Economische betekenis en perspectieven van het IJsselmeergebied

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Economische betekenis en perspectieven van het IJsselmeergebied"

Transcriptie

1 Economische betekenis en perspectieven van het IJsselmeergebied In relatie tot de voorkeursstrategie van het Deltaprogramma IJsselmeergebied 12 december 2013

2 Voorkant: Gemaal Lely, Medemblik Bron: Peter van Bolhuis / Pandion

3 Inhoud Samenvatting 5 1. Inleiding 9 Deel I: Huidige economische betekenis van het IJsselmeergebied 2. Afbakening van het IJsselmeergebied Huidige economische betekenis van het IJsselmeergebied Toegevoegde waarde en werkgelegenheid (IJsselmeergebied) Toegevoegde waarde voor de zoetwaterregio IJsselmeergebied Belangrijkste sectoren Regionale spreiding Betekenis van het IJsselmeergebied voor natuur Natuurwaarden in het IJsselmeergebied Gebruikswaarde van natuur Kansen en bedreigingen IJsselmeergebonden sectoren in het IJsselmeergebied De landbouw in de zoetwaterregio IJsselmeergebied Stedelijke ontwikkelingen 21 Deel II: Economische perspectieven in relatie tot flexibel peil en flexibele inrichting 6. Risico s en kansen Zoetwaterzekerheid Peilfluctuaties in het IJsselmeer Wateroverlast en droogte buitendijks gebied Vergroting dynamiek en toename land-water gradiënten Economische perspectieven Zoetwaterzekerheid Synergie tussen ecologie en toerisme/recreatie 29 Literatuur 31 Bijlage: Effecten zoetwaterzekerheid in de zoetwaterregio IJsselmeergebied 33 3

4 4

5 Samenvatting Wat is de economische betekenis en wat zijn de economische perspectieven van het IJsselmeergebied? Deze paper plaatst bestaande cijfers in een verhaal en relateert dat aan de ontwikkelingen in het kader van de voorkeursstrategie voor het IJsselmeer. Dat levert een verkenning van mogelijkheden en kansen op. Niet meer en niet minder. Afbakening van het IJsselmeergebied Als we praten over de economische betekenis van het IJsselmeergebied gaat het in deze paper over het IJsselmeer én zijn directe omgeving, waarbij de regio Amsterdam vanwege het vertekenende effect buiten beschouwing wordt gelaten (zie kaart 1). Daarnaast hebben IJsselmeer/Markermeer een economische betekenis voor een veel groter gebied, namelijk als waterleverancier voor de zoetwaterregio IJsselmeergebied, in feite geheel Noord-Nederland (zie kaart 2). Beide afbakeningen zijn van belang. Kaart 1: Het IJsselmeergebied vanuit Kaart 2: De zoetwaterregio IJsselmeergebied economisch perspectief (3) (6, 9) Huidige toegevoegde waarde en werkgelegenheid IJsselmeergebied De directe en indirecte toegevoegde waarde van 7 IJsselmeer gebonden sectoren 1 in het IJsselmeergebied (kaart 1) bedraagt ca. 1,4 miljard (2000). Het gaat om toerisme en recreatie, haven gebonden industrie, beroepsvisserij, beroepsscheepvaart, nutsbedrijven, landbouw en delfstoffenwinning. Verder genereren deze 7 sectoren ca directe en indirecte banen. Ter vergelijking: de toegevoegde waarde is ongeveer de helft van die van de Amsterdamse haven en de werkgelegenheid is ongeveer drie maal zo groot als die van de Amsterdamse haven. De 7 IJsselmeer gebonden sectoren genereren overigens weer een veelvoud aan banen in andere sectoren (verzorgende activiteiten & diensten). Een deel van de totale werkgelegenheid in het IJsselmeergebied (ca banen), bestaat weer dank zij het stuwende effect van de 7 sectoren. 1 Sectoren die gerelateerd zijn aan natuurlijke en/of cultuurhistorische aspecten van het gebied. 5

6 Toegevoegde waarde zoetwaterregio IJsselmeergebied Daarnaast draagt water uit het IJsselmeer/Markermeer bij aan economische activiteiten in de gehele zoetwaterregio IJsselmeergebied (kaart 2). In een gemiddelde droge zomer wordt 1,1 miljard m3 aangevoerd voor peilbeheer, doorspoeling, beregening, industrie en drinkwaterwinning. Aandeel van de diverse sectoren Ongeveer de helft van de economische waarde en de werkgelegenheid komt voor rekening van de sector toerisme/recreatie en ca. 30% komt voor rekening van de sector haven gebonden industrie. Dit zijn ook de snelst groeiende sectoren. De overige sectoren samen beslaan minder dan 20%. Aandeel directe toegevoegde waarde 7 IJsselmeergebonden sectoren (2000) Toerisme en recreatie Havengebonden industrie Nutsbedrijven (water en energie) Landbouw Beroepsscheepvaart Delfstoffenwinning Beroepsvisserij Aandeel werkgelegenheid 7 IJsselmeergebonden sectoren (2000) Toerisme en recreatie Havengebonden industrie Nutsbedrijven (water en energie) Landbouw Beroepsscheepvaart Delfstoffenwinning Beroepsvisserij Het belang van de sector landbouw wordt in deze figuren waarschijnlijk onderschat 2. Dat verandert weinig aan de conclusie dat recreatie & toerisme, alsmede haven gebonden industrie de belangrijkste IJsselmeer gebonden sectoren zijn. Voor de duiding van de relatie tussen landbouw en het IJsselmeer is het eigenlijk relevanter om te kijken naar de gehele zoetwaterregio IJsselmeergebied (kaart 2). De totale potentiële opbrengst van de landbouwproductie in dit gebied bedraagt (mede op grond van IJsselmeerwater) 1,7 2,9 mld/jaar. 2 Die onderschatting heeft vooral te maken met de afbakening van de sector landbouw in de belangrijkste onderliggende studie, alsmede met de daarbij gehanteerde definitie van directe toegevoegde waarde (waarbij uitgekeerde subsidies, waaronder de EUlandbouwsubsidies, in mindering zijn gebracht op de directe waarde). Voor nadere uitleg: zie de hoofdtekst. 6

7 Betekenis van het IJsselmeergebied voor natuur en economie Daarnaast is het IJsselmeergebied een natuurgebied van internationale betekenis. Een groot deel van het gebied is aangewezen als Europees Natura2000-gebied. Naast intrinsieke ecologische waarde, heeft dit natuurlijke milieu een grote waarde voor economische activiteiten. Soms wordt natuur in het IJsselmeergebied gezien als een belemmering voor economische ontwikkeling (met name in relatie tot vergunningverlening in het kader van Natura 2000), maar het natuurlijk systeem is natuurlijk ook de belangrijkste onderlegger voor een groot aantal economische activiteiten. Kansen Sectoren met de beste toekomstperspectieven in het IJsselmeergebied zijn de sectoren die ook nu al het grootste aandeel in de economie hebben: toerisme/recreatie en haven gebonden industrie. Ook de landbouw in de zoetwaterregio IJsselmeergebied heeft toekomstperspectief, met name in relatie tot de geboden zoetwaterzekerheid. Kansen liggen er dan ook rond zoetwaterzekerheid (met name voor de landbouw) en in de relatie tussen toerisme/recreatie en ecologie. Zoetwaterzekerheid De bijdrage van het IJsselmeer aan de zoetwaterzekerheid in de zoetwaterregio IJsselmeergebied kan voor de landbouw worden gekwantificeerd. Zonder maatregelen neemt de verwachtingswaarde van de schade in de landbouw bij een W + scenario toe van ca. 90 mln/jaar nu tot ca. 300 mln/jaar in 2050 en ca. 540 mln/jaar in De (extra) buffervoorraad in het IJsselmeer draagt fors bij aan beperking van die droogteschade, evenals aan hogere financiële opbrengsten in droge jaren. Tenslotte wordt waterzekerheid naar de toekomst toe een steeds belangrijkere vestigingsfactor. De buffervoorraad in het IJsselmeer garandeert die zoetwaterzekerheid voor de gehele zoetwaterregio. Toerisme/recreatie in relatie tot ecologie Ecologische ontwikkelingen scheppen ook nieuwe kansen voor toerisme/recreatie. Hoewel de directe ecologische effecten van de grotere peildynamiek vanuit de voorkeursstrategie beperkt zijn, is het goed mogelijk deze effecten flink te versterken door aanvullende inrichtings- en beheermaatregelen, met name in relatie tot de waterveiligheidsopgaven. Het gaat daarbij om versterking en uitbreiding van zachte water/land-overgangen (door aanleg van oeverdijken, luwtemaatregelen e.d.). In combinatie met flexibel peil is dit gunstig voor natuur en visstand in het IJsselmeergebied. Dat biedt op zijn beurt weer mogelijkheden voor een groei van toerisme en recreatie gerelateerd aan natuur en sportvisserij. Zeker als daar met aanvullende maatregelen op in wordt gespeeld. Voor het Markermeer/IJmeer is de relatie tussen ecologie en toerisme/recreatie onderzocht. De potentiële toeristisch-/recreatieve investeringsimpuls van het gebied inclusief een reeks ecologische maatregelen ligt 20-35% hoger dan zonder die maatregelen. Ook de blijvende bestedingen en het aantal extra arbeidsplaatsen liggen resp % en 42% hoger. Het is aannemelijk dat de onderliggende verbanden op hoofdlijnen ook op gaan voor de rest van het IJsselmeergebied. Versterking van het gebiedsprofiel van het IJsselmeergebied, met aandacht voor de synergie tussen ecologie en toerisme/recreatie, kan de aantrekkelijkheid van het gebied voor recreatie en toerisme een grote impuls geven. Dat kan positieve effecten hebben voor dag-, verblijfs- en vaarrecreatie, alsmede voor watersport en horeca. Zeker als het IJsselmeergebied zich weet te profileren als het door rust en ruimte gekenmerkte tegenwicht voor de steeds drukker wordende Randstad. 7

8 8 Haven van Makkum Bron:

9 1. Inleiding Wat is de economische betekenis van het IJsselmeergebied en wat zijn de meest relevante sectoren in en om het IJsselmeer? Waar liggen bedreigingen en kansen en waar liggen economische perspectieven? Daarover zijn in verschillende rapportages de nodige cijfers verzameld. Deel I van deze paper zet deze cijfers om in een verhaal over de economische betekenis van het IJsselmeergebied. Er zijn daarvoor geen nieuwe gegevens verzameld. Een deel van de gehanteerde cijfers dateert uit Omdat de economische groei in Nederland sindsdien sterk is afgezwakt (10), gaan we er van uit dat ook deze cijfers nog redelijk bruikbaar zijn. Verder sluit de analyse in belangrijke mate aan op de REOB-studie van de IJsselmeerprovincies (5). Echter er is ook een belangrijk verschil met REOB. De focus van de uitwerking van REOB lag sterk op de voor- en nadelen van de verschillende peilstrategieën die in 2012 in discussie waren, niet op de huidige voorstellen voor flexibel peil en flexibele inrichting. In deel II van deze studie is daarom een analyse gemaakt van de potentiële economische perspectieven in relatie tot de huidige voorstellen rond flexibel peil en flexibele inrichting. Dat levert een verkenning van mogelijkheden en kansen op in relatie tot de voorkeurstrategie voor het IJsselmeer. Niet meer en niet minder. In het navolgende gaan we in op: Deel I: De huidige economische betekenis van het IJsselmeergebied 2. afbakening van het IJsselmeergebied 3. huidige economische betekenis van het IJsselmeergebied 4. betekenis van het IJsselmeergebied voor natuur 5. kansen en bedreigingen Deel II: Economische perspectieven in relatie tot flexibel peil en flexibele inrichting 6. risico s en kansen 7. economische perspectieven 9

10 10 Binnenvaartschip Bron:

11 Deel I: Huidige economische betekenis van het IJsselmeergebied 2. Afbakening van het IJsselmeergebied Voor een goede beschrijving bakenen we eerst het IJsselmeergebied af. Vanuit economisch perspectief is een afbakening aan de waterlijn dan niet adequaat: veel economische functies die afhankelijk zijn van het IJsselmeer, zijn gevestigd op het land op kleinere of grotere afstand van het IJsselmeer. Daarom hanteren we in deze paper een vanuit economisch perspectief gangbare afbakening, waarbij alle economische activiteiten in beeld gebracht worden die afhankelijk zijn van het IJsselmeer, ook in de directe omgeving. Om vertekening te voorkomen wordt de regio Amsterdam daarbij buiten beschouwing gelaten. Zie kaart 1. Daarnaast is van belang dat het IJsselmeer (en Markermeer) een economische betekenis hebben voor een veel groter gebied, namelijk als waterleverancier voor de gehele zoetwaterregio IJsselmeergebied. Feitelijk beslaat dit gebied geheel Noord-Nederland. Dit is weergegeven op kaart 2. Kaart 1: Het IJsselmeergebied vanuit Kaart 2: De zoetwaterregio IJsselmeergebied economisch perspectief (3) (6, 9) Beide ingangen zijn voor deze paper relevant. Om verwarring te voorkomen spreken we in het navolgende respectievelijk over het IJsselmeergebied en de zoetwaterregio IJsselmeergebied. 11

12 12 Oudemirdum Bron: Flickr, arthurvd (http://www.flickr.com/photos/arthurvd/

13 3. Huidige economische betekenis van het IJsselmeergebied 3.1 Toegevoegde waarde en werkgelegenheid Wat is de huidige economische betekenis van het IJsselmeergebied (kaart 1)? Dan is allereerst relevant welke sectoren gerelateerd kunnen worden aan natuurlijke en/of cultuurhistorische aspecten van het gebied. Het NEI (3) benoemt 7 relevante sectoren: toerisme en recreatie, haven gebonden industrie, beroepsvisserij, beroepsscheepvaart, nutsbedrijven, delfstoffenwinning en landbouw. De economische betekenis van deze 7 IJsselmeer gebonden sectoren bedraagt: ca. 1,4 miljard/jaar uitgedrukt als directe 3 (55%) en indirecte 4 (45%) toegevoegde waarde ca banen als directe 5 (52%) en indirecte 6 (48%) werkgelegenheid Ter vergelijking: de directe toegevoegde waarde bedraagt ongeveer de helft van die van de Amsterdamse haven (1), de directe en indirecte werkgelegenheid is juist drie maal zo groot als van de Amsterdamse haven (2). De totale werkgelegenheid in het IJsselmeergebied (d.w.z. inclusief verzorgende activiteiten & diensten) is overigens vele malen groter en bedraagt ca banen, mede dankzij het stuwende effect van de 7 sectoren. 3.2 Toegevoegde waarde voor de zoetwaterregio IJsselmeergebied Daarnaast draagt water uit het IJsselmeer bij aan economische activiteiten in de zoetwaterregio IJsselmeergebied (zie kaart 2). In een gemiddeld droge zomer wordt 1,1 miljard m3 water 7 uit het IJsselmeer aangevoerd naar geheel Noord-Nederland voor peilbeheer, doorspoeling van het watersysteem, beregening van gewassen, industrie en drinkwater. Alleen al de potentiële landbouwopbrengst in de zoetwaterregio IJsselmeergebied bedraagt ca. 1,7-2,9 mld/jaar (bijlage 1; o.b.v. 17, alsmede 21) 8, mede dank zij water uit het IJsselmeer. 3.3 Belangrijkste sectoren Van de 7 IJsselmeer gebonden sectoren is toerisme &recreatie verantwoordelijk voor ongeveer de helft van de toegevoegde waarde en werkgelegenheid en de sector haven gebonden industrie voor ca. 30%. De omvang van de andere 5 sectoren samen is minder dan 20% (zie figuur 1 en 2 en tabel 1 en 2). 3 Directe toegevoegde waarde: productiewaarde na aftrek van kosten 4 Indirecte waarde: productiewaarde na aftrek van kosten die verderop in de keten wordt gerealiseerd 5 Directe werkgelegenheid: banen in bedrijven in deze sectoren binnen in het IJsselmeergebied. 6 Indirecte werkgelegenheid: banen bij toeleveranciers (waarvan een derde binnen en twee derde buiten het IJsselmeergebied). 7 Dat komt overeen met een waterschijf van 55 cm gerekend over het gehele IJsselmeer/Markermeer 8 Bruto toegevoegde waarde basisprijzen. Deze toegevoegde waarde is voor landbouw, bosbouw en visserij. De visserij is slechts 1% van de toegevoegde waarde (persoonlijke communicatie CBS). Deze waarde omvat oa specifieke loondiensten met betrekking tot het productieproces. 13

14 Figuur 1: Aandeel directe toegevoegde waarde 7 IJsselmeergebonden sectoren (2000) Toerisme en recreatie Havengebonden industrie Nutsbedrijven (water en energie) Landbouw Beroepsscheepvaart Delfstoffenwinning Figuur 2: Aandeel werkgelegenheid 7 IJsselmeergebonden sectoren (2000) Toerisme en recreatie Havengebonden industrie Nutsbedrijven (water en energie) Landbouw Beroepsscheepvaart Delfstoffenwinning Beroepsvisserij Tabel 1: directe toegevoegde waarde van 7 IJsselmeer gebonden sectoren (2000) Bron: 3 Sector Directe toegevoegde waarde (mln ) Als % van totaal Toerisme & recreatie % Haven gebonden industrie % Nutsbedrijven 66 9% Landbouw 45 6% Beroepsscheepvaart 22 3% Delfstoffenwinning 7 1% Beroepsvisserij 6 1% Totaal 770 Tabel 2: directe + indirecte werkgelegenheid van 7 IJsselmeer gebonden sectoren Bron: 3 (2000) Sector Directe werkgelegenheigelegenheigelegenheid Indirecte werk- Totaal werk- Als % van totaal Toerisme en recreatie % Haven gebonden industrie % Landbouw % Nutsbedrijven % Beroepsscheepvaart % Beroepsvisserij ,5% Delfstoffenwinning ,3% Totaal In de sector toerisme en recreatie gaat het dan om watersport, oeverrecreatie, verblijfsrecreatie, cultuur en sport, dagrecreatie en horeca. In de sector haven gebonden industrie gaat het om visverwerking, voeding, chemie en scheepsbouw. 14

15 De inschatting van het NEI dat de landbouw in de directe omgeving van het IJsselmeer maar 6% van de directe toegevoegde waarde (= 45 mln/jaar) voor zijn rekening neemt, is daarbij waarschijnlijk een onderschatting 9. Dat verandert weinig aan de conclusie dat recreatie & toerisme, alsmede haven gebonden industrie de belangrijkste IJsselmeer gebonden sectoren zijn. Voor de duiding van de economische relatie tussen de landbouw en het IJsselmeer is het feitelijk relevanter om te kijken naar de gehele zoetwaterregio IJsselmeergebied (kaart 2). De landbouw in dit gehele gebied wordt vanuit het IJsselmeer/Markermeer van water wordt voorzien. De potentiële opbrengst van de landbouw in dit gebied bedraagt ca. 1,7-2,9 mld/jaar (bijlage 1; o.b.v. 17) Regionale spreiding In absolute zin is de werkgelegenheid in de 7 IJsselmeer gebonden sectoren met name geconcentreerd in het zuidelijk deel van het gebied en Flevoland (zie figuur 3). Toch betekent dit niet dat deze sectoren voor de economie in het noordelijk deel minder belangrijk zijn. Integendeel: in de noordelijke regio s dragen deze sectoren relatief veel bij aan de werkgelegenheid (zie figuur 4). 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Figuur 3: Directe werkgelegenheid in de 7 IJsselmeer gebonden sectoren als % van het totaal (3). 0,25 0,2 0,15 0,1 0,05 0 Figuur 4: Relatieve belang IJsselmeer gebonden sectoren als % totale werkgelegenheid in de subregio. (3). 9 Die onderschatting heeft te maken met 3 factoren (mond. Mededeling M. Briene, 19): Bij de afbakening van de sector landbouw zijn alleen sectoren met een directe link naar water meegenomen. In het Ijsselmeergebied redelijk omvangrijke sectoren als agrarische dienstverlening en hoveniersbedrijven zijn buiten beschouwing gebleven. Juist de toegevoegde waarde van de agrarische sector is sinds het peiljaar van de NEI-studie relatief sterk gegroeid. Er is in de NEI-studie gerekend met bruto toegevoegde waarde tegen factorkosten. Hierbij is het saldo van indirecte belastingen en subsidies in mindering gebracht. Voor de meeste sectoren maakt dat niet uit, maar voor de landbouw is dit substantieel, met name in relatie tot de EU-landbouwsubsidies. Ca. 80% van de landbouwbedrijven in Nederland ontvangt inkomenssteun in de vorm van directe betalingen vanuit het GLB. In de jaren 2007/2009 waren de directe GLB-betalingen verantwoordelijk voor gemiddeld ca. 40% van de bedrijfsinkomens (20). 15

16 16 Het Veluwemeer Bron: Peter van Bolhuis / Pandion

17 4. Betekenis van het IJsselmeergebied voor natuur Het IJsselmeergebied is een natuurgebied van internationale betekenis. De natuur in het IJsselmeergebied heeft zowel een intrinsieke waarde, als een gebruikswaarde voor allerlei functies. 4.1 Natuurwaarden in het IJsselmeergebied Door de aanwezigheid van ondiepe voedselrijke wateren is het gebied aantrekkelijk voor veel diersoorten. Grote aantallen vogels foerageren, ruien, broeden en rusten in het open water en aan de rand van het gebied. Het gebied is een onmisbare schakel in de vogeltrekroutes tussen Siberië en Afrika. Het is een van de weinige zoetwatergebieden in West-Europa die in de winter niet of vrijwel niet dichtvriest. Daarnaast zijn er in de randmeren uitgestrekte waterplantenvelden te vinden. Voor de Friese kust liggen duizenden hectaren aan buitendijkse gebieden met graslanden, rietvelden en zandplaten, die broedgelegenheid opleveren voor een veelheid aan vogelsoorten. Een groot deel van het IJsselmeer en de randmeren maken onderdeel uit van Natura2000 (4). Ook de landschappelijke kwaliteiten (open ruimte) van het IJsselmeer spreken tot de verbeelding. De natuurpotenties van het IJsselmeer worden nog lang niet altijd in volle omvang benut. Het ontbreken van peildynamiek, de aanwezigheid van veel harde oevers, eutrofiëring, problemen met slib (Markermeer) visserijdruk en het ontbreken van vismigratiemogelijkheden, zorgt voor een suboptimale ontwikkeling van natuurwaarden. 4.2 Gebruikswaarde van natuur Dit natuurlijke habitat is soms een belemmering voor economische activiteiten en ruimtelijke ontwikkelingen. Met name de natuurwetgeving voortvloeiend uit Natura2000 wordt regelmatig als belemmerend ervaren bij vergunningverlening. Op meerdere plaatsen zijn ontwikkelingen vertraagd en stranden procedures bij de Raad van State (havenfront Harderwijk, recreatieve verdiepingen uit het IIVR). Ook de aanleg of uitbreiding van havens is meermalen door procedures, bezwaarschriften of onzekerheid bij de vergunningverlening vertraagd (13). Anderzijds vormt dit natuurlijke habitat ook de onderlegger voor een groot aantal economische activiteiten, met name op het vlak van recreatie & toerisme en (sport)visserij. Dit heeft zowel betrekking op het natuuraspect als de belevingswaarde en de landschappelijke kwaliteit. Dat uit zich bijvoorbeeld in de zorgen van de recreatiesector over de windmolenplannen langs de Friese kust (13). 17

18 Haven buitendijks Bron: Strootman landschapsarchitecten

19 5. Kansen en bedreigingen 5.1 IJsselmeer gebonden sectoren in het IJsselmeergebied IJsselmeer gebonden sectoren van enige omvang die zich eind 20e eeuw voorspoedig hebben ontwikkeld zijn toerisme en recreatie, haven gebonden industrie en de binnenvaart. Dit zijn ook de sectoren die naar de toekomst toe het meeste perspectief lijken te hebben (3). Gunstige perspectieven lijken daarnaast aanwezig voor (wind)energie, zandwinning, landbouw en watervoorziening (3). Een uitgebreide analyse van de huidige situatie en de trend voor de middellange termijn (inclusief kaartbeelden) is terug te vinden in het REOB uit 2012 (5). Hieronder vatten we deze bevindingen samen en vullen we ze op onderdelen aan met recente ontwikkelingen: Haven gebonden industrie en binnenvaart Voor de haven gebonden industrie wordt een verdere uitbreiding van containerhavens verwacht en daarmee samenhangend een beperkte uitbreiding van de haven gebonden industrie. In relatie daarmee wordt ook voor de binnenvaart een beperkte groei verwacht, waarbij er een tendens is naar inzet van grotere schepen en een intensiever gebruik van belangrijke vaarroutes/-geulen. Toerisme en recreatie De sector toerisme en recreatie is snel gegroeid, vooral op het vlak van: Watersport. Het IJsselmeergebied is een belangrijk vaargebied. Het aantal ligplaatsen in jachthavens is gestegen van ca in 1965 naar ruim in De laatste jaren is de groei afgezwakt tot een licht stijgende trend. Ook de groei van het aantal recreatievaartuigen in het IJsselmeergebied is afgezwakt, in 2012 was zelfs sprake van een lichte daling. Een belangrijke trend is die van zeilen naar ankeren. Zie kader 1. Oeverrecreatie. De trend is een toename van de verblijfs- en dagrecreatie, stranden en zwemlocaties en een groei van durf(water)sporten als kitesurfen. Verder wordt een toename voorzien in relatie tot de boulevards van Almere en Lelystad. Horeca. Ook de horeca profiteert van deze ontwikkelingen (3). Kader 1. Er moet wat te beleven zijn (13) Er is de laatste jaren sprake van een trend waarbij minder wordt gevaren en meer wordt geankerd. De boot wordt gebruikt als een huisje op het water, voor weekendjes weg, van waaruit tochten en activiteiten worden ondernomen. De rol van het achterland wordt daarbij steeds belangrijker: men blijft langer in de havens liggen, dan moet daar ook wat te beleven zijn. Een haven die wat bijzonders biedt, kan een vaardoel worden. De verblijftijd in havens die wat te bieden hebben neemt toe. Een dorp van waaruit een attractie kan worden bezocht of een activiteit kan worden ondernomen, zoals een fietstocht heeft kansen. Leuke winkeltjes, lekker eten, sfeer, een terrasje, worden steeds belangrijker. De overall-verwachting is dat de groei in de sector toerisme en recreatie door zal zetten, mede ook in relatie tot het recreatietekort in de Randstad, de toenemende vergrijzing en een deels daarmee samenhangende behoefte aan luxe en comfort (18). De huidige recessie maakt deze groei enigszins onzeker, niettemin is de verwachting dat de economie de komende jaren weer gaat aantrekken. Er is nog veel groeipotentie. Er wordt nog een toename van het aantal aanlegplaatsen in de havens van het Markermeer en de Randmeren voorzien. Ook voor de monding van de IJsseldelta wordt een 19

20 groei in havens en vaarbewegingen verwacht. Voor het Markermeer/IJmeer is een kwantitatief uitwerking van de groeipotenties beschikbaar (zie kader 2). Kader 2. Groeipotenties sector toerisme en recreatie in Markermeer/IJmeer (11) In een studie naar de groeipotenties van de sector toerisme en recreatie in de regio Markermeer/IJmeer in opdracht van de Werkmaatschappij Markermeer-IJmeer uit 2011 schetst de LA-group tot 2020 de volgende groeipotenties: Bungalowparken. 5-10% groeipotentieel in het Noord-Hollandse deel en 15-30% in het Flevolandse deel Hotels % groeipotentieel in het Noord-Hollandse deel en 21% in het Flevolandse deel Congres/zaalvoorzieningen. 12% groeipotentieel in het Noord-Hollandse deel en 40-80% in het Flevolandse deel Horeca. 7% groeipotentieel in het Noord-Hollandse deel en 18% in het Flevolandse deel Een daling van de vraag naar campings, maar wel ruimte voor nieuwe concepten Een verdubbeling van de vraag naar camperplaatsen Ruimte voor een grootschalig thermencomplex Ruimte voor extra ligplaatsen in jachthavens Ruimte voor uitbreiding van durf(water)sporten als kabelskibanen De LA-groep heeft daartoe alle plannen in het gebied tegen het licht gehouden en deze getoetst op realiteitswaarde tegen de achtergrond van de vraagontwikkeling. Dat is vertaald in een realistisch programma. Wanneer dit realistische programma volledig wordt uitgevoerd, zou dat tot circa 2020 een toeristisch-recreatieve investeringsimpuls 10 kunnen opleveren tenminste tussen 315 en 1095 mln, waarvan ruim 70% private investeringen en bijna 30% publieke investeringen. In de periode kan nog een extra impuls ontstaan, oplopend tot 440 mln. Uitvoering van dit programma zou vervolgens kunnen zorgen voor blijvende economische effecten in de vorm van jaarlijkse bestedingen 11 van 135 tot 273 mln en een toename van de werkgelegenheid met arbeidsplaatsen. Overige sectoren met groeipotentieel Daarnaast is er sprake van het volgende groeipotentieel bij de overige vier sectoren: Zandwinning. De vraag naar zand hangt sterk samen met de economische situatie in de bouwnijverheid. Die is momenteel niet florissant. Kansen liggen er met name in combinatie met ecologie-projecten als Markerwadden en de waterveiligheidsopgaven (5). Binnenvisserij. De binnenvisserij kent een afnemend economisch belang. De verwevenheid met de toeristische sector zal verder toenemen (3). Energieproductie. Voor wat betreft conventionele energieopwekking zijn twee grote energiecentrales in het IJsselmeergebied (Diemen en Lelystad) in de afgelopen jaren gemoderniseerd en uitgebreid. Verdere uitbreiding van de productie ligt niet voor de hand. Integendeel, door overcapaciteit op de Nederlandse elektriciteitsmarkt zullen er de komende jaren eerder centrales gesloten worden (8). De winning van duurzame energie zal verder toenemen, vooral in de vorm van nieuwe windmolenparken in concentratiegebieden (5). Watervoorziening. Vooralsnog worden geen grote wijzigingen verwacht in de infrastructuur van de oppervlaktewaterwinningen voor drinkwater. De rol van het IJsselmeer voor de watervoorziening voor Noord-Nederland neemt toe (zie paragraaf 5.2). 5.2 De landbouw in de zoetwaterregio IJsselmeergebied Voor de landbouw in de zoetwaterregio IJsselmeergebied geldt dat de ontwikkelingskansen per deelgebied sterk kunnen verschillen, afhankelijk van de landbouwstructuur. Kansen liggen er met name voor hoogwaardige land- en tuinbouw. Waterzekerheid is een voorwaarde voor die verdere ontwikkeling. Die waterzekerheid is in Noord-Nederland aanwezig, mede op grond van de 10 Investeringsimpuls: eenmalige investeringen met positieve gevolgen voor bedrijvigheid en werkgelegenheid in het gebied 11 Bestedingsimpuls: jaarlijks terugkomende uitgaven van toeristen en recreanten die ten goede komen aan het gebied. 20

21 buffervoorraad in het IJsselmeer. Dat voorkomt niet alleen opbrengstderving in droge jaren, maar leidt tot hogere financiële opbrengsten doordat geprofiteerd kan worden van hogere productprijzen in droge jaren. Last-but-not-least is waterzekerheid een steeds belangrijkere vestigingsfactor. 5.3 Stedelijke ontwikkelingen Tenslotte is er sprake van voortgaande stedelijke ontwikkeling en daarbij behorende infrastructuur. Het stedelijk gebied van de Metropoolregio Amsterdam (vooral Almere) blijft uitbreiden. Ook de regio Zwolle/Kampen ontwikkelt zich sterk. Grootschalig buitendijks bouwen staat sterk ter discussie en in het huidige beleid zijn slechts zeer beperkt uitbreidingen voorzien (5). 21

22 22 Zeilen op het IJsselmeer Bron:

23 Deel II Economische perspectieven in relatie tot flexibel peil en flexibele inrichting 6. Risico s en kansen Maar wat is nu het potentiële effect van flexibel peil en flexibele inrichting binnen de voorkeursstrategie voor het IJsselmeergebied op het economisch perspectief? Welke sectoren worden er door getroffen en welke sectoren kunnen er van profiteren? In figuur 3 zijn de potentiële effecten in beeld gebracht van de eerste stap flexibel peilbeheer (met een bandbreedte in het zomerpeil 20 cm) in het IJsselmeer op functies in het IJsselmeer. De effecten manifesteren zich primair via de volgende aspecten: 1. Zoetwaterzekerheid 2. Peilfluctuaties in het IJsselmeer 3. Wateroverlast en droogte in buitendijkse gebieden 4. Vergroting peildynamiek en toename land/water-gradiënten en areaal buitendijks gebied Deze primaire effecten hebben weer secundaire en tertiaire (economische) effecten. Dat wordt in het navolgende per aspect uitgewerkt. 6.1 Zoetwaterzekerheid Primaire effect Flexibel peilbeheer heeft een positief effect op de zoetwaterzekerheid, doordat de totale waterschijf op het IJsselmeer kan worden verdubbeld (200 mln m3 water extra) en omdat het vaste streefpeil wordt vervangen door flexibel peil waardoor dynamisch kan worden ingespeeld op de weers- en afvoerverwachtingen in relatie tot de wensen van verschillende gebruikers. Secundaire effecten Die grotere zoetwaterzekerheid is gunstig voor het beheer van de regionale watersystemen (veiligheid en doorspoelen) en de zoetwatervoorziening van sectoren als landbouw, industrie, energievoorziening, binnendijkse recreatie en binnendijkse natuur. Tertiaire (economische) effecten Een grotere zoetwaterzekerheid is van belang voor meerdere sectoren in de zoetwaterregio IJsselmeergebied. Voor de landbouw kan dat worden gekwantificeerd. Momenteel is sprake van een jaarlijkse gewasschade in zoetwaterregio IJsselmeergebied van 90 mln. Bij niets doen is berekend dat die schade in het W + -scenario oploopt tot ca. 300 mln in 2050 en ca. 540 mln in 2100 (zie bijlage A; 17). Die extra schade kan (deels) worden vertaald in opbrengsten als wél maatregelen worden genomen. Welk deel van de schade kan worden voorkomen is afhankelijk van de hoeveelheid water die beschikbaar wordt gemaakt, en de infrastructuur zoals bijvoorbeeld beregening (zie bijlage A; 17). Daarmee is er over-all sprake van duidelijke positieve economische effecten. 23

Koppel kuifeenden. Kuifeenden

Koppel kuifeenden. Kuifeenden 42 Ecologie en natuurfuncties Het IJsselmeergebied is een uniek natuurgebied van (inter-)nationale betekenis. Het is een van de zee afgesloten, benedenstrooms gelegen, zoet laaglandmeer met een relatief

Nadere informatie

paspoort Veerse meer

paspoort Veerse meer paspoort Veerse meer 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie zijn geborgd en elkaar

Nadere informatie

VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM

VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM VERSLAG BELANGHEBBENDENSESSIE VBIJ IN AMSTERDAM IN HET KADER VAN HET PROJECT DE MEERWAARDE VAN BIODIVERSITEIT 6 oktober 2011 Verslag belanghebbendensessie VBIJ in Almere in het kader van het project De

Nadere informatie

Actualisatie gegevens recreatievaart Bypass Kampen 2010-2015

Actualisatie gegevens recreatievaart Bypass Kampen 2010-2015 Actualisatie gegevens recreatievaart Bypass Kampen 2010-2015 -1- Lelystad, maart 2015 Opdrachtgever: Opgesteld door: Ministerie I&M Contactpersoon: Mevrouw P. van Schooten Bataviahaven 1, 8242 PR Lelystad

Nadere informatie

Stoommachinemuseum met op de achtergrond De Kleine Vliet (Bron:

Stoommachinemuseum met op de achtergrond De Kleine Vliet (Bron: Medemblik Medemblik Introductie De stad Medemblik maakt deel uit van de Noord-Hollandse gemeente met dezelfde naam. De gemeente Medemblik bestaat uit 15 kernen met in totaal 43.000 inwoners. Wervershoof

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer

Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer Informatiebijeenkomst concept-beheerplan Natura 2000 Lauwersmeer 1 Programma Welkom door Douwe Hollenga, voorzitter van de stuurgroep - Wat is Natura 2000 - Waar staan we: wat is geweest en wat komt Toelichting

Nadere informatie

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust

Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust Windmolenparken Zichtbaar vanaf de kust De impact op recreatie en toerisme -Addendum bij de studie uit 2014- Inhoud Blz. 1 Inleiding 1 2 Omvang van de impact (actualisatie) 3 3 Conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

De paragrafen en worden in het kader van deze partiële herziening als volgt gewijzigd;

De paragrafen en worden in het kader van deze partiële herziening als volgt gewijzigd; Partiële herziening Omgevingsplan Flevoland 2006 Beleidsaanpassing windenergie inzake vrijwaring van de gemeenten Noordoostpolder en Urk en Markermeer, IJmeer en IJsselmeer. De paragrafen 5.7.1 en 7.3.4

Nadere informatie

Waterdunen. Nota Ruimte budget 18 miljoen euro. Planoppervlak 350 hectare

Waterdunen. Nota Ruimte budget 18 miljoen euro. Planoppervlak 350 hectare Waterdunen Nota Ruimte budget 18 miljoen euro Planoppervlak 350 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer Stabiele kust, stevige economie De Zeeuwse kust biedt

Nadere informatie

Zeeland Recreatieland

Zeeland Recreatieland Zeeland Recreatieland Presentatie onderzoeksresultaten 25 februari 2015 Economisch belang toeristisch cluster Bestedingen 1,72 miljard Economisch belang toeristisch cluster Huidige werkgelegenheid 15.872

Nadere informatie

Kaart 36: Jaarinkomen per hoofd van de bevolking per provincie ( )

Kaart 36: Jaarinkomen per hoofd van de bevolking per provincie ( ) 64 Economie In economisch opzicht is het IJsselmeer een zeer interessant gebied, denk bijvoorbeeld aan mogelijkheden voor zand- en waterwinning, koelwatervoorziening, recreatie, visserij en de beroepsvaart.

Nadere informatie

De Omgevingsvisie van Steenwijkerland een samenvatting

De Omgevingsvisie van Steenwijkerland een samenvatting De Omgevingsvisie van Steenwijkerland een samenvatting Vooraf Hoe ziet onze leefomgeving er over 15 jaar uit? Of eigenlijk: hoe ervaren we die dan? Als inwoner, ondernemer, bezoeker of toerist. De tijd

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Windmolenparken dicht op de kust

Windmolenparken dicht op de kust Windmolenparken dicht op de kust De impact op recreatie en toerisme Inhoud Blz. 1 Aanleiding 1 2 Impact op recreatie en toerisme 1 3 Bestedingseffect 5 4 Werkgelegenheid 7 5 Gevoeligheidsanalyse 9 6 Conclusie

Nadere informatie

Reactie watersportsector n.a.v. bijeenkomst Rijkswaterstaat over bestaand gebruik IJsselmeergebied

Reactie watersportsector n.a.v. bijeenkomst Rijkswaterstaat over bestaand gebruik IJsselmeergebied Reactie watersportsector n.a.v. bijeenkomst Rijkswaterstaat over bestaand gebruik IJsselmeergebied Diverse belangenorganisaties waaronder HISWA Vereniging en een aantal watersportondernemers waren op 18

Nadere informatie

Dorpsportret Beuningen Dorpsplan Beuningen 2025 gemeente Losser

Dorpsportret Beuningen Dorpsplan Beuningen 2025 gemeente Losser Dorpsplan Beuningen 2025 gemeente Losser Beuningen 23 september 2013 1 Introductie Onder de titel Dorpsplan Beuningen 2025 geven we een overzicht van de gewenste activiteiten voor de komende 10 jaar. Dit

Nadere informatie

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone

MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone MKBA Windenergie binnen de 12-mijlszone Den Haag, 3 november 2014 Niels Hoefsloot Ruben Abma Inhoud presentatie 1. Onderzoeksmethode en uitgangspunten 2. Directe effecten 3. Indirecte/externe effecten

Nadere informatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie

Structuurvisie Noord-Holland. Achtergrondinformatie Structuurvisie Noord-Holland Achtergrondinformatie Structuurvisie: waarom en wat? - Inwerkingtreding Wro 1 juli 2008 - elke overheidslaag stelt eigen structuurvisie op (thema of gebied) - structuurvisies

Nadere informatie

Landschap Waterland AB 26-06-2009 Agendapunt 5: jaarrekening 2008 BIJLAGE 1: BESTUURSSAMENVATTING JAARREKENING 2008 1. ONDERDEEL WATERLAND

Landschap Waterland AB 26-06-2009 Agendapunt 5: jaarrekening 2008 BIJLAGE 1: BESTUURSSAMENVATTING JAARREKENING 2008 1. ONDERDEEL WATERLAND Landschap Waterland AB 26-6-29 Agendapunt 5: jaarrekening 28 BIJLAGE 1: BESTUURSSAMENVATTING JAARREKENING 28 1. ONDERDEEL WATERLAND 1.1. Beleidsuitgangspunten 28 onderdeel Waterland De gemeenschappelijke

Nadere informatie

SAMENVATTING MONITOR VRIJETIJDSECONOMIE RIVIERENLAND 2014

SAMENVATTING MONITOR VRIJETIJDSECONOMIE RIVIERENLAND 2014 SAMENVATTING MONITOR VRIJETIJDSECONOMIE RIVIERENLAND 2014 In 2015 heeft het Regionaal Bureau voor Toerisme Rivierenland, in opdracht van Regio Rivierenland, de Monitor Vrijetijdseconomie over 2014 laten

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon. Inleiding Het veenkoloniaal gebied in Drenthe is door het Rijk aangewezen

Nadere informatie

Werkgelegenheidsonderzoek 2010

Werkgelegenheidsonderzoek 2010 2010 pr ov i nc i e g r oni ng e n Wer kgel egenhei dsonder zoek Eenanal ysevandeont wi kkel i ngen i ndewer kgel egenhei di nde pr ovi nci egr oni ngen Werkgelegenheidsonderzoek 2010 Werkgelegenheidsonderzoek

Nadere informatie

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk

Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Overzicht projecten Programma De Nieuwe Afsluitdijk Exclusief de projecten die meegenomen worden in het Rijkscontract (deze zijn apart hiervan uitgebreider toegelicht) Volgnum Mobiliteit 1 Verruiming sluis

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen

Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Maatschappelijke Kosten Baten Analyse Waarheen met het Veen Ernst Bos en Theo Vogelzang (LEI) Opgave LEI: Beoordeel peilstrategieën Groene Hart op basis van Maatschappelijke Kosten en Baten Opbouw presentatie:

Nadere informatie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand De sluis bij Kornwerderzand op de Afsluitdijk dateert van 1928 heeft beperkte afmetingen. Hierdoor

Nadere informatie

Toetsing waterhuishouding

Toetsing waterhuishouding Toetsing waterhuishouding Bedrijventerrein Hattemerbroek - deelgebied Hattem Quickscan waterhuishouding - nieuwe stedenbouwkundige opzet Ontwikkelingsmaatschappij Hattemerbroek B.V. december 2009 concept

Nadere informatie

RISICOSIGNALERING Droogte

RISICOSIGNALERING Droogte RISICOSIGNALERING Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut IEIDING heeft invloed op de groei van planten en gewassen, op de grondwaterstanden en daarmee indirect op bijvoorbeeld energiebedrijven

Nadere informatie

Sloten. Bron:

Sloten. Bron: Sloten Bron: www.flickr.com Sloten Het Friese Sloten (Sleat) maakte jarenlang deel uit van de gemeente Gaasterland-Sloten (Gaasterlân- Slaet). Sinds 1 januari 2014 is deze gemeente opgegaan in een groter

Nadere informatie

-Onderzoek van de effecten dat Windpark Fryslân heeft op het toerisme langs de Friese IJsselmeerkust.

-Onderzoek van de effecten dat Windpark Fryslân heeft op het toerisme langs de Friese IJsselmeerkust. Onderzoek: Invloed door Windpark Fryslân op Toerisme IJsselmeerkust Publicatiedatum onderzoek: 18.01.2016 Gepubliceerd door: IJsselmeer Windmolenvrij Aanleiding onderzoek: Het ministerie van Infrastructuur

Nadere informatie

Een snelle kosteneffectiviteitanalyse. voor Deltaprogramma IJsselmeergebied:

Een snelle kosteneffectiviteitanalyse. voor Deltaprogramma IJsselmeergebied: CPB Notitie 27 september 2012 Een snelle kosteneffectiviteitanalyse voor Deltaprogramma IJsselmeergebied: Wat zijn de kosten en veiligheidsbaten van wel of niet meestijgen met de zeespiegel en extra zoetwaterbuffer?

Nadere informatie

Monitor Toerisme en Recreatie Flevoland 2014. Samenvatting economische effectberekening, cijfers 2013

Monitor Toerisme en Recreatie Flevoland 2014. Samenvatting economische effectberekening, cijfers 2013 Monitor Toerisme en Recreatie Flevoland 2014 Samenvatting economische effectberekening, cijfers 2013 MONITOR TOERISME EN RECREATIE FLEVOLAND 2014 2 Monitor Toerisme en Recreatie Aanleiding en doel Deze

Nadere informatie

Hatertse en Overasseltse Vennen

Hatertse en Overasseltse Vennen Hatertse en Overasseltse Vennen Maatregelplan aanpak verdroging en natuur Harro Kraal Waterschap Rivierenland Beleid Rijksbeleid TOP-gebieden EHS Provinciaal Waterhuishoudingsplan Actiegebieden Waterberging

Nadere informatie

Waardering en verzilvering ecosysteembaten Waterdunen

Waardering en verzilvering ecosysteembaten Waterdunen Waardering en verzilvering ecosysteembaten Waterdunen Martine Smit en Martijn Blom CE Delft, 20 maart 2013 Presentatie Deel 1: Algemeen Economische betekenis van natuur & recreatie Waardering ecosysteembaten

Nadere informatie

Kennisinventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Friese IJsselmeerkust

Kennisinventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Friese IJsselmeerkust Kennisinventarisatie natuurlijke klimaatbuffer Friese IJsselmeerkust december 2013 Contacten Chris Bakker, c.bakker@itfryskegea.nl, t. 0512-30 58 60 Bronnen -Projectplan de groeiende IJsselmeerkust van

Nadere informatie

Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014

Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014 Werkgelegenheid in Westfriesland Augustus 2014 Colofon Uitgave I&O Research Van Dedemstraat 6c 1624 NN Hoorn Tel.nr. 0229-282555 Rapportnummer 2014-2042 Datum Augustus 2014 Opdrachtgever De Westfriese

Nadere informatie

Bijlage 2: afwegingskader locatiekeuze supermarkt

Bijlage 2: afwegingskader locatiekeuze supermarkt Bijlage 2: afwegingskader locatiekeuze supermarkt In deze bijlage is het afwegingskader opgenomen voor de locatiekeuze van de supermarkt in Geertruidenberg. De locaties Venestraat en Schonckplein zijn

Nadere informatie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand De sluis bij Kornwerderzand op de Afsluitdijk heeft beperkte afmetingen. Hierdoor kunnen bepaalde

Nadere informatie

Deltaprogramma IJsselmeergebied. Deltaprogramma 2012 Probleemanalyse IJsselmeergebied

Deltaprogramma IJsselmeergebied. Deltaprogramma 2012 Probleemanalyse IJsselmeergebied Deltaprogramma IJsselmeergebied Deltaprogramma 2012 Probleemanalyse IJsselmeergebied Colofon Deltaprogramma IJsselmeergebied Nieuwe Uitleg 1 Den Haag Deltaprogramma IJsselmeergebied Probleemanalyse fase

Nadere informatie

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug

Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Contactpersoon Gosewien van Eck Datum 14 november 2013 Kenmerk N001-1220333GGV-evp-V01-NL Vormvrije m.e.r.-beoordeling Landgoed Hydepark, Doorn, gemeente Utrechtse Heuvelrug 1 Inleiding De gemeente

Nadere informatie

Ecologische effecten van diverse peilregimes en mogelijke compenserende of mitigerende maatregelen

Ecologische effecten van diverse peilregimes en mogelijke compenserende of mitigerende maatregelen Voorverkenning lange termijn peilbeheer IJsselmeer Deskundigengroep ecologie & natuurwetgeving (definitief 15.02.2010) Ecologische effecten van diverse peilregimes en mogelijke compenserende of mitigerende

Nadere informatie

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014

Kerncijfers toerisme Zeeland 2014 Kerncijfers toerisme Zeeland 214 Oriëntatiefase Informatiebronnen tijdens de oriëntatiefase van de se toerist in Zeeland (aantallen zijn gebaseerd op toeristische vakanties) 3 Rechtstreeks bij accommodatieverschaffer

Nadere informatie

Deel 1 Toen en nu 13

Deel 1 Toen en nu 13 Deel 1 Toen en nu 13 14 Historie Het huidige typisch Nederlandse landschap met polders en dijken kent een lange historie. Na de laatste grote ijstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden, werd door een stijgende

Nadere informatie

Deltaprogramma I IJsselmeergebied. Atlas van het IJsselmeergebied

Deltaprogramma I IJsselmeergebied. Atlas van het IJsselmeergebied Deltaprogramma I IJsselmeergebied Atlas van het IJsselmeergebied Atlas van het IJsselmeergebied I Colofon Samengesteld door: MWH B.V. www.mwhglobal.nl Fotografie: Foto kaft: Foto s Flora en Fauna: Oplage:

Nadere informatie

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011

Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland. Is het rijk aan zet? Willem Ligtvoet, 19 april 2011 Klimaatbestendige ontwikkeling van Nederland Is het rijk aan zet? 1 Voorstudie PBL (2009) Speerpunten klimaatbestendige ruimtelijke ontwikkeling: 1. Waterveiligheid 2. Zoetwatervoorziening 3. Klimaatbestendige

Nadere informatie

Regionale arbeidsmarktprognose

Regionale arbeidsmarktprognose Provincie Zeeland Afdeling Economie Regionale arbeidsmarktprognose 2012-2013 Inleiding Begin juni 2012 verscheen de rapportage UWV Arbeidsmarktprognose 2012-2013 Met een doorkijk naar 2017". Hierin worden

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

Gastvrij Nederland, gastvrijheid van wereldklasse! De gastvrijheidseconomie verdient voor Nederland jaarlijks minimaal 35 miljard euro. 1 De 50.000 bedrijven verschaffen werk en inkomen aan 400.000 Nederlanders.

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 0,7 procent gekrompen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Economie 0,7 procent gekrompen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB12-009 15 februari 2012 9.30 uur Economie 0,7 procent gekrompen In vierde kwartaal 0,7 procent krimp t.o.v. een jaar eerder Consumptie 1,8 procent lager

Nadere informatie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie

Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst. Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand op maat voor de toekomst Een impuls voor de Nederlandse economie Sluis Kornwerderzand De sluis bij Kornwerderzand op de Afsluitdijk heeft beperkte afmetingen. Hierdoor kunnen sommige

Nadere informatie

Bijgaand doe ik u de antwoorden toekomen op de vragen gesteld door de leden Jacobi en Cegerek (beiden PvdA) over waterveiligheid in het kustgebied.

Bijgaand doe ik u de antwoorden toekomen op de vragen gesteld door de leden Jacobi en Cegerek (beiden PvdA) over waterveiligheid in het kustgebied. > Retouradres Postbus 20901 2500 EX Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA DEN HAAG Plesmanweg 1-6 2597 JG Den Haag Postbus 20901 2500 EX Den Haag T 070-456

Nadere informatie

Monitor Recreatie & Toerisme 4-meting maart 2014

Monitor Recreatie & Toerisme 4-meting maart 2014 Monitor Recreatie & Toerisme 4-meting 2013 maart 2014 Inleiding Het aanjaagprogramma Recreatie & Toerisme is in november 2009 van start gegaan. Om het effect van de werkzaamheden te meten wordt jaarlijks

Nadere informatie

Een veilig, aantrekkelijk en. economisch sterk. Wadden- en IJsselmeergebied. Luc Kohsiek Dijkgraaf Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier

Een veilig, aantrekkelijk en. economisch sterk. Wadden- en IJsselmeergebied. Luc Kohsiek Dijkgraaf Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier Een veilig, aantrekkelijk en economisch sterk Wadden- en IJsselmeergebied De rol van het waterschap Luc Kohsiek Dijkgraaf Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier De kust IJmuiden Aanleg strekdam in

Nadere informatie

Harderbos en Harderbroek verbonden

Harderbos en Harderbroek verbonden Harderbos en Harderbroek verbonden De Ganzenweg is een verbinding voor mensen, maar een barrière voor dieren. Er ligt al een faunapassage onderdoor. De route daar naar toe is voor dieren nog niet ideaal.

Nadere informatie

Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003)

Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003) Ieder zijn deel Verdeling toeristische bestedingen Zuid-Limburg: huidige stand van zaken (2006/2007) en terugblik (2002/2003) Rapportage in opdracht van Stichting VVV Zuid-Limburg 14 februari 2008 Projectnummer

Nadere informatie

Resultaten heroverweging KRW maatregelen De Eendragt. 1. Aanleiding

Resultaten heroverweging KRW maatregelen De Eendragt. 1. Aanleiding Resultaten heroverweging KRW maatregelen De Eendragt 1. Aanleiding In 2012 is het uwbp door de Verenigde Vergadering vastgesteld. Hierin is opgenomen om 5 KRW maatregelen uit het Waterbeheersplan 2009-2015

Nadere informatie

Deltascenario s. Deltaprogramma

Deltascenario s. Deltaprogramma Deltaprogramma Deltascenario s Verkenning van mogelijke fysieke en sociaaleconomische ontwikkelingen in de 21 ste eeuw op basis van KNMI 06- en WLO-scenario s, voor gebruik in het Deltaprogramma 2011-2012

Nadere informatie

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014

Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek West-en Oost-Vlaanderen NATHALIE ERBOUT ZWEVEGEM, 5 DECEMBER 2014 Klimaateffectschetsboek Scheldemondraad: Actieplan Grensoverschrijdende klimaatbeleid, 11 september 2009 Interregproject

Nadere informatie

Hydrologische mogelijkheden voor opzet van het zomerpeil op het IJsselmeer

Hydrologische mogelijkheden voor opzet van het zomerpeil op het IJsselmeer Hydrologische mogelijkheden voor opzet van het zomerpeil op het IJsselmeer Hydrologische mogelijkheden voor opzet van het zomerpeil op het IJsselmeer Karen Meijer Joachim Hunink 1205221-002 Deltares,

Nadere informatie

Het Groene Hart mooi dichtbij. ANWB-visie op de recreatieve inrichting van het Groene Hart: samenvatting

Het Groene Hart mooi dichtbij. ANWB-visie op de recreatieve inrichting van het Groene Hart: samenvatting Het Groene Hart mooi dichtbij ANWB-visie op de recreatieve inrichting van het Groene Hart: samenvatting Groene Hart mooi dichtbij Een recreatievisie voor het Groene Hart Voor recreatie buitenshuis wil

Nadere informatie

Deltanetwerk, 29 november 2012

Deltanetwerk, 29 november 2012 Deltanetwerk, 29 november 2012 Kust- en Deltaontwikkeling in Zuid-Holland Mr. A.M. Kleij MPA Programmadirecteur provincie Zuid-Holland De Zuidvleugel Integrale visie gebiedsontwikkeling Integrale ontwikkeling

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4 Datum: 13 maart 2012. Deelsessie: 19.55 20.45 uur in de Calamiteitenzaal Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Standpunt ontwikkeling windpark Markermeer. Toelichting: Door

Nadere informatie

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl

Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen. Bron: beeldbank.rws.nl Goeree-Overflakkee: Ouddorp, Stellendam en Herkingen Bron: beeldbank.rws.nl Introductie Herkingen, Stellendam en Ouddorp zijn gelegen op Goeree-Overflakkee, het meest zuidelijke eiland van de Zuid-Hollandse

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband)

Almere 2.0. studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Almere 2.0 studieopdracht 3e jaar T&L (in teamverband) Voor de derdejaarsopdracht Ecologie van de opleiding TenL stond de woningopgave van Almere centraal. Almere is in korte tijd uitgegroeid tot een stad

Nadere informatie

VESTIGINGENREGISTER PARKSTAD LIMBURG

VESTIGINGENREGISTER PARKSTAD LIMBURG Rapportage door bureau Onderzoek en Statistiek van de gemeente Heerlen Telefoon: 45 564741 E-mail: o&s@heerlen.nl Limburg, februari 27 VESTIGINGENREGISTER PARKSTAD LIMBURG METING 26 INHOUD INLEIDING...-

Nadere informatie

IJburg, Amsterdam. Data. Voorbeeldprojecten IJburg, Amsterdam. atelier GROENBLAUW, Madeleine d Ersu

IJburg, Amsterdam. Data. Voorbeeldprojecten IJburg, Amsterdam. atelier GROENBLAUW, Madeleine d Ersu Voorbeeldprojecten IJburg, Amsterdam IJburg, Amsterdam atelier GROENBLAUW, Madeleine d Ersu Data Locatie: IJburg, Amsterdam Contact: Projectbureau IJburg Opdrachtgever: Gemeente Amsterdam Ontwerper/waterconcept:

Nadere informatie

Advies van de Stuurgroep Centrumgebied Groene Peelvallei voor de op te stellen structuurvisie

Advies van de Stuurgroep Centrumgebied Groene Peelvallei voor de op te stellen structuurvisie Centrumgebied Groene Peelvallei Advies van de Stuurgroep Centrumgebied Groene Peelvallei voor de op te stellen structuurvisie Kern van het advies van de Stuurgroep Centrumgebied Groene Peelvallei Centrumgebied

Nadere informatie

Formulier ten behoeve van het indienen van schriftelijke vragen als bedoeld in artikel 37 van het Reglement van Orde Verenigde Vergadering Delfland

Formulier ten behoeve van het indienen van schriftelijke vragen als bedoeld in artikel 37 van het Reglement van Orde Verenigde Vergadering Delfland Formulier ten behoeve van het indienen van schriftelijke vragen als bedoeld in artikel 37 van het Reglement van Orde Verenigde Vergadering Delfland Peilbeheer en weidevogels Aanleiding De Algemene Waterschapspartij

Nadere informatie

Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting

Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting Beheerplan bijzondere natuurwaarden Broekvelden, Vettenbroek & Polder Stein Samenvatting Samenvatting van het beheerplan 2012-2017 een bijdrage aan het Europese programma Natura 2000 Het beheerplan is

Nadere informatie

Bijlage D WINDTURBINE OPSTELLING VARIANTEN

Bijlage D WINDTURBINE OPSTELLING VARIANTEN Bijlage D WINDTURBINE OPSTELLING VARIANTEN DICHTSTEBOLSTAPELING EN SCHAAKBORDOPSTELLING In de richtlijnen voor het MER is aangegeven dat voor de parken aan de Noordermeerdijk en de Westermeerdijk ook

Nadere informatie

Erfgoed in Winterswijk, een andere weg. Tom Bade

Erfgoed in Winterswijk, een andere weg. Tom Bade Erfgoed in Winterswijk, een andere weg Tom Bade Waar moet het geld heen? 10/05/2012 Onze opdracht De opdracht : Maak de huidige economische opbrengsten inzichtelijk die samenhangen met cultuurhistorische

Nadere informatie

Business case modelcasus

Business case modelcasus 1/5 Modelcasus Van Bleek fabriek - Business Case Business case modelcasus Inleiding De Business case geeft antwoord op de vraag of het financiële resultaat over de gehele levensduur van het project voldoende

Nadere informatie

Regionale & sectorale verdeling van Europese landbouwsubsidies in Nederland

Regionale & sectorale verdeling van Europese landbouwsubsidies in Nederland Regionale & sectorale verdeling van Europese landbouwsubsidies in Nederland Inleiding De hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouw Beleid (GLB) begint steeds meer vorm te krijgen. Op 12 oktober 2011

Nadere informatie

Kornwerderzand Kosten en baten, een tussenstand. ir. Rinze Herrema

Kornwerderzand Kosten en baten, een tussenstand. ir. Rinze Herrema Kornwerderzand Kosten en baten, een tussenstand ir. Rinze Herrema 1 Witteveen en Bos 1946 Bos (37): civiel ir. bij GW Enschede Witteveen (54): directeur GW Rotterdam Stedenbouwkundig Advies- en Ingenieursbureau

Nadere informatie

TAB Verdienmodel. 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel:

TAB Verdienmodel. 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel: TAB Verdienmodel 1. Overzicht potentieel TAB areaal 2. Huidig grondbezit 3. Quickscan verdienmodel 4. Cases verdienmodel: Stadslandbouw Tijdelijke (wind)energie Natte bedrijventerreinen Potentieel TAB

Nadere informatie

Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten

Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten RAPPORTAGE QUICK SCAN Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten in de provincie Overijssel maart 2010 RAPPORTAGE QUICK SCAN Aangrijpingspunten voor beleid inzake streekproducten in de provincie

Nadere informatie

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling

De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling De kustpolders: Hoe behoud een essentiële stap is richting duurzame ontwikkeling Prof. dr. Patrick Meire Universiteit Antwerpen Ecosystem management research group De polders, tussen de kust en zandig/zandlemig

Nadere informatie

Bijlage. vaarbewegingen Waterfront-Zuid

Bijlage. vaarbewegingen Waterfront-Zuid Bijlage 10 Notitie vaarbewegingen Waterfront-Zuid GEMEENTE HARDERWIJK WATERRECREATIE ADVIES Waterrecreatie Advies B.V. Het Ravelijn 1 Po.tbu.123, 8200 AC Letystad Tel. 0320 21 8847, fax 0320 2813 08 Rek.

Nadere informatie

Vrij vertrouwd. Redelijk vertrouwd

Vrij vertrouwd. Redelijk vertrouwd Deel 1 Algemene vragen 1. Hoe belangrijk is natuurbescherming voor u? Niet belangrijk Niet erg belangrijk Belangrijk Heel belangrijk Er is een duidelijke maatschappelijke vraag is naar natuurbescherming.

Nadere informatie

Dreef 3, Haarlem. Postbus MD Haarlem. Datum. 1 september 1999 Bureau Communicatie. Tel (023) Onderwerp

Dreef 3, Haarlem. Postbus MD Haarlem. Datum. 1 september 1999 Bureau Communicatie. Tel (023) Onderwerp Dreef 3, Haarlem Postbus 123 2000 MD Haarlem Datum 1 september 1999 Bureau Communicatie Tel (023) 514 44 52 Onderwerp Noord-Holland maritiem Fax (023) 514 41 55 (Afschrift cat. 403 t/m 414 en 422) (Heden

Nadere informatie

Effecten van klimaatscenario s 2014 op de zoetwatervoorziening van Nederland Resultaten NWM basisprognoseberekeningen in 2016

Effecten van klimaatscenario s 2014 op de zoetwatervoorziening van Nederland Resultaten NWM basisprognoseberekeningen in 2016 Effecten van klimaatscenario s 2014 op de zoetwatervoorziening van Nederland Resultaten NWM basisprognoseberekeningen in 2016 Judith ter Maat, Joachim Hunink, Marjolein Mens, Edwin Snippen Kennisdag Zoetwater

Nadere informatie

Centrale Zandwinning Weert. Van primaire zandwinkel naar gebiedsontwikkeling

Centrale Zandwinning Weert. Van primaire zandwinkel naar gebiedsontwikkeling Centrale Zandwinning Weert Van primaire zandwinkel naar gebiedsontwikkeling Centrale Zandwinning Weert Situatie Medio 2015: specie uit huidige winning definitief op De continuïteit van een lokale werkgever

Nadere informatie

Format voor inhoudelijk eindverslag subsidieprojecten Koers Noord

Format voor inhoudelijk eindverslag subsidieprojecten Koers Noord Format voor inhoudelijk eindverslag subsidieprojecten Koers Noord U heeft onlangs een project afgerond dat financieel is ondersteund door het SNN. Voor het SNN is het van groot belang te weten wat de resultaten

Nadere informatie

Watergebiedsplan Hem. Toelichting bij het peilbesluit, projectplan en leggerwijziging. Partiële herziening van het peilbesluit Drechterland (2005)

Watergebiedsplan Hem. Toelichting bij het peilbesluit, projectplan en leggerwijziging. Partiële herziening van het peilbesluit Drechterland (2005) Toelichting bij het peilbesluit, projectplan en leggerwijziging Partiële herziening van het peilbesluit Drechterland (2005) Registratienummer 12.15043 Datum 20 maart 2012 Samenvatting Aanleiding Door een

Nadere informatie

Peilbesluit IJsselmeergebied

Peilbesluit IJsselmeergebied Peilbesluit IJsselmeergebied Advies over reikwijdte en detailniveau van het milieueffectrapport 21 oktober/ rapportnummer 3035 1. Hoofdpunten van het MER Rijkswaterstaat heeft het voornemen voor het IJsselmeer

Nadere informatie

Werkgelegenheid in West- Friesland November 2013

Werkgelegenheid in West- Friesland November 2013 Werkgelegenheid in West- Friesland November 2013 1. Inleiding In het kader van de overeenkomst over de statistische dienstverlening houdt I&O Research voor de samenwerkende Westfriese gemeenten statistische

Nadere informatie

- Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort -

- Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort - - Ideeënconsultatie Circuit Zandvoort - De Provincie Noord-Holland vraagt om: Ideeën uit de markt Aanleiding De provincie Noord-Holland roept marktpartijen en maatschappelijke organisaties op om mee te

Nadere informatie

Versie 28 februari 2014. Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie.

Versie 28 februari 2014. Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie. Versie 28 februari 2014 Tijd voor een grondige aanpak, Fundering voor een nationale strategie. 250 miljoen euro per jaar wordt geraamd als extra onderhoudskosten voor infrastructuur (wegen en rioleringen)

Nadere informatie

Kansen gebiedsontwikkeling Oer-IJ

Kansen gebiedsontwikkeling Oer-IJ Werkconferentie Oer-IJ Kansen gebiedsontwikkeling Oer-IJ Erik Grootscholte - lagroup lagroup 9 december 2016 2016-070 pr 01 Even voorstellen - lagroup lagroup 2 Agenda 1. Relevante trends en inzichten

Nadere informatie

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee).

Opvallend in deze figuur is het grote aantal bedrijven met een vergunning voor exact 340 stuks melkvee (200 melkkoeien en 140 stuks jongvee). Ontwikkeling melkveebedrijven in Utrecht, Gelderland en Brabant Analyse van mogelijke groei van melkveebedrijven op basis van gegevens van CBS en provincies Het CBS inventariseert jaarlijks de feitelijk

Nadere informatie

Economie groeit met 0,7 procent

Economie groeit met 0,7 procent Persbericht PB14 010 14 februari 08.30 uur Economie groeit met 0,7 procent Economie groeit in vierde kwartaal met 0,7 procent ten opzichte van het derde kwartaal 8 duizend banen minder dan in het derde

Nadere informatie

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN

ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN ACTUALISATIE MKBA ASBESTDAKEN Datum: 28januari 2015 Onze ref. NL221-30019 Deze rapportage geeft de resultaten weer van de actualisatie van de maatschappelijke kosten-baten analyse (MKBA) daken en gevelpanelen,

Nadere informatie

Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie?

Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie? Trots op Groningen Hoe beleven Groningers het wonen en recreëren in de provincie? In deze factsheet staat de beleving over het wonen en over het recreëren in Groningen centraal. Het gaat om hoe de inwoners

Nadere informatie

Noord-Nederland en OP EFRO

Noord-Nederland en OP EFRO N o o r d - N e d e r l a n d Noord-Nederland en OP EFRO versterking van de noordelijke economie O P E F R O De afgelopen jaren heeft Noord-Nederland hard gewerkt aan de versterking van haar sociaal economische

Nadere informatie

Beleidskader windenergie

Beleidskader windenergie Bijlage 1 Beleidskader windenergie Europese richtlijn 2009/28/EG De Europese richtlijn 2009/28/EG verplicht Nederland om in 2020 14 procent van het totale bruto-eindverbruik aan energie afkomstig te laten

Nadere informatie

Sprong over het IJ Kaders

Sprong over het IJ Kaders Betreft: Input waterrecreatie MKBA Sprong over het IJ Datum: 20 oktober 2016 Contactpersonen: Jaap Brouwer Waterrecreatie Nederland Auke Bender ANWB / Watersportverbond Sprong over het IJ De gemeente Amsterdam

Nadere informatie

gebiedsontwikkeling perkpolder hulst

gebiedsontwikkeling perkpolder hulst gebiedsontwikkeling perkpolder hulst De ontwikkeling van een aantrekkelijk woon-, werk- en recreatielandschap Gebiedsontwikkeling Perkpolder De ontwikkeling van een aantrekkelijk woon-, werk- en recreatielandschap

Nadere informatie

gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan afbakening regionaalstedelijk gebied Brugge

gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan afbakening regionaalstedelijk gebied Brugge gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan afbakening regionaalstedelijk gebied Brugge Bijlage II: stedenbouwkundige voorschriften Definitief Definitief gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan afbakening regionaalstedelijk

Nadere informatie

WELKOM door Albert Remmelzwaal

WELKOM door Albert Remmelzwaal WELKOM door Albert Remmelzwaal 11.00 Intro flexibel peil IJsselmeer Ronald Roosjen (Deltares) neemt u mee in de wereld van flex-peilen en dynamisch denken 11.20 Mindshift voor waterbeheer: wat betekent

Nadere informatie

paspoort markiezaatsmeer / binnenschelde

paspoort markiezaatsmeer / binnenschelde paspoort markiezaatsmeer / binnenschelde 2 Datum uitgifte: 23 januari 2013 De stuurgroep Zuidwestelijke Delta werkt toe naar besluiten over de Zuidwestelijke Delta waarin veiligheid, ecologie en economie

Nadere informatie