VISIE. Oracle Gebruikersclub Holland. Verslag eerste OGh APEX-dag. Nieuwe mogelijkheden in Application Express 4.0

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VISIE. Oracle Gebruikersclub Holland. Verslag eerste OGh APEX-dag. Nieuwe mogelijkheden in Application Express 4.0"

Transcriptie

1 Oracle Gebruikersclub Holland VISIE Voorjaar 2010 Jaargang 15 Nummer 1 h 7,50 Verslag eerste OGh APEX-dag Nieuwe mogelijkheden in Application Express 4.0 Performance en PL/SQL Steven Feuerstein in Nederland

2 Jaarprogramma OGh 2010 In 2010 ontplooit de OGh de volgende activiteiten*: Het organiseren van een viertal Special Interest Group dagen Het houden van elf themabijeenkomsten Het driemaal uitbrengen van de OGh Visie Het houden van SIG-bijeenkomsten Special Interest Group dagen Miniseminars voor deelnemers Voor 2010 zijn de volgende dagen gepland: Apex-dag, 30 maart Fusion Middleware-dag, 19 mei DBA-dag, 14 september Spatial-dag, eind november Tijdens een SIG-dag geven externe experts en leden van de OGh in een miniseminar presentaties over hun ervaringen en dragen ze kennis over aan de toehoorders. Het doel van de dag is kennisuitwisseling en netwerken. De OGh DBA dag van 3 november jongstleden en recent de APEX-dag van 30 maart bewijzen met hun hoge opkomst en een goede waardering dat hieraan veel behoefte bestaat bij de leden, vandaar dat er voor 2010 viermaal een Special Interest Group dag (miniseminar) op de agenda staat. 6 januari 17 februari 3 maart 23 maart (Steven Feuerstein) 15 april 26 mei 16 juni ( + SIM) 8 juli 15 september 12 oktober (+ SIM) 17 november 23 december De themabijeenkomsten worden gehouden in de Morse zaal bij Oracle in De Meern. De verdeling van de thema s is als volgt: 4 maal een database-gerelateerd onderwerp 3 maal een Fusion Middleware-gerelateerd onderwerp 2 maal een Business Intelligence-gerelateerd onderwerp 2 maal een algemeen Oracle-gerelateerd onderwerp Het jaarprogramma en informatie over de OGh bijeenkomsten is te vinden op Themabijeenkomsten Voor 2010 zijn themabijeenkomsten gepland op de volgende data: * data onder voorbehoud Planboard Symposiums - Technische onderwerpen - Gebaseerd op praktijkervaring - Inhoudelijke discussies - Gezelligheid onder vakgenoten Oracle DBA Symposium 8 juni 2010 Logical Standby, RAT, Clusterware 11gR2, Performance Management met Grid Control, Interpreting Statspack, Semantic Query Organisation, Automatic Workload Management, Online Table Redefinition Oracle Developer Symposium 5 oktober 2010 Database Track Apex Track Fusion Middleware Track Speciale gastspreker: Jonathan Lewis Ben je een progressieve DBA 2.0? Meer info over de Developer tracks?

3 VISIE Colofon Redactie Hans Gerritse (hoofdredacteur) Leardo Brizzi (Itium BV) Frits Hoogland (VX Company) Michiel Jonkers (USG People) Milan Uitentuis (Atlis Informatiesystemen) E Redactieadres/secretariaat OGh/ advertentie-exploitatie Oracle Gebruikersclub Holland Postbus AS Zeist T F E Realisatie Drukkerij Donath B.V., Zeist E Organisatie/OGh Secretariaat/ advertentie-exploitatie Guusje van der Weijden BMO b.v, Zeist T F E Gebruikersbijeenkomsten/ congressen Onderwerpen / Werving sprekers Theo Koster Conclusion Communiation, Utrecht E Bestuur OGh Robin Buitenhuis (voorzitter) Ciber Nederland BV E Ise Douwes (penningmeester) Quobell bv E Milan Uitentuis (secretaris) Atlis Informatiesystemen E Lerarco Brizzi Itium B.V. E Yung Fu Itude Technology E Erik Hogervorst Axis Into ICT E Jaime Conejo Verheijden Creetion E Oplage 6500 OGh Visie is een uitgave van Oracle Gebruikersclub Holland en wordt verzonden aan al haar leden en Oracle geïnteresseerden. U kunt zich aanmelden voor een gratis abonnement via de website OGh Geachte lezer, Op de dag zelf was het dan ook gezellig druk (150 deelnemers en 17 sprekers, naast de organisatie) en bij sommige sessies moesten er nog gauw stoelen bijgezet worden. Zowel van de deelnemers als van de sprekers kregen we veel positieve reacties. Het bestuur is dan ook verheugd dat ook deze dag zo succesvol was. Vanaf deze plek wil ik iedereen bedanken die hieraan heeft meegeholpen en in het bijzonder Learco Brizzi en Rob van Wijk die samen met Conclusion het programma hebben samengesteld. In dit nummer leest u er meer over. Het ene evenement is nog niet geweest of het volgende komt er al weer aan. Op 19 mei a.s. organiseren we de OGh Fusion Middleware/SOA-dag. De organisatie is reeds in volle gang. Zodra het programma beschikbaar is, zullen we u daarover informeren, zowel via de website als via de gebruikelijke gepersonifieerde mail. Inhoud Voorwoord Op 30 maart 2010 organiseerden we de OGh APEX-dag. In zeer korte tijd waren er 120 inschrijvingen en kwamen er al mensen op de wachtlijst. We hebben daarop snel het event opgeschaald naar 150 deelnemers en ook dat aantal was snel bereikt. Dit jaar gaan we voor het eerst de algemene ledenvergadering langs elektronische weg doen. De stukken zullen we via toezenden aan de contactpersonen en vervolgens kan er via de website op gereageerd worden. Hierna zal het bestuur in vergadering bijeenkomen en bepalen of er voldoende leden akkoord zijn. Op deze manier is het lijfelijk bijwonen van de ALV niet meer nodig en kunt u toch uw stem uitbrengen op het moment dat het u het beste uitkomt. Tot slot wil ik nog melden dat de OGhgroup op LinkedIn inmiddels al meer dan 550 leden heeft en nog steeds groeiende is. Als u er nog niet bij hoort, meldt u dan aan en laat zien dat u lid bent. De OGh is er voor de leden. Dus heeft u ideeën, suggesties, wensen, vragen of wilt u een steentje bijdragen? Laat het ons weten! Als u uw stem laat horen, zullen wij luisteren. Tot ziens bij een van de OGh bijeenkomsten. Robin Buitenhuis Voorzitter OGh Voorwoord - door Robin Buitenhuis 3 Verslag eerste OGh APEX-dag 4 Column Ook de weg kwijt? door Theo Koster 10 APEX 4.0: de nieuwe mogelijkheden door Iloon Ellen-Wolff 12 APEX-as-a-Service door Andrik Eker en Bart Meijer 16 Eerste OGh Fusion Middleware-dag 19 Performance en PL/SQL Steven Feuerstein in Nederland 20 door Toine van Beckhoven Column DBA 2.5 door Frits Hoogland 23 Spatial Voorbij ruimtelijke grenzen door Remco Takken 24 Oracle Spatial dag in november 25 Oracle Locator and Oracle Spatial 11g Best Practices door Han Wammes 26 Ervaringen met SQL Developer door Frits Hoogland 29

4 OGh APEX-dag Succes OGh APEX-dag weerspiegelt grote belangstelling voor Oracle ontwikkeltool Indrukwekkend aantal nieuwe features in APEX 4.0 Een ding werd duidelijk tijdens de OGh APEX-dag die op 30 maart jl. in Figi Zeist voor de eerste maal werd gehouden: de Oracle ontwikkeltool mag zich verheugen in een enorme belangstelling van een sterk groeiende aanhang. De nieuwe versie APEX 4.0, die binnenkort officieel het licht ziet, telt een indrukwekkend aantal nieuwe en aangepaste features, die uitgebreid aan bod kwamen tijdens deze in alle opzichten geslaagde APEX-dag. Die grote belangstelling werd weerspiegeld in het aantal deelnemers aan de APEX-dag. Binnen zeer korte tijd hadden zich 170 deelnemers ingeschreven, waardoor een wachtlijst moest worden geopend, want de accommodatie was berekend op maximaal 150 personen. De plenaire zaal van Figi Zeist was dan ook tot en met de laatste stoel bezet. Uit de reacties tijdens en na afloop van de APEX-dag kwam duidelijk naar voren dat de deelnemers het interessante en gevarieerde programma bijzonder positief beoordeelden. Deze OGh APEX-dag zal dan ook net als de DBA-dag die vorig jaar voor het eerst werd gehouden, zeker een vervolg krijgen. Het programma van de APEX-dag vermeldde twee plenaire sessies en een flink aantal parallelsessies die waren opgesplitst in drie tracks, met een onderverdeling naar kennis- en ervaringsniveau en praktijkcases. Een uitgebreid verslag van een succesvolle dag, met dank aan de deelnemers die als verslaggever een bijdrage hebben geleverd. APEX 4.0: the next step in Web Application Development Verslag Erik Trip leggen van gewenste functionaliteit Dynamic actions De keynote werd verzorgd door Pa- centraal staat. Verder was het een Met behulp van dynamic actions is trick Wolf, bij Oracle EMEA verant- van de ultieme doelen van de het het mogelijk om op een declaratieve woordelijk voor de technische ont- APEX development team om inter- manier op de webclient dingen te wikkelingen binnen APEX. Met zijn actieve webpagina s te kunnen ma- realiseren waar voorheen JavaScript aansprekende presentatie, die hij zelf ken die niet gerefreshed hoeven te voor gebruikt zou moeten worden. APEX 4.0: The next step in database worden (F5). Hij vermeed hierbij de Te denken valt hierbij aan het tonen driven web development noemde, term Web 2.0. omdat deze term naar en niet tonen van bepaalde velden wist hij de aandacht van het zeer ge- zijn (terechte) mening te pas en te op basis van een waarde in een ander ïnteresseerde publiek moeiteloos vast onpas gebruikt wordt. veld. Bijvoorbeeld het veld commis- te houden. Aan de hand van talrijke Van APEX 4.0 zijn inmiddels twee sie uit de bekende emp tabel alleen demo s liet hij de nieuwe features in early adopter versies verschenen die tonen wanneer de job van de betref- APEX 4.0 in hoog tempo de revue voor iedereen te benaderen zijn via fende employee salesman is. Dit is passeren. De nieuwe vanaf APEX 4.0 te realiseren m.b.v. Sunrise versie bevat maar liefst 170 nieuwe features. Sommigen daarvan zijn de- dynamic actions. Er zijn 2 varianten van dynamic actions. Patrick Wolf Patrick vergeleek de nieuwe versie tails, maar er zijn ook een groot aan- liet van beide een voorbeeld zien. van APEX met een sunrise. Niet zo tal indrukwekkende features te zien. Met behulp van dynamic action zal maar een nieuwe release dus, maar Patrick behandelde daar een groot de APEX ontwikkelaar in staat zijn 4 een compleet gemoderniseerde omgeving waarin het declaratief vast- aantal van. om op een meer gestructureerde en snellere manier dit soort zaken te

5 OGh APEX-dag regelen. Waar voorheen op verschil- zullen ontstaan om plug-ins be- is nog steeds aanwezig in APEX 4.0 lende plaatsen JavaScript werd ge- schikbaar te stellen. maar werd door Patrick classic en bruikt zijn we nu in staat dit op een Binnen APEX 4.0 is er voor dit doel old genoemd. Ik moet beamen dat declraratieve manier te doen. Het al een zogeheten plug-in repository: met de komst van deze tree-view de schrijven van JavaScript is voor veel Er zijn hier echter nog geen plug-ins user interface inderdaad nog laag- APEX ontwikkelaars een tijdrovende door Oracle beschikbaar gesteld. drempeliger is geworden. Met name en ingewikkelde klus. Met behulp Patrick gaf wel aan dat het APEX voor Oracle Forms ontwikkelaars is van de dynamic actions is een deel development team door middel van deze user interface, die vergelijkbaar van deze taak verleden tijd. Wan- plug-ins via deze weg in een vroeg is met de UI die Oracle Forms ter neer de standaard dynamic actions niet voldoende zijn kan er ook nog gebruik gemaakt gaan worden van JavaScript in een dynamic action. Plug-ins stadium al nieuwe functionaliteit ter beschikking kan stellen. beschikking heeft, een verademing. Voor APEX ontwikkelaars die ver- Een ander breaking new feature zijn de plug-ins. Op het internet zijn tal- APEX Builder trouwd zijn met de component view betekent dit even door de zure appel loze open source JavaScript widgets te Het APEX team heeft ook veel aan- heen bijten. vinden. Het tempo waarin deze ver- dacht besteed aan de APEX Builder. schijnen is nooit bij te houden door Deze is in de loop van de verschil- De opbouw van de uiteindelijk ge- het APEX development team. Om lende versies nauwelijks gewijzigd. bouwde webpagina wordt in volg- toch een manier te vinden om dit Patrick gaf aan dat de builder te in- orde van boven naar beneden in soort initiatieven te kunnen omar- gewikkeld was geworden en dat men deze user interface getoond. (Before men zijn de plug-ins geïntroduceerd heeft gepoogd deze laagdrempeliger Header, After Header etc.). Met an- in APEX 4.0. Net als bij de dynamic actions kan met behulp van plug-ins de bestaande set van user interface widgets worden uitgebreid op een declaratieve manier. De plug-ins zijn te vinden in het shared-components sectie van APEX. Patrick liet het voorbeeld van een zogeheten Group by poplist zien. Dit is een poplist van employees die gegroepeerd zijn per department name. Deze department name is in een andere kleurstelling ook in deze poplist te zien. Deze poplist is dus geen standaard APEX functionaliteit. De plugin werd geïnstalleerd en na installatie kan je bij een item dit type poplist nu eenvoudig selecteren. Er is in de korte tijd dat APEX 4.0 EA beschikbaar is al een vrij groot aantal plug-ins verschenen, zoals de amazon star rating, de slider en een password validation plug-in. en meer productief te maken. De dere woorden: de volgorde van page meest opvallende wijziging in dit rendering is binnen de Application Het is de verwachting dat er binnen kader is de tree-view in APEX Buil- Builder te zien. Verder is binnen deze de actieve APEX community binnen korte tijd verschillende initiatieven der. De builder uit eerdere versies kent de zg. component view. Deze UI sprake van context sensitive menu s. Met een rechtermuisknop actie 5

6 OGh APEX-dag drag & drop functionaliteit, het kopiëren van items, resequencen van items en balloon informatie over een item wanneer je met de muis over dit item beweegt. Patrick Wolf gaf ook aan dat in nieuwere versies de Application Builder nog verder uitgebreid gaat worden. Te denken valt daarbij bijvoorbeeld aan het selecteren van meerder items tegelijk, gevolgd door een bulk update. Deze tree view van APEX Builder is overigens (met beperktere functionaliteit) ook beschikbaar als nieuw item type. Search Function Een kleinere, minder in het oog springende verbetering betreft de be- worden alleen die acties getoond die voor het geselecteerde item van toepassing zijn. Er werden ook enkele kleinere nieuwe features van de Application Builder getoond. Voorbeelden daarvan zijn Advertentie Do you still wonder? 6 CIBER is klantgericht Zij zijn de eersten die opstaan als er s nachts iets gedaan moet worden. ZIGGO CIBER stelt afdelingen in staat om te excelleren. RIjksGebOuwendIenst je kunt gewoon dingen aan ze overlaten. essent

7 OGh APEX-dag de numeric check van de huidige mogelijkheid om zelf (declaratief) versie overbodig. Bovendien is er webpagina s te maken zonder een aantal properties op ietm daarbij kennis van SQL of PL/ niveau bijgekomen, zoals de SQL nodig te hebben. In de wan- required property. Deze is nu ook delgangen wordt de websheets declaratief vast te leggen. functionaliteit de Excel killer Nieuwe region types genoemd. Het is zeer eenvoudig De eerder genoemde tree is een om een Excel sheet te transfor- tere search functionaliteit. voorbeeld van een nieuw region meren naar een websheet pagina. Wanneer je vervolgens op de getoon- type. Een ander in het oog spring- de resultaten klikt kun je in een keer ende new feature op dit vlak is Grote vraag blijft natuurlijk wan- het gevonden object wijzigen. In de het kunnen definiëren van neer APEX 4.0 officieel in productie huidige versie kun je dit soort zoek regions binnen regions. Dit worden zal gaan. Natuurlijk kon Patrick daar acties in de export sql file doen maar subregions genoemd en deze officieel niets over zeggen. Hij gaf wel dit is beduidend arbeid intensiever functionaliteit draagt met name aan dat de code op het punt van be- en foutgevoeliger. bij aan een flexibelere manier vriezen staat en dat er begonnen is New themes voor het realiseren van een bepaalde lay-out. met het vertalen. Hij liet wel doorschemeren dat APEX 4.0 wellicht In APEX 4.0 is ook een aantal nieu- Cascading List of Values geïntroduceerd zal worden tijdens de we themes beschikbaar gekomen. In Wanneer je binnen een pagina ODTUG Kaleidoscope conferentie in de sessie van Art Melssen - Styling een poplist op departments hebt juni van dit jaar (meer info op in APEX - werd uitvoerig ingegaan laten volgen door een poplist op op de tekortkomingen van de hui- employees, wil je in de tweede dige themes binnen APEX. Een deel van deze tekortkomingen (veel html tables i.p.v. divs) zijn in APEX 4.0 opgeheven. Diversen Helaas had Patrick slechts 1 uur poplist in het algemeen alleen die employees zien die werkzaam zijn op het eerder gekozen department. In de huidige versie van APEX is dit alleen te realiseren met java- Script code. In APEX 4.0 kunnen we dit declaratief vastleggen. Centraal Boekhuis goes APEX spreektijd gekregen en kon hij een Tabular Form verbeteringen Verslag Arne Suverein aantal nieuwe features slechts kort De tabular kent een aantal ver- Een van de vragen die ik als deel- aanstippen. Genoemd werden: beteringen. Deze liggen met name nemer van de OGh APEX dag be- APEX Listener op het vlak van het op een antwoord wilde zien, is of APEX de De APEX Listener zal de nieuwe declaratieve manier van vast- naam van Acces-killer kwijt kan ra- aanbevolen manier worden om leggen van validaties ken. Is APEX een tool die ingezet kan te communiceren met APEX. Websheets worden voor bedrijfskritische appli- Het is de opvolger van de em- Het was enigszins verbazend dat caties? Een van de bedrijven die hier- bedded pl/sql gateway en Apache websheets niet een prominentere op een antwoord zou moeten kun- Mod/plsql. plaats hadden gekregen in de nen geven is het Centraal Boekhuis Interactive reports verbeteringen presentatie van Patrick. (CB). Binnen de Oracle wereld staat Deze al zeer uitgebreide functio- Websheets wordt toch als een het CB bekend als een standvastig naliteit wordt in APEX 4.0 nog van de meest aansprekende nieuwe verdediger van de dikke database. verder uitgebreid. features genoem. (zie het artikel De in Javaanse ogen onverwachte Nieuwe item types en declara- van Iloon Ellen-Wolff over de en onwaarschijnlijke overstap van tieve validaties nieuwe features van APEX elders Java naar APEX is in deze optiek een De lijst met item types is dras- in dit nummer, waarin de feature logische consequentie van het YAFE tisch ingekort (nog maar 1 date websheets uitvoerig wordt be- principe (Yet Another Front End), picker) en er is ook een nieuw handeld, red.). dat door Toon Koppelaars (ex-cb, item type bijgekomen, namelijk het number datatype. Deze maakt In het kort geeft websheets de (technische) eindgebruiker de nu RuleGen) wordt uitgedragen. Ik was erg benieuwd naar de ervaringen 7

8 OGh APEX-dag met en de conclusies over deze opmerkelijke ommezwaai. Dikke database Kitty Spaas en Mark Rooijakkers van Centraal Boekhuis deden in een aansprekende duopresentatie in een plenaire sessie uit de doeken wat er bij een overgang naar APEX allemaal naar voren komt. Vanaf 2001 gebruikt CB J2EE webapplicaties naast een aantal Forms applicaties voor intern gebruik op hun dikke database architectuur. Dikke database betekent: Data en bedrijfsregels in de database Dunne user interface Communicatie tussen UI en database via API Toepassen van J2EE in een dergelijke architectuur stuitte binnen de organisatie op een aantal nadelen: ongewenste afhankelijkheid van de leverancier van J2EE Framework en ook is niet iedere PL/SQL ontwikkelaar direct een goede J2EE ontwikkelaar. Toen de J2EE applicaties vervangen moesten worden is gekozen voor Yet Another Front End, in dit geval viel de keuze op APEX. En ten opzichte van J2EE beloofde dit een betere aansluiting te geven met betrekking tot aanwezige ontwikkelcompetenties en bestaande architectuur. Pilot In een pilot in 2006 is ervaring opgedaan, zijn standaarden en richtlijnen opgesteld en kengetallen verzameld. Daarna zijn vanaf 2008 alle online webapplicaties één-op-één omgebouwd naar APEX. Bijzonder hierbij is dat naast de navigatie en functionaliteit ook de lay-out 100 procent identiek moest zijn. De realisatie is off-site uitgevoerd door O2U. CB zette een team in van een projectleider, een tester en enkele reviewers ter bewaking van standaarden en richtlijnen. De belangrijkste conclusie van CB was dat APEX geschikt is voor grote bedrijfskritische toepassingen. Ik wil daaraan toevoegen dat naar mijn mening een organisatie wel een degelijke applicatiearchitectuur moet hebben waarop APEX gedropt kan worden. Omdat dit bij CB het geval is, kon het ook een succes worden. Andere lessen die getrokken kunnen worden: Ga niet één-op-één ombouwen, je bespaart daarmee niet op testen en je moet behoorlijk wat trucs gaan uithalen om het UI goed te krijgen. Niet elke PL/SQL ontwikkelaar is een APEX ontwikkelaar, ook binnen APEX heb je specialisten (Java- Script, CSS) nodig. Nu ondersteunen de APEX applicaties van Centraal Boekhuis gebruikers en geven hits per dag. Het CPU-gebruik op de server is toegenomen van 40 naar 60 procent, met een besparing van een applicatieserver. 8 Kitty Spaas van Centraal Boekhuis presenteerde samen met collega Mark Rooijakkers de sessie Centraal Boekhuis goes APEX. Samenvattend: een uitermate nuttig inkijkje in een bijzondere migratie, die aangeeft dat APEX zijn tijd als Acces-killer inderdaad heeft gehad. Meer over de dikke database is te vinden op:

9 OGh APEX-dag Hands-on APEX De eerste paralleltrack Introduction to APEX werd ingeleid met een presentatie van Toon Koppelaars van RuleGen, die de deelnemers liet kennismaken met APEX door eerst in grote lijnen de architectuur van APEX en de installatie en con- maken van het totaal aantal schermen, maar wat betreft de benodigde Vanuit Forms communiceren met APEX figuratie te behandelen. Vervolgens tijd voor conversie maar liefst zestig Het principe is gebaseerd op het feit lichtte hij aan de hand van een aan- procent opeisen. Deze schermen zijn dat vanuit een Form een JavaScript tal voorbeelden de meest relevante de bottlenecks als het om conversie functie aangeroepen kan worden uit concepten van APEX toe, zoals sub- gaat. het APEX gedeelte van de HTML-pa- mit processing, branching en page Een alternatief voor deze complexe gina. Met deze JavaScript functie kan rendering. schermen is niet omzetten naar dus vanuit Forms gecommuniceerd APEX maar integreren in de APEX worden met de APEX pagina. Wel Met de opgedane basiskennis konden applicatie, zo stelde Roel Hartman moet het Form aangepast worden de deelnemers vervolgens zelf aan de in zijn presentatie Integratie van zodat deze de JavaScript functie op slag met APEX in de Hands-on ses- Oracle Forms en APEX Het gaat hier het goede moment aanroept. sie. Tijdens deze sessies kregen de uiteraard over webforms. De Forms deelnemers mogelijkheid praktische bestaan dan uit een HTML pagina Als voorbeeld werd een Google Map ervaring op te doen met APEX en zelf met daarbinnen een applet. Met in- (APEX) en een tabel met geografi- wat tips en trucs uit te proberen, on- tegratie wordt bedoeld het embedden sche informatie (Form) gebruikt. De der deskundige begeleiding van Toon van een Form in een APEX pagina en locatie van het geselecteerde record Koppelaars en OGh-bestuurslid deze twee onderdelen met elkaar la- in de tabel is zichtbaar in de Google Learco Brizzi van Iitium. ten communiceren. Map. Als een ander record in de Integratie van Oracle Forms en APEX Embedden van een Form in APEX Een webform is een HTML pagina tabel geselecteerd wordt, toont de Google Map de nieuw geselecteerde locatie (figuur 1) Verslag Bauke den Otter Veel bedrijven die Forms applicaties gebruiken zoeken naar een alternatief. Naast Java komt dan al snel met een applet. Een webform is een- Figuur 1 APEX in beeld. De conversie van eenvoudige Forms naar APEX is geen probleem. Echter, meestal hebben voudig op meerdere manieren op te nemen in een APEX HTML Region. Cut & Paste de Form HTML code Vanuit APEX communiceren met Forms Forms applicaties een beperkt aantal in de Region Dit is lastiger, een webform is een zeer complexe schermen die ook nog Maak een PL/SQL procedure die applet en gesloten. Om dit op te los- eens intensief gebruikt worden door de webform HTML genereert sen moet de CommunicatorBean de organisatie. Dit zijn de schermen Neem de URL van de webform op aangepast worden zodat deze externe met veel validaties en triggers, kort- in de Region events kan ontvangen. Daarnaast om met een complexe User Interface. Met de nodige styling is het webform moet de Forms applet aangepast Grofweg kan gesteld worden dat deze complexe schermen tien procent uit- naadloos op te nemen in de APEX pagina. worden zodat deze met de juiste actie reageert op het externe event dat de 9

10 OGh APEX-dag CommunicatorBean doorgeeft. Als voorbeeld werd een tabel met NAW-gegevens getoond (APEX) en daarnaast een Form met gedetailleerde informatie van het geselecteerde record in de APEX tabel (figuur 2)0. Als een ander record geselecteerd wordt in de APEX tabel past het Form zich aan en laat informatie van het nieuw geselecteerde record zien. Ook kunnen wijzigingen doorgevoerd worden in het Form of de APEX tabel. De benodigde code om Forms in APEX te embedden en met elkaar te laten praten is klein en de opzet is telkens hetzelfde. Dat maakt deze opzet serieus toepasbaar in de praktijk. Voordeel voor de klant is dat deze kan kiezen voor een meer geleidelijke overgang van Forms naar APEX. Ook wordt de drempel om een conversie van Forms naar APEX uit te voeren verlaagd. Er is door middel van deze techniek immers een fallback scenario. APEX Masterclass In de druk bezochte APEX Masterclass leidde Dimitri Gielis van APEX Evangelists en bekend APEX-blogger, de deelnemers van APEX 3.x naar APEX 4.0. Dimitri behandelde in stevig tempo best practices en tips & tricks waarmee gebruikers zich vandaag al kunnen voorbereiden op de dag dat APEX 4.0 officieel beschikbaar is. Een ding is volgens Dimitri zeker: met de komst van APEX 4.0 zal het leven van de APEX Developer veranderen. In de masterclass werden de veranderingen en nieuwe features in APEX 4.0 belicht aan de hand van real-case scenario s en live demo s. Styling in APEX Verslag Rob van Wijk De laatste presentatie in de paralleltrack Masters of APEX werd verzorgd door Art Melssen van Ciber. In deze goed bezochte sessie Styling in APEX vertelde Art dat hij een voorstander is van een strikte scheiding van HTML, CSS en JavaScript. HTML dient voor de inhoud en structuur, CSS voor de lay-out en JavaScript voor het gedrag van je pagina s. Bij APEX wordt naar Art s zin nog teveel HTML gebruikt voor lay-out zaken. Dit beperkt de mogelijkheden om met de lay-out te spelen. Als de lay-out belangrijk voor je is, dan verdient het aanbeveling om je eigen templates te maken. Dit is gewoon een kwestie van doen, maar vereist uiteraard wel gedegen kennis van HTML en CSS. Om te laten zien wat er mogelijk is als je de Advertentie 10

11 OGh APEX-dag HTML gelijk laat en de lay-out aan CSS over laat, liet hij een paar aansprekende voorbeelden zien, die te vinden zijn op com; een paar nieuwe CSS-bestanden onder je pagina en de pagina ziet er totaal anders uit. Tips en voorbeelden Vervolgens kwam een aantal tips aan de orde om een goede start te maken met je eigen templates. Hoe om te gaan met de verschillende browsers, hun versies en hun eigenaardigheden. Art betoogde ook dat je van ieder soort template er maar eentje nodig hebt en geen 15 verschillende zoals je in de APEX themes ziet. Met de CSS-bestanden maak je dan de verschillen in plaats van met een compleet nieuwe template. Van een viertal template-onderdelen werden voorbeelden behandeld hoe je ze zelf het beste kunt opzetten: een page, list, button en report template en tevens werden er een paar jquery plug-ins aangestipt. Verscheidene deelnemers vertelden aan het einde van deze presentatie dat ze vol met ideeën zaten om ze toe te passen in hun eigen situatie. Gelukkig bevatte de presentatie veel URL s naar sites met achtergrondinformatie over wat er werd behandeld, zodat de toehoorders later alles nog eens rustig door kunnen nemen. (De presentatie is te downloaden van de OGh website). Al met al een inspirerend verhaal dus, net als de andere presentaties tijdens deze in alle opzichten geslaagde OGh APEX-dag. APEX at work Een APEX-dag zou niet compleet zijn zonder verhalen uit de praktijk. In paralleltrack 3 kwam een drietal interessante gebruikerscases aan bod. Flightcare België In een presentatie van Olivier Dupont en Jan Huyzentruyt van iadvise Twaalf deelnemers aan de APEX-dag konden zelf aan de slag met APEX tijdens de Handson sessie. maakten de deelnemers kennis met Flightcare België (FCB), één van de bedrijven op de Brusselse luchthaven die de vluchtafhandeling van allerlei luchtvaartmaatschappijen verzorgt. Van grondafhandeling voor vliegtuigen tot passagier check-in, van vrachtafhandeling tot het laden van de vliegtuigen. Sinds 2007 heeft FCB gekozen voor APEX om heel specifieke, doch uiteenlopende data en functionele behoeften op een snelle en flexibele manier ter beschikking te stellen aan de business. Tijdens de presentatie lichtten de sprekers telkens aan de hand van een case een bepaalde functionaliteit toe, gevolgd door de technische oplossing. Dit bleek een prima mogelijkheid om kennis te maken met de kracht van het framework en tegelijkertijd de oplossingen outside-the-box te leren kennen. Agile application development using Oracle APEX and Model Driven Development (MDD) De tweede presentatie ging bijna letterlijk het veld in. Gijs Burmann van Datajini en Aris Begemann van izeescore legden uit hoe APEX spelinzicht en het bijhouden van scores op de golfbaan vergemakkelijkt. Hun presentatie AGILE application development using Oracle APEX and Model Driven Development (MDD) ging aan de hand van demo s in op de grootste voordelen van APEX: time to market, schaalbaarheid en flexibiliteit. De derde praktijkcase Top Logistics 100% powered by APEX toonde aan dat APEX ook toepast kan worden als bedrijfskritische applicatietool. Expeditiebedrijf Top Logistics is gespecialiseerd in de import, export en opslag van accijnsgoederen. Patrick Ball van Fiton en Jaap van der Reijden (Top Logistics) vertelden dat Top Logistics wel ideeën had over hoe het nieuwe systeem moest worden ingericht en met welke functionaliteit, maar moeite had met de concrete definitie. De deelnemers kregen te horen hoe APEX hen de mogelijkheid bood om via Rapid Application Design (RAD) de ideeën vorm te geven en te visualiseren. Processen als expeditie en warehouse management, douaneafhandeling en het opmaken van voorraadposities en laadlijsten via een portaal draaien inmiddels volledig op APEX. 11

12 OGh APEX-dag Tot slot De APEX-dag werd afgesloten met een samenvattend kort dankwoord van Iloon Ellen-Wolf, werkzaam bij Oracle Support Services en vurig pleitbezorger van de APEX ideologie. Iloon maakt deel uit van een internationaal team waarin zij als Advanced Resolution Engineer voor Forms en APEX ondersteuning biedt aan engineers overall ter wereld. Ook geeft zij APEX-cursussen voor Oracle University en publiceert zij regelmatig over APEX, onder meer in OGh Visie (zie het artikel APEX 4.0: de nieuwe mogelijkheden elders in dit nummer). Iloon ellen deelde haar enthousiasme voor APEX met haar gehoor en stelde dat deze OGh dag heeft aangetoond dat APEX duidelijk leeft bij de Oracle community. APEX is volgens haar uitgegroeid tot een professioneel, mooi uitgekristalliseerd product, ondanks de scepsis die aanvankelijk heerste voor dit gratis product van Oracle. Oracle en gratis, dat gaat gewoon niet samen. Iloon Ellen gaf aan dat APEX verder zal worden uitgebreid met meer plugins en spoorde de aanwezigen aan vooral feedback te leveren om zo Oracle de kans te geven APEX nog verder te verbeteren. Beginnende gebruikers raadde zij met klem aan om morgen al aan de slag te gaan met APEX, met als aanbevolen vertrekpunt de website Tot slot deed zij een oproep aan de OGh-leden om onderwerpen aan te dragen die leven binnen het vakgebied, om zo deze in alle opzichten geslaagde APEX-dag een even succesvol vervolg in 2011 te geven. De OGh APEX-dag is mede mogelijk gemaakt door de Silver sponsors Ciber en Itium. De presentaties van deze dag zijn te downloaden van de OGh website: Het verslag van de OGh APEX-dag is tot stand gekomen met medewerking van Erik Trip van Darwin IT-Professionals, Arne Suverein en Rob van Wijk van Ciber en Bauke den Otter van Itium. 12 Column Column Ook de weg kwijt? Al meer dan tien jaar nu ben ik onbezoldigd Oracle-watcher. Maar, ik raak het een beetje kwijt. Het overzicht, de samenhang en de duide- sproken die met droge ogen verkondigden dat het inderdaad wel ingewikkeld begint te worden. (Rdb, Open-SQL) of ergens diep in integreren (Exadata). ICT-technologie en (dat vinden de lezers niet leuk om te horen) archi- lijkheid. Het wordt me te veel. Hé Oracle, hou eens op met quaziljoen verschillende producten, die (zelf aankruisen wat van toepassing is) wel / niet overlappen, wel / niet integreren en wel / niet de koper opzadelen met een probleem. De vraag is wie er nog geïnteresseerd is. Ik ben ervan overtuigd dat de klant dat niet meer is. Er zijn nu Oracle-klanten, Sun-klanten, BEAklanten etc., die allemaal een factuur betalen aan Oracle, maar niet meer gebonden zijn met Oracle. Oracle moet daarom een Darwiniaanse survival tecturen worden een achterhaalde discussie. Klanten willen duidelijkheid en overzichtelijke keuzes. Gelooft u het niet? Kijk dan maar eens hoe auto s en huizen worden gekocht. Het woord turn-key komt niet voor niets uit de aannemerij Nog steeds niet overtuigd? Kijk dan naar Ik kom steeds meer specialisten tegen die namens Oracle alles weten van een product. Het nadeel van specialisten is dat voor een hamer er alles uitziet als een spijker. Met hun product kunnen we vele problemen oplossen. Ik ben de laatste jaren letterlijk niemand meer tegengekomen die me eenvoudig kon uitleggen hoe alle zelf ontwikkelde, voorheen gebundelde, al dan niet overgenomen producten allemaal samenhingen. Wel heb ik hoge Oracle-mannen ge- of the fittest toepassen. Alleen al voor de database noemt de website 17 producten en varianten! Terug dus naar enkele duidelijke producten (geen bundels, alstublieft geen bundels) die gewoon doen wat ze doen moeten. Voorbeeld: gewoon één database leveren. (Klant: wat kan deze database?. Oracle: alles ). Bij voorkeur zelfs een database-appliance; inpluggen en wegwezen. De overige database producten gewoon weggeven als open-source de ipad en iphone. ICT-ers schreeuwen moord en brand dat ze zelf geen controle hebben over de applicaties. Maar, klanten lopen ermee weg, omdat hij het gewoon doet. Theo Koster Theo Koster is directeur van Conclusion Corporate & Public Communication, een adviesorganisatie voor ICTmarketing. Zijn adres conclusion.nl staat open voor reacties.

13 APEX 4.0: de nieuwe mogelijkheden Early adopter release beschikbaar op OTN APEX 4.0: de nieuwe mogelijkheden Door Iloon Ellen-Wolff APEX - Application Express 4.0 Treeview - Overzicht van gebruikte form), waarbij de voordelen van in- wordt in de zomer of het najaar objecten binnen een pagina in een teractieve rapportage en tabelvorm van 2010 uitgebracht. Om ont- boom structuur. Dit vergemakkelijkt formulieren zijn gecombineerd. wikkelaars de kans te geven om het bewerken van een pagina. Websheets voorziet in filtering en kennis te maken met de nieuwe Plug-ins - Er bestaat de mogelijkheid sortering met de mogelijkheid meer- mogelijkheden, is er een early om zelf objecten te maken die stan- dere records op het scherm toe te adopter versie beschikbaar op daard niet aanwezig zijn binnen Ap- voegen, te wijzigen of te verwijde- OTN (http://www.tryapexnow. plication Express en te gebruiken zijn ren. Websheets is een collectie van com). Er is enorm veel functio- binnen de applicatie. pagina s die de WIKI syntax onder- naliteit toegevoegd en gewijzigd Uiterlijk - De gebruiksvriendelijk- steunt. (http://code.google.com/p/ in APEX 4.0. In dit artikel een heid van de tools is verbeterd. support/wiki/wikisyntax). Pagina s kort overzicht van de belangrijk- Webservices - Ondersteunt naast kunnen onderverdeeld worden in ste nieuwe mogelijkheden, met SOAP ook REST(REpresentational secties en hiërarchieën. extra aandacht voor de nieuwe State Transfer). Websheets functionaliteit. Websheet Wizard Nieuwe features in Application Express 4.0: Naast de hier bovengenoemde mogelijkheden zijn er nog tal van andere uitbreidingen op versie 4.0. In Application Express heeft een websheet wizard. Deze wizard is te benaderen vanaf de Application Builder. Administrators - Apart menu voor dit artikel wordt de nieuwe websheet administrators met functies zoals functionaliteit nader belicht. Functionaliteit van websheets applicatiebeheer en monitoring. Advisor - Checks kunnen uitgevoerd Websheets Creëren en delen van pagina s over het web met behulp van een worden op de applicatie zoals pro- Websheets is een prachtige nieuwe internet browser. grammeer fouten, security verbete- uitbreiding binnen APEX, die be- Creëren van paginahiërarchieën ringen, kwaliteitsbewaking etc. schikbaar is gekomen in de early en crosslinks met gebruikmaking ApexListener - Alternatief voor Ora- adopter release 2. Deze mogelijkheid van crosslink pagina s (Pagina- cle HTTP/Mod-PLSQL en Embedded is voor de eindgebruiker ontwikkeld, naam syntax wordt hier gebruikt). PL/SQL gateway. is heel simpel gehouden en is krach- Maken en beheren van datagrid. Charts - Verbetering en uitbreiding tig door zijn eenvoud. Datagrid is een soort tabelvorm van de chart mogelijkheden. Een websheet is een voor gedefini- formulier. Dynamic actions - Om acties/ge- eerde Application Express applicatie. Creëren van interactieve rappor- beurtenissen uit te voeren na een be- Een applicatie kan ontwikkeld wor- tage met behulp van SQL en on- paalde handeling en/of actie op het den op een zeer gebruiksvriendelijke derliggende datamodel. scherm. (Te vergelijken met triggers en interactieve manier. Zonder enige Annotatie pagina s. uit Oracle Forms) voorkennis van applicatieontwikke- Files : Upload en download Repository - Uitbreiding van reposi- ling en/of SQL/PLSQL kan een ap- van files tory tabellen en views. plicatie worden gebouwd. Images: Images kunnen in- Team development - De volledige ad- Websheets is een mix tussen de al line in de pagina gebruikt ministratie van een ontwikkelteam kan hier ondergebracht worden. bestaande interactieve rapportage en tabelvorm formulieren (tabular worden Notes: Commentaar kan 13

14 APEX 4.0: de nieuwe mogelijkheden toegevoegd worden. Tags: Kunnen worden gebruikt in zoekopdrachten door de inhoud. Authenticatie en autorisatie kunnen gedefinieerd worden. Websheets kunnen hergebruikt worden in de applicaties van ontwikkelaars. Een websheet kan geconverteerd worden naar een Application Express applicatie. gemaakt en opgeslagen worden . Na abonnering wordt data per opgestuurd in Application Express gebruikersnaam en wachtwoord Single Sign On van Oracle een bepaalde tijdsinterval LDAP (Lightweight Directory Authenticatie De log in kan gecontroleerd worden door: Publieke toegang (Public access) Access Protocol) Aangepaste authenticatie (Customized) Repository Voorbeeld van het maken van een websheet: Datagrid Datagrid is een set van tabelvorm data, dit is vergelijkbaar met een spreadsheet. De structuur van datagrid kan gedefinieerd worden door middel van kolomnamen, kolomtypes of door middel van kopiëren en plakken van spreadsheetdata. Na de creatie kan het onderliggende datamodel aangepast worden. Dit is natuurlijk een zeer krachtige toepassing waar naar verwachting veel van gebruik gemaakt zal worden. Naast de kolommen die men zelf definieert in een datagrid worden de volgende kolommen automatisch aangemaakt: Eigenaar, Gecreëerd door, Gecreëerd op, Aangepast door, Aangepast op, Rijvolgorde en annotaties). Datagrid lijkt veel op interactieve rapportage die zeer eenvoudig is aan te passen. In een datagrid kunnen er de volgende aanpassingen gemaakt worden. Stap 1: Het creëren van een nieuwe applicatie. Ook de inhoud van de homepage kan gedefinieerd worden. De inhoud kan worden gemaakt met de WYSIWYG editor (CK Editor) 14 Aanmaken van lijst van geldige waarden (LOV) Toevoegen of verwijderen van kolommen (Aanpassen van het datamodel) Filters Sortering van data Highlighting Aanmaken van paginaonderbrekingen Berekeningen (Formulas) Grafieken (Charts) Ordering van data (Group by) Meerdere versies kunnen worden Stap 2: De wizard toont een summary pagina voordat de websheet wordt aangemaakt. Na het drukken op de knop bevestigen wordt de websheet aangemaakt.

15 APEX 4.0: de nieuwe mogelijkheden Stap 3: Een websheet wordt aangeroepen vanuit de Application Builder. Standaard wordt de Application Express gebruikersnaam en wachtwoord als authenticatie gebruikt. Websheets worden opgeslagen als metadata en gebruiken de APEX$ views. Dit geeft extra flexibiliteit voor de workspace ontwikkelaars. Stap 4: In de rechter bovenhoek staan de diverse mogelijkheden die beschikbaar zijn in een websheet. Een datagrid wordt aangemaakt door middel van knippen en plakken vanuit een spreadsheet. Conclusie Websheets is niet een eenvoudig spreadsheet maar behelst veel meer functionaliteit. Het is ontwikkeld voor niet-ontwikkelaars en kan gebruikt worden zonder enige voorkennis van SQL/PL-SQL. De websheet kan hergebruikt worden binnen applicaties en kan uiteindelijk worden geconverteerd als een volledige Application Express applicatie. Het eind resultaat. Over de auteur Iloon Ellen-Wolff is sinds 1997 werkzaam voor Oracle Support Services Nederland, met als hoofdverantwoordelijkheid en competentie Application Express. Iloon werkt in een internationaal Team waarin zij als Advanced Resolution Engineer voor Forms en APEX ondersteuning biedt aan engineers overal ter wereld. Binnen Oracle onderhoudt zij de contacten tussen development, productmanagement en support. Iloon Ellen verzorgt daarnaast verschillende APEX cursussen voor Oracle University. 15

16 APEX-as-a-Service Oracle technologie als basis voor SaaS-applicatie APEX-as-a-Service Door Andrik Eker en Bart Meijer SaaS, oftewel Software-as-a-Ser- In tegenstelling tot de oudere ASP Oracle database en APEX. Aan de orde vice, is een term die steeds vaker de (Application Service Providing)- komen de opzet van een SaaS datamo- kop opsteekt. SaaS is een vorm van filosofie, wordt er niet voor elke del, Datascheiding en Aanpasbaarheid dienstverlening waarbij de dienst klant een aparte instantie van van de applicatie. online beschikbaar gesteld wordt. een applicatie opgezet, maar Opzet SaaS datamodel De afnemer van deze dienst be- maken alle klanten gebruik van taalt maandelijks een bedrag aan dezelfde database en applicatie. Een van de belangrijkste aspecten van de aanbieder om gebruik te maken Beheerkosten blijven hierdoor SaaS is de beveiliging. Meer nog dan in van deze dienst. Met de database en laag (updates en upgrades hoeven andere applicaties is het afschermen APEX heeft Oracle een goede basis maar één keer doorgevoerd te van data belangrijk. Men wil immers voor een SaaS-applicatie. worden). niet dat klant A de bedrijfskritische data van klant B kan inzien. Het is De voordelen voor de afnemer van Met name de voordelen aan de kant daarom wenselijk al binnen het da- een SaaS-dienst zijn eenvoudig te on- van de afnemers zijn groot te noemen. tamodel, dicht op de data, deze schei- derkennen: Volgens Gartner werd in 2005 nog ding vast te leggen. Dit doen we door Doordat de IT-infrastructuur be- 5% van budget voor zakelijke software de entiteit Tenant (huurder) te intro- horend bij de dienst elders ligt, besteed aan SaaS en zal dit in 2011 al duceren. Deze entiteit staat feitelijk zijn de initiële investeringen gestegen zijn naar 25%. Een goede re- voor een instantie van de applicatie relatief laag en hoeft de afnemer den om als leverancier van diensten de voor een bepaalde klant. Of zoals in geen onderhoud en beheer te wereld van SaaS te betreden. het oude ASP model staat een Tenant plegen. Er kan dus flink worden bespaard op IT-kosten en Oracle technologie-stack voor een installatie op een server. personeel. Als we naar de Oracle technologie- Het mooie van SaaS is dat de prijs stack kijken, lijken we met de Oracle voor het gebruik laag gehouden database en APEX (Application Ex- kan worden als er veel afnemers press) een uitstekende basis voor een zijn; gezamenlijk worden de SaaS-applicatie te hebben. De Oracle kosten gedragen. database biedt een veilige en robuuste SaaS past binnen de filosofie van plek om data op te slaan en met APEX het nieuwe werken; de applicatie kunnen mooie, moderne internetap- wordt over het internet ontsloten plicaties maken om die data te onslui- en is daarmee overal en altijd te ten. APEX draait in de database en dat Afbeelding 1 bereiken. De gebruikers hoeven maakt het geheel schaalbaar, wat in niet langer naar kantoor te gaan een SaaS-architectuur van groot be- In afbeelding 1 is een datamodel ge- om gebruik te maken van de lang is. toond van een SaaS-applicatie. De applicatie. tabel Tenants bevat de afnemers van Bij het bouwen van een SaaS-applica- de dienst, met daaraan de gebruikers- Voor de leverancier zijn er uiteraard tie wordt een aantal eisen gesteld die accounts gekoppeld behorende bij ook voordelen aan te wijzen: bij de traditionele applicatiebouw van de Tenant. Daarnaast staat een ta- Met de ontwikkelde service kan ondergeschikt belang zijn. In dit arti- bel waarin applicatiedata zit. Deze is een breed publiek bediend worden kel worden drie van deze eisen verder groen gemaakt om aan te geven dat de 16 (de applicatie wordt immers via internet aangeboden). toegelicht en wordt besproken hoe ze toegepast kunnen worden binnen de data die erin zit van een ander niveau is, namelijk Tenant-afhankelijke data.

17 APEX-as-a-Service In de praktijk zal door een eindgebrui- gelogd wordt op de database binnen security van de VPD of VPD-light. In ker ook nooit een selectie mogen wor- een context het ID van de Tenant ge- het eerste geval dient met DBMS_RLS den gedaan over de gehele tabel, maar registreerd. Op basis van deze context op iedere tabel een policy te worden ge- alleen over de aan hem beschikbare is binnen de sessie van de gebruiker te definieerd waarin wordt bepaald welke gestelde data. Iedere tabel in het da- bepalen welke data getoond mag wor- records getoond mogen worden en tamodel krijgt een referentie naar de den. Anders gezegd, de data wordt ge- aan wie. In het tweede geval wordt er kolom Tenants.id. Dit hoeft niet per se filterd op Tenant ID. per tabel een view gedefinieerd waarin referentieel te worden afgedwongen, Voor het registreren van de Tenant gefilterd wordt. Met behulp van de omdat de data in deze kolom nooit ID in de context hebben we een pac- sys_context functie kan de huidige Te- zichtbaar wordt voor de gebruiker. kage nodig en uiteraard een context. nant worden opgehaald uit de context. Maar vanwege performance redenen Als voorbeeld nemen we het package Door bijvoorbeeld de volgende query kan het natuurlijk wel interessant zijn pkg_saas en als context security. Het op de tabel klanten te draaien wordt om foreign keys te leggen. package bevat een procedure set_te- van alle klanten van de huidige Tenant Datascheiding met de Virtual Private Database nant, die vanuit de applicatie wordt aangeroepen met de sessie van de ingelogde gebruiker. Hoewel niet strikt de naam en het ID getoond: select id De Enterprise Edition van de Oracle noodzakelijk zijn we uitgegaan van, klant_naam database biedt de mogelijkheid tot da- een custom authorisatie met daarbij from klanten tascheiding met behulp van security een tabel sessions, waarin de huidige where Tenant_id = sys_ policies op tabellen en views. Dit ma- sessies worden bijgehouden. context( SECURITY, TENANT_ nagen van de toegang tot data wordt ID ); de Virtual Private Database (VPD) De inhoud van set_tenant zou er als genoemd. Voor de overige Oracle da- volgt uit kunnen zien: Door middel van triggers op de tabel- tabaseversies bestaat deze optie niet, len kan met dezelfde functie de Te- maar daar bestaat wel de mogelijkheid begin nant_id worden gevuld: van een implementatie door middel /* haal de Tenant_id op uit van views (een soort VPD-light) te de tabel sessions op basis :new.tenant_id := sys_ maken. van de sessie */ context( SECURITY, TENANT_ Voordat er data beschikbaar wordt ge- select Tenant_id ID ); steld dient er bekend te zijn wie de ge- into v_tenant_id bruiker is (het authenticeren) en om from sessions Op deze manier hoeft de Tenant_id welke Tenant het gaat. Er is een keuze where session_id = <para- niet beschikbaar te worden gemaakt te maken of de Tenant bekend wordt meter met de sessie>; aan de gebruiker en wordt deze infor- op het moment dat een gebruiker matie op de achtergrond gebruikt. Tij- succesvol inlogt of dat er een Tenant /* registreer de Tenant_id dens de implementatie van VPD-light wordt opgegeven voordat er een inlog in de context security */ kan worden overwogen de benodigde plaatsvind. Door de Tenant bekend te dbms_session.set_ views in een separaat schema te plaat- laten zijn voordat men inlogt is het in- context( SECURITY, TENANT_ sen. Hiermee wordt bij (onverwachte) logscherm ook te personaliseren met ID,v_tenant_id); directe toegang op het schema, de data de stijl van de Tenant. Dit kan men end; afgeschermd. bereiken door bijvoorbeeld in de URL naar de applicatie een unieke code mee te geven van de Tenant. Uiteraard Met het volgende commando maken we de context aan en geven PKG_SAAS Aanpasbaarheid van de applicatie moet deze unieke code geen opvolgend de mogelijkheid variabelen in de con- Een van de aantrekkelijke punten van nummer zijn, om te voorkomen dat text aan te passen. de SaaS-gedachte is dat afnemers van mensen met het bewerken van de pa- zo n applicatie in staat gesteld worden rameters een andere Tenant kunnen CREATE CONTEXT security USING om de applicatie te personaliseren openen. Op basis van de code wordt pkg_saas; (vormgeving) en tot op zekere hoogte de Tenant bepaald en een gepersonali- aan te passen aan de eigen behoeften seerd inlogscherm getoond. Wanneer de gebruiker succesvol is in- Vanaf dit punt is het relevant of gebruikt wordt gemaakt van Row Level (weergave gegevens). Hoe kunnen we binnen APEX hieraan tegemoet komen? 17

18 APEX-as-a-Service Een legitieme vraag van een klant zou len vanuit een application process is wordt de stylesheet in de map van de kunnen zijn om de vormgeving van binnen de gehele applicatie deze naam Tenant gerefereerd in plaats van het de applicatie naar zijn huisstijl om te beschikbaar. De inhoud van het ap- standaard theme. Op dezelfde manier zetten. Dit betekent dat per klant een plication process zou iets kunnen zijn is de het logo in de application defini- andere vormgeving van toepassing is. als: tion te wijzigen in De vormgeving binnen APEX is echter gebaseerd op themes en templates. /* haal de bij de ingelogde #IMAGE_PREFIX#tenants/&GLOB_ Deze keuze in de opzet van APEX leidt gebruiker behorende Tenant TENANT./logo.png tot beperkte mogelijkheden voor wat op */ betreft het toepassen van meerdere select naam Dit maakt het mogelijk per Tenant een vormgevingen voor een applicatie. Er into :GLOB_TENANT apart logo te tonen. Op deze manier kan namelijk niet runtime naar een from Tenants t is het relatief eenvoudig om aanpas- ander theme gesprongen worden., users u singen aan het uiterlijk beheersbaar en Wat betreft de vormgeving zijn we dus where t.id = u.tenant_id onderhoudbaar te doen binnen APEX. beperkt in de mogelijkheden die APEX and u.naam = :APP_USER; Uiteraard blijft men gebonden aan de ons standaard biedt. Gelukkig kunnen layout van de applicatie, die niet op we met niet al te veel moeite toch een Nu de naam (bijvoorbeeld devries) in deze manier is te beinvloeden. heel eind tegemoet komen in de vraag GLOB_TENANT te vinden is kan er- De volgende afbeeldingen geven een van de klant. Denk maar aan het ge- aan worden gerefereerd. Dit wordt ge- indruk van wat met weinig moeite al bruik van verschillende stylesheets en daan vanuit de page template. In ieder mogelijk is. plaatjes. In het volgende voorbeeld is uitgegaan page template is iets te vinden als Weergave van gegevens van een vormgeving per klant, maar <link rel= stylesheet Belangrijker dan het uiterlijk is meestal er zou natuurlijk ook gekozen kun- href= #IMAGE_PREFIX#themes/ de inhoud van de applicatie: de gege- nen worden voor een serie standaard theme_13/theme_3_1.css vens. In een SaaS-applicatie zal door- vormgevingen waar de klant uit kan type= text/css /> gaans voor een generieke opzet worden kiezen. gekozen wat betreft het datamodel. Er Om te beginnen wordt een APEX Door dit te wijzigen in: moeten immers zoveel mogelijk klan- theme gekozen die veel aansluit bij de ten gebruik van kunnen maken. Dit vormgeving die gewenst is. Deze wordt <link rel= stylesheet leidt echter tot beperkingen bij de ene vervolgens toegepast op de applicatie. href= #IMAGE_ klant, die kan niet alle gegevens kwijt, De bij de theme behorende plaatjes en PREFIX#tenants/&GLOB_TE- terwijl een andere klant teveel lege stylesheets worden opgeslagen in de NANT./theme_3_1.css velden blijft zien, omdat deze ze niet welbekende map /i/themes/<naam type= text/css /> gebruikt. theme>. Afhankelijk van de opzet van APEX biedt standaard de Excel-achtige de APEX omgeving is deze te bereiken interactive reports, waarin de moge- via FTP, HTTP of netwerklokatie. Per klant wordt de inhoud van deze map aangepast naar de gewenste vorm. Zo kunnen plaatjes, kleuren en lettertypen worden aangepast. Per klant wordt een map aangemaakt op de locatie /i/tenants, bijvoorbeeld /i/tenants/devries, waar deze aangepaste onderdelen worden geplaatst. Hoe kunnen we vanuit APEX nu gebruik maken van ons aangepaste theme? Om de locatie van het klantthema te bereiken is de naam van de 18 map nodig. Door een applicatieitem GLOB_TENANT te maken en te vul- Een scherm van De Jong

19 APEX-as-a-Service bijvoorbeeld door middel van een package eenvoudig bepaald worden of een gegeven gewenst is op een scherm. Een condition van het type PL/SQL Function Body Returning a Boolean van een report column zou kunnen zijn: return pkg_saas.is_gegeven_ beschikbaar( KLANTEN.NAAM ) Op deze manier zou de Tenant kunnen aangeven dat de kolom naam niet hoeft te worden getoond in het rapport. Dit valt afhankelijk van de opzet toe te passen op items, regions, pages etc. Een scherm van De Vries lijkheid zit zelf data op te maken naar de wens van de gebruiker. De gebruiker kan kolommen tonen en verbergen en het resultaat bewaren voor een andere keer. Op de achtergrond gebeurt dit door per gebruiker instellingen bij te houden over de weergave. Dit principe kan door heel APEX worden gebruikt door elke Tenant de mogelijkheid te bieden aan te geven welke kolommen er beschikbaar dienen te zijn en of deze al dan niet verplicht zijn. Door deze gegevens in een tabel op te slaan kan Conclusie APEX biedt standaard voor SaaS-applicaties al veel mogelijkheden. Door wat eenvoudige uitbreidingen is het mogelijk een service aan te bieden waarbij de klant meer mogelijkheden krijgt om de applicatie aan te passen naar zijn eisen. Dankzij de eenvoudige datascheiding-mogelijkheden van de Oracle Database in combinatie met Application Express is een SaaS-applicatie aanbieden veel eenvoudiger en goedkoper geworden. De auteurs zijn werkzaam bij het Expertisecentrum Oracle van Caesar Groep, Andrik Eker als Technology Manager/ Consultant en Bart Meijer als Systeemontwikkeiaar. Het artikel is een weergave van de presentatie die Bart Meijer samen met Menno Noorloos, Applicatieontwikkelaar bij Caesar, tijdens de OGh APEXdag heeft gehouden. OGh Fusion Middleware-dag met prominente gastspreker Op 19 mei organiseert voor de Management en middleware. Oracle Service Bus eerste maal de Fusion Middleware- BPEL in een BPM context dag. Na de succesvolle DBA-dag in De bijeenkomst geheel in het teken SOA bij de Gemeente Rotterdam november vorig jaar en de APEX- van de Oracle Fusion Middleware- Monitoring en beheer van dag op 30 maart jl. (zie verslag op technologie en architectuur, die diep- Fusion Middleware pagina 4 van dit nummer) is dit de gaand en vanuit verschillende ge- Oracle Weblogic vs. Oracle derde in de reeks van vier Special zichtspunten zal worden besproken Application Server Interest Group dagen die de OGh en toegelicht. En uiteraard biedt deze Oracle en Sun jaarlijks organiseert. OGh-bijeenkomst ook een uitstekend nu en in de toekomst Voor deze bijeenkomst heeft de platform om kennis te delen en er- OGh de bekende analist en BPM- varingen uit te wisselen met collega- Het definitieve programma en na- goeroe Bruce Silver bereid gevon- gebruikers en sprekers. dere details over de locatie van de den als gastspreker op te treden. De OGh Middleware-dag wordt ge- OGh Fusion Middleware-dag loca- Bruce Silver is oprichter van BP- houden op 19 mei van ca tie zijn binnenkort beschikbaar op Messentials en Principal Analyst van uur in een nog nader te bepalen de website van de OGh. Bruce Silver Associates. Hij geldt als locatie in het midden van het land. een van s werelds grootste experts Onderwerpen die in ieder geval aan Noteer in ieder geval alvast de op het gebied van Business Process bod komen zijn: datum 19 mei in je agenda. 19

20 Steven Feuerstein Performance en PL/SQL Performance en PL/SQL Steven Feuerstein in Nederland Door Toine van Beckhoven Vorige maand konden OGh-le- nieuwe performance functionaliteit dure A daarentegen is een mooie en den voor de vijfde keer in elf jaar in Oracle 11g. Gedurende de avond waarneembare verbetering. Steven weer genieten van de presenta- werd de presentatie ook doorspekt noemde de regel: de meeste tiekwaliteiten en kennis van Ste- met best practices en aanwijzingen van je code zal nooit onderdeel van ven Feuerstein, alom erkend als om PL/SQL code te schrijven: met een bottleneck worden, dus maak dé PL/SQL expert in de wereld. inachtneming van een aantal goede geen obsessie van het optimaliseren En om nog eens te benadrukken gewoontes kun je namelijk veel beter van al je regels code. hoe zijn naam wordt uitgesproken, volgt hier een quote van zijn gebruik maken van verbeteringen in nieuwe versies, zoals de in 11g geïn- Caching website troduceerde Function Result Cache. Het eerste performance mechanis- com: How do you pronounce In dit verslag laat ik zien welke per- me waarover Steven sprak betreft your last name? Oh, all right. formance handvatten de ontwikke- caching. Het idee achter caching is The answer is (drum roll, please): laar onder meer heeft. om een snellere toegang tot meer FOYER-STEEN. Performance Tuning dan eenmaal gebruikte gegevens te bewerkstelligen dan zonder caching. Feuerstein noemt zichzelf momen- Performance Tuning is van belang in Toegang tot gegevens kan om meer- teel PL/SQL Evangelist at Quest alle softwarelagen: de ketting is im- dere redenen traag zijn en de meest Software. Hij schreef en schrijft tal mers zo sterk als zijn zwakste scha- voor de hand liggende is die waarbij van boeken, presentaties, software kel. Maar overdrijf het niet en focus data uit de database gelezen moet en artikelen geheel gewijd aan PL/ op de meest significante problemen. worden via een SQL query. Hoe op- SQL. Sinds 1999 probeer ik altijd te In een proces waarvan procedure A timaal de query ook is, zodra het gaan kijken als hij Nederland aan- 95% van de tijd kost en procedure proces door de SQL laag moet is er doet. Op 23 maart was Steven te gast B de resterende 5%, zal een perfor- een reeks aan resource intensieve bij Ordina in Nieuwegein, dat samen mance verbetering van 80% van pro- operaties nodig voordat de data bij met Quest Software het seminar In- cedure B de totale doorlooptijd niet de client arriveert. Waaronder net- noveer jij mee met Oracle 11g? had merkbaar verkorten. 80% van proce- werkverkeer, latching, I/O, parsing, georganiseerd. Op de inmiddels bekende Feuerstein-wijze (geestig, luchtig, maar bovenal informatief en met altijd wel een opmerking van politieke aard erin) vulde Steven de avond. De ontvangst door Ordina was prima, met een uitgebreid warm buffet. Door afzegging van een andere aangekondigde spreker was de avond dan ook geheel voor Steven. Dat beviel hem wel: Ik moet altijd vechten tegen de tijd. Nu kan ik ontspannen de tijd nemen voor mijn presenta- 20 tie. Het onderwerp van de avond was High Performance PL/SQL en

Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003

Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003 Oracle Application Server Portal Oracle Gebruikersgroep Holland Oktober 2003 Page 1 1 Kees Vianen Senior Sales Consultant Technology Solutions Oracle Nederland Agenda Geschiedenis van Oracle Portal Portal

Nadere informatie

Responsive web applicaties op Oracle

Responsive web applicaties op Oracle APEX Responsive web applicaties op Oracle Spreker(s) : Datum : E-mail : Arian Macleane & Jacob Beeuwkes 06-06-2013 info@transfer-solutions.com WWW.TRANSFER-SOLUTIONS.COM Outline Trends APEX intro APEX

Nadere informatie

Is APEX a worthy substitute for Oracle Forms?

Is APEX a worthy substitute for Oracle Forms? your oracle solu+ons partner Is APEX a worthy substitute for Oracle Forms? APEX for mission critical applications: the Groupm business-case By Ronny Boeykens & Stijn Van Raes iadvise o Opgericht in 2004

Nadere informatie

APEX Templates. OGH APEX dag 30 maart. Art Melssen. 31 maart 2010

APEX Templates. OGH APEX dag 30 maart. Art Melssen. 31 maart 2010 APEX Templates OGH APEX dag 30 maart Art Melssen Introductie Over de spreker 4 jaar APEX ervaring / 7 jaar Oracle 10 jaar web technologie ervaring APEX trajecten o.a. bij Centraal Boekhuis en eboekhuis

Nadere informatie

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I

Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I Technisch Ontwerp W e b s i t e W O S I WOSI Ruud Jungbacker en Michael de Vries - Technisch ontwerp Website Document historie Versie(s) Versie Datum Status Omschrijving / wijzigingen 0.1 20 nov 2008 Concept

Nadere informatie

DECADE FINANCIALS. met APEX klaar voor de toekomst. Zeist 25 03 2014

DECADE FINANCIALS. met APEX klaar voor de toekomst. Zeist 25 03 2014 DECADE FINANCIALS met APEX klaar voor de toekomst Zeist 25 03 2014 AGENDA Andre Geelen Team Manager Decade Decade introductie Sebastiaan Laponder Oracle Ontwikkelaar Decade 3 voor de migratie Gilbert Rattink

Nadere informatie

Martiris 2011. Secure Private Data. Gegevensbescherming in Oracle Databases

Martiris 2011. Secure Private Data. Gegevensbescherming in Oracle Databases Martiris 2011 Secure Private Data Gegevensbescherming in Oracle Databases Inhoudsopgave INTRODUCTIE... 3 HISTORIE... 4 SECURE PRIVATE DATA: FUNCTIONEEL... 4 A) ROW LEVEL SECURITY... 4 B) COLUMN MASKING...

Nadere informatie

APEX en JasperReports

APEX en JasperReports APEX en JasperReports een Dream Team! Spreker(s) : Datum : E-mail : Vincent Deelen 28 mei 2013 vincent.deelen@transfer-solutions.com WWW.TRANSFER-SOLUTIONS.COM Outline APEX en rapporten Oracle BI publisher

Nadere informatie

Secure Application Roles

Secure Application Roles Secure Application Roles Beheer de toegang tot de database 1. Inleiding Het realiseren van geautoriseerde toegang tot een database lijkt eenvoudig. Echter, vaak blijkt dat dezelfde combinatie van gebruikersnaam

Nadere informatie

Oracle9iAS Portal. Agenda. Frank Welten@oracle.com

Oracle9iAS Portal. Agenda. Frank Welten@oracle.com Oracle9iS Frank Welten@oracle.com Technology Sales Consultant Oracle genda Waarom een Portaal? Wat is Oracle9iS? Wat is (Oracle9iS) Portaal? Wat is Content Management in Oracle? Bezint eer ge begint 1

Nadere informatie

Selenium IDE Webdriver. Introductie

Selenium IDE Webdriver. Introductie Selenium IDE Webdriver Het Wielsem 10, 5231 BW s- Hertogenbosch, telefoon 073-6409311 e- mail info@testwork.nl internet http://www.testwork.nl 1 Inhoudsopgave 1 Inhoudsopgave... 2 2 Selenium IDE... 3 3

Nadere informatie

Maximo Tips and Tricks

Maximo Tips and Tricks Maximo Tips and Tricks Agenda Tips & Tricks 1. Scherm lay-out on demand 2. Koppelen Excel en Maximo 3. Foto s toevoegen aan records 4. Type ahead functie 5. Scripting voor calculaties en validaties 6.

Nadere informatie

MA!N Rapportages en Analyses

MA!N Rapportages en Analyses MA!N Rapportages en Analyses Auteur Versie CE-iT 1.2 Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Microsoft Excel Pivot analyses... 4 2.1 Verbinding met database... 4 2.2 Data analyseren... 5 2.3 Analyses verversen... 6

Nadere informatie

Handleiding: Whitelabel Customersite

Handleiding: Whitelabel Customersite ARGEWEB B.V. Handleiding: Whitelabel Customersite Controlportal.nl Argeweb Support 8-1-2009 Handleiding voor het gebruik maken van de Whitelabel Customersite op controlportal.nl, door Resellers van Argeweb.

Nadere informatie

ARCHIEFBEHEER. Basis gebruikersgids. > RS-Web

ARCHIEFBEHEER. Basis gebruikersgids. > RS-Web Basis gebruikersgids > RS-Web >> Januari 2011 > Inhoud Toegang tot RS-Web 1. Home 1a. Intro 1b. My Preferences 1c. Change Password 1d. User Admin 2. Meest gebruikte functies 2a. Doos laten ophalen ter

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

Client Applicaties (Browser+Desktop) http/https. Apache Webserver. http proxy. WMS WFS Adm SLD Tomcat. Tomcat. GeoServer. PostGIS

Client Applicaties (Browser+Desktop) http/https. Apache Webserver. http proxy. WMS WFS Adm SLD Tomcat. Tomcat. GeoServer. PostGIS WMS voor Kadastrale kaart Limburg GEORZ-lab Datum: 17 juli 2009 Auteur: GEORZ-lab, Just van den Broecke Versie: 2 Contact: Ebrahim Hemmatnia (Adviseur PPI GEO, Kadaster), tel. 088 183 22 16. Inleiding

Nadere informatie

Kies File>New>Blank Page>PHP. Je kunt eventueel nog een stylesheet koppelen. Definieer nu eerst een site! Dat betekent: Site>New Site

Kies File>New>Blank Page>PHP. Je kunt eventueel nog een stylesheet koppelen. Definieer nu eerst een site! Dat betekent: Site>New Site Kies File>New>Blank Page>PHP Je kunt eventueel nog een stylesheet koppelen. Definieer nu eerst een site! Dat betekent: Site>New Site Geef de site een passende naam. Kies ook de juiste map voor de webdocumenten.

Nadere informatie

Sparse columns in SQL server 2008

Sparse columns in SQL server 2008 Sparse columns in SQL server 2008 Object persistentie eenvoudig gemaakt Bert Dingemans, e-mail : info@dla-os.nl www : http:// 1 Content SPARSE COLUMNS IN SQL SERVER 2008... 1 OBJECT PERSISTENTIE EENVOUDIG

Nadere informatie

Project plan. Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407

Project plan. Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407 Project plan Erwin Hannaart Sander Tegelaar 61849 62407 I4C2 I4C1 1 Inhoudsopgave Doel en doelgroep van het project... 3 Beschrijving van het project... 4 Benodigde materialen... 5 Te verwachten resultaten,

Nadere informatie

Eenvoud, kracht en snelheid

Eenvoud, kracht en snelheid OpenIMS Open Informatie Management Server Eenvoud, kracht en snelheid Portaal Server Whitepaper Open Informatie Management Server www.openims.com OpenSesame ICT BV www.osict.com Inhoudsopgave 1 INLEIDING...

Nadere informatie

OpenIMS 4.2 Portaal Server

OpenIMS 4.2 Portaal Server OpenIMS 4.2 Portaal Server Inhoudsopgave 1 WAT IS EEN ENTERPRISE INFORMATIE PORTAAL?...3 1.1 BESPARINGEN...3 1.2 GERICHT OP EEN SPECIFIEKE DOELGROEP...3 2 OPENIMS PORTAAL SERVER (PS)...4 2.1 CENTRAAL BEHEER...4

Nadere informatie

OGH Apex dag 22-03-2011. Hans Wijnacker. Golfscores.eu. Zeist, 22-03-2011

OGH Apex dag 22-03-2011. Hans Wijnacker. Golfscores.eu. Zeist, 22-03-2011 Parallel track 3: APEX at Work Hans Wijnacker Golfscores.eu Zeist, 22-03-2011 De Agenda De Onderneming De ICT De Apex apps De exploitatie De afsluiting De onderneming - Algemeen Missie : Organiseren van

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Alfresco aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 8 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van Alfresco aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 8 december 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

EBUILDER HANDLEIDING. De Ebuilder is een product van EXED internet www.exed.nl. info@exed.nl EXED CMS UITLEG

EBUILDER HANDLEIDING. De Ebuilder is een product van EXED internet www.exed.nl. info@exed.nl EXED CMS UITLEG EBUILDER HANDLEIDING De Ebuilder is een product van EXED internet www.exed.nl info@exed.nl 1 INHOUDSOPGAVE Inleiding Een korte introductie over het Ebuilder» Navigatie» Snelnavigatie Pagina s Hier vind

Nadere informatie

Functionaliteiten 4orange Connect

Functionaliteiten 4orange Connect Functionaliteiten 4orange Connect 4orange, 2014 Hogehilweg 24 1101 CD Amsterdam Zuidoost www.4orange.nl 2 4orange Connect: de nieuwste release van FileFrame 4orange Connect is de nieuwste release van FileFrame.

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE 3. 3.5 Het Boekenwinkeltje... 90 3.5.1 Registreer.aspx... 90 3.6 Opgaven... 97

INHOUDSOPGAVE 3. 3.5 Het Boekenwinkeltje... 90 3.5.1 Registreer.aspx... 90 3.6 Opgaven... 97 Inhoudsopgave 1 Inleiding 8 1.1 Het.Net Framework................................ 8 1.1.1 Het.Net Ontwikkelingsmodel....................... 8 1.1.2 Compilatie en Uitvoering in.net.....................

Nadere informatie

Building rich user interfaces in Java

Building rich user interfaces in Java Building rich user interfaces in Java Een introductie tot Oracle s JavaFX Spreker(s) : Datum : E-mail : Laurens Bossen en Paul van der Slot 20-03-2014 Laurens.bossen@transfer-solutions.com, paul.van.der.slot@transfer-solutions.com

Nadere informatie

Eigen Widgets in CRM. Introductie. Limitering. Widgets beschikbaar stellen. Tips & Tricks Eigen Widgets in CRM

Eigen Widgets in CRM. Introductie. Limitering. Widgets beschikbaar stellen. Tips & Tricks Eigen Widgets in CRM Tips & Tricks Eigen Widgets in CRM Eigen Widgets in CRM Introductie De WebUI van CRM 7.0 maakt het mogelijk om je eigen widgets te maken en deze in je eigen view te gebruiken. Dat kan door gebruik te maken

Nadere informatie

Specificaties Front End voor de ONBETWIST Database

Specificaties Front End voor de ONBETWIST Database Specificaties Front End voor de ONBETWIST Database Deliverable 2.2 Hans Cuypers en Jan Willem Knopper Inleiding Binnen ONBETWIST zal een organisatie opgezet worden die zorg draagt voor de standaardisatie

Nadere informatie

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat:

Kennis na het volgen van de training. Na het volgen van deze training bent u in staat: Training Trainingscode Duur Gepubliceerd Taal Type Leermethode Kosten SF2015V8 4 dagen 02/02/2015 Nederlands & Engels Developer, basis Invidueel & klassikaal Op aanvraag Deze training richt zich op het

Nadere informatie

REDACTEUREN HANDLEIDING

REDACTEUREN HANDLEIDING V1.2 8/5/2009 Vertaling: John Sim 2 Inhoudsopgave De inhoud van een document bewerken... 11 Een nieuwe document aanmaken... 12 Het aanmaken van een nieuwe document gaat als volgt:... 12 Een pagina publiceren...

Nadere informatie

Clixmaster Studio R3.8. Wat is nieuw in Clixmaster Studio? Release notes R3.8 1/4

Clixmaster Studio R3.8. Wat is nieuw in Clixmaster Studio? Release notes R3.8 1/4 1/4 Clixmaster Studio R3.8 Dit document beschrijft alle nieuwe functionaliteiten, wijzigingen en opgeloste issues in Clixmaster Studio ten opzichte van voorgaande releases. Hoe de nieuwe functionaliteit

Nadere informatie

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking

HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking HANDLEIDING DMS Plugin Installatie, configuratie & werking Dit document is de handleiding voor de installatie, configuratie en werking van de DMS Plugin. Versie 1-12/09/2005 Inhoudstafel 1 Installatie...

Nadere informatie

SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN. http://www.ie-net.be - Workshop SharePoint 1

SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN. http://www.ie-net.be - Workshop SharePoint 1 SHAREPOINT ONLINE (SAMEN-)WERKEN IN DE WOLKEN 1 WIE ZIJN WIJ? 2 WIE BENT U? Professional Op zoek naar productiviteit Samenwerken met Collega s Externe partijen Onderaannemers 3 WAT IS ONS PLAN? 1. Wat

Nadere informatie

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC

Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Technische nota AbiFire5 Rapporten maken via ODBC Laatste revisie: 29 juli 2009 Inhoudsopgave Inleiding... 2 1 Installatie ODBC driver... 2 2 Systeeminstellingen in AbiFire5... 3 2.1 Aanmaken extern profiel...

Nadere informatie

NetPay Desktop Reporting. Rapportage voor Xafax NetPay

NetPay Desktop Reporting. Rapportage voor Xafax NetPay NetPay Desktop Reporting Rapportage voor Xafax NetPay Inhoud 1.0.0 NetPay Desktop Reporting... 3 1.1.0 Minimumeisen... 3 1.2.0 NetPay instellingen... 3 1.2.1 Access Rights groepen... 3 1.2.2 Gebruikers

Nadere informatie

NHibernate als ORM oplossing

NHibernate als ORM oplossing NHibernate als ORM oplossing Weg met de SQL Queries Wat is ORM? ORM staat in dit geval voor Object Relational Mapping, niet te verwarren met Object Role Modeling. ORM vertaalt een objectmodel naar een

Nadere informatie

Vul hier de naam, wachtwoord en emailadres in die je voor je wiki wilt gebruiken en klik op de knop [Join Now] gebruik een geldig e-mailadres.

Vul hier de naam, wachtwoord en emailadres in die je voor je wiki wilt gebruiken en klik op de knop [Join Now] gebruik een geldig e-mailadres. Algemeen Samenwerken. Het zal je regelmatig overkomen dat je met een groepje moet samenwerken. Iedereen moet iets uitzoeken en samen wordt er dan aan een document gewerkt. Je kunt dit document uitwisselen

Nadere informatie

VWM :: Facturatie. Changelog. Danny van Wijk info@vwmedia.nl http://www.vwmedia.nl. Auteur: E-mail: Website:

VWM :: Facturatie. Changelog. Danny van Wijk info@vwmedia.nl http://www.vwmedia.nl. Auteur: E-mail: Website: VWM :: Facturatie Changelog Auteur: E-mail: Website: Danny van Wijk info@vwmedia.nl http://www.vwmedia.nl Inhoudsopgave Changelog... 3 2.0.1... 3 2.0.2... 3 2.0.3... 3 2.0.4... 3 2.0.5... 3 2.0.6... 4

Nadere informatie

Technisch ontwerp. Projectteam 6. Project "Web Essentials" 02 april 2009. Versie 2.1.0

Technisch ontwerp. Projectteam 6. Project Web Essentials 02 april 2009. Versie 2.1.0 Projectteam 6 Faculteit Natuur en Techniek Hogeschool Utrecht Projectleider: Hans Allis, hans.allis@student.hu.nl Technisch ontwerp Project "Web Essentials" 02 april 2009 Versie 2.1.0 Teamleden: Armin

Nadere informatie

Een ASP.NET applicatie opzetten. Beginsituatie:

Een ASP.NET applicatie opzetten. Beginsituatie: Hoofdstuk 1 Een ASP.NET applicatie opzetten Beginsituatie: Windows XP Pro, Windows Vista Pro of Windows 7 Pro Visual Studio.NET moet zijn geïnstalleerd. Let hierbij op dat de Express versie niet voldoet.

Nadere informatie

ActiveBuilder Handleiding

ActiveBuilder Handleiding ActiveBuilder Handleiding Auteur: TalkActive I/S Datum: Juli 2004 Versie: R. 1.01 Taal: Nederlands Copyright 2004 - Talk Active alle rechten voorbehouden. Inhoud: 1. INTRODUCTIE...2 2. SNEL STARTEN...3

Nadere informatie

User accounts maken in een Wandy Hotspot, d.m.v. een batch.

User accounts maken in een Wandy Hotspot, d.m.v. een batch. User accounts maken in een Wandy Hotspot, d.m.v. een batch. Bij het in gebruik nemen van een Wandy Hotspot is het aanmaken van gebruikers een tijdrovende klus. Om snel veel accounts aan te maken hebben

Nadere informatie

Op weg naar de favoriete Verzekeraar. Vincent Snels (Nationale Nederlanden) Lex Veltman (IBM)

Op weg naar de favoriete Verzekeraar. Vincent Snels (Nationale Nederlanden) Lex Veltman (IBM) Op weg naar de favoriete Verzekeraar Vincent Snels (Nationale Nederlanden) Lex Veltman (IBM) Nationale-Nederlanden actief sinds 1845 De Nederlanden van 1845 Nationale-Nederlanden breidt uit in binnen

Nadere informatie

Software Requirements Specification

Software Requirements Specification Software Requirements Specification PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage

Nadere informatie

Clang 1.4.0. Release Notes. created by

Clang 1.4.0. Release Notes. created by Clang 1.4.0 Release Notes created by Release 1.4.0 Vanaf 2 november wordt Clang uitgebreid met unieke mogelijkheden op het gebied van e-mail en social media. Het is dan o.a. mogelijk om geautomatiseerd

Nadere informatie

Installatie SQL: Server 2008R2

Installatie SQL: Server 2008R2 Installatie SQL: Server 2008R2 Download de SQL Server 2008.exe van onze site: www.2work.nl Ga naar het tabblad: Downloads en meld aan met: klant2work en als wachtwoord: xs4customer Let op! Indien u een

Nadere informatie

(licentiecategorie waartoe de ingelogde gebruiker behoort)

<licentiecategorie> (licentiecategorie waartoe de ingelogde gebruiker behoort) AllSolutions 10.0.21 Online samenwerken Algemeen Extra systeemvariabelen toegevoegd Op alle plekken in het systeem waar u systeemvariabelen kunt gebruiken (onder meer bij de weergaven, instellingen en

Nadere informatie

Handleiding. Inhoudsopgave 25-02-2014

Handleiding. Inhoudsopgave 25-02-2014 Inhoudsopgave Beheerders Dashboard...2 Kalender beheerders...3 Activiteiten beheren...3 Herhalende activiteiten...4 Wijk coördinatoren...5 Kalenders beheren...5 Kalenders exporteren...6 Gebruikers beheren...7

Nadere informatie

Basis handleiding CMS

Basis handleiding CMS Basis handleiding CMS Inhoud Basis handleiding CMS... 1 Inloggen... 3 Pagina beheren... 4 Pagina toevoegen/wijzigen... 6 WYSIWYG editor... 8 externe / interne link toevoegen... 9 Plaatjes toevoegen...

Nadere informatie

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous

icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous icafe Project Joeri Verdeyen Stefaan De Spiegeleer Ben Naim Tanfous 2006-2007 Inhoudsopgave 1 2 1.1 Programmeertaal PHP5..................... 2 1.2 MySQL database......................... 3 1.3 Adobe Flash...........................

Nadere informatie

WordPress in het Kort

WordPress in het Kort WordPress in het Kort Een website maken met Wordpress. In minder dan één uur online! Inclusief installatie van een thema en plugins Alle rechten 2013, Rudy Brinkman, BrinkhostDotCom, http://www.brinkhost.nl

Nadere informatie

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online

Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online // Mamut Business Software Nieuw in Mamut Business Software en Mamut Online Inhoud Voorwoord 3 Nieuwe versie 3 Over updates naar een nieuwe versie 4 Nieuw in Mamut Business Software 7 Relatiebeheer 7 Verkoop

Nadere informatie

Open SQL Server Management Studio en log in als Administator. Je ziet dan wat je in figuur 2.1 ziet.

Open SQL Server Management Studio en log in als Administator. Je ziet dan wat je in figuur 2.1 ziet. Hoofdstuk 2 Een ASP.NET applicatie met ADO.NET opzetten In dit hoofdstuk ga je een eenvoudige website opzetten, waarbij je een aantal gegevens uit een database ophaalt. Je moet je kennis van ADO.NET dus

Nadere informatie

Globale kennismaking

Globale kennismaking Globale kennismaking Kennismaking Tesla CMS 1. Dashboard 2. pagina beheer - pagina aanmaken - pagina aanpassen - pagina verwijderen - pagina seo opties - zichtbaarheid pagina 3. subpagina beheer - subpagina

Nadere informatie

Quick Reference Guide Site beheer SharePoint TU Delft. Bestemd voor Key Users Versie 2.0 Datum 11-06-2012 Eigenaar SSC-ICT FAB SharePoint

Quick Reference Guide Site beheer SharePoint TU Delft. Bestemd voor Key Users Versie 2.0 Datum 11-06-2012 Eigenaar SSC-ICT FAB SharePoint Quick Reference Guide Site beheer SharePoint TU Delft Bestemd voor Key Users Versie 2.0 Datum 11-06-2012 Eigenaar SSC-ICT FAB SharePoint Quick Reference guide site beheer SharePoint TU Delft 1. Introductie

Nadere informatie

Icoon/Icon Betekenis Description. Change scheduling Online. Gaat offline op (datum/tijd) Online. Going offline on (date/time)

Icoon/Icon Betekenis Description. Change scheduling Online. Gaat offline op (datum/tijd) Online. Going offline on (date/time) Algemeen/General Gepubliceerd maar gewijzigd Published but changed Meer acties op geselecteerde content More actions on selected content Gepubliceerd en niet gewijzigd Published and not changed Terugdraaien

Nadere informatie

Websites aanpassen. Voor iedereen.

Websites aanpassen. Voor iedereen. Websites aanpassen. Voor iedereen. Teksten aanpassen en afbeeldingen toevoegen. Links naar andere pagina s of documenten. Pagina s toevoegen, kopiëren en verplaatsen. Ondersteuning voor meerdere talen.

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Wordpress aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 7 november 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van Wordpress aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 7 november 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van Wordpress aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 7 november 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

Rapporten. Labels en Rapporten in Atlantis 1. Atlantis heeft twee manieren om output te genereren: 1. labels 2. rapporten (reports)

Rapporten. Labels en Rapporten in Atlantis 1. Atlantis heeft twee manieren om output te genereren: 1. labels 2. rapporten (reports) Labels en Rapporten in Atlantis 1 Atlantis heeft twee manieren om output te genereren: 1. labels 2. rapporten (reports) Rapporten Een rapport is eigenlijk altijd een tekst bestand, die vorm wordt gegeven

Nadere informatie

Een website maken met databasetoegang.

Een website maken met databasetoegang. Hoofdstuk 5 Een website maken met databasetoegang. In dit hoofdstuk gaan we het weblog dat je in hoofdstuk 4 hebt gemaakt verder uitbreiden. Een belangrijk onderdeel wordt toegevoegd aan de applicatie,

Nadere informatie

4orange Connect. 4orange, 2015. Hogehilweg 24 1101 CD Amsterdam Zuidoost www.4orange.nl

4orange Connect. 4orange, 2015. Hogehilweg 24 1101 CD Amsterdam Zuidoost www.4orange.nl 4orange Connect 4orange, 2015 Hogehilweg 24 1101 CD Amsterdam Zuidoost www.4orange.nl 2 Inhoud Inhoud... 2 1. Achtergrond... 3 2) Browsen... 4 3) Scheduler... 4 4) Frequenties en kruistabellen... 4 5)

Nadere informatie

Gebruik van cryptografie voor veilige jquery/rest webapplicaties. Frans van Buul Inter Access

Gebruik van cryptografie voor veilige jquery/rest webapplicaties. Frans van Buul Inter Access Gebruik van cryptografie voor veilige jquery/rest webapplicaties Frans van Buul Inter Access 1 Frans van Buul frans.van.buul@interaccess.nl 2 De Uitdaging Rijke en veilige webapplicaties Een onveilig en

Nadere informatie

The Canon B2B Portal. OGh Jaarcongres 2003. Philip Lafeber (Canon Europa) Marcel Lipman (LogicaCMG)

The Canon B2B Portal. OGh Jaarcongres 2003. Philip Lafeber (Canon Europa) Marcel Lipman (LogicaCMG) The Canon B2B Portal OGh Jaarcongres 2003 Philip Lafeber (Canon Europa) Marcel Lipman (LogicaCMG) Wat gaan we doen? Canon achtergrond B2B Portal achtergrond Portal + Apps implementatie Onze ervaringen

Nadere informatie

Trippeltrap Content Management System

Trippeltrap Content Management System Handleiding Trippeltrap Content Management System versie 2.4 Aanmelden Voordat u de tekst op uw webpagina kunt aanpassen, moet u zich eerst aanmelden. Bovenaan de pagina vindt u een link naar het intranet.

Nadere informatie

User experience voor projecten

User experience voor projecten User experience voor projecten In de PS module zijn er een aantal nieuwe mogelijkheden beschikbaar voor het werken met projecten. Zo is in EhP 6 de Project Editor uitgebreid met de mogelijkheid om Gannt

Nadere informatie

Cursusmateriaal Masterclass. Business Rapportages. Pagina 1 van 23

Cursusmateriaal Masterclass. Business Rapportages. Pagina 1 van 23 Cursusmateriaal Masterclass Business Rapportages Pagina 1 van 23 Inhoud 1. Inleiding Masterclass Rapportages... 3 Doelgroep... 3 Doelstellingen... 3 Opzet document... 4 2. Bediening... 5 2.1. Benodigde

Nadere informatie

Releasenote BRIStoezicht

Releasenote BRIStoezicht Releasenote BRIStoezicht 3 april 2016 Versie: 4.0.0 Voorwoord De afgelopen maanden is er hard gewerkt om verbeteringen aan te brengen in BRIStoezicht. Vanaf 4 april 2016 staat de nieuwe versie van BRIStoezicht

Nadere informatie

Versie 0.4. Documentatie Onsweb Club plugin voor KNKV verenigingen. Laatste wijziging: 19 juli 2012 Auteurs: Marien Dongstra, Sebastian Huisman

Versie 0.4. Documentatie Onsweb Club plugin voor KNKV verenigingen. Laatste wijziging: 19 juli 2012 Auteurs: Marien Dongstra, Sebastian Huisman Documentatie Onsweb Club plugin voor KNKV verenigingen Versie 0.4 Laatste wijziging: 19 juli 2012 Auteurs: Marien Dongstra, Sebastian Huisman Alle rechten in dit document zijn voorbehouden. www.onsweb.nl,

Nadere informatie

Hoog Beschikbaarheid en het waterschapshuis

Hoog Beschikbaarheid en het waterschapshuis Hoog Beschikbaarheid en het waterschapshuis het doel, de mogelijkheden en de beperkingen Oracle Waterschapsdag SPREKER : E-MAIL : DATUM : Johan Westerduin jwesterduin@transfer-solutions.com 30 november

Nadere informatie

SURFconext Cookbook. Het koppelen van LimeSurvey aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 4 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet.

SURFconext Cookbook. Het koppelen van LimeSurvey aan SURFconext. Versie: 1.0. Datum: 4 december 2013. 030-2 305 305 admin@surfnet.nl www.surfnet. SURFconext Cookbook Het koppelen van LimeSurvey aan SURFconext Auteur(s): Frank Niesten Versie: 1.0 Datum: 4 december 2013 Radboudkwartier 273 3511 CK Utrecht Postbus 19035 3501 DA Utrecht 030-2 305 305

Nadere informatie

JCI Tielt. Website JCI-Tielt. Handleiding website

JCI Tielt. Website JCI-Tielt. Handleiding website JCI Tielt Website JCI-Tielt Handleiding website tomputor 1-5-2015 Inhoud Intro... 3 Browsers... 3 Algemeen... 4 1. Wijzigen pagina... 4 Aanmelden... 4 Beveiligingsniveaus... 4 Website als bezoeker... 5

Nadere informatie

1 BUSINESS INTERNET SUPPORT

1 BUSINESS INTERNET SUPPORT Versie 1 BUSINESS INTERNET SUPPORT Yoron Dot Net Stap voor stap Handleiding YORON DOT NET BEHEER V1.X Stap voor stap handleiding YORON Het Wielsem 10 s-hertogenbosch Inhoudsopgave Opstarten Yoron DotNet

Nadere informatie

Customer Case: WoningNet

Customer Case: WoningNet Customer Case: WoningNet WoningNet en Webservices Woonruimtebemiddeling Shared service center Business uitdaging Architectuur visie Woonruimtebemiddeling Woningzoekende Corporatiemedewerker Corporatiemedewerker

Nadere informatie

SSL VPN. In deze handleiding zullen wij onderstaande SSL mogelijkheden aan u uitleggen. - SSL VPN account/groep creëren.

SSL VPN. In deze handleiding zullen wij onderstaande SSL mogelijkheden aan u uitleggen. - SSL VPN account/groep creëren. SSL VPN SSL VPN SSL VPN is een web based versie van VPN waarbij er geen VPN client software nodig is. Het wordt niet beperkt door netwerkomgevingen en is zeer eenvoudig te configureren. SSL staat voor

Nadere informatie

JOOMLA! GEBRUIKSVRIENDELIJKHEID IN DE PRAKTIJK. Tips en hulpmiddelen voor gebruiksvriendelijkheid

JOOMLA! GEBRUIKSVRIENDELIJKHEID IN DE PRAKTIJK. Tips en hulpmiddelen voor gebruiksvriendelijkheid JOOMLA! GEBRUIKSVRIENDELIJKHEID IN DE PRAKTIJK Tips en hulpmiddelen voor gebruiksvriendelijkheid JOOMLA! GEBRUIKSVRIENDELIJKHEID IN DE PRAKTIJK 10 tips om joomla gebruiksvriendelijker te maken Sander Potjer

Nadere informatie

STARTEN M E T E M A I L M A R K E T I N G

STARTEN M E T E M A I L M A R K E T I N G STARTEN M E T E M A I L M A R K E T I N G Intro Als je het mij vraagt, dan zou vrijwel elke ondernemer die een website heeft, ook een emaillijst moeten hebben. Vraag je je nog steeds af waarom? Dan raad

Nadere informatie

Standard Parts Installatie Solid Edge ST3

Standard Parts Installatie Solid Edge ST3 Hamersveldseweg 65-1b 3833 GL LEUSDEN 033-457 33 22 033-457 33 25 info@caap.nl www.caap.nl Bank (Rabo): 10.54.52.173 KvK Utrecht: 32075127 BTW: 8081.46.543.B.01 Standard Parts Installatie Solid Edge ST3

Nadere informatie

Zakelijk Office 365 Snel aan de slag met Zakelijk Office 365 Professional Plus

Zakelijk Office 365 Snel aan de slag met Zakelijk Office 365 Professional Plus Zakelijk Office 365 Snel aan de slag met Zakelijk Office 365 Professional Plus Versie 1.2 1 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Zakelijk Office 365 voor het eerst gebruiken... 4 2.1 Inloggen op Zelfservice

Nadere informatie

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper

Naar de cloud: drie praktische scenario s. Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op. whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Zet een applicatiegerichte cloudinfrastructuur op whitepaper Naar de cloud: drie praktische scenario s Veel bedrijven maken of overwegen een transitie naar de

Nadere informatie

Korte uitleg gebruik Jira als bevindingregistratie systeem

Korte uitleg gebruik Jira als bevindingregistratie systeem MEMO Korte uitleg gebruik Jira als bevindingregistratie systeem Aan : Jira gebruikers Datum : 26 juli 2010 Van : Sogeti Jira beheer Versie : 1.1 INLEIDING Deze verkorte uitleg van het gebruik van Jira

Nadere informatie

Hosting & support contract

Hosting & support contract Hosting & support contract FOCUSTOOL TRACK YOUR GOALS & BEHAVIORS 1. Inleiding FocusTool biedt online software voor het bijhouden van voortgang op doelen en gedrag voor teams.om meer grip te krijgen op

Nadere informatie

Zorgmail handleiding. Inhoud

Zorgmail handleiding. Inhoud Inhoud 1. Beginnen met Zorgmail pag. 2 2. Het instellen van Zorgmail pag. 2 3. Het gebruik van Zorgmail m.b.t. Artsen pag. 3 4. Het aanpassen van de lay-out van Zorgmail pag. 4 5. Werken met Zorgmail pag.

Nadere informatie

Using Google Maps Engine Connector for QGIS

Using Google Maps Engine Connector for QGIS Using Google Maps Engine Connector for QGIS QGIS Tutorials and Tips Author Ujaval Gandhi http://google.com/+ujavalgandhi Translations by Dick Groskamp This work is licensed under a Creative Commons Attribution

Nadere informatie

Beheer van databanken

Beheer van databanken Beheer van databanken Wim De Proost Jan Jochems Pieter Van den Akkerveken Departement Handelswetenschappen en Bedrijfskunde Bachelor Informatica 3 de jaar Academiejaar 2011-2012 2 Inhoud INLEIDING... 3

Nadere informatie

Handleiding Winkelwidget

Handleiding Winkelwidget Handleiding Winkelwidget Inhoudsopgave Inleiding... 3 Hoe kan ik de winkelwidget het beste inzetten?... 3 Hoe de winkelwidget te gebruiken?... 4 Stap 1: Menu-items maken en artikelen toevoegen... 4 Stap

Nadere informatie

Portals & Open Source

Portals & Open Source Portals & Open Source OGh Jaarcongres 2003 Zeist, 7 october R.V.L.P. Schaaf Agenda Introductie Begrippenkader en standaards Open Source portals Onder de loep: Imbrium Praktijk case Open Source in uw organisatie?

Nadere informatie

Handleiding: OpenEmm nieuwsbrief manager Diergaarde Blijdorp

Handleiding: OpenEmm nieuwsbrief manager Diergaarde Blijdorp Handleiding: OpenEmm nieuwsbrief manager Diergaarde Blijdorp Algemeen Deze handleiding beschrijft de werking van OpenEmm gekoppeld aan WordPress. Ondanks het feit dat binnen OpenEmm nieuwsbrieven opgemaakt

Nadere informatie

Clang 1.3.0. Release Notes. created by

Clang 1.3.0. Release Notes. created by Clang 1.3.0 Release Notes created by Release 1.3.0 Niet zonder trots, presenteren wij Clang 1.3.0. Een release die geheel in het teken staat van de nieuwe split-run functionaliteit en de geheel vernieuwde

Nadere informatie

WERKEN MET INHOUDSTYPES. SharePoint 2013 - Inhoudstypes FACTSHEET

WERKEN MET INHOUDSTYPES. SharePoint 2013 - Inhoudstypes FACTSHEET WERKEN MET INHOUDSTYPES SharePoint 2013 - Inhoudstypes FACTSHEET Wat is een Inhoudstype? DEFINITIE Een Inhoudstype (Content Type) is een set met verschillende eigenschappen. Deze eigenschappen definiëren

Nadere informatie

Handleiding installatie Rental Dynamics

Handleiding installatie Rental Dynamics Handleiding installatie Rental Dynamics Versie: 1.1 Datum: 9 januari 2015 1. Inleiding Deze handleiding beschrijft de procedure voor de installatie van Rental Dynamics en de benodigde software. In hoofdstuk

Nadere informatie

Widget Tip van de dag!

Widget Tip van de dag! Gebruikershandleiding Widget Tip van de dag! Datum Versie Naam Opmerkingen 01-12-2011 0.5 M. Bruinsma Schrijven handleiding J. van Beijnen 05-12-2011 1.0 J. van Beijnen Opmaak en kleine aanpassingen structuur

Nadere informatie

RUCKUS GUEST ACCESS. Technote. Alcadis Vleugelboot 8 3991 CL Houten www.alcadis.nl 030 65 85 125. Versie: 1.0 Auteur: Thomas Snijder Datum: 20-01-2013

RUCKUS GUEST ACCESS. Technote. Alcadis Vleugelboot 8 3991 CL Houten www.alcadis.nl 030 65 85 125. Versie: 1.0 Auteur: Thomas Snijder Datum: 20-01-2013 RUCKUS GUEST ACCESS Technote Versie: 1.0 Auteur: Thomas Snijder Datum: 20-01-2013 Alcadis Vleugelboot 8 3991 CL Houten www.alcadis.nl 030 65 85 125 Inhoud 1 Inleiding... 2 2 Configuratie... 3 2.1 GUEST

Nadere informatie

Smartphone applications with Apex. Dealing with the limitations

Smartphone applications with Apex. Dealing with the limitations Smartphone applications with Apex Dealing with the limitations Inhoud - Introductie - Beperkte schermgrootte - Lastig invoeren via on-screen toetsenbord - Beperkte bandbreedte 2 3 A presentation by Who

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

Viewer MapGuide Open Source/Enterprise

Viewer MapGuide Open Source/Enterprise Viewer MapGuide Open Source/Enterprise Versie 2.0, december 2012 GISkit BV Introductie Van Mapguide 6.5 MapGuide Open Source Ondanks het succes van MapGuide 6.5 had architectuur van dit product zijn beperkingen.

Nadere informatie

Installatiehandleiding Business Assistent

Installatiehandleiding Business Assistent Installatiehandleiding Business Assistent Wijzigingsgeschiedenis Versie Datum Omschrijving Status 0.1 25-09-2014 Eerste opzet van het installatie Concept document. 1.0 04-11-2014 Geen: Commercieel maken

Nadere informatie

Handleiding voor de applicatiebeheerder van Business Assistent

Handleiding voor de applicatiebeheerder van Business Assistent Handleiding voor de applicatiebeheerder van Business Assistent Wijzigingsgeschiedenis Versie Datum Omschrijving Status 0.1 02-10-2014 Eerste opzet van het installatie Concept document. 0.2 14-10-2014 Lezerscorrectie

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Basistraining Algemeen url, inloggen, inloggen als - klanten, menu/submenu s - artikelen/templates - basis stijlbeheer -

Hoofdstuk 1 Basistraining Algemeen url, inloggen, inloggen als - klanten, menu/submenu s - artikelen/templates - basis stijlbeheer - Hoofdstuk 1 Basistraining Algemeen url, inloggen, inloggen als - klanten, menu/submenu s - artikelen/templates - basis stijlbeheer - pagina - 1 Basis uitleg Xpressionmanager - stap 1 In dit eerste hoofdstuk

Nadere informatie