BETER VERGADEREN. (of gewoon niet?). Vergaderinzichten en -technieken. Beter vergaderen. Alphonse Degryse, ADC commv

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "BETER VERGADEREN. (of gewoon niet?). Vergaderinzichten en -technieken. Beter vergaderen. Alphonse Degryse, ADC commv"

Transcriptie

1 BETER VERGADEREN (of gewoon niet?). Vergaderinzichten en -technieken Alphonse Degryse, ADC commv Het copyright van deze publicatie is geregistreerd bij VEWA, Vereniging voor Wetenschappelijke en Educatieve Auteurs. Gebruik van de inhoud door derden is vrij mits volledige bronvermelding. 3

2 Wensdromen Vergaderingen zouden twee uitgesproken doelen moeten dienen: samen acties bepalen met oog op het bereiken van resultaat beslissingen nemen in gezamenlijk overleg Als dit de twee gestelde doelen zijn, mag ook duidelijk zijn dat een vergadering als instrument niet altijd het meest aangewezen is. Bv. acties kunnen ook via andere overlegplatformen worden voorbereid. En niet elke beslissing moet in een vergadering worden genomen. Daarom zou wie een vergadering overweegt zich bijna reflexmatig steeds die voorafgaande filtervraag moeten stellen: vergadering of (beter) alternatief? De term vergadering roept, afhankelijk van de bedrijfs- en vergadercultuur bovendien een zeer stereotyp beeld op, dat niet steeds echt flaterend is voor de formule. Vergaderen wordt geassocieerd met mensen-(passief)-zittend-rond-de-tafel, kostbare-tijd(verlies), koffie, doelloos en oeverloos gezwets, zelfs ruziën. Als een vergadering al de beste formule zou zijn voor een gegeven opdracht, zou de informatie die deelnemers nodig hebben om zich goed voor te bereiden voldoende vooraf moeten verspreid worden, eventueel samen met de procedures en doelen, en alles wat de effectiviteit en efficiëntie ook maar ten goede kan komen. De vergadering zelf zou over de agenda moeten gaan, in de bedoeling dichter bij de daarin gestelde doelen te komen. De vergadering eindigt dan idealiter met voor iedereen duidelijke besluiten, ondersteund en aanvaard door de deelnemers, en een actieplan ter opvolging. Elke deelnemer wordt hierin aanspreekbaar gehouden voor wat hij hierna moet doen. Het is de ambitie van deze monografie om deze wensdromen dichter bij de realiteit te brengen, door je inzicht, structuren en methoden aan te reiken die je zullen helpen om beter te vergaderen. De ene vergadering is de andere niet Het zou natuurlijk te gek zijn om op elke vergadering een batterij aan middelen en voorwaarden los te laten buiten proportie tot het doel of het belang. Hanteer de regel van de redelijkheid. Toch moeten we je er op wijzen dat wanneer 6 mensen een half uur verliezen (= 3 uur loon & improductiviteit) ingevolge een onzorgvuldige aanloop, dit het veelvoud uit maakt van het kwartiertje dat niemand blijkbaar aan de voorbereiding heeft gespendeerd. Tijd verliezen om tijd te winnen dus, reculer pour mieux sauter. Vergaderen of spreken voor publiek? Vergaderen betekent samen overleggen, informatie uitwisselen, ideeën uiteen zetten, presenteren, omgaan met de reacties, antwoorden geven op vragen. Vergadergoeroe's en en getalenteerde publieke sprekers hebben dus zeker een aantal vaardigheden gemeen, en gebruiken dezelfde sprekerstechnieken. Toch willen we in deze monografie nadrukkelijk niet de toer van de presentatietechnieken op gaan, al zullen we sporadisch facetten van vergaderen belichten die net zo goed onder het andere thema Speech! Spreken tot een publiek zouden kunnen staan. Relevant voor voorzitters en deelnemers Bij de voorbereiding van deze monografie hebben we herhaaldelijk gedacht dat we misschien afzonderlijke caternes moesten voorzien voor voorzitters en deelnemers. We zijn hiervan gaandeweg afgestapt. Onze overtuiging is (verder) gegroeid dat in het landschap van moderne organisaties en communicatie de geijkte hiërarchische rollen steeds verder (zullen) vervagen. Steeds meer executive functies, die 4

3 vroeger quasi uitsluitend uitvoerende en deelnemende rol hadden worden vandaag aangezet om op andere momenten zelf ook een leidende rol op te nemen. Hoe kan je anders verzoenen dat actieve deelnemers in een bespreking een eigenaarsrol moeten opnemen t.a.v. een thema, wanneer ze niet zelf ook leren presenteren, vragen stellen, een debat sturen en omgaan met het gedrag en de communicatie van andere aanwezigen. Ook zij moeten voeling ontwikkelen om bewust een bepaalde leidersrol in een moment van de discussie op te nemen, en op een ander moment om te schakelen naar een andere rol. langer in hun vroegere gedwee rol van volgzame stille participant laten, want het is nét dàt wat we in moderne vergaderen niét meer willen. En als je wil dat er iets verander, begin dan nù met ze hierin te betrekken en te vormen. Dus neen, geen onderscheiden caternes. Al zijn ze dan (nog) niet de eindregisseur van een grote vergadering, toch kan je deelnemers niet INHOUD 1 PAP VERGADERGEWOONTEN ELEMENTAIR DEEL VAN COMMUNICATIECULTUUR Vergaderen als symbool Reünitis voorkomen. De symptomen tijdig herkennen en bestrijden Klassieke vergadermissers Alternatieven voor de klassieke vergadering Weloverwogen kiezen Intranet toepassingen ESM Enterprise Social Media (bv. Yammer) VRAGEN DIE ELK LID VAN DE VERGADERGROEP ZICH BETER VOORAF STELT Thema, doen, vraag Spelregels Betrokkenen in dit thema? Wat doe jij in de vergadering? Leidende rollen in de vergadering Verslaggever Deelnemer aan de vergadering De organisator bereidt de vergadering voor Welke details dienen concreet te worden uitgewerkt in deze vergadering? Stuur uitnodiging en agenda naar de kritieke betrokkenen Welke (inter)actie verwacht je van de deelnemers? Vraag welke behoeften aan informatie deelnemers hebben Afstemmen met notulist Accomodatie.. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. 4 NEED TO MEET? VERGADERTEMPLATES Algemene regels: opening, afspraken verloop en afsluiten

4 4.2 Situaties stapsgewijze benaderen Deming: PDCA Osborn: Brainstorm Kepner & Tregoe: PSDM Appreciative Inquiry: 4D Agendavergadering Beslissingsvergadering Ideeën ontwikkelen en creatief vergaderen Informatie-mededeling en crisis Informatie-uitwisseling, Feedback, werkoverleg en intervisie Mening vormen Planning Probleemanalyse & oplossen Nieuwe werken, ook nieuwe vergadervormen? SCRUM en Stand-up meetings Kantoorfitness en stapvergaderingen Vergaderen op afstand, met online meetingszeven Conference Call VoIP & Skype Webvergaderen (Webinar) Persconferentie SAMENWERKEND VERGADEREN Menselijk gedrag beter begrijpen Mentale programmering als drijfveer Onderliggende menselijke behoeften Temperamenten rond de vergadertafel Groepsontwikkeling Welke Teamrol past je best? Je boodschap helder geven en met kracht Wat je zegt, maar vooral ook: hoé je het zegt Je mening geven zonder te choqueren geweldloos communiceren Overtuigen door te ontstressen Omgaan met anderen in de vergadering Omgaan met gedrag van anderen Gespreksregulering Omgaan met stoorzenders: laatkomers, afwijken van de agenda, smartphones, Omgaan met argumenten. Winnende debattrucs Omgaan met vragen Nooit meer met een mond vol tanden Actief luisteren op het juiste niveau Geef eens geen antwoord Strategisch toegeven De angel uit een lastige vraag halen Laat je niet in de verdediging drukken Voer constructief oppositie Stel een Oeps! vraag Stel je lastige vraag namens de groep Je tegenstander in het nauw drijven?

5 5.3.4 Stereotype meningen doorbreken met de Bono Samen beslissen: besluitvormingsprocedures en - technieken Vergaderetiquette en tips voor een actieve houding Log-informatie Verslag en actielijst zijn belangrijk Stukken en bijlagen van het verslag Action Plan Parking lot Bord, flip, overhead Vergaderen met PC. Presentatieprogramma's en SmartBoard HULPMIDDELEN OM BETER TE VERGADEREN Rol van de notulist Vergaderdocumenten Uitnodiging en agenda TIME EN PRIORITY MANAGEMENT BRONVERMELDING

6 Deze monografie is opgemaakt in Mindjet MindManager 8

7 te zorgen dat alle deelnemers zo goed mogelijk deelnemen aan de vergadering, is het belangrijk een heldere agenda op te zetten. Zet de punten die besproken worden duidelijk uiteen en geef ook direct aan hoeveel tijd er beschikbaar is voor ieder punt. Stuur deze agenda vooraf aan alle deelnemers door. Mochten de deelnemers nog aanvullende punten hebben, dan kun je vooraf besluiten of je die wel of niet mee wilt nemen in deze vergadering. Schakel mobieltjes uit Tijdens een vergadering moeten alle deelnemers gefocust zijn en actief deelnemen. Schakel daarom mobiele telefoons uit. Of beter nog: neem ze niet mee de vergaderzaal in. Zo voorkom je dat er plotseling een vervelende ringtone door de ruimte schalt, of een verveelde deelnemer tóch even zijn of haar mail gaat checken. Zorg dat de vergaderruimte gereed is Een effectieve, korte vergadering begint precies op het aangegeven tijdstip. Zorg er dus voor dat de vergaderruimte voor die tijd gereed is. Regel (indien nodig) koffie en thee en zorg ervoor dat de beamer of het presentatiescherm werken. Zodra alle deelnemers binnen zijn, kun je direct hun aandacht pakken en vasthouden. tijd te letten. Als het tijd is om door te schuiven naar een volgend onderwerp, dan rond je het punt af met een samenvattende conclusie en/of door aan te geven wie nog iets moet regelen vóór de volgende vergadering. Rond een punt altijd écht af, met het plannen van een vervolgstap of een einde! Werk eventuele notulen direct uit Mochten er bij de vergadering notulen zijn gemaakt, dan is het zaak die direct uit te werken, zodat ze uiterlijk de volgende dag aan alle deelnemers kunnen worden verstuurd. Hierin zet je onder andere de afspraken die gemaakt zijn en de taken die nog voltooid moeten worden. Deze notulen kun je weer als uitgangspunt gebruiken voor de volgende vergadering! Houd de rondvraag kort Aan het einde van een vergadering kun je nog tijd inplannen voor een rondvraag. Houd deze echter altijd kort. Als er niet direct (kort) antwoord kan worden gegeven op een vraag, kun je deze beter als agendapunt opnemen in de volgende vergadering. Wanneer je - afhankelijk van het aantal deelnemers en de duur van je vergadering - ongeveer vijf tot zeven minuten reserveert voor je rondvraag, heb je ruim voldoende. Stel je op als actieve voorzitter Do's Don t Jij bent verantwoordelijk voor een productieve en korte vergadering. Stel je dus op als een actieve voorzitter. Geef mensen het woord, vat conclusies samen, zorg ervoor dat iedereen de mogelijkheid krijgt om evenveel te zeggen en bewaak de klok. Een goede voorzitter zorgt ervoor dat een vergadering soepeltjes verloopt en een uitstekend resultaat oplevert. Houd de tijd in de gaten In de agenda heb je al aangegeven hoeveel tijd er voor de bespreking van ieder punt beschikbaar is. Tijdens de vergadering is het zaak scherp op die Probeer eens te vergaderen met statafels; dit zorgt ervoor dat mensen meer alert zijn Laat mobiele telefoons buiten de vergaderruimte Zet een agenda op Beperk de duur van de vergadering Ga niet oneindig lang door over één punt, maar hak knopen door Voeg geen nieuwe agendapunten toe tijdens de vergadering; die zijn de volgende keer aan de beurt 23

8 het aantal vergaderingen het aantal deelnemers Beperk het aantal agendapunten stel je eigen aanwezigheid in vraag simpele aanwezigheid in vergadering in vraag stellen als evaluatiecriterium voor het persoonlijk functioneren van medewerkers* stuur een medewerker Delegeer geef de gedelegeerde een duidelijk mandaat volg de inbreng van de gedelegeerde op verwijs naar de gedelegeerde als aanspreekpunt maak bekend waarover, wanneer en hoe de formele vergadering beslist Duidelijke beslissingen communiceer de beslissingen evalueer informeel overleg in de besluitvorming Op een fatsoenlijk tijdstip bespreek onvriendelijke momenten van vergaderen vooraf met de deelnemers (of is het tijdstip een instrument om de uitkomst van de vergadering te manipuleren?) evalueer redenen voor een afwijkende timing bewaak stipt het begin- en einduur; stem een timekeeper aan uitnodiging & eventuele agenda Tijdig & voorbereid voorbereidende documenten bezorgen, eventueel met aangeven van opties voor oplossingen doelstelling, timing, eigenaar van elk agendapunt vermelden verduidelijk verwachtingen t.a.v. de deelnemers Respect voor timing, structuur en procedures kom op tijd, start op tijd respecteer volgorde, werkwijze en timing van de agenda focus op doelstellingen verslag en/of actielijst, met vermelding van de eigenaar Volg op bezorg tijdig informeer alle betrokkenen over genomen beslissingen 24

9 * in sommige organisaties wordt bijgehouden wat de aanwezigheidsscore van iemand is in vergaderingen. Dit wordt desgevallend gebruikt in functionerings-of evaluatieprocedures. Hierdoor ontstaat een fout signaal dat aanwezig zijn de verwachting invult. Aanwezig zijn heeft slechts zin wanneer je in een vergadering een bijdrage levert die vooruitgang toe laat. Kan je nuttig aanwezig zijn meten? 2.3 Klassieke vergadermissers Bron, bewerkt: artikel&id=6070 Soms is vergaderen echt noodzakelijk. De mening of inbreng van diverse mensen is dan kennelijk gewenst. Daarbij gaat er nogal wat mis. Omdat je toch telkens weer dezelfde missers herkent kan je jezelf misschien beter voorbereiden op het voorkomen ervan. Misser Voorkomen door 1. Onderwerp, agenda en doel van de vergadering zijn niet duidelijk Definieer de uitgangspunt scherp, schrijf ze op en deel ze met iedereen. Ga samen na wat je hieronder verstaat, en duld geen misverstanden of verschillende interpretaties. Of er is een formele leider, of iemand neemt zelf spontaan het voortouw en vraagt de groep even of dit OK is. 2. De vergadering verloopt zonder enige structuur en spelregels Spreek bij aanvang kort maar duidelijk spelregels af. Welke stapsgewijze methodiek zullen we volgen; hoe zekerheden van waarschijnlijkheden onderscheiden? Stel voor om punten in de marge van de discussie op een Parking Lot te verzamelen. 3. De tijd wordt niet in de gaten gehouden en de vergadering loopt uit Timekeeper, notulist en voorzitter van de vergadering zijn best verschillende personen. 4. De vergadering wordt afgesloten zonder een duidelijk besluit of een concrete lijst met actiepunten Op het einde van elk agendapunt een kort besluit formuleren, actiepunten definiëren en hierbij de gewenste details vast leggen: wie, wat, deadline... Pas dan naar het volgende punt over gaan. Gebruik voor niet behandelde punten een Parking Lot. 5. Er zitten mensen aan tafel die niets met het onderwerp te maken hebben, maar er eventueel wel uitgebreid over mee praten Foute voorbereiding of misverstand? Check bij het begin van de meeting in welke bedoeling of betrokkenheid elk aanwezig is. Laat mensen die er niet moeten zijn desgevallend nu nog vertrekken. 25

10 betrokkenen aangezet om niet met een slap voorstelletje of lusteloos commentaartje op de proppen te komen. Vaak kan je dit doen door op basis van de momenteel beschikbare informatie aan te geven welke keuze er op dit ogenblik reeds beschikbaar is. Hiermee geef je meteen aan dat je ofwel een bevestiging verwacht tijdens de meeting, ofwel een betere/2de optie. Dat heeft ten minste één voordeel: wanneer er op het eind van de vergadering niks nieuw uit de bus is gekomen heb je nog steeds de aangekondigde eerste aanpak op tafel liggen. Geef de deelnemers kort informatie over de voordelen die je ziet in de beschikbare aanpak. Dat creëert een uitdaging om met betere voorstellen te komen, die op hun beurt geargumenteerd kunnen worden door de aanbrenger. Maar geef ze ook informatie over de nadelen van de huidige aanpak of optie; dat is wat je opgelost wil zien in een beter voorstel, en waarvoor je dus beroep doet op de vergadergroep. Herhaal bij het begin van de vergadering nog 's kort waarom je deze vergadering belangrijk vindt, en wat je ervan verwacht. Kort, om te voorkomen dat je in een rol wordt geduwd waarin jij alles nog 's moet voor vertellen, terwijl de deelnemers lekker lui achterover leunen. Liever jij een korte inleiding, en dan meteen de deelnemers aan het woord. Men zal al snel weten dat men beter niet onvoorbereid naar jouw vergaderingen komt! De andere deelnemers geven op dat lijstje aan wanneer ze wel of niet kunnen. Op grond daarvan maakt men een planning voor de vergaderingen van de groep. Een heldere uitnodiging De organisator stelt de lijst samen met de genodigden en stuurt ze een uitnodiging met agenda (vergaderdocumenten worden in een afzonderlijk hoofdstuk besproken). Indien er een beletsel zou zijn kan een vooraankondiging eventueel eerder worden verstuurd, zodat de vergadergroep ten minste tijdig data en uren kan vrij houden, en desgevallend de verplaatsing incalculeren. Op zoek naar een geschikte gemeenschappelijke datum? Bespaar jezelf oeverloos over en weer mailen met telkens één datum die altijd wel weer bij iemand af knapt. Met de gratis app Doodle (doodle.com) kan je aan al je relaties per mail een kalender op maat toesturen met alle beschikbare momenten waarop de meeting volgens jou zou kunnen door gaan. Iedereen wordt verzocht er zijn beschikbaarheid in aan te geven. Met een minimum mailverkeer en tijdverlies heeft iedereen meteen een prima overzicht van de mogelijkheden. Vergaderplanning Het is in de meeste organisaties onmogelijk om vergaderingen op korte termijn te organiseren. Agenda-afstemming is dan niet meer mogelijk. Vergaderingen moeten daarom ruim van tevoren gepland zijn. Meestal gaat men als volgt te werk: Men laat de drukst bezette deelnemers een lijstje maken met geschikte vergaderdata voor het komende halfjaar. Daar rolt een lijstje mogelijke vergaderdata uit. 51

11 3.5.1 Welke details dienen concreet te worden uitgewerkt in deze vergadering? Stuur uitnodiging en agenda naar de kritieke betrokkenen Een vergadering moet afsluiten met een resultaat, wat dàt ook moge betekenen. Door vooraf duidelijk te kennen te geven naar welk doel en resultaat je toe werkt maak je de vergadering ook concreet en beheersbaar. Bovendien kan je ook beter de balans maken achteraf: geslaagde vergadering of niet? wat kunnen we een volgende keer beter doen? Een goede organisator heeft voor elk agendapunt bedacht, hoe hij of zij de zaak gaat aanpakken. Aandachtspunten zijn daarbij: Wie leidt het onderwerp in? voorzitter, deskundige, eigenaar van het thema Hoe open je de bespreking bij dit agendapunt? Wat verwacht je dat men gaat zeggen? Hoe kun je de te verwachten tegenstellingen overbruggen? Hoe zorg je ervoor, dat iedereen mee denkt? Hoe bereik je, dat iedereen actief deel neemt, dat iedereen zijn standpunt geeft? Hoe doorbreek je vergadersleur en ellenlange uitweidingen over stokpaardjes? Welke procedures ga je toepassen? Wat staat daarover in het reglement? Van kritieke betrokkenen mag je verwachten dat ze zich terdege voorbereiden. Bezorg hen daartoe dan ook de nodige informatie, maar beperk je zo ver als mogelijk tot de essentie. Vaak verliezen genodigden aan een vergadering er de moed bij wanneer ze alle bijlagen en invultabellen over zich heen krijgen. Het is de organisator die het filterwerk moet doen. Hij moet niet de aap door schuiven naar de deelnemers Welke (inter)actie verwacht je van de deelnemers? Je kan beter vooraf de deelnemers engageren dan hieraan nog tijd te verspillen bij de start van de vergadering. Zou er weerstand zijn tegen het thema, dan kan dat wellicht nog worden bijgestuurd of ontwapend vooraf. Engageren betekent motiveren en enthousiasmeren, activeren. Wanneer je mensen vooraf duidelijk maakt wat hùn belang is bij het resultaat van de vergadering maak je ook meer kans dat ze hieraan een actieve bijdrage zullen leveren. Wanneer daarentegen mensen op een vergadering worden uitgenodigd waarvan ze het nut niet inzien, niet overtuigd zijn van hun belang hierin, of geen uitzicht hebben op een (positieve) uitkomst is de kans ook zeer klein dat ze een grote bijdrage zullen leveren aan het welslagen. Gelaarsd en gespoord, actieve participatie a.u.b.! 52

12 verzending soort vergaderverslag, eisenpakket Ga niet uit van de veronderstelling dat mensen weten wat jij wil; dat weten ze vermoedelijk niet. En als ze toch een gokje wagen en zich daardoor laten leiden besteden ze misschien massa's tijd aan wat er niet toe doet. Dat doen ze geen tweede keer. Zeg dus kort en duidelijk wat je van de deelnemers verwacht, tegen wanneer en op welke wijze. Is je enige verwachting dat ze gelaarsd en gespoord naar de meeting komen, mét de relevante documenten onder de arm, zeg ze dat dan ook. Voeg er maar meteen aan toe dat je elk individueel naar een commentaar, een voorstel, een feedback enz. zal vragen... Je zou ook de vragen waarop je een antwoord wil klaar en duidelijk vooraf kunnen formuleren en mee sturen met de uitnodiging Vraag welke behoeften aan informatie deelnemers hebben eindcontrole van verslag vóór verspreiding bijdrage van de voorzitter aan het werk van de notulist tijdens de vergadering bijdrage van de notulist aan het werk van de voorzitter tijdens de vergadering Tip uit de praktijk: in een organisaties wordt ongeveer wekelijks vergaderd met dezelfde vergadergroep. Wie deze week de notulist is neemt volgende week de algemene leiding. Voordeel? Je weet als voorzitter natuurlijk perfect hoe de agenda vorige week ontstaan is, en bent dus goed geplaatst om deze vergaderen te leiden. De beurtrol zorgt ook voor een stevig geworteld besef dat je het elkaar gemakkelijker kan maken door bv. op tijd te komen, de spelregels te volgen, afspraken te respecteren, kortom een actieve en constructieve rol te spelen als deelnemer. een volgende keer ben jij immers zelf notulist of leider van de vergadering Accommodatie Als de tijd het toe laat kan je de deelnemers ook vragen om tegen een deadline te laten weten of ze extra informatie nodig hebben voor hun voorbereiding. Zo kom je niet onder tijdsdruk en kan je de kwaliteit van de voorbereiding nog verbeteren Afstemmen met notulist Als voorzitter moet je goed samenwerken met degene die het verslag maakt. Aandachtspunten bij het maken van afspraken zijn: Inhoud van uitnodiging samenstelling agenda bijlagen: stukken 53

13 Helaas zijn veel ruimten die voor vergaderingen worden gebruikt daartoe helemaal niet geschikt. Wat we hierna beschrijven zal dus in veel gevallen als ideaal in de kast blijven, en wordt van de organisator, de eventuele sprekers en de deelnemers veel soepelheid en creativiteit verwacht. Dat sommige omstandigheden een ware hypotheek vormen op het succes van de vergadering hoeft verder geen uitleg. Welk gevoel en welke interactie wil je in de vergadering? 54

14 Wil de spreker op veilige afstand van de vergadering blijven, bouw dan een hindernis (spreekgestoelte, tafel,...). Geef hem een vaste microfoon zodat hij verankerd moet blijven aan zijn plaats. Wil je interactie tussen spreker en de vergadergroep, geef hem dan vrijheid om te bewegen, liefst nog tussen de deelnemers: U-vorm of voldoende loopgangen. In de U-vorm staat de spreker uiteraard aan de open zijde. Soms wordt de opstelling bemoeilijkt door competitie tussen de spreker, een projectiescherm en een bord Wil je weinig interactie tussen de deelnemers, zet ze dan netjes in rijen, eventueel met een tafel voor zich geen tafel: auditorium- of theateropstelling met tafel: cabaret- of klasopstelling Wil je daarentegen veel interactie tussen de deelnemers, zet de stoelen dan in een cirkel, al dan niet aan tafel, of in een U-vorm. Een cirkel voelt dichter aan, maar kan een heel gedoe worden met computer, beamer enz. Vergaderen aan de grote directietafel met de spreker op kop geeft dan weer veel afstand ten aanzien van de woordvoerder en meer interactie tussen de deelnemers: je creëert eventueel een één-tegen-allen effect. Volgens onderstaand onderzoek van het Nederlandse TNO zou een baropstelling beter werken voor een productieve vergadering dan een vierkantetafelopstelling. Dat wisten we in Vlaanderen al een tijdje; misschien is het succes van de navergaderingen hieraan toe te schrijven? Weet dat een publiek dat wordt aangezet tot interactie dynamischer maar wellicht ook rumoeriger en sneller afgeleid is. Kan de voorzitter hiermee overweg, en is dit bevorderlijk voor het resultaat? 55

15 Nederland vergadert vierkant verkeerd Bron: <citaat> Een baropstelling is beter voor de groepseenheid en samenwerking, een huiskamersfeer is optimaal voor gevoelige onderwerpen en de ovale tafel voldoet beter voor veel andere vergaderdoelen. Door de inrichting aan te passen aan het doel van de vergadering wordt er efficiënter, nuttiger en plezieriger vergaderd. TNO onderzocht het effect van verschillende vergaderopstellingen in afhankelijkheid van het doel van de vergadering. Opvallend resultaat uit dit TNO-onderzoek: de gangbare vierkante vergaderopstelling scoort significant minder goed dan de andere drie onderzochte opstellingen: bar, huiskamer en ovale vergadertafel. De vierkante vergadertafel heeft met name een minder gunstig effect op groepscohesie, betrokkenheid bij de inhoud, aantal mensen in het blikveld, een veilig klimaat en de overlegsfeer. Vergaderopstelling aanpassen 25% van onze werktijd vergaderen we. Dat doen we vaak in een vierkante vergaderopstelling. En die scoort volgens de test van TNO juist significant minder goed dan de drie andere door TNO onderzochte opstellingen: bar, huiskamer en ovale vergadertafel. Uit eerder TNO-onderzoek was al bekend dat met dezelfde kwaliteit van de besluitvorming en dezelfde resultaten een vergadering een derde korter kan worden door staand te vergaderen. Al met al is er voldoende reden om te pleiten voor verschillende andere opstellingen, waardoor de inrichting passend bij het doel van de vergadering kan worden gekozen en vergaderen efficiënter, nuttiger en plezieriger verloopt. Groepscohesie De barkruk-inrichting wordt in het TNO-onderzoek beoordeeld als doelmatig en oplossingsgericht, geschikt voor een innovatief klimaat en goed voor samenwerking en het genereren van ideeën. Dit is belangrijk, want door de toename van het nieuwe werken (meer onderweg en thuis werken) komt de groepscohesie onder druk te staan. Mensen voelen zich minder verbonden met het werk. De juiste vergadertafel kan de groepscohesie gunstig beïnvloeden en dat doet de vierkante vergadertafel niet. <einde citaat> 4 NEED TO MEET? VERGADERTEMPLATES Lees ook: HULPMIDDELEN OM BETER TE VERGADEREN De vergadertemplates zijn bedoeld om als een snelleesdocument structuur te bieden aan en aandachtspunten te verhelderen in functie van frequent voorkomende vergaderingen. We starten met een aantal algemeenheden, geldig in ongeveer alle vergaderingen. 4.1 Algemene regels: opening, afspraken verloop en afsluiten Lees ook: Samen beslissen: besluitvormingsprocedures en -technieken Start van de vergadering Vergaderingen starten op tijd. Wees dus duidelijk i.v.m. de welkomkoffie, bv. 8u30 aanmelden, onthaal en welkomkoffie (sprekers kunnen terecht vanaf 8u15) 8u45 installatie 9u00 start van de vergadering 56

16 Aan het begin van de vergadering neemt de voorzitter het woord, bv. met De vergadering is geopend, en een welkom aan de deelnemers. Er komt eventueel een kennismakingsronde, die dan bij voorkeur relevant is voor het thema, bv. door elkeen te vragen specifiek iets te vertellen over de persoonlijke ervaring of band met het thema. Er is informatie over de aanleiding tot en het doel van de bijeenkomst (en motivatie!). Stem nadrukkelijk af met de vergadergroep over het thema, de vraag, de doelen enz. Deze kunnen best schriftelijk nog 's worden onder de aandacht gebracht, bv. op een flip of met een PowerPointdia. Je kan in veel gevallen beter een volledig en gestructureerd overzicht geven van de verschillende thema's bij het begin van de vergadering. Een andere mogelijkheid kan zijn een stappenplan, of een overzicht van de procedures die kunnen worden gevolgd. Deelnemers kunnen zich dan op elk ogenblik oriënteren in het programma, en weten duidelijk wat nog komen moet. Enkele structuurmiddelen om dit te doen zijn: na de volledige vergadering geef je nog 's een overzicht van alle agendapunten die werden behandeld, met in telegramstijl besluiten en acties eventueel informatie over de status van de vergadering (bevoegdheden, verantwoordelijkheden) vergaderafspraken (informatie over vergadergedrag, spreektijd, procedures, pauze, duur van de bijeenkomst enz.). De tijd is een heel belangrijke factor: vaak wordt te veel tijd besteed aan de eerste punten, en blijft dus te weinig tijd over op het einde. Het is daarom handig een TimeWatcher in te schakelen. uiteraard, als eerste: de agenda journaalmethode MindMap van de vergaderthema's Journaalmethode je geeft bij de start een overzicht (opsomming) van de verschillende thema's elk nieuw thema wordt hierna behandeld zoals voorzien. Na de behandeling van een thema geef je meteen een duidelijk, korte samenvatting van de besluiten en acties. Samenvattingen zijn belangrijk. Het zijn markeringspunten waarmee richting gegeven wordt. Ze dragen daardoor bij aan de gespreksvoortgang. En daarnaast zijn ze een hulpmiddel bij de gespreksregulering. Het is verstandig om bij aanvang van een vergadering de relevante richtlijnen (algemene regels) kort te herhalen voor alle betrokkenen. Respect voor de tijdregeling op de agenda. Geef in je rol als voorzitter of moderator de spreker 5' voor tijd een niet mis te verstaan seintje nog 5 minuten. Elkaar laten uitspreken Wat met telefoons, tablets en PC's Welke procedures of methoden willen we volgen: stappenmodel; beslissingsprocedure. Nb het kan nodig zijn dit soort afspraken uit te stellen of te herhalen bij aanvang van elk thema Maak in het bijzonder duidelijke afspraken over wanneer vragen kunnen worden gesteld, hoe lang die mogen zijn, en uiteraard: hoe lang de totale presentatie, of 57

17 de behandeling van een agendapunt mag duren. Is dat onbeleefd? Het lijkt ons van niet. Stop zeggen tegen iemand die de timing niet respecteert is ja zeggen tegen al diegenen die na komen en hiervan het slachtoffer zouden zijn geworden. Het is onaanvaardbaar dat in een vergadering met verschillende sprekers de tijd van de laatste en de tijd van de vraagstellers wordt ingekort omdat één spreker zijn huiswerk, zijn timing niet heeft gemaakt. Maak je ook afspraken i.v.m. gebruik van Smartphones, tablets, Gsm s enz.? huishoudelijke mededelingen (garderobe, toiletten, rookplek, koffie/thee enz.) toelichten Vaak gaat aan het begin van de vergadering een presentielijst rond. De aanwezigen vullen daarop de gevraagde gegevens in en zetten een handtekening of paraaf. In kleine vergaderingen noteert de secretaris wie er aanwezig en/of afwezig zijn. Tijdens de vergadering: de inleiding van een onderwerp Een nieuw onderwerp begin je met een inleiding, waarin je de antwoorden op de volgende vragen verwerkt: Wat is de aanleiding voor de plaatsing van dit onderwerp op de agenda? Wat houdt dit onderwerp in? (historiek, kenmerken, situatie op dit moment, uitleg) Wat is het doel van het overleg? Wat wordt verwacht van de vergadering? Hoe pakken we dat aan? Vervolgens stel je het onderwerp aan de orde met behulp van een vraag: hoe denken jullie over dit voorstel? Wat moeten we gaan doen? Hoe zullen we dat aanpakken? Wie gaan we kiezen? Welk alternatief heeft jullie voorkeur en waarom?... Formulering van een voorstel Beoordeel elke bijdrage van deelnemers op het voorstelkarakter. Wat wil hij/zij bereiken? Wat is zijn/haar voorstel? Vat dat voorstel samen. Begin een voorstel bij voorkeur met woorden als: Ik stel voor dat... Renate stelt dus voor om... Het voorstel luidt als volgt... Werk van breed naar smal. Zoek eerst naar overeenkomsten, naar een gemeenschappelijk uitgangspunt. Probeer dan steeds concreter te worden, het plan verder in te vullen. Formuleer het eindvoorstel SMART: Specifiek, Meetbaar, Acceptabel, Realistisch en Tijdgebonden. De rondvraag Op het einde van de vergadering, of bij een uitvoerig agendapunt zelfs tijdens de behandeling van een thema komt er nog wel 's een rondvraag. De rondvraag is een moment die veel deelnemers aan de vergadering vrezen. Ze hadden misschien gehoopt zich een beetje te kunnen verstoppen. Zij die het dichtst bij de spreker zitten vragen zich met vrees af of het rondje wijzerszin of tegenwijzerszin zal starten, en speculeren nu al of ze er straks van af komen met een ik sluit me aan, het meeste is al gezegd, of, in een poging om grappig te zijn: ik had het niet beter kunnen zeggen... Anderen zien de kans schoon om even uit de doeken te doen wat ze ervan vinden. De rondvraag is een moment dat extraverte mensen de kans geeft even te ventileren, de introverte deelnemer echter aanvoelt als een last en zelfs bedreiging. Bescherm de laatsten tegen de eersten hou je doel en je klok in de gaten, maak afspraken over de maximale duur van een interventie en hou je er aan laat de rondvraag even voorbereiden. Zo vermijdt je dat de enen de ideeën oppikken van de anderen 58

18 (en de laatste niets origineel meer kan vertellen), en vermijd je ook woordenkramerij is het een overzichtelijke groep, ga dan niet in een klokwijzervolgorde tewerk en zorg voor een stukje entertainment en verrassing. Laat het lot bepalen in welke volgorde wie aan het woord komt herformuleer ook steeds kort de bijdrage, of pik er enkele waardevolle elementen uit. Dit geeft erkenning aan de spreker, het publiek kan verstaan waarover het gaat, en het faciliteert de gemeenschappelijke conclusie en verslaggeving Afsluiting van agendapunten en van de volledige vergadering Aan het eind van de vergadering heeft de voorzitter een aantal taken: samenvatten van het besprokene en/of de besluiten overzicht geven van de gemaakte afspraken (met aansluitende taakverdeling) eventueel een schets van het vervolgtraject (ook datum volgende vergadering, heb je je agenda bij?) een korte evaluatie van de vergadering met een dankwoord de sluiting, bijvoorbeeld: En hiermee sluit ik deze vergadering. Goede reis en wel thuis. De afsluiting moet zo mogelijk positief zijn. De groep moet immers door met het verhaal. Een wrange nasmaak aan een vergadering is niet bevorderlijk voor de volgende vergadering. Wanneer je met een prettige afsluit vertrekt doet wat er tussenin gebeurd is minder toe: de herinnering zal gekleurd worden door hoe het eindigde. Evaluatie Ook heb je als voorzitter de taak de vergadering te evalueren. Op grond van deze evaluatie doe je voorstellen om de kwaliteit van het werk van de vergadergroep te verbeteren. In een evaluatie besteed je aandacht aan het vergadergedrag van de deelnemers het werk van de voorzitter het werk van de notulist de inzet van de deelnemers de voortgang in het werken naar een resultaat de uitvoering van activiteiten door deelnemers de faciliteiten van de vergadergroep de omgevingsfactoren enz. Na de vergadering Als voorzitter ben je verantwoordelijk voor de interne en externe communicatie. Het vergaderverslag is daarbij een belangrijk hulpmiddel. De leider van de vergadering kwijt zich van controle op de inhoud van het verslag (volledig, juist, correct) controle op de verzending aan de deelnemers controle op verzending aan betrokken in- en externe relaties van de groep (incl. opdrachtgever controle op archivering informatie aan derden Namens de groep informeert de voorzitter ook anderen. Hij/zij is verantwoordelijk voor aanvullende informatie aan opdrachtgever (voortgang, knelpunten e.d.) informatie aan media (indien van toepassing, persbericht bijvoorbeeld) informatie aan belangstellenden afspraken 59

19 ICT. Het zorgt er bovendien voor dat onderhuidse wrevel geen kans krijgt! Kantoorfitness en stapvergaderingen Van staand vergaderen naar wandelend vergaderen is, letterlijk, slechts een stap. Bron, bewerkt: m=social&utm_source=twitter.com&utm_campaig n=buffer Er zijn natuurlijk (opnieuw) de gezondheidsargumenten. Maar er is wellicht meer: onderzoek aan de universiteit van Michigan heeft aangetoond dat mensen die eventjes een frisse neus hadden gehaald beter problemen konden oplossen dan zij die op kantoor bleven. Onderzoekers van Stanford University onderzochten of er een verschil is in creatief denkvermogen tussen mensen die zitten en mensen die bewegen. In dit onderzoek steeg de creativiteit met 60% bij de wandelaars. De toename was werkelijk te wijten aan de beweging, niet aan wat de deelnemers te zien kregen. Ook personen die binnen bleven maar een tredmolen of looptapijt konden gebruiken werden creatiever. Het wandelen was vooral effectief op creatief denken, maar nauwelijks op focusdenken. Het sta-kantoor-met-loopband is dan toch misschien niet meer zo ver af? Vergaderen op afstand, met online meetings Lees ook: Rol van de notulist De wereld gaat steeds sneller, of we dat nu willen of niet, behalve dan misschien het verkeer. Dat zit steeds vaker en steeds langer in de knoop. De vraag naar en nood aan snelle uitwisseling van informatie leidt vaak tot ellenlange ketens van elkaar opvolgende mails. Helaas kunnen deze mails even vaak niet waarop we hoopten: een knoop ontwarren en een beslissing bespoedigen. Alleen persoonlijk overleg geeft perspectief op enige vooruitgang. Hoe dan aan het verkeer ontsnappen en toch persoonlijk kunnen afstemmen met je gesprekspartner, bv. je klant, je collega, je baas? In een online meeting natuurlijk. Online meeting? Een online meeting is een vergadering waarbij de deelnemers niet in één ruimte zitten, maar met elkaar in contact zijn via internet. Je hebt computers nodig, een internetverbinding, eventueel een headset of anders geluidboxen, en een geschikte app, bv. GoToMeeting. Een webcam is enkel nodig wanneer je een online meeting met beeld wil houden, een video conference dus. Door de app wordt een virtuele vergaderruimte gecreëerd. Dankzij screen-sharing kan iedereen bv. eenzelfde slideshow of PowerPoint volgen tijdens de meeting. Webinars zijn in wezen ook online meetings, maar dan bedoeld voor een grote groep mensen. Online meetings veroorzaken in veel organisaties vandaag nog een zekere koudwatervrees. Dat is jammer. Eenmaal de stap gezet zal je merken dat de voordelen ingrijpend zijn, en de moeilijkheden niet opwegen. Zodra online vergaderen in een organisatie niet langer een event is, maar gewoon een van de communicatietools die laagdrempelig toegankelijk is voor iedereen zal je er het volle voordeel van beseffen. Online vergaderen zou niet vreemder mogen zijn dan naar de telefoon grijpen. 79

20 Het is mogelijk om sessies op te zetten met meerdere partijen tegelijkertijd. Bijvoorbeeld vier locaties in één videovergadering. Dit wordt een multipoint conference genoemd. Het is ook mogelijk om participanten 'bij te bellen' of te laten inbellen, als ze bijvoorbeeld in de auto zitten. Een audio-participant maakt dan ook deel uit van de videovergadering. Zeven voordelen op een rijtje Je biedt meer flexibiliteit en beschikbaarheid: vermits je niet gebonden bent aan kantooruren en de beperkingen die een gevolg zijn van de dagelijkse verkeerschaos heb je een breder tijdsvenster om te " vergaderen ". Je kan sneller reageren op vragen, opmerkingen of een klacht. Je geeft je gesprekspartner bovendien een geruststellend gevoel dat je er snel voor hem bent. Gebruik dit als een voordeelargument vanaf het eerste kennismakingsgesprek. Beter dan met behoud je de live interactie met gesprekspartners. Hierdoor wordt de communicatieketen sterk ingekort, en misverstanden voorkomen. Je kan ook zaken echt tonen of demonstreren op een dynamische en interactieve wijze. Filmpjes die je insluit bij een mail zouden ook voor de demo kunnen worden gebruikt, maar ze zijn in principe niet interactief. En je hebt in principe eindeloze mogelijkheden om digitale bronnen te gebruiken, of bv. samen op bestanden te werken: een document, een MindMap, een PowerPoint enz. De betrokkenen bij een case zitten niet altijd alleen op eenzelfde adres. Dankzij online vergaderen kan je mensen van over de hele wereld samen brengen in een meeting, ongeacht de geografische plek waar ze zich nu bevinden. Verplaatsingen vormen een belangrijk tijdsverlies én een risico. Meetings ter plekke vervangen door online meetings verhoogt ongetwijfeld de efficiëntie. Ze veroorzaken trouwens ook een belangrijke kost (reken de kost van een gemiddelde bedrijfswagen aan.35 EUR/km, zonder rekening te houden met de verloren manuren), terwijl telefoneren over internet (VoIP, Voice transmission over Internet Protocol) gratis is. Online meetings zijn veel minder gevoelig voor uitzonderlijke obstakels: ze hebben geen last van stakingen en betogingen, en geen last van weersomstandigheden. Zijn er dan geen nadelen? Geen voorzijde zonder keerzijde. Onder de vaakst ervaren of genoemde nadelen verdienen volgende punten zeker aandacht: Een gesprek ter plekke geeft uiteraard een veel vollediger, soms toevallig zicht op situaties waarin je terecht komt. Wanneer je met een klant een online meeting op zet krijg je waarschijnlijk het mooiste van hem te zien. De vraag is wat een bezoek je zou hebben opgeleverd aan extra informatie. De installatie, technologie en toegang tot communicatie apps is een relatieve kost, en vooral, vraagt bereidwilligheid van alle betrokkenen. Wanneer je gesprekspartner geen zin heeft in een online meeting houdt het hier op. Soms moet je dus een paar argumenten klaar hebben die het voordeel voor de ander aantonen. Wil je in jouw organisatie aan de slag met online meetings, standaardiseer dan het pakket dat door iedereen binnen de organisatie zal worden gebruikt. Om de kosten te drukken, en je te verzekeren van één standaard binnen de organisatie kan je kiezen voor SaaS, Software as a Service. Je huurt dan de hard- en software van de leverancier, die ook zorgt voor installatie en onderhoud. Prijzen kunnen in dat geval bv. verschillen van het aantal gebruikers (licenties). Tips voor een geslaagde online meeting Test alle materiaal ruim vooraf uit. Wees ook beducht voor kunst- en invallend licht. Hoe ziet het lokaal er uit? Wat zullen mensen om je heen te zien krijgen? Dit is een unieke kans om 80

OR & VERGADEREN VARIATIE EN VERRASSING HOUDEN DE. Richard Broer trainer/adviseur VERGADERAARS ALERT!

OR & VERGADEREN VARIATIE EN VERRASSING HOUDEN DE. Richard Broer trainer/adviseur VERGADERAARS ALERT! 1 OR & VERGADEREN VARIATIE EN VERRASSING HOUDEN DE VERGADERAARS ALERT! Richard Broer trainer/adviseur IS VERGADEREN HET JUISTE INSTRUMENT? 2 Ja! Iedereen tegelijk op de hoogte Korte tijd nodig Synergetische

Nadere informatie

Skype. Praktische informatie over Skype

Skype. Praktische informatie over Skype April 2015 Auteur: E.C.Bliek Skype Praktische informatie over Skype Dit bestand omvat een introductie over het programma Skype. Functies, gebruik en een gebruiksinstructie worden behandeld. ICT&Onderwijs

Nadere informatie

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST 2: vergaderen Als je lid bent van een studentenraad, vergader je vaak. Je hebt vergaderen met de studentenraad, maar ook vergaderingen met het College van Bestuur en de Ondernemingsraad (OR). Gemiddeld

Nadere informatie

Handleiding Vergadertechnieken

Handleiding Vergadertechnieken Handleiding Vergadertechnieken Zelfstudie en rapporteren Bij OGO leer je niet alleen via het actief deelnemen aan groepsdiscussies, maar ook via het individueel uitvoeren van zelfstudieopdrachten (ZSO).

Nadere informatie

Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012.

Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012. home introductie easyconference easycomfort scheduling over ons contact Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012. Met één klik brengt u iedereen die u wilt

Nadere informatie

Definitiefase fase 2

Definitiefase fase 2 Definitiefase fase 2 Nu dat jullie als projectteam de startnotitie af hebben, kunnen jullie beginnen met de volgende fase: jullie gaan de startnotitie uitbreiden tot een projectplan en jullie gaan de rollen

Nadere informatie

Richtlijn voor het werkoverleg

Richtlijn voor het werkoverleg Richtlijn voor het werkoverleg Nummer: 11.0000274 Versie: 0.1 Vastgesteld door het CMT 10 maart 2011 doc.: pz_alle/regelingen/werkoverleg richtlijn Inleiding Communicatie is hét sleutelbegrip als het gaat

Nadere informatie

Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen

Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen Overzicht aandachtspunten voor de organisatie van evenementen Het Duisenberg Gebouw met haar prachtige Plaza en onderwijsruimtes is een uitstekende plek voor studenten, staf en externen om een evenement

Nadere informatie

Intelligente oplossingen

Intelligente oplossingen In het voortdurend veranderende zakelijke klimaat van vandaag de dag is het van cruciaal belang om met medewerkers, klanten en investeerders te kunnen communiceren, waar zij zich ook bevinden. Mshow webconferencing

Nadere informatie

Training. Vergaderen

Training. Vergaderen Training Vergaderen Halide Temel 1-5-2014 Inhoudsopgave Inleiding 3 Doelen 4 Deelnemers 4 Werkvormen 4 Programma 4 Voorstellen & introductie 5 Opdracht Luciferspel 6 Theorie 7 Opdracht - Vergaderen 12

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamvaardigheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

Teamkompas voor Zelfsturing

Teamkompas voor Zelfsturing Teamkompas voor Zelfsturing Wat is het teamkompas: Met dit instrument kun je inzicht krijgen in de ontwikkeling van je team als het gaat om effectief samenwerken: Waar staan wij als team? Hoe werken wij

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

Studievaardigheden. BEN/LO/ADHD/14/0003j April 2014

Studievaardigheden. BEN/LO/ADHD/14/0003j April 2014 Studievaardigheden N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst, of wanneer u

Nadere informatie

Doel van deze presentatie is

Doel van deze presentatie is Doel van deze presentatie is Oplossingsgericht? Sjoemelen? Evaluatie van de praktische oefening. Verbetersuggesties qua oplossingsgerichtheid (niet met betrekking tot de inhoud van de gebruikte materialen)

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie

Betere resultaten met schriftelijke communicatie.

Betere resultaten met schriftelijke communicatie. Betere resultaten met schriftelijke communicatie. Leesvriendelijk schrijven. Alphonse Degryse, ADC commv 3 INHOUD 1 Wat wil je bereiken? Maak een gepast communicatieplan.... 6 2 Basis regels: SMART & KISSSSSS......

Nadere informatie

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling

Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling PAPI PAPI Coachingsrapport Persoonlijk Actieplan voor Ontwikkeling Alle rechten voorbehouden Cubiks Intellectual Property Limited 2008. De inhoud van dit document is relevant op de afnamedatum en bevat

Nadere informatie

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker

Competentieprofiel. Maatschappelijk werker Competentieprofiel maatschappelijk werker OCMW 1. Functie Functienaam Afdeling Dienst Functionele loopbaan Maatschappelijk werker Sociale zaken Sociale dienst B1-B3 2. Context Het OCMW garandeert aan elke

Nadere informatie

Brochure. Groepstraining - maatwerk. Modern Timemanagement Effectief Werken. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief.

Brochure. Groepstraining - maatwerk. Modern Timemanagement Effectief Werken. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Brochure Groepstraining - maatwerk Modern Timemanagement Effectief Werken 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Modern Timemanagement 100% overzicht. De juiste focus. In control.

Nadere informatie

Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand

Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand Overleg met collega s op andere vestigingen, een plan presenteren aan een klant, met een partner samenwerken aan een offerte, het contract uitonderhandelen

Nadere informatie

2. Downloaden en installeren

2. Downloaden en installeren U hebt ongetwijfeld wel eens van Skype gehoord. De populaire (video)beldienst op uw pc, op basis van Voice over IP (VoIP), zit zo in de lift dat Microsoft de dienst heeft overgenomen (Microsoft legt 8,5

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Communicatie bij implementatie

Communicatie bij implementatie Communicatie bij implementatie Hoe je met een duidelijk communicatieplan software-implementaties positief beïnvloedt Een software systeem implementeren heeft, naast de nodige technische uitdagingen, ook

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

Hand-out behorende bij de training. Werkoverleg. Voor iedereen, door iedereen

Hand-out behorende bij de training. Werkoverleg. Voor iedereen, door iedereen Hand-out behorende bij de training Werkoverleg Voor iedereen, door iedereen Itasc Nederland B.V. Itasc Nederland B.V. Strijp-S, Videolab 3.038 WTC Amsterdam Torenallee 20 Toren C, level Level 14 5617 BC

Nadere informatie

In 10 stappen van project naar effect!

In 10 stappen van project naar effect! In 10 stappen van project naar effect! een handleiding voor slim zorgen > Betrek de belangrijke sleutelpersonen > Stel projectteam samen & kies pilotteams > Screen de huidige situatie > Organiseer een

Nadere informatie

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL

SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL SPEELWIJZE LEIDERSCHAPSSPEL Bij werken, zowel betaald als vrijwillig, hoort leiding krijgen of leiding geven. De vraag wat effectief leiderschap is houdt dan ook veel mensen bezig. De meningen hierover

Nadere informatie

Handleiding Verbetercheck in teams

Handleiding Verbetercheck in teams Handleiding Verbetercheck in teams Praktisch hulpmiddel om de Verbetercheck in een team toe te passen 22 maart 2011 Betrokken partijen: Teksten en advies: Huub Pennock en Alex van der Wal 1 Inleiding De

Nadere informatie

Checklist voor evaluatie van vergaderingen: Vergaderitis en andere kwaaltjes

Checklist voor evaluatie van vergaderingen: Vergaderitis en andere kwaaltjes Checklist voor evaluatie van vergaderingen: Vergaderitis en andere kwaaltjes Over vergaderingen wordt altijd geklaagd. Maar als het aantal deelnemers van bijvoorbeeld je bestuursvergadering stelselmatig

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen "#$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/

)*.-2%* Thema TEAM. Module 3: Feedback geven en ontvangen #$%&%&'()*$)+%&'(,-.$'*'%/)+-(,#*0-//%*&$1/ Thema TEAM Module 3: Feedback geven en ontvangen Voorbeeld van het begin van de training feedback geven en ontvangen Feedback geven en ontvangen Het geven van effectieve feedback is een waardevol hulpmiddel

Nadere informatie

een functioneringsgesprek verschilt naar aard en doel van een evaluatie of beoordelingsgesprek

een functioneringsgesprek verschilt naar aard en doel van een evaluatie of beoordelingsgesprek Het functioneringsgesprek Wat Een functioneringsgesprek is een periodiek gesprek tussen de medewerker en de direct leidinggevende over het werk (inhoud en uitvoering van het werk, werksfeer en werkomstandigheden)

Nadere informatie

E BOOK HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE. o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET?

E BOOK HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE. o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET? E BOOK Vol met handige, onmisbare tips om uw relatiedag te laten slagen! HOE ORGANISEER IK EEN SUCCESVOLLE o.a. aandachtspunten hoe BENADER JE JE GASTEN? WAT DOE JE WEL EN WAT DOE JE NIET? BEDRIJFSFEEST.NL

Nadere informatie

Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere.

Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere. Waarvoor dient dit attest? mytalent@work is in eerste instantie een (zelf)evaluatie-instrument dat feedback geeft over de vaardigheden van de jongere. Als jongere (al dan niet aan het werk) kan je mytalent@work

Nadere informatie

Open Training. Modern Timemanagement. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief.

Open Training. Modern Timemanagement. 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Open Training Modern Timemanagement 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Modern Timemanagement 100% overzicht. De juiste focus. In control. Heerlijk productief. Wil jij meer

Nadere informatie

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit

Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Hoe motivatie werkt en draagvlak groeit Toelichting Hierbij een compilatie van diverse artikelen over motivatie, draagvlak en verandertrajecten voor de interne coördinator cultuureducatie ICC. 1 Hoe werkt

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie?

Communicatie in het horecabedrijf. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Wat is communicatie? Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over communicatie in het horecabedrijf. In de horeca ga je om met gasten en communiceer je met ze. Je gaat als medewerker ook om met je collega s en je zult het

Nadere informatie

Vergaderen. Auteur: Mark van der Lee. Plaats: Delft. Datum: 17 januari 2014. Organisatie: Haagsche Hogeschool Delft

Vergaderen. Auteur: Mark van der Lee. Plaats: Delft. Datum: 17 januari 2014. Organisatie: Haagsche Hogeschool Delft Vergaderen Auteur: Mark van der Lee Plaats: Delft Datum: 17 januari 2014 Organisatie: Haagsche Hogeschool Delft Binnen projecten is het erg belangrijk dat er communicatie is. Dit kan op verschillende manieren

Nadere informatie

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven

Competenties op het gebied van Management en Leidinggeven P E O P L E I M P R O V E P E R F O R M A N C E Com puterw eg 1,3542 D P U trecht Postbus 1087,3600 BB Maarssen tel.0346-55 90 10 fax 0346-55 90 15 w w w.picom pany.nl servicedesk@ picom pany.nl Het PiCompany

Nadere informatie

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken

Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Effectieve samenwerking: werken in driehoeken Werken in driehoeken is een wijze van samenwerking die in elke organisatie, projectteam en netwerk mogelijk is. Het maakt dat we kunnen werken vanuit een heldere

Nadere informatie

17 valkuilen die je moet vermijden bij telefonische acquisitie

17 valkuilen die je moet vermijden bij telefonische acquisitie Beste lezer, Fijn dat je de moeite hebt genomen om dit e-book te downloaden, met daarin 17 valkuilen die je moet vermijden bij telefonische acquisitie. Veel ondernemers worstelen met het maken van kwaliteitsafspraken

Nadere informatie

PEP voor secretaresses secretariaten en andere ondersteunende functies

PEP voor secretaresses secretariaten en andere ondersteunende functies PEP voor secretaresses secretariaten en andere ondersteunende functies Er komt zo veel op me af dat ik vaak niet weet waar ik moet beginnen" Meestal eet ik een boterhammetje snel tussendoor, geen tijd

Nadere informatie

1. Over LEVIY 5. Openen van de activiteit 2. Algemene definities 6. Inloggen op het LEVIY dashboard 3. Inloggen 6.1 Overzichtspagina 3.

1. Over LEVIY 5. Openen van de activiteit 2. Algemene definities 6. Inloggen op het LEVIY dashboard 3. Inloggen 6.1 Overzichtspagina 3. Versie 1.0 05.03.2015 02 1. Over LEVIY Wat doet LEVIY? 08 5. Openen van de activiteit Hoe wordt de activiteit geopend? 2. Algemene definities Behandelen van terugkerende definities. 09 6. Inloggen op het

Nadere informatie

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen;

Vertel aan je kind dat het nodig is de school in te lichten om het pesten te laten stoppen; Pesten op school Veel gestelde vragen Wat doe je als je kind gepest wordt? Maak voldoende tijd voor een gesprek; laat je kind vertellen wat er zich afspeelt en hoe het zich voelt; Neem het verhaal van

Nadere informatie

Werkoverleg in de groothandel in Levensmiddelen, Zoetwaren, Tabaksproducten en Bakkerijgrondstoffen

Werkoverleg in de groothandel in Levensmiddelen, Zoetwaren, Tabaksproducten en Bakkerijgrondstoffen Werkoverleg in de groothandel in Levensmiddelen, Zoetwaren, Tabaksproducten en Bakkerijgrondstoffen Maart 2002 INLEIDING Deze brochure is ontwikkeld door vertegenwoordigers van medewerkers en werkgevers

Nadere informatie

Vaardigheidsmeter Communicatie

Vaardigheidsmeter Communicatie Vaardigheidsmeter Communicatie Persoonlijke effectiviteit Teamheden Een goede eerste indruk Zelfempowerment Communiceren binnen een team Teambuilding Assertiviteit Vergaderingen leiden Anderen beïnvloeden

Nadere informatie

SHAREPOINT ZET HET VERGADEREN OP ZIJN KOP.

SHAREPOINT ZET HET VERGADEREN OP ZIJN KOP. SHAREPOINT ZET HET VERGADEREN OP ZIJN KOP. In het kader van papierloos vergaderen wordt er duchtig gebruik gemaakt van online platforms en apps van Ibabs, Notubox, OwnCloud, Zorgoplossingen.nl, papierloosvergaderen.nl,

Nadere informatie

Het Functioneringsgesprek

Het Functioneringsgesprek Het Functioneringsgesprek Augustus 2010 Het Functioneringsgesprek Inleiding Een functioneringsgesprek heeft tot doel de kwaliteit van het werk te verhogen en daarnaast zorgt het voor een verhoging van

Nadere informatie

Help! Verzuim voorkomen

Help! Verzuim voorkomen TIP: dit is een interactieve pdf. de inhoudsopgave en het menu onder aan de pagina s zijn clickable. Help! Verzuim voorkomen Een leidraad voor werkoverleg met medewerkers over verzuim Deze publicatie is

Nadere informatie

Communicatie onderzoek Team haarverzorging

Communicatie onderzoek Team haarverzorging Communicatie onderzoek Team haarverzorging Introductiebrief behorende bij de enquête over de interne communicatie Beste collega s, Gedurende het schooljaar doen wij ons uiterste best om de taken te vervullen

Nadere informatie

Videoconference starters gids. Het selecteren van uw videoconference systeem

Videoconference starters gids. Het selecteren van uw videoconference systeem Videoconference starters gids Het selecteren van uw videoconference systeem 2009 Inleiding Het huidige geopolitieke klimaat, een focus op toenemende productiviteit en kosten reductie en een algemene onwil

Nadere informatie

Doel. Vertrekpunt: Santé! De beste gesprekken voer je... op café

Doel. Vertrekpunt: Santé! De beste gesprekken voer je... op café Doel Geanimeerde gesprekken voeren over belangrijke vragen of thema s in verschillende rondes. Elke deelnemer komt aan het woord. Een worldcafé kan je gebruiken om informatie te verzamelen binnen één thema

Nadere informatie

Het organiseren van ontmoetingen

Het organiseren van ontmoetingen Het organiseren van ontmoetingen Als communicatieadviseur kijk je hoe de onderlinge informatie-uitwisseling beter kan. Dit is een extra uitdaging als Het Nieuwe Werken binnen je organisatie wordt ingevoerd.

Nadere informatie

e-tip Workshops/bijeenkomst organiseren

e-tip Workshops/bijeenkomst organiseren e-tip Workshops/bijeenkomst organiseren Een workshop organiseren? Veel werk, maar ook erg leuk! Hieronder vindt je wat tips en aandachtspunten die je vast en zeker van pas zullen komen. De lijst is natuurlijk

Nadere informatie

LOBBYEN IN DE PRAKTIJK

LOBBYEN IN DE PRAKTIJK LOBBYEN IN DE PRAKTIJK Praktische handvatten om goed te lobbyen Aan de orde komen: Hoe krijg je een voet tussen de deur, Hoe stel je een lobbyplan op, Maak een lobbystrategie, Welke lobbyinstrumenten kun

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

Welkom. GO ORGANIZING Helpt je organiseren en keuzes maken

Welkom. GO ORGANIZING Helpt je organiseren en keuzes maken Welkom GO ORGANIZING Helpt je organiseren en keuzes maken 1 weten SOCIAL MEDIA 2 vraag zaal Steekwoorden SOCIAL MEDIA Roep steekwoorden die bij je opkomen over SocialMedia 3 weten Programma Wat zijn Social

Nadere informatie

Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts.

Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts. Het Presentatie Structuur Model Hoe ontwikkel jij overtuigende presentaties en webinars? Introverte ZZP-ers worden hooggewaardeerde experts. Het Presentatie Structuur Model De hoofdindeling van een presentatie,

Nadere informatie

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen.

Binnen het functioneringsgesprek is ook ruimte om de behoefte of noodzaak van een opleiding te bespreken en daarop actie te ondernemen. Leidraad Consult over: het functioneringsgesprek Functioneringsgesprekken verlopen vaak problematisch. Zowel leidinggevenden als medewerkers zien er nogal eens tegenop en zijn achteraf teleurgesteld over

Nadere informatie

Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1

Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1 Draaiboek voor het uitwerken van activiteiten 1 Je hebt als groep ouders een idee van wat je rond cultuur, ouderbetrokkenheid en taalstimulering zou willen doen op de school van je kind(eren)? Dit doe

Nadere informatie

Meten en oplossen! Werkdrukinstrument voor de detailhandel

Meten en oplossen! Werkdrukinstrument voor de detailhandel Meten en oplossen! Werkdrukinstrument voor de detailhandel COLOFON Dit is een uitgave van de Commissie Sociale en Onderwijsaangelegenheden van het Hoofdbedrijfschap (HBD). Het HBD is een samenwerkingsverband

Nadere informatie

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden

Pestprotocol ICBS de Tweemaster, Naarden Inleiding: Hoe gaan we om met pesten en agressief gedrag? Wij beseffen dat het klimaat van de school grote invloed heeft op de ontwikkeling van het kind. Wij stellen daarom een vriendelijk en veilig klimaat

Nadere informatie

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst

Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Oefening: Profiel en valkuilen vragenlijst Dit is een korte vragenlijst die bedoeld is om een aantal van je denkbeelden, attitudes en gedrag in werksituaties in kaart te brengen. Wees zo eerlijk mogelijk

Nadere informatie

Vergaderen, een agenda opstellen en notulen maken

Vergaderen, een agenda opstellen en notulen maken Vergaderen, een agenda opstellen en notulen maken Inhoudsopgave Pagina 1 Inleiding 3 2 Belangrijke regels voor een vergadering 4 2.1 Vergaderregel 1: vergaderen doe je samen 4 2.1.2 Duidelijke regels helpen

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU?

E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? E-CURSUS 1: WELKE WAARDEN ZIJN VAN WEZENLIJK BELANG VOOR JOU? Thuis en op school heb je allerlei waarden meegekregen. Sommigen passen bij je, anderen misschien helemaal niet. Iedereen heeft waarden. Ken

Nadere informatie

Draaiboek voor een gastles

Draaiboek voor een gastles Draaiboek voor een gastles Dit draaiboek geeft jou als voorlichter van UNICEF Nederland een handvat om gastlessen te geven op scholen. Kinderen, klassen, groepen en scholen - elke gastles is anders. Een

Nadere informatie

Schudden, delen, geven

Schudden, delen, geven Schudden, delen, geven Flexibilisering is een belangrijk begrip geworden. Niet alleen de tijdsindeling van mensen is flexibeler, ook de binding van mensen met organisaties is aan verandering onderhevig.

Nadere informatie

Hoe maak je interessante tweets?

Hoe maak je interessante tweets? Hoe maak je interessante tweets? Januari 2012 Inleiding Leuk dat je echt aan de slag gaat met het maken van goede tweets! In dit document vind je algemene tips voor het opstellen van goede tweets. Bovendien

Nadere informatie

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper

Evernote kan heel veel verschillende type bestanden opslaan. - gewone tekst - foto s - pdf s - websites (via Evernote webclipper ICT tools: Collaboratie tools in de cloud: Evernote: Werkt met een premium model. Gratis voor basis functies, uitgebreidere functies zijn betalend via een abonnement. Evernote is een samenwerkingstool

Nadere informatie

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER

Drijfveren. Een belangrijke (on)bewuste drijfveer is dat ZELF beter wil zijn dan de ANDER Inleiding Kennis over het tot stand komen van gedrag Bewustwording van de invloed van ons eigen gedrag op onze omgeving? Ervaren wat JIJ kan doen om je eigen gedrag en dat van anderen te verbeteren Drijfveren

Nadere informatie

Meer bereiken in projectteams Een online training voor ingenieurs en ontwerpers

Meer bereiken in projectteams Een online training voor ingenieurs en ontwerpers Leer je vakkennis overtuigend over te brengen in projectteams, om te gaan met conflicterende belangen en te bereiken wat voor jou belangrijk is! Ben je een adviseur, architect of projectleider, en werk

Nadere informatie

Your story, delivered

Your story, delivered Your story, delivered Wat is een webinar? Een webinar is een live online presentatie die vanaf elke locatie door duizenden deelnemers tegelijkertijd kan worden gevolgd. U betrekt uw deelnemers met interactieve

Nadere informatie

SECTORWERKSTUK 2013-2014

SECTORWERKSTUK 2013-2014 SECTORWERKSTUK 2013-2014 1 HET SECTORWERKSTUK Het sectorwerkstuk is een verplicht onderdeel voor alle leerlingen uit het Mavo. Het maken van een sectorwerkstuk is een manier waarop je, als eindexamenkandidaat,

Nadere informatie

15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen

15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen 15 tips om het maximum uit uw congres- en beursdeelname te halen Miek Wouters Learning Consultant, Kluwer Opleidingen miek.wouters@kluwer.be Twitter: @KluwerLearning www.kluweropleidingen.be 2013 Kluwer

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

VERGADEREN VOOR DUMMIES

VERGADEREN VOOR DUMMIES VERGADEREN VOOR DUMMIES DE AGENDA VASTSTELLEN Er zijn verschillende soorten agendapunten: Open Bij open agendapunten zijn er nog geen plannen gemaakt, er is nog geen concreet voorstel. De discussie is

Nadere informatie

Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak

Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak Interactief lesgeven / presenteren met Shakespeak Disclaimer: Ik ben niet verbonden aan Shakespeak of het bedrijf dat Shakespeak produceert. Deze handleiding is geschreven op basis van mijn eigen ervaringen

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand

Inhoudsopgave. Over Dingerdis Customer Care. Inleiding. 1. Situaties die weerstand oproepen. 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand Ronald Dingerdis Inhoudsopgave Over Dingerdis Customer Care Inleiding 1. Situaties die weerstand oproepen 2. Zes veel voorkomende vormen van weerstand 3. Omgaan met weerstand van anderen 4. Omgaan met

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht...

Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... Inhoudstafel Leermeermoment Chicago Jongeren Lees dit alvorens te beginnen... 2 Doelstelling van de activiteit... 2 Overzicht... 2 Praktische voorbereiding... 2 Tijd (duur)... 2 Locatie... 2 Materiaal...

Nadere informatie

Beoordelingsformulieren

Beoordelingsformulieren Beoordelingsformulieren In elke prestatie zitten zoals hierboven uiteengezet (p. 81) vijf elementen verpakt. Het Takenblad is daarop gebaseerd. Om elk van die vijf elementen grondig te kunnen beoordelen

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp.

BETERapp pilot plan organisatie X. In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. BETERapp pilot plan organisatie X In twaalf weken een succesvolle pilot met de BETERapp. Ervaringen cliënt: BETERapp is trouwe vriend De Beterapp is absoluut een aanvulling op de reguliere behandeling.

Nadere informatie

Bijlage De ins en outs van een brainstormsessie versie 0.1. juni 2015

Bijlage De ins en outs van een brainstormsessie versie 0.1. juni 2015 Bijlage De ins en outs van een brainstormsessie versie 0.1. juni 2015 status: concept In het handboek wordt meerdere malen geadviseerd een brainstormsessie te houden om ideeen te genereren en om te komen

Nadere informatie

Webconferencing van KPN

Webconferencing van KPN Webconferencing van KPN Handleiding 1 Inhoud 1 Webconferencing van KPN... 3 2 Een sessie starten... 4 2.1 Voorbereiding... 4 2.2 Webconferencing starten voorzitter... 4 2.3 Webconferencing starten deelnemers...

Nadere informatie

10 tips over besluitvorming

10 tips over besluitvorming 10 tips over besluitvorming Meer weten? www.vergaderendoejezo.nl Bel of mail Carla: 06-20809676 of info@vergaderendoejezo.nl. 10 tips over besluitvorming Besluitvorming is noodzakelijk bij vergaderingen.

Nadere informatie

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT

HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT 1 COMPETENTIEFICHE C1-C3 EN C4-C5 LEIDINGGEVEND HOOFD RUSTHUISSECRETARIAAT INTERN FORMULIER WZC IMMACULATA OCMW EDEGEM Leiding geven Op gestructureerde wijze prestaties opvolgen zowel op kwantitatief als

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

APQ rapportage. Bea Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: APQ rapportage Naam: Bea Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea Voorbeeld / 16.06.2015 / APQ rapportage 2 Inleiding Dit rapport geeft inzicht in jouw inzetbaarheid. We bespreken hoe

Nadere informatie

Format checklist bijeenkomst

Format checklist bijeenkomst Format checklist bijeenkomst Betreft : Datum : Team : Taken Projectleider/Coördinator Projectplan schrijven Bepalen en verantwoordelijk voor budget Vergoeding (reiskosten) deelnemers? Projectgroep samenstellen

Nadere informatie

Nieuwe functies in Sametime 9.0

Nieuwe functies in Sametime 9.0 Nieuwe functies in Sametime 9.0 ii Nieuwe functies in Sametime 9.0 Inhoudsopgave Nieuwe functies in Sametime 9.0.... 1 iii iv Nieuwe functies in Sametime 9.0 Nieuwe functies in Sametime 9.0 In Sametime

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie