Afval en energie: de ideale combi

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Afval en energie: de ideale combi"

Transcriptie

1 visie op technologie Magazine van Imtech, april 2011 Swift: hightech jacht van 141 meter nederlandse provincie loopt voorop in duurzaamheid Social media: Alles is nu #28 Wim van Lieshout, HVc afvalcentrale: Afval en energie: de ideale combi

2 Colofon is een kwartaaluitgave 2010 een prima jaar, van Imtech Technisch dienstverlener Imtech (circa medewerkers, opbrengsten circa 4,5 miljard Inhoud op naar verdere groei! euro, met 450 vestigingen in Europa en met een mondiaal netwerk van 70 maritieme vestigingen) staat voor integratie van innovatieve Een mega tuinbouwgebied, een technologieën (de combinatie van elektrotech- internationale topregio voor de gezond- niek, ICT en werktuigbouw). Imtech bundelt heidszorg, een leisure and pleasure-ring innovatief vermogen, gedreven professionals rond Heerlen en cradle-to-cradle in en ambitieuze opdrachtgevers. Mensen die gebiedsontwikkeling. Ger Driessen, gede- geboeid zijn door de meerwaarde van technologie. Die ervan overtuigd zijn dat technologie businessprocessen kan veranderen, toege- 04 puteerde van de Provincie Limburg brengt innovatieve plannen tot ontwikkeling. Het draait uiteindelijk om de uitvoering was opnieuw een goed jaar voor Imtech. De winst (EBITA) steeg met 10% (waarvan 6% auto- voegde waarde kan bieden. Imtech biedt noom) en de opbrengsten met 4% tot bijna 4,5 miljard euro. De orderportefeuille groeide met 10% totaaloplossingen voor belangrijke maatschap- tot 5,2 miljard euro. Ook nam de operationele EBITA-marge toe tot 6,2%, terwijl de oorspronkelijke pelijke vraagstukken als energie, milieu, water, doelstelling voor 2012 op 6% lag. Een belangrijke groeimarkt blijft groene technologie, die een kwart van onze totale opbrengsten beslaat. En de Oscar gaat fijnstof, mobiliteit en veiligheid. Imtech excelleert vooral in Duitsland & Oost-Europa en Nordic. In Duitsland en daarbuiten kenmerkt naar Redactiecommissie Annet Boers, Hanco Hazenboom, Anke van Houten, Pieter Koenders, De werelden van afval en energie Imtech zich door haar leidende rol als energiepartner. Ook is sprake van een sterke positie in de Elise Pattiwael, Daisy Tabbernee, Esther Ouwens komen steeds dichter bij elkaar. Wim auto-industrie. Zo is Imtech technologiepartner van onder meer BMW, Audi, Daimler, Volkswagen, Eind februari werden de felbegeerde Nagell van Lieshout, algemeen directeur HVC: Porsche en Opel. In Zweden, Noorwegen en Finland heeft Imtech een sterke marktpositie opge- Oscars weer uitgereikt tijdens de jaar- Nu zijn we een afvalbedrijf met een bouwd. Vooral de overname van NEA, de grootste elektrotechnische dienstverlener in Zweden, biedt potentie. Samen met het in 2008 overgenomen NVS (werktuigbouw) kan Imtech nu ook in de regio Nordic haar succesvolle propositie van totale technische dienstverlening tot stand brengen. lijkse Academy Awards ceremonie. Locatie van dit drukbezochte event is het Hollywood & Highland Center. Een Samenstelling en redactionele productie De Nieuwe Lijn, Rotterdam Eindredactie Pieter Koenders, Anke van 16 energiecomponent, over twee jaar een energiebedrijf met een aanzienlijke afvalcomponent. prestigieus complex in het hart van Houten, Trudy van Dijk In de Benelux is nog geen sprake van herstel. Uitdagende marktomstandigheden, bijvoorbeeld uitge- Hollywood met winkels van H&M tot Vormgeving De Zaak Launspach, Rotterdam stelde investeringsbeslissingen van klanten en stevige concurrentie, zijn hier debet aan. Imtech legt Louis Vutton, twee nachtclubs, een Fotografie Peter Arno Broer, Damen Schelde de focus hier nog meer op het bieden van toegevoegde waarde en groene technologie. Dat leidde wijnbar en een Hard Rock Café. Naval Shipbuilding, Groningen Airport Eelde bijvoorbeeld tot de opdracht voor realisatie van twee duurzame energiecentrales voor de Neder- De stad Los Angeles vroeg Imtech Archief, istock, Maarten Laupman landse provincie Limburg. Hoewel we ook in de UK, Ierland & Spanje te maken hebben met de (WPS USA) onlangs de bijhorende luxe Drukkerij Drukkerij Van As gevolgen van de economische crisis, zet Imtech hier solide resultaten neer. In de Europese markten parkeer garage te voorzien van state-of- Verspreiding Perfect DM Services van ICT en traffic wist Imtech verdere groei te realiseren en ook de maritieme divisie, die mondiaal the-art parkeertechnologie. De opdracht Social gaming, time sharing op het gebied actief is, deed het prima. omvat onder meer de in- en uitgangap- Redactieadres van arbeid en fifteen seconds of fame paratuur voor de 18 rijstroken, 13 Imtech N.V. voor iedereen. We kunnen de komende Imtech ziet de toekomst met vertrouwen tegemoet. Dat is terug te zien in onze groeistrategie voor Doel is opbrengsten van 8 miljard euro bij een operationele EBITA-marge tussen de 6 en 7%. Ook voor 2011 zijn we positief gestemd. Technologie vormt steeds vaker de kern van de betaalapparaten, een valet parking terminal en een systeem waarbij buiten de reguliere tijden bij het inrijden direct Group Communications T.a.v. drs. P.J.A. Koenders Postbus 399, 2800 AJ Gouda 20 tijd nog heel wat verwachten op het gebied van social media. Media-expert Martijn Arts licht een tipje van sluier op. samenleving. Imtech kan én wil hierin graag het voortouw nemen! betaald kan worden. Imtech is telefoon: wereldwijd actief in geavanceerde parkeertechnologie. Oplage en verder exemplaren 10 Swift: hightech jacht van 141 meter 14 MVO: schoon water in Zuid-Afrika / Grootste Nederlandse marineschip / Duurzame baanverlenging luchthaven Groningen Dr. Ir. René van der Bruggen 15 Midnight Ice: grootste sauna ter wereld / Freestyle cruising / Duurzame energie uit restafval Voorzitter Raad van Bestuur Imtech N.V. 22 Groene data- en callcenters 2 3

3 Vooroplopen in duurzaamheid Ger Driessen, CDAgedeputeerde Provinciale Staten Limburg De quality of life verbeteren. Daar is het Ger Driessen, gedeputeerde van de Provincie Limburg in Nederland, uiteindelijk allemaal om te doen. Zijn dagelijks werk draait om het stimuleren van innovaties, het bij elkaar brengen van verschillende partijen en het belangrijkst het in uitvoering brengen van nieuwe ontwikkelingen. Daarbij hoort een ambitieus duurzaamheidsbeleid. 4 5

4 slagen er vaak niet in de daad bij het woord te voegen, zegt Ger Driessen. Je kunt een kast vol met mooie plannen hebben, Politici maar het draait uiteindelijk een club die meedenkt met gemeenten en het bedrijfsleven. De Provincie staat aan de wieg van nieuwe ontwikkelingen. We geven impulsen, brengen maatschappelijk gewenste ontwikkelingen in uitvoering en spelen een belangrijke rol als medeparticipant. Hij illus- plaatsvindt, en laten een Innovatiecentrum en een Innova-toren bouwen. Doel is Greenport te ontwikkelen tot een agrofood-campus met hoogwaardige opleidingen, bedrijven en instellingen. We zetten in op een omzetverdubbeling van één miljard naar twee miljard euro. Brains unlimited Als tweede noemt hij de ontwikkeling van de Chemelot Campus in Sittard-Geleen en de Maastricht Health Campus. Samen met DSM en de Universiteit Maastricht een unieke publiekprivate samenwerking werken we teerd in Den Haag. Driessen verwacht dat in de komende tien jaar meer dan tweeduizend banen voor kenniswerkers zullen ontstaan en nog eens duizenden extra indirecte arbeidsplaatsen. Daarmee wordt Brainport een belangrijke economische motor. Het gaat om om de uitvoering. Dat was en is nog altijd mijn treert dit met een aantal voorbeelden, die Opvallend in het project is de bedrijfsmatige aan de ontwikkeling van de campussen. We een investering van een half miljard euro. uitdaging. Ik wil mensen inspireren, verschil- hij zelf omschrijft als vier kroonjuwelen van aanpak. Wij hebben een NV opgericht waar- willen een internationale topregio creëren op lende partijen bij elkaar brengen en innovaties topniveau. door de eindverantwoordelijkheid heel duidelijk het gebied van medisch, neuro- en gezond- Leisure and pleasure stimuleren om zo nieuwe kwaliteiten aan de bij de directie en het bestuur ligt. Het is daar- heidswetenschappelijk onderzoek, door onder De Buitenring Parkstad Limburg die 2014/2015 samenleving toe te voegen. Driessen is sinds Greenport Venlo door niet politiek gebonden, wat het proces meer innovatieve bedrijven en internationale gereed zou moeten zijn, is het derde kroonju gedeputeerde van de Provincie Limburg, Allereerst zijn we samen met vier gemeen- versnelt. kenniswerkers aan te trekken. Wij hebben weel. Driessen: De regio Heerlen telt inmiddels waar hij gebiedsontwikkeling, plattelands- en ten actief betrokken bij de ontwikkeling van daarom meegefinancierd aan Brains Unlimi- bijna inwoners, maar de infrastructuur ruimtelijke ontwikkeling en de ontwikkeling Greenport Venlo: het tweede tuinbouwgebied ted: een scanner die de hersenen duizend van het voormalige mijnwerkersgebied is hier van het openbaar bestuur in zijn portefeuille van Nederland dat met zo n hectare maal specifieker kan ontleden dan de huidige nooit echt op aangepast. Wij willen van het Nieuwe Audi s dankzij restwarmte heeft. Hij begon zijn politieke loopbaan begin jaren tachtig in de gemeenteraad van Horst. Hij werd in die periode lid van het CDA en was zeventien jaar lang wethouder van onder meer Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu. Tijdens zijn wethouderschap werkte hij daarnaast jarenlang op de afdeling onderzoek en ontwikkelingsprogrammering van het in omvang vergelijkbaar is met de Tweede Maasvlakte. Een unieke samenwerking tussen ondernemers, overheid, onderzoekers, onderwijs en de omgeving. Er wordt onder meer een hoogwaardig bedrijventerrein van hectare ontwikkeld voor de glastuinbouw en agribusiness. Wij hebben geïnvesteerd in het openingsgebouw van de Floriade, een wereld- De werking van de hersenen ontrafelen generatie scanapparatuur. De bal ligt nu bij de wetenschap om de plaatjes te verklaren en de werking van de hersenen te ontrafelen. Iets waar ze de komende twintig jaar nog wel even mee zoet zijn. Het campusplan, Brainport 2020 waarvan Brains Unlimited een belangrijk onderdeel is, hebben we onlangs gepresen- gebied een leasure and pleasure-ring maken. De Provincie investeert daarom 315 miljoen euro in een nieuwe ring met een betere infrastructuur, betere verkeersveiligheid, minder fijnstofoverlast en minder geluidsoverlast. De grootste investering van de Provincie Limburg ooit. De Duiste auto-industrie verduurzaamt. gewest Helmond, dat in 1993 opging in wat tuinbouwtentoonstelling die hier in 2012 Niet alleen door groenere auto s te nu het Samenwerkingsverband Regio Eindho- produceren die minder CO 2 uitstoten, ook door de eigen processen te verduurzamen. Autofabrikant Audi gaat bijvoorbeeld de afvalwarmte die vrijkomt van de nabij gelegen olieraffinaderij Petroplus en van de afvalverwerkingscentrale Ingolstadt gebruiken als ven heet. Vanaf dat moment bekleedde hij, tot hij gekozen werd tot gedeputeerde, de functie van beleidsadviseur ruimtelijke ordening en landelijk gebied. Vier kroonjuwelen Volgens Driessen is de Provincie veranderd Cradle-to-cradle is de sleutel tot succes Bert Tieben, SEO Economisch Onderzoek: Investeren in duurzame energie loont Investeren in duurzame energie loont als we naar de belangen van de Nederlandse samenleving als geheel kijken: de maatschappelijke baten zijn groter dan de maatschappelijke kosten. Dit is de conclusie van het onderzoek energiebron. Om deze industriële afval- van een vergunningverlenende instantie naar Investeren in een schone toekomst dat SEO Economisch Onderzoek heeft uitgevoerd voor het Regieorgaan warmte optimaal te kunnen benutten Energietransitie. Bert Tieben, senior onderzoeker bij SEO: Het onderzoek bekijkt de effecten van een ambitieus vroeg de fabrikant Imtech (Imtech investeringsprogramma om in 2050 de uitstoot van CO 2 met 80% te verminderen. Dit vraagt enorme investerin- Deutschland) zowel een hightech stads- gen, maar levert daarnaast baten in de vorm van een schoner milieu, meer voorzieningszekerheid, tijdelijk extra verwarmingstation als een innovatief heetwaterstation te realiseren. Beide worden geïntegreerd in de bestaande Duurzame energiecentrales werkgelegenheid en een groter besteedbaar inkomen bij burgers en bedrijven door energiebesparing. De conclusie van ons onderzoek is dat deze baten per saldo groter zijn dan de kosten van het investerings- stadsverwarming waarop een deel van De provincie selecteerde vorig jaar Imtech als verantwoordelijke partij voor de realisatie van twee programma als we de effecten voor de hele periode tot 2050 bekijken. Daarbij houden we ook rekening met de de productie van Audi is aangesloten. duurzame energiecentrales (DECL). De twee energiecentrales worden gevestigd op de locaties economische kosten van belastingheffing en de extra administratieve lasten door regelgeving voor burgers en Het resultaat is een aanzienlijke ener- Klavertje 4-Greenport in Venlo en Belverdere in Maastricht. De DECL gaat voor Limburgse bedrijven. Nederland staat voor de keuze: bereiken we duurzaamheid via een fossiele route met inzet van meer gieoptimalisatie waarmee nog dit jaar huishoudens duurzame energie opwekken en bestaan uit een unieke combinatie van hightech kernenergie en CO 2 -opslag? Of investeren we in hernieuwbare energiebronnen zoals zonne-energie en windener ton aan schadelijke CO 2 -uitstoot energieoplossingen. Het gaat om zonne-energie, windenergie en biomassa. De provincie Limburg gie? Ons onderzoek laat zien dat het welvaartseffect van beide routes niet significant verschilt. Wel maakt het wordt bespaard; vergelijkbaar met de onderscheidt zich met deze aanbesteding door de keuze voor een combinatie van minimaal drie voor de kosten van energietransitie uit of er de komende jaren een effectieve internationale samenwerking van de jaarlijkse opnamecapaciteit van een verschillende energievormen. grond komt. Overigens is een eigen koers van Nederland richting duurzame energie relatief duur, doordat we de groot bos. kennis van elders moeten missen. 6 7

5 Maastricht culturele hoofdstad Cradle-to-cradle hiervan is de realisatie van twee duurzame Ten tijde van het interview staat Driessen aan Tot slot noemt hij de ontwikkeling van Maastricht als culturele hoofdstad van Europa in 2018, waar de Provincie voor in de running is. Bijzonder is dat de Provincie een grens- De aanpak rondom de gebiedsontwikkeling is niet het enige waarin de Provincie Limburg onderscheidend wil zijn. Ook op het gebied van duurzaamheid wenst de Provincie voorop energiecentrales in Venlo en in Maastricht die Limburgse huishoudens van elektriciteit moeten gaan voorzien. Driessen: De duurzame energiecentrales bestaan uit een unieke combi- Unieke combi: zon, wind en biomassa de vooravond van de provinciale verkiezingen. Hij is tevreden over het afgelopen termijn. Het is erg motiverend dat we daadwerkelijk stappen hebben gezet. Klaar is hij echter nog lang overschrijdend regionaal verbond wil creëren te lopen. Dat vertaalt zich in een ambitieuze natie van hightech energieoplossingen op basis niet: Er staan opnieuw ontzettend mooie din- met onder meer Heerlen, Aken en Luik. Om doelstelling. In 2020 willen we 20% duurzame van zon, wind en biomassa. Een investering gen op stapel. Die plannen werkelijkheid laten welk kroonjuweel het ook gaat, Driessen is energie opwekken, 20% energiebesparing tot waarmee we direct 13% van onze doelstelling Je kunt OPAC zien als een soort grote high- worden, is hem op het lijf geschreven. ervan overtuigd dat samenwerking tussen stand brengen en 20% minder CO 2 uitstoten, voor 2020 kunnen realiseren. Een ander project tech batterij die werkt met water: duurzaam regiopartners, gemeenten en private partijen vervolgt Driessen. Om dit te kunnen bereiken, is het geothermieproject in Greenport Venlo opgewekte energie wordt opgeslagen onder de sleutel is voor het succes van de beoogde nemen we het cradle-to-cradle-principe in alle voor de verwarming van het kassenoppervlak. de grond en kan weer worden vrijgegeven bij gebiedsontwikkelingen. gebiedsontwikkelingen mee. Een voorbeeld Deze vorm van duurzame energieopwekking een tekort. Het is een kansrijk project, maar zorgt voor een verlaging van de CO 2 -emissie vergt nog verder onderzoek. De afgelopen Contactpersoon Energy Solutions met ton per jaar en een energiebespa- jaren hebben we er veel werk in gestoken om binnen Imtech: ring van zeven miljoen m 3 aardgas per jaar. dit op de agenda te krijgen en daar gaan we ook de komende maanden mee verder. We zijn Hightech batterij momenteel bezig een publiekprivate samen- Van waterstof tot Bijzonder is ook OPAC (Ondergrondse Pomp Accumulatie Centrale). Driessen legt uit: Doel werking tot stand te brengen. OPAC betekent een investering van miljarden, maar wel eentje Bert Ubachs, tel energie is een ondergrondse waterkrachtcentrale voor grootschalige elektriciteitsopslag te realiseren. die landelijk en waarschijnlijk zelfs grensoverschrijdend lonend zal zijn. imtech.nl Afvalstromen gebruiken als energiebron? Dankzij innovatieve oplossingen is het steeds vaker mogelijk. Zo helpt Imtech vinylproducent SolVin Antwerpen (onderdeel van Solvay Plastics, wereldwijd een van de grootste producenten van polymeren en vinylen) om waterstofgas dat vrijkomt bij de productie van vinyl om te zetten in energie. Het proces vindt plaats in twee grote containers. Eerst wordt het waterstof door een procescontainer met brandstofcellen geleid waarbij gelijkspanning wordt opgewekt. Vervolgens wordt deze stroom in een tweede container omgezet in een driefasen laagspanning en daarna via transformatoren naar het SolVinenergienet geleid. Imtech voert de opdracht samen uit met MTSA en Nedstack. Nedstack is hoofdaannemer en levert ook de PEM brandstofcellen. Imtech ontwerpt en installeert het invertersysteem en levert de transformatoren en de middenspanningsverdeling, en MTSA fungeert als proces systeemintegrator. Maasboulevard Venlo blinkt uit in groene energievoorziening In het hart van Venlo wordt de laatste hand gelegd aan het duurzame vastgoedproject Maasboulevard : een nieuw stadsdeel waarbinnen wonen en winkelen, cultuur en recreatie in elkaar overvloeien. Voor het gebied is de MVO-doelstelling geformuleerd om de energievoorziening zo groen mogelijk uit te voeren. Imtech kreeg binnen dat kader de opdracht voor de realisatie van een hightech warmtekrachtkoppeling: de gecombineerde opwekking van warmte en elektriciteit (kracht) met een hoog rendement. Vrijkomende extra warmte wordt gebruikt voor verwarming. De groene oplossing levert een energiebesparing op van 47%. Daarnaast neemt de carbon footprint enorm af: jaarlijks wordt 39% minder CO 2 en 84% minder stikstofoxide (NOx) uitgestoten. Naast de realisatie van de hightech warmtekrachtkoppeling neemt Imtech op meerjarige basis het onderhoud, energiemanagement en de exploitatie voor haar rekening. Frans Rooijers, CE (Committed to the Environment) Delft: Duurzaam moet de norm worden Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) heeft de afgelopen jaren vooral bij het bedrijfsleven aan aandacht gewonnen. Serieuze aandacht. Dat is een goede zaak, maar helaas verloopt dit proces bij de overheid een stuk langzamer. Dit zegt Frans Rooijers, directeur van onderzoeks- en adviesbureau CE. Een belangrijk bezwaar van MVO is dat het vrijblijvend is. Vooral als het gaat om de ecologische kant zitten we met een sociaal dilemma dat niet door enkele goedwillende burgers en bedrijven kan worden opgelost. Er zijn wel niches waar vooruitlopende bedrijven zich van hun goede kant laten zien, maar het overgrote deel van bijvoorbeeld de energievoorziening blijft gewoon fossiel, meer dan 95%. Daarom is conditionering van de markt door de rijksoverheid een harde voorwaarde om duurzame technieken fors te kunnen laten groeien. Rooijers, gespecialiseerd in innovatieve oplossingen voor milieuvraagstukken, is zeer positief over het initiatief van de Provincie Limburg om twee duurzame energiecentrales te laten bouwen, maar kraakt ook een kritische noot: Met de bouw vervult de Provincie een voortrekkersrol. Tegelijkertijd moeten we beseffen dat de investeringen van Provincies aan strenge rentabiliteitscriteria moeten voldoen en dat ze alleen plaatsvinden als het Rijk de subsidies verstrekt. Met alleen subsidies creëren we geen structurele markt. Een nog betere oplossing is: alle energieleveranciers verplichten duurzame energie te leveren. Duurzaam moet de norm worden, pas dan komt er een echte markt voor duurzame technieken. Overheden moeten vooral de condities voor MVO zodanig veranderen dat duurzame projecten voor investeerders interessanter zijn dan fossiele projecten. Alleen dan kan MVO echt leidend worden. 8 9

6 De skyline van Abu Dhabi Speels, soepel bewegend en sierlijk. Wie goed kijkt naar het superjacht Swift141 ziet dat de ontwerpers van Pierrejean Design Studio in Parijs, bij het ontwerp de natuurlijke elegantie van een dolfijn in gedachten gehad moeten hebben. Het megajacht heeft een uniek eerder de styling van het privévliegtuig van Jacques Chirac verzorgden. In de luxe vip en royal suites zullen staatslieden en vip s zich dan ook meer dan thuis voelen. Omdat technologie aan boord van luxe jachten een van de specialisaties van Imtech is, vroeg ADMShipyards Imtech een omvangrijk deel Sterke positie op markt luxe jachten Imtech realiseert technologie aan boord van jachten met een lengte variërend van 20 meter tot 140 meter of meer. Het gaat om onder andere geïntegreerde scheepsbruggen, energieoplossingen, voortstuwing & en navigatie & communicatie. Duurzaamheid en energiebesparing staan hierbij vanzelfsprekend voorop. Imtech is wereldwijd actief en heeft maritieme competentiecentra in Europa, Turkije, USA/Canada en het Verre Oosten. Sinds kort is Imtech ook betrokken bij de ontwikkeling van het eerste smal profiel en een indrukwekkende lichtgewicht bovenbouw. Ook aan het van de technologie aan boord van het superjacht te verzorgen. aandrijving, platformautomatisering & besturingssoftware. Maar ook om hybride jacht ter wereld. interieur is tot in het minutieuze aandacht besteed door de ontwerpers, die elektrotechnische & hightech multimedia-oplossingen, alarm & monitoring

7 TECHNEWS Swift: hightech jacht van 141 meter MVO: schoon water Grootste Duurzame Midnight Ice: Freestyle cruising Energie uit Het nieuwe luxe privéjacht Swift141 dat momenteel gebouwd wordt door ADMShipyards in Abu Dhabi is uniek op vele in Zuid-Afrika Wij douchen er mee. Maar wereldwijd is schoon (drink)water voor bijna 4 miljard Nederlandse marineschip baanverlenging in Groningen grootste sauna ter wereld Je laten vertroetelen in de spa, terwijl de kinderen zich vermaken in het aquapark. Bodyshapen in het fitnesscentrum, een wijncursus volgen of je in het pluche nestelen verontreinigd afval Steeds vaker wordt restafval omgezet in energie. Maar hoe verwerk je sterk verontreinigd manieren. Ze heeft niet alleen een opmerkelijke topsnelheid van 26 knopen. Ze mag zich met haar lengte van 141 meter mensen een schaars goed. Circa 900 miljoen mensen hebben geen toegang tot betrouw- De Koninklijke Marine krijgt er in 2014 een nieuw logistiek ondersteuningsschip bij. Het Minimale milieubelasting, optimaal energie- en materiaalverbruik, een 24% lagere CO 2 - Een megasauna met tien trapbanken, een watervaldouche en sneeuw in zomer en win- voor een Broadwayshow. De next generation cruiseschepen van Norwegian Cruiselines afval uit de industrie? Het innovatieve bedrijf Ensartech (ENergy Smelting And Recycling ook tot de tien grootste jachten ter wereld rekenen. De Swift141 biedt plaats aan een groot aantal gasten en beman- bare waterbronnen en ruim 3 miljard mensen zijn afhankelijk van vervuild water met alle Joint Support Ship (JSS) Karel Doorman gaat het huidige bevoorradingsschip Hr. Ms. Zui- footprint dan bij vergelijkbare bouwprojecten en beperkte omgevingshinder. Duurzaamheid ter. Het spacomplex Midnight Ice dat onlangs haar deuren opende bij hotel Cape East in staan in het teken van freestyle cruising. Dat wil zeggen dat passagiers naar eigen inzicht TECHnology) ontwikkelde een methode waarbij niet alleen het afval volledig verwerkt kan ningsleden. Bijzonder is ook het Nederlandse tintje: een voormalig Koninklijk Nederlands fregat van de marine is gebruikt gezondheidsrisico s van dien. De voornaamste oorzaken van de waterschaarste zijn de aan- derkruis vervangen, die na bijna veertig jaar dienst uit de vaart wordt genomen. Met een speelt een belangrijke rol bij de baanverlenging op luchthaven Groningen Airport Eelde. Haparanda, Noord-Zweden, is wat je noemt spectaculair. Het complex heeft het ontwerp en beleving invulling kunnen geven aan hun ideale cruisevakantie. Van chique tot sportief, worden, het bedrijf zorgt er ook voor dat tijdens dit proces geen vervuiling optreedt. Het als basis voor het jacht. Imtech (Imtech Marine) verzorgt een omvangrijk deel van de technologie aan boord van het houdende bevolkingsgroei, klimaatverandering en stijgende welvaart in grote delen van de waterverplaatsing van bijna ton, een lengte van 205 meter en een breedte van 30 De huidige landingsbaan wordt verlengd van naar meter. Ook komen er een van een Maya-tempel met twaalf verschillende niveaus, inclusief de grootste sauna ter wereld, van actief tot passief, van culinair tot cultureel. De nieuwe schepen worden binnenkort op de geheim is het gebruik van extreem hoge temperaturen waarbij het afval als het ware smelt superjacht. wereld. In Zuid-Afrika, een van de landen waar dit probleem speelt, betekent dit dat schoon meter, is dit één van de grootste marineschepen ooit gebouwd voor de Koninklijke Marine. nieuwe taxibaan en opstelplatform bij. De luchthaven wil hiermee haar netwerk van een Sky Bar, een gym, een ijsbad en zwembaden met ruimte voor tweehonderd zwemmers. Duitse scheepswerf Meyer Werft in Papenburg gebouwd en zijn met ton en een en zo omgezet wordt in duurzame energie. De eerste fabriek wordt dankzij investeringen en veilig water voor arme huishoudens straks Het JSS gaat Nederlandse marineschepen, of bestemmingen in zowel Europa als daarbuiten Schemerlicht en lavendelgeur? Of liever wat capaciteit van passagiers per schip de van het Nederlandse ICOS Cleantech Fund II zelfs een extreem schaars goed wordt. Mede het vlootverband waarvan zij deel uitmaken, uitbreiden. De baanverlenging is gunstig voor feller licht en een vleugje dennenboomaroma? grootste cruiseschepen ooit. Imtech (Imtech binnenkort in het noorden van Nederland (in daarom heeft de Zuid-Afrikaanse overheid een op zee bevoorraden, zwaar of speciaal mate- de economie en levert naar verwachting 600 In de douches pas je het licht en de geur aan Marine) is verantwoordelijk voor alle technische Delfzijl) gebouwd. Imtech verzorgt de com- actieplan opgezet om waterzuivering efficiënter rieel zoals Chinook-helikopters vervoeren en extra banen op. Imtech en civiel aannemer je persoonlijke voorkeuren aan. Bovendien oplossingen op het gebied van verwarming, plete geïntegreerde technische oplossingen en te maken, meer schoon water te produceren landoperaties vanuit zee ondersteunen. Daar- Dura Vermeer ontvingen samen de opdracht is het uitzicht op het natuurgebied waarin ventilatie en airconditioning op de schepen. energietechnologie in de fabriek. Doel van het en waterbewustwording te bevorderen. De naast behoren humanitaire hulpoperaties en voor verlenging van de baan. Zij tekenden het complex gelegen is, dankzij de vijf meter De schepen zullen in 2013 en 2014 aan Nor- Cleantech Fund II is financiële ondersteuning te waterverspilling zou in 2014 met 50% vermin- civiele taken zoals rampenbestrijding tot het een contract voor het ontwerp, de bouw, de hoge panoramische ramen en glazen wanden wegian Cruise Line worden overgedragen. bieden aan nieuwe initiatieven op het gebied derd moeten zijn. Imtech draagt een steentje takenpakket. Op het nieuwe schip kunnen 300 financiering en het onderhoud van de nieuwe fenomenaal. Imtech werkt momenteel ook aan twee andere van groene technologie en deze breed tot bij aan dit ambitieuze plan. Eind 2010 vertrok- bemanningsleden worden gehuisvest. Het schip infrastructuur gedurende tien jaar. Imtech is Imtech (NVS) verzorgde de duurzame lucht- en omvangrijke cruiseschepen van Norwegian ontwikkeling te laten komen. Er wordt niet ken in het kader van het Imtech MVO-beleid krijgt een helikopterdek, een laad- en losfaci- verantwoordelijk voor alle technologie, zoals klimaatoplossingen in het complex en maakte Cruise Line en is daarnaast als technologie- alleen geld gestoken in een fabriek. Er is ook twee Imtech-ontwikkelingsteams naar Zuid- liteit voor landingsvaartuigen, voorzieningen energiezuinige baanverlichting, meteo- en navi- het dankzij innovatieve ventilatiesystemen partner van de Meyer Werft betrokken bij de een businessplan ontwikkeld en een samen- Afrika. Doel is de watervoorzieningen in het voor medische ondersteuning en diverse radar-, gatietoepassingen en bijbehorende energie- en onder meer mogelijk verschillende temperatu- energiezuinige lucht- en klimaattechnologie werkingsovereenkomst afgesloten om deze Gert Sibande District Municipality structureel te communicatie- en verdedigingsystemen. communicatievoorzieningen. De landingsbaan ren in de twaalf niveaus van het spacomplex te aan boord van twee cruiseschepen uit de technologie verder in Europa uit te rollen. In verbeteren en bewustwording van het water- Damen Schelde Naval Shipbuilding is ver- krijgt een innovatieve toplaag: SMA-plus. Dit realiseren. Bezoekers kunnen rekenen op het Soltice-klasse. het ICOS Cleantech Fund II fonds participeren gebruik te stimuleren. Dit laatste gebeurt door antwoordelijk voor de bouw van het schip is een milieuvriendelijker alternatief voor de best mogelijke binnenklimaat. beursgenoteerde industriële en technologische onder meer trainingen op scholen te geven. en heeft Imtech opdracht gegeven voor het gebruikelijke teerhoudende oppervlakbehande- bedrijven, waaronder Imtech, en de Technische ontwerp, de productie, levering en imple- ling. De benodigde elektriciteit voor het werk Universiteit Delft. mentatie van een groot aantal technologische wordt opgewekt met windenergie. oplossingen

8 Wim van Lieshout, algemeen directeur HVC afvalcentrale Afval en energie: de ideale combinatie Bij HVC smelten de werelden van afval en energie samen. Met een nieuwe state-of-the-art verbrandingslijn in de vestiging in Dordrecht, Nederland, loopt het bedrijf voorop met afvalinzameling, grondstoffenmanagement en de productie van duurzame energie. Of afval bestaat? Nee. Nou, op één procent na dan. Wim van Lieshout bleven er terreinen braak liggen. Gemeentes (49) kent het moeten nu zelf ideeën ontwikkelen over hoe klappen van de zij klimaatneutraal worden. Daar zijn wij ingesprongen. Niemand wil onder het eten gebeld zweep in de afvalbranche. Hij worden door een energiebedrijf. Dat is met was onder andere afval net zo. Als burger wil je gewoon je bak als consultant van Twijnstra Gudde als projectleider gedetacheerd bij de bouw van een kunnen gaan dat jouw afval op tijd en op een aan de straat zetten en er blindelings vanuit afvalcentrale. Later werd hij directeur productie milieuvriendelijke en efficiënte manier wordt en algemeen directeur bij de VAM (Vuil Afvoer verwerkt. Maatschappij). Sinds 1 maart 2005 staat hij aan het roer van HVC, het bedrijf dat voor Paradepaardje 52 gemeenten in Nederland het afval- en HVC heeft twee afvalverwerkende en energieopwekkende installaties: in Alkmaar en energiebeheer uitvoert en voor vijf waterschappen de slibverwerking verzorgt. Het is ons Dordrecht. Paradepaardje is de nieuwe vijfde doel om deze gemeenten en waterschappen, verbrandingslijn in Dordrecht. Twee van de vier onze aandeelhouders, te ondersteunen bij het bestaande verbrandingslijnen, verbrandingsovens met rookgasreiniging, voldeden niet behalen van hun milieu- en klimaatdoelstellingen, zegt Van Lieshout. We ondersteunen meer aan de huidige technologische standaard. gemeenten bijvoorbeeld met een energievisie. Deze twee lijnen hebben we vervangen door Een quickscan waarbij we kijken naar het een vijfde verbrandingslijn met een nieuwe energiegebruik van de gemeente en naar het thermische installatie, die om de andere lijnen potentieel van duurzame energiebronnen zoals heen is gebouwd. Dat had nogal wat voeten biomassa, wind, zon en aardwarmte. in de aarde. We moesten het magazijn, de slakkenbunker, de koeltoren en enkele silo s, Maatschappelijke functie kabels en leidingen verplaatsen en een slakkentransportband van 236 meter lang met HVC opereert op het snijvlak van technologische mogelijkheden en het maatschappelijk tussenopslagslakken maken. Maar het was het belang en zoekt voortdurend naar de optimale meer dan waard: met de vrijkomende warmte mix tussen een duurzame bedrijfsvoering en wekt HVC jaarlijks ruim 500 GWh duurzame de kostprijs. Intern willen we financieel solide energie op (zie kader Vijfhonderd GWh zijn, we zijn commercieel en efficiënt, maar duurzame energie op p.19). Goed voor de we hebben een maatschappelijke functie. Als energiebehoefte van huishoudens. we er geld aan overhouden, gaan de tarieven omlaag. Het is misschien een tegendraadse Wakker schrikken ontwikkeling, maar niet alle privatiseringsverhalen zijn nu eenmaal succesverhalen. Toen de core business voor HVC, het bedrijf is dan Afvalverwerking en energieopwekking is energiebedrijven in private handen kwamen, ook zeer betrokken bij ontwikkelingen op dit gebied. Het bedrijf participeert bijvoorbeeld in allerlei duurzame energieprojecten. Zoals in het Nederlandse offshore windpark BARD, het offshorewindparkproject bij het Duitse Waddeneiland Borkum. Maar ook in een vergistingsinstallatie in Middenmeer, die ton groente-, fruit- en tuinafval (gft) omzet in groen gas en compost. Naast wind-, zonne- en bio-energie, ontwikkelt HVC warmtenetten en installaties voor de productie van groen gas uit gft-afval. En we maken ons sterk voor onderzoek naar nieuwe nuttige toepassingen van afval. Daarvoor is het essentieel dat je op de hoogte blijft van alle technologische ontwikkelingen. Op het gebied van vergassingstechnologie gebeuren veel interessante dingen. Met het Energie Onderzoeksinstituut ECN bouwden we een proefinstallatie voor het vergassen van droge biomassa. Schoon gas wordt binnen een aantal jaren economisch aantrekkelijk, zowel als duurzame brandstof in de industrie, als voor huishoudelijk gebruik en wellicht zelfs in voertuigen. Samen met afvaladvies-, regie- en verwijderingsorganisatie Rova hebben we in Zwolle een vergistinginstallatie voor gft gebouwd. Die vergist per jaar ton gft tot bijna 5 miljoen m 3 meter biogas en zo n ton compost. Het biogas kan worden gebruikt als transportbrandstof en dat levert op jaarbasis een CO 2 -besparing op die gelijk is aan de uitstoot van ongeveer personenauto s. Naast groen gas levert gftvergisting elektriciteit en compost op. Ook de technologie voor rookgasreiniging is de afgelopen jaren sterk verbeterd. De thermoselecttechnologie, aan de andere kant, leek veelbelovend, maar werd een sof. Lang niet alle innovaties zijn succesvol, maar je kunt je Ik wil geen innovatie missen 16 17

9 Schoorsteen aan bestaand statief Wasser DeNox Warmtewisselaar Ext. Eco Nat E-filter Energie uit Model van de rookgasreiniging Zuigtrekventilator Pompenruimte Smart Energy rioolslib From sludge to energy wordt het Vijfhonderd GWh duurzame energie Collective Zonnepanelen op het dak van je huis ook wel genoemd: het hergebruiken De vijfde verbrandingslijn van HVC Dordrecht die onlangs is opgeleverd vergroot niet alleen de en boorenergiegaten onder het funda- van rioolslib tot biobrandstof. Rioolslib komt als afval en restproduct vrij bij de zuivering van rioolwater. Door het slib Volkswagen wekt eigen energie op verbrandingscapaciteit van de centrale, de nieuwe energieopwekkende lijn heeft ook een positief effect op de milieu- en energieprestaties van de totale centrale. Dankzij de modernisering kan de productie opgevoerd worden van 9,5 naar ruim 32 MW. De nieuwe lijn heeft de capaciteit van de ment van het kantoor waar je werkt. Kwam vroeger de energie uit de energiecentrale, tegenwoordig voorzien duurzaam te behandelen en te verrijken Steeds meer bedrijven kiezen ervoor zelf in hun energiebehoefte te voorzien door decentrale vier oude lijnen samen en levert 0,7 PJ per jaar aan duurzame energie. Dat betekent een reductie consumenten en ondernemers steeds in innovatieve biogascentrales, kan het energiecentrales te bouwen. Autofabrikant Volkswagen gaat vanaf medio 2012 in Baunatal bij- van ton aan CO 2 per jaar. Van Lieshout legt uit hoe het werkt. De reststoffen die vrijko- vaker (deels) zelf in hun energievoor- worden opgewaardeerd tot biobrand- voorbeeld de modernste technologie inzetten voor de productie van stroom en warmte. Hierdoor men bij de verbranding van afval worden bijna allemaal hergebruikt. De hete rookgassen die ziening. Intelligente energienetwerken stof. In de UK is Imtech specialist in is Volkswagen in staat om 75% van de noodzakelijke stroombehoefte zelf op te wekken en zal bij de verbanding ontstaan, leiden we via de viertreksstoomketel naar de rookgasreiniging. De zoals smart grids zijn daarbij onmisbaar de behandeling van rioolslib en heeft er 30% procent minder energie verbruikt worden. stoom die we daarmee produceren drijft de nieuwe turbinegenerator aan. Deze levert onge- en zullen een steeds grotere rol gaan Imtech een sterke positie in de markt veer 32 MW. De rookgassen gaan door een drievelds elektrostatisch filter. Hierin worden de spelen. Om te anticiperen op dit toe- van waterbehandeling. Van het Engelse Volkswagen vroeg Imtech (Imtech Deutschland) de nieuwe hightech warmtekrachtcentrale inclu- fijne stofdeeltjes (vliegas) afgevangen. De Denox zet de NOx door ammonia-inspuiting om in komstperspectief is het Smart Energy waterbedrijf Northumbrian Water sief alle bijbehorende duurzame stoom- en watercomponenten te realiseren. Het gaat daarbij om water en stikstof. De externe economizer en een warmtewisselaar zorgen voor de juiste tem- Collective (SEC) ontstaan: een bran- ontving Imtech onlangs een order ter CO 2 - en Nox-neutrale gecombineerde opwekking van warmte en elektriciteit - kracht - met een peratuur om kwik af te vangen. Daarna volgt nog een nat elektrostatisch filter om de laatste cheoverstijgend samenwerkingsverband waarde van zo n 41 miljoen euro voor de hoog rendement. Imtech heeft ruime ervaring op het gebied van decentrale energiecentrales. Zo zeer fijne stofdeeltjes te elimineren, waarna ze via de warmtewisselaar en de zuigtrekventilator waaraan ook Imtech deelneemt. Het SEC technologische oplossingen in een inno- realiseert Imtech momenteel bijvoorbeeld ook een milieuvriendelijke energiecentrale een warm- de schoorsteen verlaten. Door de modernste technieken op het gebied van rookgasreiniging initieert grootschalige demonstratiepro- vatieve biogascentrale in Howdon, in tekrachtcentrale voor het AMC Amsterdam. De extra warmte die hierbij vrijkomt wordt onder te gebruiken, hebben we lagere emissies dan wettelijk is voorgeschreven. Met de vrijkomende jecten op het gebied van smart grids, het noordoosten van Engeland. Samen andere gebruikt voor verwarming van de gebouwen van het AMC. Op deze milieuvriendelijke warmte wekt HVC jaarlijks ruim 500 GWh duurzame energie op. Goed voor de energiebe- waaraan verspreid over Nederland zo n met partner Galliford Try is Imtech ver- manier wordt circa 20% energiebesparing gerealiseerd. Bovendien wordt de CO 2 -emissie met hoefte van huishoudens. Imtech realiseerde een belangrijk deel van de technologie particuliere en zakelijke gebruikers antwoordelijk voor het ontwerp, de ruim 30% gereduceerd. voor de vijfde verbrandingslijn van HVC. deelnemen. engineering, bouw, inbedrijfstelling en optimalisatie van de nieuwe biogascentrale. Per jaar zal ongeveer ton rioolslib worden verwerkt en meer niet veroorloven er een over het hoofd te zien. komende jaren verwachten? Ik denk dat de meer met water doorspoelen maar onze ont- dan 4 MW aan elektriciteit worden Ik schrik soms wel eens wakker. Dan droomde twee gescheiden werelden van afval en energie lasting met lucht verwerken. Drogen, vergisten opgewekt. Eerder realiseerde Imtech al ik dat ik een belangrijke innovatie had gemist. steeds dichter bij elkaar komen. Nu zijn we een en composteren. Hoe dan ook, het sleutel- biogascentrales voor Anglian Water en afvalbedrijf met een kleine energiecomponent. woord is voorsorteren. Hoe meer we afval Welsh Water in Cardiff en Afan. Deze Voorsorteren Over twee jaar zijn we een energiebedrijf met scheiden voor we het aan de straat zetten, hoe centrales blinken uit op het gebied van Verdwijnt het woord afval binnenkort uit het een aanzienlijke afvalcomponent. Ons markt- beter wij het kunnen verwerken en hoe scho- efficiëntie: ze wekken meer dan 10 MW woordenboek? Ja. Nou, nee toch niet. Bijna aandeel zal rond de huidige 12,5% blijven ner het restproduct. Maar dan moeten wij er aan duurzame energie op. De nieuwe alles kunnen we eruit halen. Alleen het ver- schommelen. Ik investeer namelijk liever in wél voor zorgen dat we de regie hebben over biogascentrale in Howdon wordt in sep- wijderen van zware metalen is ingewikkeld. kwaliteit dan in kwantiteit. Verder hangt het de hele keten. tember 2012 in gebruik genomen. Je moet ook bepalen hoe ver je wilt gaan. een beetje af van het rendement en de prijs Hoeveel ga je investeren om je residu tot op van de verschillende metalen, maar ik denk dat het laatste tiende procent schoon te krijgen? we over tien jaar stortplaatsen omwoelen om Twee nieuwe bunkerkranen van elk kg Daar discussiëren we met onze aandeelhouders daar de dan schaarse en waardevolle metalen capaciteit zorgen voor een veilige belading van over. Welke ontwikkelingen kunnen we de te zoeken. En we gaan onze toiletten niet de oventrechters

10 Van pensioensbedrijven die twitteren tot onbekenden die beroemd worden dankzij een weblog. Social media zijn ook voor zakelijke ondernemers dé manier geworden om invloed Social media: Alles is nu Ik wilde als student eigenlijk imagineer worden, zegt Martijn Arts. gevormd. Bedrijven worden platter en veel worden steeds vaker gelegenheidscombinaties Iemand die collectieve dromen managementfuncties worden overbodig. Grote bedenkt voor grote groepen mensen. Waar hij als kind van droomde, homogener de groep hoe minder ontwikkeling logge organisaties worden passé, want hoe is precies wat hem fascineert aan er is. In plaats daarvan worden organisaties social media. Social media kunnen kleine en steeds vaker gevormd tot kleine cellen. Organisaties gaan bestaan uit een klein hart, grote dromen waarmaken. Denk aan de col- met transistors op chips elke twee jaar verdubbelt. Chips krijgen meer dimensies, worden vaker van organisch biomateriaal en nanotechnologie gaat een steeds grotere rol spelen. Denk aan niet-zichtbare gps-systemen en sensoren. Er is daardoor een enorme toename van collectieve kennis. Hij verduidelijkt: Het web weet straks meer dan de mens dit wordt ook wel uit te oefenen op waar mensen, lectieve droom beroemd te zijn, al is het maar voor even. Tegenwoordig kan iedereen, bij- daaromheen een flexibele schil van zzp ers, (tijdelijke) partners en samenwerkingsverbanden singularity genoemd. Individueel zullen we niet slimmer worden, maar als collectief wel. groepen en organisaties over communiceren. Wat Martijn Arts, voorbeeld via Twitter, in korte tijd wereldwijd bekend worden. De beroemde 15 minutes of fame van Andy Warhol zijn werkelijkheid geworden in de 15 seconds of fame van een met andere kernorganisaties. Social gaming Ook social gaming gaat een grote rol spelen: De Twittertoekomst is dat als je een probleem hebt de oplossing je direct getweet wordt. Grote kans dat iemand anders jouw probleem namelijk net heeft opgelost. managing director Total Active tweet. Arts is directeur van het innovatieve multime- scoren op ranglijstjes en jezelf vergelijken met anderen wordt belangrijk. Zoals je vroeger een Media en media-expert, betreft zijn de mogelijkheden van social diabedrijf Total Active Media. Hij gruwt van het woord trendwatcher als je naar trends zoekt, zie je ze niet maar hij weet wel precies wat er speelt als het gaat om nieuwe media. sticker kreeg op de lagere school als je goed werk had verricht, kun je steeds vaker online plaatjes plakken. De Huffington Post, recent overgenomen door het Amerikaanse internet- Social Media media nog lang niet benut. Hij studeerde cum laude af aan de TU Delft en startte tijdens zijn studie een bedrijf voor bedrijf AOL, biedt dit haar lezers bijvoorbeeld al aan. Blader je bijvoorbeeld altijd direct naar Verbinden, socialiseren en integreren. Dat is de kern van social media. De webdesign. Toch blijft hij een echte techneut de kunstpagina? Dan krijg je de Warhol- komende twee jaar zal social media net zoals hij het zelf zegt. Ik maak dingen graag badge eigenlijk een digitaal plakplaatje. zo n impact hebben als en mobiele schematisch, laat er berekeningen op los en Arts verwacht dat het allemaal nog veel telefoons tien jaar geleden hadden. ontdek zo patronen. Mapping, mixing en ingenieuzer wordt. Real life wordt een game Dat geldt niet alleen privé, maar ook in moving people. Oftewel het in kaart brengen, zonder dat je er erg in hebt. zakelijk opzicht. Imtech zet social media een crossmediale mix maken en mensen in intern gericht in om effectief kennis te beweging brengen, is de kern van zijn bedrijf Real time economie delen, snel expertise te vinden en naar Total Active Media. Arts kan daardoor goed We leven steeds meer in een realtime eco- anderen te luisteren. Extern gebruiken visualiseren wat er speelt op zijn vakgebied. nomie, vervolgt Arts. Alles is nu. Daardoor we social media om beter naar onze worden we overstroomd door nieuwsbrieven, klanten te luisteren, informatie terug te De wereld wordt fuzzy s, tweets en alerts. We zullen daardoor koppelen en onze expertise gericht te Martijn Arts, managing director Total Active Media Imtech 2.0 Imtech doet er alles aan om de beste werkgever in de wereld van techniek Social media blijft nog wel even hot voorziet Arts. De mogelijkheden zijn nog lang niet allemaal benut. In de nabije toekomst ziet hij vooral kleine collectieve dromen waar worden: Wat eerst een hobby was, is nu een zakelijke steeds meer gebruik gaan maken van filters die het ons makkelijker maken om keuzes te maken. Gevolg van in het nu leven is ook dat men meer in processen gaat denken en men juist meer aandacht krijgt voor de lange delen. De volgende stap? Social media integreren in de dagelijkse praktijk. Gewoon binnen Office, ERP, 3D Game, Business Intelligence dashboard of CRM. Empower yourself, get social! te zijn. Door transparant te zijn in de niche. Bijzondere postzegels, Italiaanse horror- termijn. Dat zie je terug in de technische trend bedrijfsvoering bijvoorbeeld en helder films, je koopt en verkoopt ze long tail online meer aandacht te hebben voor duurzaamheid Contactpersoon Social Media in de communicatie. Imtech lanceerde aan selectieve groepjes met dezelfde inte- en het cradle-to-cradle-principe. bij Imtech: mede daarom onlangs een nieuwe resses als jij. Er ontstaan wereldwijd sowieso interactieve website met user generated meer kleine groepjes, zegt hij. Hiërarchie Technologie content, zoals blogs en films én intensief vervaagt; de wereld wordt steeds meer fuzzy. Steeds meer mensen connecten via social gebruik van social media. Dat is Imtech Het Nieuwe Werken is er een voorbeeld van. media. Netwerken worden daardoor steeds Edwin Kanis 2.0. Klaar voor het tweede decennium Dat wordt alleen maar groter: werknemers zul- waardevoller, zegt Arts. Tegelijkertijd gaat de van de 21e eeuw. len steeds vaker meerdere contracten tegelijk technologische ontwikkeling in sneltreinvaart aangaan time sharing van arbeid en er door. De wet van Moore zegt dat het aantal 20 21

11 Groene data- en callcenters Bij de vernieuwing of uitbreiding van bestaande datacenters is vaak een flinke slag te slaan als het gaat om vergroening en besparing. Wat Imtech betreft is de sleutel tot succes optimale integratie van de volledige technische infrastructuur in combinatie met hightech energiebesparende voorzieningen. Uit simulatietesten van het Imtech R&D-center in Hamburg blijkt dat dankzij deze aanpak een extreem lage PUE (Power Usage Effectiveness) mogelijk wordt. PUE is een objectieve benchmark die aangeeft hoeveel energie er daadwerkelijk in een datacenter wordt gebruikt. De ideale PUE is 1.0, Imtech weet een PUE van 1.3 te realiseren. Voor klanten van datacenters betekent dit met andere woorden niet alleen kostenbesparingen, maar ook performance- en efficiëntieverbetering. Bovendien wordt zo een bijdrage geleverd aan MVO-doelstellingen van klanten. Imtech (Imtech Deutschland) heeft onlangs meerdere orders ontvangen voor de upgrading en uitbreiding van de technische infrastructuur in meerdere datacenters en callcenters in Duitsland waar deze kennis toegepast zal worden. Het gaat om onder meer Lidl, Toshiba, Audi en een computerleverancier, evenals callcenters van Deutsche Telecom in Bielefeld, Recklinghausen en Meschede. De orders hebben een waarde van ruim 110 miljoen euro. Ook in Nederland, België en Spanje is Imtech substantieel actief in de markt van groene datacenters.

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Bio-energiecentrales Eindhoven

Bio-energiecentrales Eindhoven Bio-energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Programmamanager Energie Gemeente Eindhoven December 2014 Inhoudsopgave 1. Algemeen 2. Duurzame energie en activiteiten op lokaal niveau 3. Bio-energie centrales

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Eljo Vos Aandeelhoudersmanagement. 8 december 2015 Gorinchem

Eljo Vos Aandeelhoudersmanagement. 8 december 2015 Gorinchem Eljo Vos Aandeelhoudersmanagement 8 december 2015 Gorinchem Introductie HVC Opgericht in 1991 voor verwerken huishoudelijk en bedrijfsafval Ballotage overeenkomst op basis van Samen uit, samen thuis wel

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Eljo Vos-Brandjes HVC. Stage raadsleden Dordrecht

Eljo Vos-Brandjes HVC. Stage raadsleden Dordrecht Eljo Vos-Brandjes HVC Stage raadsleden Dordrecht Historie HVC Opgericht (1991) voor verwerken huishoudelijk en bedrijfsafval uit regio Na loslaten beleidsuitgangspunt regionale/provinciale zelfvoorziening

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Feeding the world with solar power.

Feeding the world with solar power. Feeding the world with solar power. inteqnion-solar.com Zonne-energie. Duurzame energiebron van de toekomst. De markt voor energievoorziening is volop in beweging. Fossiele brandstoffen als gas en olie

Nadere informatie

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero Nascheiding kunststoffen Het heldere alternatief van Attero Sinds 1 januari 2010 moet elke gemeente in Nederland een fors deel van het kunststof verpakkingsafval scheiden van de rest van het huishoudelijk

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in uw bedrijf. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in uw bedrijf Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Als ondernemer moet

Nadere informatie

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam

Duurzame. warmte in huis. Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas. Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Duurzame warmte in huis Tot maar liefst 75% minder CO 2 -uitstoot vergeleken met warmte uit gas Warmte van HVC comfortabel en duurzaam Warmte van HVC: slim, schoon en zorgeloos Een betrouwbare verwarming

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw

Compact Plus biogasinstallatie, Lierop, 600 kw Hoe maak je biogas? Inhoud presentatie Wie en wat is Biogas Plus? Hoe werkt een biogasinstallatie? Voor wie is een biogasinstallatie interessant? Is een biogasinstallatie duurzaam? Zijn subsidies nodig?

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Cleantech Markt Nederland 2008

Cleantech Markt Nederland 2008 Cleantech Markt Nederland 2008 Baken Adviesgroep November 2008 Laurens van Graafeiland 06 285 65 175 1 Definitie en drivers van cleantech 1.1. Inleiding Cleantech is een nieuwe markt. Sinds 2000 heeft

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Insights Energiebranche

Insights Energiebranche Insights Energiebranche Naar aanleiding van de nucleaire ramp in Fukushima heeft de Duitse politiek besloten vaart te zetten achter het afbouwen van kernenergie. Een transitie naar duurzame energie is

Nadere informatie

Alles Over Verbranding. KARA heeft de techniek, de kennis en ervaring

Alles Over Verbranding. KARA heeft de techniek, de kennis en ervaring Alles Over Verbranding KARA heeft de techniek, de kennis en ervaring 100 JAAR ERVARING Verbranden mag dan eenvoudig lijken, maar thermische conversie van biomassa is een complex proces. Voor een optimale

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Bio energiecentrales Eindhoven

Bio energiecentrales Eindhoven Bio energiecentrales Eindhoven Frans Kastelijn Projectmanager Gemeente Eindhoven Maart 2009 Inhoudsopgave 1. Duurzame energie op lokaal niveau 2 Activiteiten op lokaal niveau 3. Bio energiecentrales in

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Wat vraagt de energietransitie in Nederland?

Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Wat vraagt de energietransitie in Nederland? Jan Ros Doel/ambitie klimaatbeleid: Vermindering broeikasgasemissies in 2050 met 80 tot 95% ten opzichte van 1990 Tussendoelen voor broeikasgasemissies Geen

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower

Besparen met duurzame energie. Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Unica Ecopower Besparen met duurzame energie Dat voor u als eigenaar of beheerder van duurzaam vastgoed de energielevering op duurzame wijze moet geschieden spreekt voor zich.

Nadere informatie

www.begreenenergy.nl

www.begreenenergy.nl www.begreenenergy.nl Fueling the future Steeds meer consumenten en ondernemers zijn zich ervan bewust dat het tegengaan van klimaatverandering een verantwoordelijkheid is voor iedereen. De wereldwijde

Nadere informatie

Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen

Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen De Trias Bavarica van directievoorzitter Jan-Renier Swinkels: Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen 10 oktober 2013 Geen Trias Energetica maar de Trias Bavarica. Oftewel: liever zoveel

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Waterstofstroom - Agenda

Waterstofstroom - Agenda Rol van waterstof bij energietransitie Rob van der Sluis Waterstofstroom - Agenda Introductie MTSA Brandstofcel principe Waterstof en Energietransitie Het 2 MW project een fotoreportage 1 MTSA Technopower

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart.

Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. 3 Water, energie en grondstoffen. We kunnen geen dag zonder. Ze zijn een bron van leven en welzijn. Een bron van nijverheid en welvaart. Een bron van inspiratie voor iedereen die wil bouwen aan een betere

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector

Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse schone technologie sector Wereld Natuur Fonds Driebergseweg 10 Postbus 7 3700 AA Zeist Tel: +31 30 693 7333 Direct: Fax: +31 30 691 2064 Info@wnf.nl www.wnf.nl Schone technologie voor een levende aarde Bouwen aan de Nederlandse

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes Green Gas Technology Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar Shared Succes Imtech en Green Gas Technology Imtech is de technologie partner voor bedrijven die biogas willen opwaarderen naar aardgaskwaliteit.

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

ZUINIGE ENERGIE EN KPN

ZUINIGE ENERGIE EN KPN ZUINIGE ENERGIE EN KPN KPN start op 30 oktober 2012 met nieuwe corporate campagne Het netwerk dat geeft om Nederland. Hierbij worden relevante maatschappelijke thema s belicht. In de eerste uiting, We

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

PERSDOSSIER. Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer

PERSDOSSIER. Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer PERSDOSSIER Slimme energie voor A1 Bedrijvenpark Deventer Inleiding De gemeente Deventer heeft de ambitie een energieneutraal bedrijvenpark te ontwikkelen aan de A1 ten zuiden van Deventer. Op vrijdag

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten

Inleiding Basisbegrippen Energie Materialen Vormgeving Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Bruikbaarheid Binnenklimaat Kosten Wat kan er gebeuren in de wereld als de productie niet kan voldoen aan de stijgende vraag? Fossiele brandstof en delfstoffen zijn eindig. Probleemstelling is dus eenvoudig

Nadere informatie

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012

ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 ENERGIE ENQUÊTE VOORJAAR 2012 2 INHOUD Management samenvatting... 3 Respondenten... 3 Conclusies... 4 1. Inleiding... 6 2. Uitkomsten per vraag... 6 2.1 Energie en energiebesparing binnen de organisatie...

Nadere informatie

Een leefbare, goed bereikbare en duurzaam onderhouden stad Daar zorgen wij voor

Een leefbare, goed bereikbare en duurzaam onderhouden stad Daar zorgen wij voor Een leefbare, goed bereikbare en duurzaam onderhouden stad Daar zorgen wij voor Trots Een prettig leefbare, goed bereikbare en duurzaam onderhouden stad. Dat is waar Spaarnelanden voor staat. En met dat

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

De Meerlanden: energie in de buurt. Raad Bloemendaal 28 juni 2013

De Meerlanden: energie in de buurt. Raad Bloemendaal 28 juni 2013 De Meerlanden: energie in de buurt Raad Bloemendaal 28 juni 2013 Structuur Aandeelhouders Raad van Commissarissen Directie Staf Publieke Sector Vergisting-Compostering Private Sector Afval BOR Kerncijfers

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie

Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie Bosch Solar Optimaal profiteren van zonne-energie 2 Bosch Solar Bosch: dat klinkt bekend én vertrouwd! Geen wonder, want miljoenen mensen over de hele wereld gebruiken de producten van Bosch. Dag in, dag

Nadere informatie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie

Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Synergie energie hergebruik overheden, agrarische sector en industrie Doelstelling thema bijeenkomst: Inzicht in ontwikkelingen bij overheid, industrie en agrarische sector Inzicht in kansen voor synergie

Nadere informatie

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA

Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Hernieuwbaar energie-aandeel in Vlaamse nieuwbouwprojecten Ontdek de zonnestroomoplossingen van SMA Verplicht aandeel hernieuwbare energie in nieuwbouw Vanaf 1 januari 2014 moet elke nieuwe woning, kantoor

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen.

Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen. Om onze patiënten een duurzame zorg te garanderen. Janssen Janssen België maakt deel uit van Janssen Pharmaceutical Companies of Johnson & Johnson (J&J). Kernactiviteiten zijn het creëren, ontwikkelen

Nadere informatie

Bouwen is Vooruitzien

Bouwen is Vooruitzien Bouwen is Vooruitzien Energie van visie tot projecten Peter Op t Veld Inhoud Waar staan we? Europees energie en klimaatbeleid Tegenstelling collectief belang individueel belang Waar gaan we naar toe?

Nadere informatie

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025

Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Duurzame energie Fryslân Quickscan 2020 & 2025 Willemien Veele Cor Kamminga 08-04-16 www.rijksmonumenten.nl Achtergrond en aanleiding Ambitie om in 2020 16% van de energie duurzaam op te wekken in Fryslân

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Dames en heren, [Inleiding] Mensen die op inspiratie wachten

Nadere informatie

HR WKK met CO 2 winning

HR WKK met CO 2 winning HR WKK met CO 2 winning Door: Herman Klein Teeselink HoSt Sheet 1 of 22 Inhoud HoSt HoSt ImtechVonkV.O.F. - Reinigen van rookgassen - Rookgascondensor / Scrubber - Nat elektrostatisch filter - Waterbehandeling

Nadere informatie

www.begreenenergy.nl

www.begreenenergy.nl www.begreenenergy.nl Fueling the Future De wereldwijde vraag naar energie stijgt snel en sommige voorspellingen komen uit op een verdubbeling van de energievraag in 2050. Daarnaast zoeken consumenten,

Nadere informatie

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015

Duurzame systemen. Comfortabel genieten, maximale energiebesparing. Het goede gevoel, het juiste te doen. 01-10 - 2015 Duurzame systemen Comfortabel genieten, maximale energiebesparing 01-10 - 2015 Het goede gevoel, het juiste te doen. Onbezorgde luxe, duurzaam leven! Energiezuinig dankzij bodem-, lucht- en zonnewarmte

Nadere informatie

Heating the Flowers. A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra

Heating the Flowers. A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra Heating the Flowers A Cooperation of FloraHolland, HVC and Westland Infra Agenda 2 FloraHolland Shareholders Project in a nutshell Coöperatie 3 Kwekerscoöperatie met als doel: Krachtenbundeling en versterking

Nadere informatie

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST!

ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! ZONNE-ENERGIE IS DE ENERGIE VAN NU ÉN VAN ONZE TOEKOMST! MONTAGE DOOR KOMO GECERTIFICEERD DAKDEKKERS- BEDRIJF ADVISEREN LEVEREN INSTALLEREN ADVISEREN Green Power Systems is uw adviseur, leverancier en

Nadere informatie

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland

ENERGY INNOVATION PARK Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland Alkmaar - Nederland ENERGY INNOVATION PARK Ruimte voor innovatie en groei Uw bedrijf tussen internationale spelers in de energie branche. Kavels te koop tussen 2.000 en 27.000 vierkante

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen

Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen Alphenaren krijgen gas uit de schillen van bananen Door Tessa de Wekker - 25-4-2014, 12:37 (Update 25-4-2014, 12:37) bron: Foto Ton Stanowicki ALPHEN AAN DEN RIJN - Nu is het terrein van Indaver Afvalverwerking

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

Zelf Duurzaam Stroom opwekken

Zelf Duurzaam Stroom opwekken Zelf Duurzaam Stroom opwekken De meest efficiënte thuiscentrale ter wereld Gas wordt stroom Innovatieve Brandstofcel-technologie De BlueGEN wordt op uw gasaansluiting aangesloten en wekt vervolgens stroom

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie

Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie Innovatienetwerk Nieuwe Energie Systemen (INES) Kies voor slimme technologie en bespaar energie januari 2011 Alle tuinders in Gelderland kunnen besparen Wilt u uw energiekosten verlagen? Door energie te

Nadere informatie

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012

Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal. Waalre, 28 november 2012 Voorlichtingsbijeenkomst Coöperatie Waalre Energie Lokaal Waalre, 28 november 2012 Pieter Brouwers Voorzitter Agenda Doel van deze avond Hoe is de coöperatie geboren Wat kan er momenteel op het gebied

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT

VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT VAN ONRENDABELE GROND NAAR DUURZAAM RENDEMENT De overheid wil duurzame energie stimu leren en innovatie van duurzame energietechnieken bevor deren: meer duurzame energie in de toekomst. Doel is 16% duur

Nadere informatie

Een goede zaak. Stadswarmte helpt mee

Een goede zaak. Stadswarmte helpt mee Een goede zaak Stadswarmte helpt mee Stadswarmte. Een goede zaak 3 Zo makkelijk kan het ook Ondernemen is vooruitzien. Beslissingen nemen die zorgen voor winstoptimalisatie, voor continuïteit en voor

Nadere informatie

Stralend nieuws onder de zon!

Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler Stralend nieuws onder de zon! Remeha ZentaSOL Zonneboiler De zon gaat wél voor en daar kunt ú het hele Zonne-energie is de meest milieuvriendelijke en duurzame warmtebron die

Nadere informatie

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids The green team Imtech ICT CS Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids Agenda presentatie 1. Corporate Social Responsibility drijfveer voor Smart X: Wat betekent CSR voor organisaties?

Nadere informatie

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling

2016-04-15 H2ECOb/Blm HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling HOE KAN DE ENERGIETRANSITIE WORDEN GEREALISEERD? Probleemstelling Op de internationale milieuconferentie in december 2015 in Parijs is door de deelnemende landen afgesproken, dat de uitstoot van broeikasgassen

Nadere informatie

Verlaag nu uw energieverbruik en CO2-uitstoot Wij hebben de oplossingen! 517 miljoen. ton CO2 besparing per jaar

Verlaag nu uw energieverbruik en CO2-uitstoot Wij hebben de oplossingen! 517 miljoen. ton CO2 besparing per jaar MAKING MODERN LIVING POSSIBLE Verlaag nu uw energieverbruik en CO2-uitstoot Wij hebben de oplossingen! 517 miljoen ton CO2 besparing per jaar is mogelijk door het gebruik van stadsverwarming in Europa

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

WIN-WIN MET WARMTE VANHEEDE-DEWULF

WIN-WIN MET WARMTE VANHEEDE-DEWULF WIN-WIN MET WARMTE VANHEEDE-DEWULF 13-10-2015 VANHEEDE Environment Group Familiale groep sinds 1968 Afvalmanagement van A tot Z Milieuadvies Innovatieve milieutechnologieën VANHEEDE Environment Group Gelijkwaardige

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez

Workshop 1: Kostenbesparing door energiezuinig gebouwbeheer door Bas Ambachtsheer, algemeen-directeur Cofely GDF-Suez Gevraagd: Duurzaam commitment Klimaattop Amstelveen Donderdag 14 oktober 2010 Ambitie: Duurzaam in Amstelveen Tijdens de klimaattop staan inspiratie, matchmaking en commitment centraal. Amstelveense voorlopers

Nadere informatie

ASPIRAVI. Windpark Assenede

ASPIRAVI. Windpark Assenede ASPIRAVI Windpark Assenede SAMEN GEDREVEN DOOR DE WIND WINDPARK ASSENEDE Windpark Assenede: Projectlocatie Projectkenmerken Timing / planning van de werken Investeer mee via Aspiravi Samen cvba Aankoop

Nadere informatie

Les Biomassa. Werkblad

Les Biomassa. Werkblad LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Biomassa Werkblad Les Biomassa Werkblad Niet windenergie, niet zonne-energie maar biomassa is de belangrijkste bron van hernieuwbare energie in Nederland. Meer dan 50%

Nadere informatie