingen aangebracht in de gemaakte keuzes voor duurzame merken (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar (28%) Uitvoeringsfase (30%) Ontwerpfase Uitvoeringsfase Ontwerpfase

6 Ontwerpfase (20%) (17%) (15%) (16%) (22%) (15%) Ontwerpfase (15%) (18%) (17%) Redenen om keuzes te veranderen De belangrijkste redenen om een keuze later in het proces terug te draaien verschillen bij merken niet veel van de redenen bij maatregelen. In een sector waarbij de laagste prijs nog steeds leidend is, wordt ook hier de prijs (kosten of budget) het vaakst genoemd als reden. Ook voortschrijdend inzicht en veranderende klantwensen worden vaak genoemd. Interessant om te vermelden is ook dat er bezwaren zijn die door een goede fabrikant of handelaar eenvoudig opgevangen kunnen worden. Zo wordt er soms bijvoorbeeld een andere keuze gemaakt omdat een merk niet voorhanden is of omdat de levertijd tegenvalt. Bij merken speelt esthetica daarnaast vaker een rol dan bij maatregelen. Beslissers bij veranderen keuze Wanneer ten slotte gevraagd wordt wie de beslissende partij is voor het veranderen van de keuze voor duurzame merken, valt op dat de hoofdaannemer hierbij op de tweede plaats eindigt met 15%, achter de opdrachtgever. De aannemer zal dus vaak degene zijn die tijdens de bouw aanstuurt op een ander merk wanneer er problemen rondom het budget zijn of wanneer het eerder genoemde voortschrijdende inzicht hierom vraagt. Dit is ook logisch, gezien de overkoepelende rol van de hoofdaannemer in de bouwfase, wanneer veel keuzes worden veranderd. Beslissende partij voor het veranderen van de keuze van duurzame merken (in %) Architect Onderaannemer Installateur Ontwikkelaar Architect (44%) (38%) Onderaannemer (21%) (42%) (42%) Advies- en bouwmanagementbureau (6%) (46%) E-installateur (12%) Belangrijkste factoren duurzame merken Bij iedere aankoop van een product waarvan meer dan één merk wordt aangeboden, moeten professionals een keuze maken uit de beschikbare merken. Welk merk wordt gekozen is sterk afhankelijk van onder andere: eerder gekochte merken, de fabrikant waar het merk van is en marketingvariabelen zoals prijs. (44%) (31%) Veel van deze factoren oefenen invloed uit op elkaar en op de uiteindelijke merkkeuze. Zo is een eigenschap van de fabrikant van wie het merk is, zoals klantvriendelijkheid, bijvoorbeeld deels bepalend voor het gevoel van betrouwbaarheid dat een afnemer van een merk heeft. De kwaliteit van een merk straalt vervolgens af op de professionaliteit van de fabrikant en op de directe merkkeuze. Drie factoren blijken het vaakst beslissend bij de keuze voor een bepaald duurzaam merk. Voor bijna zeven op de tien beslissers is dit betrouwbaarheid, terwijl 63% kwaliteit noemt en 56% de prijs/kwaliteitverhouding. Dat de prijs/kwaliteitverhouding vaker genoemd wordt door beslissers dan de aanschafprijs (34%), is gunstig voor fabrikanten en de ontwikkeling van duurzaamheid in het algemeen. Dit toont aan dat producten niet per se het goedkoopst hoeven te zijn om te worden meegenomen in een project. Diverse zachte factoren voor de fabrikant, zoals het advies van vertegenwoordigers, klantvriendelijkheid en het nakomen van afspraken zijn minder vaak beslissend. Dit wil natuurlijk niet zeggen dat deze factoren geen rol van betekenis spelen, aangezien zij op hun beurt invloed

7 uitoefenen op andere aspecten. Toeleveranciers die deze aspecten op orde hebben zullen hiervan altijd profiteren. Maar deze factoren zijn voor de daadwerkelijke beslissers minder belangrijk dan harde factoren zoals prijs en kwaliteit. Opmerkelijke verschillen tussen markpartijen onderling zijn onder andere dat de architect innovativiteit vaker dan gemiddeld op prijs stelt, terwijl positieve ervaringen uit het verleden minder zwaar meetellen. Fabrikanten met producten die doorgaans later in het proces gekozen worden, lijken er goed aan te doen juist wel op dit aspect in te zetten, aangezien aannemers en installateurs hier vaak mee werken. Zij zijn meer gewoontedier dan de andere partijen en zullen, wanneer ze eenmaal een goed product kennen, minder gauw overstappen. Klusbedrijven noemen veel vaker dan gemiddeld de verwerkbaarheid van een merk als beslissende factor. Conclusie Het keuzeproces rondom duurzame toepassingen en merken verloopt vooralsnog ondoorzichtig. Daardoor is het voor toeleveranciers lastig de concurrentiestrijd met collega s in hun voordeel te beslissen. Meer duidelijkheid over het verloop van het beslissingsproces van de belangrijkste spelers op het gebied van duurzaamheid is gewenst. Duurzame maatregelen De keuze voor duurzame maatregelen valt veelal in de eerste fasen van het bouwproces: de initiatiefen de ontwerpfase. In die fasen neemt de opdrachtgever zelf het vaakst de beslissing over duurzame maatregelen, op afstand gevolgd door de architect en de woningcorporatie. Ook in de werkvoorbereidings- en uitvoeringsfase is de opdrachtgever leidend. Hoewel men vaak achter gemaakte keuzes blijft staan, worden deze soms veranderd. In het algemeen geldt: hoe verder men in het bouwproces komt, hoe minder vaak er nog veranderingen aangebracht (kunnen) worden. De belangrijkste reden om een keuze terug te draaien is het financiële plaatje. Partijen blijken vaak niet in staat om de kosten van duurzame maatregelen goed in te schatten. Wanneer keuzes later aangepast worden, gebeurt dit het vaakst door de opdrachtgever, gevolgd door de corporatie en de hoofdaannemer. Deze beslissers baseren hun keuze vooral op de drie factoren betrouwbaarheid van de maatregel, inzicht in de terugverdientijd en aanschafkosten. Opvallend hierbij is dat de life-cycle costs in veel mindere mate een rol spelen dan de aanschafkosten. Een belangrijke conclusie is dat de persoonlijke motivatie voor 20% van de markt beslissend is bij de keuze voor duurzame maatregelen. Duurzame merken De keuze voor duurzame merken wordt gemiddeld iets later gemaakt dan de keuze voor duurzame maatregelen, en vindt met name plaats in de ontwerp- en de bestekfase. De opdrachtgever is in de fasen voor de bouw leidend. De architect wordt door 22% van de ondervraagde marktpartijen genoemd. Ook in de werkvoorbereidings- en uitvoeringsfase is de opdrachtgever leidend voor de keus van duurzame merken. Keuzes zijn ook hier niet altijd definitief. Al tijdens de initiatieffase wordt in gemiddeld 15% van de projecten een andere keuze gemaakt. Maar liefst bij drie op de tien projecten wordt in de werkvoorbereiding- of uitvoeringsfase een ander merk gekozen. In een sector waarbij de laagste prijs nog steeds leidend is, wordt ook hier de prijs het vaakst genoemd als reden om een andere keuze te maken. Drie factoren blijken het vaakst beslissend bij de keuze voor een bepaald duurzaam merk: betrouwbaarheid, kwaliteit en prijs/kwaliteitverhouding. Diverse zachte factoren voor de fabrikant, zoals het advies van vertegenwoordigers, zijn minder vaak beslissend.

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies

Faalkosten. Faalkosten en preventiekosten. Uiting van faalkosten. Oorzaken van faalkosten. Uiting, oorzaken, preventie en remedies Faalkosten Uiting, oorzaken, preventie en remedies Hoge faalkosten zijn een probleem voor de bouwsector. Vooral in tijden van laagconjunctuur en krappe marges. In de breedste zin van het woord omvat de

Nadere informatie

Rol van het bestek. Traditionele bouwvormen onder druk. Maar bestek nog altijd dominant aanwezig

Rol van het bestek. Traditionele bouwvormen onder druk. Maar bestek nog altijd dominant aanwezig Rol van het bestek Rol van het bestek Om de technische en functionele eisen voor bouwwerken vast te leggen, wordt in de bouwsector een bestek gebruikt. Dit bestek vormt de basis voor het contract tussen

Nadere informatie

Whitepaper. Webinar: trends in de bouwsector

Whitepaper. Webinar: trends in de bouwsector Whitepaper Webinar: trends in de bouwsector Inleiding Halverwege 2013 is de economische situatie nog altijd een belangrijke aanjager voor de ontwikkelingen in de bouw. Deze staat echter niet alleen. De

Nadere informatie

Whitepaper Faalkosten. op basis van het BouwKennis Jaarrapport 2009/2010

Whitepaper Faalkosten. op basis van het BouwKennis Jaarrapport 2009/2010 Whitepaper Faalkosten op basis van het BouwKennis Jaarrapport 2009/2010 Introductie Uit onderzoek speciaal voor het BouwKennis Jaarrapport Nederland 2009/2010 blijkt dat een aanzienlijk deel van de partijen

Nadere informatie

Crowdfunding. Wat is crowdfunding. Drie verdienmodellen. Voorbeeldprojecten. Bekendheid met crowdfunding

Crowdfunding. Wat is crowdfunding. Drie verdienmodellen. Voorbeeldprojecten. Bekendheid met crowdfunding Crowdfunding Crowdfunding is in opmars. Ook voor vastgoedprojecten wordt deze methode steeds vaker toegepast. In dit sectorthema onderzoekt het huidige gebruik van crowdfunding in de bouw en de houding

Nadere informatie

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw 2011 Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw Veelzijdigbouw Walnootstraat 26 2461 DV Ter Aar Telefoon 06-43822608 Fax 0847-593939 info@veelzijdigbouw.nl www.veelzijdigbouw.nl Het bouwproces volgens

Nadere informatie

GEVOLGEN VERHUURDERSHEFFING investeringsmonitor corporaties 2013. Stec Groep B.V. 25 Februari 2013

GEVOLGEN VERHUURDERSHEFFING investeringsmonitor corporaties 2013. Stec Groep B.V. 25 Februari 2013 GEVOLGEN VERHUURDERSHEFFING investeringsmonitor corporaties 2013 Stec Groep B.V. 25 Februari 2013 INHOUDSOPGAVE INVESTERINGSMONITOR WONINGCORPORATIES 2013: VERHUURDERSHEFFING 1 3 Uitgaven verlagen 6 Inkomsten

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling

Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling Nieuwsbrief Bouw & Projectontwikkeling 10 april 2015 Contractvormen in de bouw Voorafgaand In een tijd waarin de bouwbranche voorzichtige tekenen van herstel vertoont, wil Hekkelman proberen daaraan een

Nadere informatie

Peiling Flexibel werken in de techniek 2015

Peiling Flexibel werken in de techniek 2015 Peiling Flexibel werken in de techniek 2015 Peiling Flexibel werken in de techniek 2015 Inleiding Voor goede bedrijfsresultaten is het voor bedrijven van belang om te kunnen beschikken over voldoende goede,

Nadere informatie

ONDERZOEK NATUURSTEEN DE VRAAG NAAR DUURZAAMHEID 16:00. Jan-Paul Schop Florens van der Gaag Reinoud de Jager 7 oktober 2009

ONDERZOEK NATUURSTEEN DE VRAAG NAAR DUURZAAMHEID 16:00. Jan-Paul Schop Florens van der Gaag Reinoud de Jager 7 oktober 2009 ONDERZOEK NATUURSTEEN DE VRAAG NAAR DUURZAAMHEID 16:00 Jan-Paul Schop Florens van der Gaag Reinoud de Jager 7 oktober 2009 Overzicht marktstructuur USP voert in Nederland voor WGDN een studie uit een studie

Nadere informatie

Plan van aanpak voor energieneutraal renovatieconcept Sparrenhoeven

Plan van aanpak voor energieneutraal renovatieconcept Sparrenhoeven Plan van aanpak voor energieneutraal renovatieconcept Sparrenhoeven Beschrijving van de in het consortium deelnemende partijen en hun rol tijdens het ontwikkelen van het concept. Roscobouw heeft in het

Nadere informatie

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief

Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief Zorgwonen als beleggingsproduct Het ontwikkelaarsperspectief drs. ing. Bert Krikke Conferentie Scheiden van Wonen en Zorg in een vergrijzende samenleving Delft, 12 juni 2012 Introductie Strategie, advies,

Nadere informatie

academy INNOVEREN MET BIM Praktische training Dome

academy INNOVEREN MET BIM Praktische training Dome INNOVEREN MET BIM Praktische training Dome-X Academy De wereld is in hoog tempo aan het veranderen. Vertrouwde modellen en denkbeelden maken plaats voor nieuwe inzichten. Sleutelwoorden daarbij zijn technische

Nadere informatie

Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt

Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt WHITEPAPER Hoe ouder, hoe trouwer Switchen & behouden in de 50-plusmarkt Onderzoek van het (een initiatief van Bindinc) toont aan dat onder 50-plussers merktrouw vaker voorkomt dan onder 50- minners. Daarbij

Nadere informatie

Controlled Payment in de bouwsector; zekerheid bij uw transacties!

Controlled Payment in de bouwsector; zekerheid bij uw transacties! Controlled Payment in de bouwsector; zekerheid bij uw transacties! In een steeds risicovollere omgeving waarbij alles om liquiditeit draait is er behoefte aan de zekerheid dat je als leverancier daadwerkelijk

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

BETAALBAARHEID VAN HUURWONINGEN

BETAALBAARHEID VAN HUURWONINGEN BETAALBAARHEID VAN HUURWONINGEN Peiling Huurderspanel Woonwaard Maart 2015 www.ioresearch.nl COLOFON Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel. (0229) 282555 www.ioresearch.nl Rapportnummer

Nadere informatie

Onderzoek Arbeidsongeschiktheid. In opdracht van Loyalis. juni 2013

Onderzoek Arbeidsongeschiktheid. In opdracht van Loyalis. juni 2013 Onderzoek Arbeidsongeschiktheid In opdracht van Loyalis juni 2013 Inleiding» Veldwerkperiode: 27 maart - 4 april 2013.» Doelgroep: werkende Nederlanders» Omdat er specifiek uitspraken gedaan wilden worden

Nadere informatie

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw

Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Beschrijving resultaten onderzoek biseksualiteit AmsterdamPinkPanel Oktober 2014 Joris Blaauw Dit document beschrijft kort de bevindingen uit het onderzoek over biseksualiteit van het AmsterdamPinkPanel.

Nadere informatie

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Nieuwe invulling opdrachtgeversrol reduceert stichtingskosten en lifecycle costs en leidt tot het verdwijnen van de onrendabele top 1 Traditionele

Nadere informatie

Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM)

Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM) Slim samenwerken in de bouw ABB omarmt Bouw Informatie Modellering (BIM) Tijdens grote bouwprojecten werken installateurs steeds vaker samen met andere partners, zoals architecten, aannemers en constructeurs.

Nadere informatie

Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever

Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever Apeldoorn, de meest vernieuwende opdrachtgever Sander Lubberhuizen Jos van Nuenen Teamleiders afdeling Ingenieursbureau Keuze voor nieuwe contractvormen Projectspecifieke omstandigheden Geen systematische

Nadere informatie

Whitepaper Klantgericht bouwen

Whitepaper Klantgericht bouwen Whitepaper Klantgericht bouwen Deze whitepaper is in samenwerking tot stand gekomen met: Introductie Uit deze whitepaper Klantgericht bouwen blijkt dat tweederde van de hoofdaannemers B&U, ontwikkelaars

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht

De kwaliteit van educatieve activiteiten meten. Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht De kwaliteit van educatieve activiteiten meten Universiteitsmuseum Utrecht Claudia de Graauw Bo Broers Januari 2015 1 Inhoudsopgave

Nadere informatie

DE BIM-WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. Stap in de toekomst!

DE BIM-WERKMETHODIEK. Gezocht: BIM-Partners. Stap in de toekomst! DE BIM-WERKMETHODIEK Stap in de toekomst! Gezocht: BIM-Partners Hoe eerder u klaar bent voor BIM (Bouw Informatie Model), hoe meer u profiteert van de vele voordelen. Word BIM-partner van Schouten Techniek

Nadere informatie

41 december 2010. MAT Afbouw Zaltbommel. Ale van der Veen van Gerko Afbouw op het project Wave. MATinfo 1

41 december 2010. MAT Afbouw Zaltbommel. Ale van der Veen van Gerko Afbouw op het project Wave. MATinfo 1 MAT Afbouw Zaltbommel # 41 december 2010 Ale van der Veen van Gerko Afbouw op het project Wave #37 - januari 2009 Hotel Zwolle MATinfo 1 Ale van der Veen 26 jaar, lts, werken/leren als timmerman, bij MAT

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Proces Werktekening Thema 3

Proces Werktekening Thema 3 Proces Werktekening Thema 3 Voorwoord Zowel landelijke aanbestedingen als die in Europees verband krijgen steeds meer aandacht. De bestaande werkwijze van aanbesteden en de nieuwe werkwijze (innovatie)

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

ONDERZOEK THUIS ACCU. 29 oktober 2015. Is Nederland klaar voor de thuis accu?! Auteur Y. Lievens. Panelleden ISO 26362 gecertificeerd

ONDERZOEK THUIS ACCU. 29 oktober 2015. Is Nederland klaar voor de thuis accu?! Auteur Y. Lievens. Panelleden ISO 26362 gecertificeerd ONDERZOEK THUIS ACCU Is Nederland klaar voor de thuis accu?! 29 oktober 2015 Panelleden ISO 26362 gecertificeerd Auteur Y. Lievens Onderzoek thuis accu De techniek gaat steeds meer vooruit en er blijven

Nadere informatie

Meest mobiele organisatie van Nederland

Meest mobiele organisatie van Nederland Resultaten onderzoek Meest mobiele organisatie van Nederland Juni 2013 Uitkomsten onderzoek onder top organisaties in Nederland Uitgevoerd door Keala Research & Consultancy in de periode mei tot en met

Nadere informatie

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Strategisch samenwerken in het bouwproces stichting bouwresearch Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Opdrachtgevers.. en organisatiemodellen Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Nadere informatie

De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering...

De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering... KLANT aan het woord 4 De ontwikkelingen bij Stabiplan ondersteunen onze doelstellingen tot procesverbetering... BIM denken, doen en delen met Stabicad Megens Installaties over een grotere orderportefeuille

Nadere informatie

KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes

KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes KONING ARTHUR visie en organisatieprincipes Ed Knies Koning Arthur; visie en organisatieprincipes Welkom Dit boek is een moreel boek voor professionals. Met moreel bedoelen we dat er binnen organisaties

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord slopen op turnkey basis. Verantwoord, veilig en vooral vriendelijk

Maatschappelijk verantwoord slopen op turnkey basis. Verantwoord, veilig en vooral vriendelijk Maatschappelijk verantwoord slopen op turnkey basis Verantwoord, veilig en vooral vriendelijk Slopen is tegenwoordig best complex. Dat komt omdat er steeds meer eisen worden gesteld aan bouwen en slopen.

Nadere informatie

Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten

Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten Bouwen en verbouwen zijn complexe processen. Een kleine verbouwing vraagt een andere aanpak dan een grote nieuwbouw. Bloem en Lemstra architecten heeft een stappenplan

Nadere informatie

Sikkens 5-stappenplan

Sikkens 5-stappenplan Infoblad 1330 Sikkens 5-stappenplan Plan om faalkosten rond schilderwerk aan nieuwbouwprojecten te voorkomen Faalkosten in nieuwbouwprojecten zijn terecht een bron van zorg voor elke bouwpartij. Sikkens

Nadere informatie

Samenwerking bij Renovaties Bouwteams Standpunt van de aannemer

Samenwerking bij Renovaties Bouwteams Standpunt van de aannemer Samenwerking bij Renovaties Bouwteams Standpunt van de aannemer Ir. Jef Lembrechts Gedelegeerd bestuurder Vanhout NV ONZE OMGEVING Bouwproces steeds complexer Renovatie: onvoorzienbaarheden / onbekenden

Nadere informatie

Workshop House of Tomorrow Today

Workshop House of Tomorrow Today Workshop House of Tomorrow Today Ontsnap eens uit het peloton! 1. Teken uw keten(s) eens uit, vanaf grondstoffen (aanbod) t/m eindgebruiker (vraag). 2. Genereer probleem-klant combinaties. 3. Selecteer

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten ICT Barometer over de meerwaarde van ICT in de kinderopvang

Onderzoeksresultaten ICT Barometer over de meerwaarde van ICT in de kinderopvang Onderzoeksresultaten ICT Barometer over de meerwaarde van ICT in de kinderopvang Door: ICTvoorKinderopvang.nl Introductie Met dit onderzoek brengt ICT voor Kinderopvang de actuele trends in beeld over

Nadere informatie

Whitepaper. Duurzaamheid & Energie

Whitepaper. Duurzaamheid & Energie Whitepaper Duurzaamheid & Energie Introductie Duurzaamheid drukt haar stempel stevig op de bouwkolom. Vanaf 2010 wil de rijksoverheid 100% duurzaam inkopen en vanaf 2015 moeten alle overheden een volledig

Nadere informatie

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten Werken met een Architect Jeroen de Vries Architecten WERKEN MET EEN ARCHITECT Je loopt rond met het idee je droomhuis te gaan bouwen of je huis te laten verbouwen, maar eigenlijk weet je niet precies hoe

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst!

de BIM-werkmethodiek Gezocht: BIM-Partners Contactgegevens Ga voor die voorsprong: kom langs! Stap in de toekomst! Dit oriënterende gesprek is geheel vrijblijvend. Bel 0229-291 500 of mail naar bim@schoutentechniek.nl Contactgegevens De Marowijne 47 1689 AR Zwaag Postbus 20 1689 ZG Zwaag T (0229) 29 15 00 F (0229)

Nadere informatie

Starten in een dal, profiteren van de top

Starten in een dal, profiteren van de top M200715 Starten in een dal, profiteren van de top drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, november 2007 2 Starten in een dal, profiteren van de top Ondernemers die in 2003 een bedrijf begonnen, waren zich

Nadere informatie

Green Deal Concreet 1.0

Green Deal Concreet 1.0 Green Deal Concreet 1.0 Een groep vooraanstaande bedrijven en brancheorganisaties in de betonketen hebben in 2011 samen met MVO Nederland het MVO Netwerk Beton opgericht. Op 4 oktober 2011 heeft het MVO

Nadere informatie

PUBLICATIE NIEUWE NEN 3569; Wat zijn bouwbreed de gevolgen?

PUBLICATIE NIEUWE NEN 3569; Wat zijn bouwbreed de gevolgen? PUBLICATIE NIEUWE NEN 3569; Wat zijn bouwbreed de gevolgen? Bij het ter perse gaan van deze tweede nieuwsbrief ligt de ontwerp NEN 3569, handelend over vlakglas voor gebouwen, voor commentaar ter inzage.

Nadere informatie

Verplichting kwaliteitmanagement is prima, maar wel een kostbare zaak!

Verplichting kwaliteitmanagement is prima, maar wel een kostbare zaak! D A T U M 17 juni 2010 P A G I N A 1 van 14 Onafhankelijk onderzoek re-integratiebranche door Re-integratiePartner Verplichting kwaliteitmanagement is prima, maar wel een kostbare zaak! Tussen 27 mei en

Nadere informatie

E-learning ontwikkelingen onderzocht

E-learning ontwikkelingen onderzocht E-learning ontwikkelingen onderzocht Uitslagen van online enquete op e-learning.nl Wilfred Rubens E-learning land is volop in beweging. De redactie van e-learning.nl vroeg zich af hoe haar bezoekers die

Nadere informatie

Examen HAVO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl)

Examen HAVO. Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Wiskunde A1,2 (nieuwe stijl) Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 23 mei 13.30 16.30 uur 20 02 Voor dit examen zijn maximaal 90 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Hoe doen ze t in Regio Zuid-Holland Zuid?

Hoe doen ze t in Regio Zuid-Holland Zuid? Hoe doen ze t in Regio Zuid-Holland Zuid? Regio Zuid-Holland Zuid organiseert Jeugdzorg samen December 2014 Ga met elkaar in gesprek en blijf met elkaar in gesprek. Quirien Houweling, projectmanager informatievoorziening

Nadere informatie

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland

Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland Onderzoek TNS NIPO naar thuiswinkelgedrag en de bekendheid van het Thuiswinkel Waarborg in Nederland In april 2013 heeft TNS NIPO in opdracht van Thuiswinkel.org een herhalingsonderzoek uitgevoerd naar

Nadere informatie

Vertrekredenen jonge docenten in het vo

Vertrekredenen jonge docenten in het vo Vertrekredenen jonge docenten in het vo 1 Inhoudsopgave Inleiding I. Willen jonge personeelsleden het vo verlaten? II. Waarom verlaten jonge docenten het vo? Rob Hoffius, SBO Januari 2010 2 Verlaten jonge

Nadere informatie

TOTAL COST OF OWNERSHIP

TOTAL COST OF OWNERSHIP Nieuwe perspectieven op TOTAL COST OF OWNERSHIP INTELLIGENT BUILDING SPECIALS Investeren in comfort en energiebesparing loont Ondernemingen en overheidsorganisaties zijn zich er steeds meer van bewust

Nadere informatie

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014 1 Kosten, bereikbaarheid, aantal parkeerplaatsen en het imago van het bedrijf zijn veelal de factoren die vastgoedbeslissers bij de keuze voor een kantoorpand meenemen en het zijn allemaal factoren die

Nadere informatie

Zorg investeert in social media, maar durf ontbreekt. #gezondcommuniceren2014 - onderzoek social media bij zorg- en welzijnsorganisaties in Nederland

Zorg investeert in social media, maar durf ontbreekt. #gezondcommuniceren2014 - onderzoek social media bij zorg- en welzijnsorganisaties in Nederland Zorg investeert in social media, maar durf ontbreekt #gezondcommuniceren2014 - onderzoek social media bij zorg- en welzijnsorganisaties in Nederland Room8 Transmissie Gorinchem, 12 februari 2014 Voorzichtige

Nadere informatie

Onze Visie op Ketenintegratie en BIM. 27 mei 2011

Onze Visie op Ketenintegratie en BIM. 27 mei 2011 Onze Visie op Ketenintegratie en BIM 27 mei 2011 Het was op een donderdagmiddag in Vlaardingen Het was op een donderdagmiddag in Vlaardingen Visie op Keten Integratie De bouw kan gewoon niet doorgaan zoals

Nadere informatie

SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB

SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB SPELREGELS KLAVERJASSEN CVVB Klaverjassen wordt gespeeld door 4 personen, de personen die tegenover elkaar zitten aan een tafel vormen een team en zijn maten van elkaar. Men speelt met 32 kaarten (7 t/m

Nadere informatie

Hypotheek Index Q1 2017

Hypotheek Index Q1 2017 Hypotheek Index Q1 2017 De Hypotheker vergeleek de cijfers in 2017 met die van 2016. Ontwikkeling rentevaste periode Ten opzichte van een jaar geleden wint een hypotheek met een rentevaste periode van

Nadere informatie

1. Geef via je eigen project aan wat het fundamentele verschil is tussen programmeren en ontwerpen.

1. Geef via je eigen project aan wat het fundamentele verschil is tussen programmeren en ontwerpen. Toets POM najaar 2004 1. Geef via je eigen project aan wat het fundamentele verschil is tussen programmeren en ontwerpen. Bij het beantwoorden van deze vraag ga ik ervan uit dat met programmeren bedoelt

Nadere informatie

Hiv op de werkvloer 2011

Hiv op de werkvloer 2011 Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv op de werkvloer 20 Natascha

Nadere informatie

Hiv en stigmatisering in Nederland

Hiv en stigmatisering in Nederland Grote Bickersstraat 74 1013 KS Amsterdam Postbus 247 1000 AE Amsterdam t 020 522 54 44 f 020 522 53 33 e info@tns-nipo.com www.tns-nipo.com Political & Social Samenvatting Hiv en stigmatisering in Nederland

Nadere informatie

Technisch productontwerper gezocht. met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten

Technisch productontwerper gezocht. met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten Technisch productontwerper gezocht met een passie voor slimme constructies en het ontwerpen van gebruiksvriendelijke producten juli 2014 Panton Ontwerpstudio Panton zet zich in voor het verbeteren van

Nadere informatie

Utrecht, 11 september 2014 Betreft: Reactie VACpunt Wonen op wetsvoorstel kwaliteitsborging voor het bouwen

Utrecht, 11 september 2014 Betreft: Reactie VACpunt Wonen op wetsvoorstel kwaliteitsborging voor het bouwen Ministerie van Binnenlandse Zaken & Koninkrijksrelaties T.a.v. minister S.A. Blok Postbus 20011 2500 EA Den Haag Utrecht, 11 september 2014 Betreft: Reactie VACpunt Wonen op wetsvoorstel kwaliteitsborging

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

Rapportage inventarisatie contractuele afspraken

Rapportage inventarisatie contractuele afspraken Rapportage inventarisatie contractuele afspraken Vierde belronde zorgaanbieders (meting november 2014) Significant bv in opdracht van de Brancheorganisaties Jeugdzorg Nederland, GGZ Nederland, VGN en VOBC

Nadere informatie

Regiobijeenkomst November 2007. Comforttechnologie in de gevelbouw. Ir. Harm A.J. van Dartel

Regiobijeenkomst November 2007. Comforttechnologie in de gevelbouw. Ir. Harm A.J. van Dartel Regiobijeenkomst November 2007 Comforttechnologie in de gevelbouw Ir. Harm A.J. van Dartel Comforttechnologie in de gevelbouw waarom? Verschuiving van de marktvraag. Voor vergroten en/of behouden markt

Nadere informatie

hiermee bezig te houden. TEKST MIRJAM JANSSEN

hiermee bezig te houden. TEKST MIRJAM JANSSEN Centrum helpt scholen en kinderopvang Nieuw kennis voor bouwen 20 podium maart 2012 om huisvestingszaken goed af te wikkelen centrum en renoveren Mede op aandringen van de PO-Raad krijgen school besturen

Nadere informatie

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten

Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten Financiering van Openbare Duurzame Verlichting voor Gemeenten Den Haag 9 september 2015 Intoductie BNG Bank Leo Valkenburg & Pieter Oppermann 2 Duurzame verlichting voor gemeenten Pieter Oppermann 01/03/2012

Nadere informatie

Leiderschapsrollen Uitgelicht

Leiderschapsrollen Uitgelicht Leiderschapsrollen Uitgelicht Waarom wil je als organisatie een verandering van onderop laten ontstaan De huidige organisatievorm - doorgaans hiërarchisch - voldoet niet meer Om gebruik te maken van de

Nadere informatie

We beginnen steeds met de vraag die we voorgelegd hebben. Daarna volgen grafieken die de uitkomsten helder in beeld brengen.

We beginnen steeds met de vraag die we voorgelegd hebben. Daarna volgen grafieken die de uitkomsten helder in beeld brengen. In maart 2015 vroegen wij in een enquête onze huurders, woningzoekenden, collega corporaties, gemeenten, medewerkers en via social media om mee te denken met ons beleid. In totaal hebben 3.700 deelnemers

Nadere informatie

Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding.

Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen worden gebruikt met bronvermelding. Internet meest gebruikte informatiebron bij zoeken naar passende zorgverzekering Marjan van der Maat &

Nadere informatie

W-installateur meest tevreden met Vaillant en Nefit

W-installateur meest tevreden met Vaillant en Nefit W-installateur meest tevreden met Vaillant en Nefit Fabrikant van cv-ketels Vaillant heeft de hoogste klanttevredenheid onder W-installateurs. Zij worden op de voet gevolgd door een andere fabrikant van

Nadere informatie

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek B A S I S V O O R B E L E I D Stadjers over energie en energiebesparing Een Stadspanelonderzoek Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering van

Nadere informatie

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen

Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Resultaten instaptoetsen Rekenen en Nederlands 2010 Rapportage aan de Profijtscholen Rapportage: Analyse en tabellen: 4 Februari 2011 Mariëlle Verhoef Mike van der Leest Inleiding Het Graafschap College

Nadere informatie

ONTWERPER IN UITVOERING Kansen voor middelgrote architectenbureaus in de rol van bouwend architect

ONTWERPER IN UITVOERING Kansen voor middelgrote architectenbureaus in de rol van bouwend architect Kansen voor middelgrote architectenbureaus in de rol van bouwend architect Uitkomsten enquête het profiel van de 'bouwende architect' binnen middelgrote architectenbureaus in Nederland Uitgevoerd door:

Nadere informatie

Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten

Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten Het bouwen van een nieuwbouwwoning is een complex proces. Bloem en Lemstra Architecten heeft een stappenplan opgesteld om u inzicht te geven in het traject van

Nadere informatie

Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement

Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement Vaillant aurostep zonneboiler Puur rendement Vaillant aurostep zonneboiler De winst van aurostep Weet u dat 8 minuten zon volstaan om alle mensen op de wereld één jaar van energie te voorzien? De zon levert

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Gedeelde smart, halve smart? Over samenwerken in de bouw

Gedeelde smart, halve smart? Over samenwerken in de bouw Gedeelde smart, halve smart? Over samenwerken in de bouw mr. Marijn Nuijens PlasBossinade Legal Updates 8 oktober 2015 Faalkosten Krijgen we maar niet omlaag in de bouw. Al jarenlang 5 tot 35% van alle

Nadere informatie

Onderzoek kanaalkeuze ZETgemeenten

Onderzoek kanaalkeuze ZETgemeenten harmonie Advies en Faciliteiten Stadskantoor Lübeckplein 2 Postbus 10007 8000 GA Zwolle Telefoon (038) 498 25 69 Fax (038) 498 28 59 GJ.Willighagen@zwolle.nl www.zwolle.nl Onderzoek kanaalkeuze ZETgemeenten

Nadere informatie

UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK

UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK UITKOMSTEN MARKTONDERZOEK OMGANG MET PSYCHISCHE PROBLEMEN OP HET WERK Bron: TNS NIPO Drs. R. Hoffius Drs. I.N. Hento november 2004 Bureau AStri Stationsweg 26 2312 AV Leiden Tel.: 071 512 49 03 Fax: 071

Nadere informatie

BURGERPANEL CAPELLE OVER...

BURGERPANEL CAPELLE OVER... BURGERPANEL CAPELLE OVER... profiel nieuwe burgemeester Mei 2015 Inleiding Deze nieuwsbrief beschrijft de resultaten van de 15 e peiling met het burgerpanel van Gemeente Capelle aan den IJssel. Deze peiling

Nadere informatie

Whitepaper. Renovatie

Whitepaper. Renovatie Whitepaper Renovatie Introductie De renovatiemarkt is volop in beweging. Voor wie snel inspeelt op deze markt, liggen de kansen voor het oprapen. Het enige probleem is dat er nog maar weinig inzicht is

Nadere informatie

Internetpanel Dienst Regelingen

Internetpanel Dienst Regelingen Internetpanel Dienst Regelingen Resultaten peiling 16: Gecombirde opgave Juli 2012 1. Inleiding Tussen 27 juni en 8 juli is een peiling uitgezet over de Gecombirde opgave 2012 (GO2012). Dienst Regelingen

Nadere informatie

Risicomanagement in de bouwpraktijk

Risicomanagement in de bouwpraktijk 1 Risicomanagement in de bouwpraktijk In de bouwpraktijk - zowel in de ontwerp- en voorbereidingsfase als tijdens de uitvoeringsfase worden er veel vermijdbare kosten gemaakt. Wie Cobouw leest vindt er

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 2015

Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 2015 Klanttevredenheidsonderzoek Bureau Wbtv 1 Juni 1 Doel van het onderzoek is het verkrijgen van inzicht in de huidige mate van tevredenheid van tolken en vertalers, afnemers van tolk- en vertaaldiensten

Nadere informatie

Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company

Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company Uitkomsten Het Nieuwe Werken-onderzoek van ErgoDirect International in samenwerking met Veldhoen + Company In oktober 2012 heeft Beklijf in opdracht van ErgoDirect International, met ondersteuning van

Nadere informatie

Een praktisch boek over contracteren en aanbesteden

Een praktisch boek over contracteren en aanbesteden 1 Introductie Een praktisch boek over contracteren en aanbesteden Dit boek gaat over het contracteren en aanbesteden van bouw- en infrastructurele projecten. Over wat er nodig is om op een doordachte en

Nadere informatie

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek

Stadjers over energie en energiebesparing. Een Stadspanelonderzoek B A S I S V O O R B E L E I D Stadjers over energie en energiebesparing Een Stadspanelonderzoek Onderzoek en Statistiek Groningen heeft als kernactiviteiten instrumentontwikkeling voor en uitvoering van

Nadere informatie

een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland

een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland een onderzoek naar arbeidssatisfactie in Nederland 1 februari 2009 Ausems en Kerkvliet, arbeidsmedisch adviseurs Hof van Twente www.aenk.nl Onderzoeksrapport JobMeter 2009 Inleiding Ausems en Kerkvliet,

Nadere informatie

Jan Wilterdink. Projectmanager planontwikkeling (ver)nieuwbouw UMCN. Operatiekamers, Facilitair & Logistiek, Centrale Sterilisatie DSMH

Jan Wilterdink. Projectmanager planontwikkeling (ver)nieuwbouw UMCN. Operatiekamers, Facilitair & Logistiek, Centrale Sterilisatie DSMH Jan Wilterdink Projectmanager planontwikkeling (ver)nieuwbouw UMCN Operatiekamers, Facilitair & Logistiek, Centrale Sterilisatie DSMH 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

Nadere informatie

Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan

Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan Case Medewerkerstevredenheiden betrokkenheidscan Hoe tevreden zijn de medewerkers met en hoe betrokken zijn zij bij de organisatie en welke verbeterpunten ziet men voor de toekomst? Wat is medewerkerstevredenheid

Nadere informatie

MOBILITEIT MOGELIJK MAKEN

MOBILITEIT MOGELIJK MAKEN MOBILITEIT MOGELIJK MAKEN ONS DNA Op een plek die duizenden jaar terug werd gedomineerd door een ruige delta van wind, duinen en zee bevindt zich nu ons welvarende Nederland. De ontwikkeling van ons land

Nadere informatie

Resultaten peiling 17: detailhandel

Resultaten peiling 17: detailhandel Hofpanel Resultaten peiling 17: detailhandel Maart 2013 1. Inleiding Van 10 tot en met 17 maart 2013 is er onder het Hofpanel een peiling gehouden over detailhandel. De gemeente Hof van Twente werkt aan

Nadere informatie

ZES VORMEN VAN GEZAG

ZES VORMEN VAN GEZAG ZES VORMEN VAN GEZAG OVER LEIDERSCHAP VAN DE ONDERNEMINGSRAAD Gezag is in de moderne maatschappelijke verhoudingen steeds minder vanzelfsprekend. Er is sprake van een verschuiving van verkregen gezag (op

Nadere informatie

Jongeren & hun financiële verwachtingen

Jongeren & hun financiële verwachtingen Nibud, februari Jongeren & hun financiële verwachtingen Anna van der Schors Daisy van der Burg Nibud in samenwerking met het 1V Jongerenpanel van EenVandaag Inhoudsopgave 1 Onderzoeksopzet Het Nibud doet

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

Rookmelders Omnibusonderzoek 2011

Rookmelders Omnibusonderzoek 2011 Omnibusonderzoek 2011 Onderzoekskader Omnibusonderzoeken 2011 Opdrachtgever Brandweer en rampenbestrijding (Marry Borst) Uitvoering Gemeente Alkmaar, Concerncontrol, Team Onderzoek en Statistiek (Aad Baltus)

Nadere informatie