Energieverspilling, Waarom zou je? Koelkastdicht! Handleiding voor vrijwilligers

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Energieverspilling, Waarom zou je? Koelkastdicht! Handleiding voor vrijwilligers"

Transcriptie

1 Energieverspilling, Waarom zou je? Koelkastdicht! Handleiding voor vrijwilligers

2 Dit is een uitgave van Milieudefensie. Wil je op de hoogte blijven van andere acties van Milieudefensie, geef je dan op voor onze lijst door een mailtje te sturen naar met als onderwerp nieuwsbrief. Je kunt ons ook volgen op Twitter en Facebook. Milieudefensie Postbus GD Amsterdam tel: giro Meer info: mei 2010

3 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Inleiding De campagne Koelkast dicht! Wat kan je van Milieudefensie verwachten Belangrijke data Hoofdstuk 2 Achtergrondinformatie Supermarkten en gesloten koelingen Landelijk beleid De milieuwinst van een gesloten koeling Wat zegt de supermarkt? Hoofdstuk 3 Bij je supermarkt meten Stap 1: Stem af met andere meters in jouw gemeente Stap 2: Kies een supermarkt Stap 3: Bereid je meting voor Stap 4: Meld je bij de supermarkt Stap 5: Koelingen (binnenkort) afgedekt? Stap 6: Meet het aantal meters verticale koelmeubelen Stap 7: De meetgegevens doorgeven aan Milieudefensie Stap 8: Meer doen? Hoofdstuk 4 Wil je meer doen? Lijst te verkrijgen materiaal Verklarende woordenlijst

4 Hoofdstuk 1 Inleiding De campagne Koelkast dicht! Om klimaatverandering tegen te gaan werkt Milieudefensie aan een structurele verandering in de manier waarop we energie opwekken en gebruiken. Door energieverspilling aan te pakken, blijven fossiele brandstoffen die klimaatverandering veroorzaken in de grond. Open koelingen in supermarkten vreten energie en zijn voor iedereen herkenbaar als energieverspilling. We komen allemaal weleens in een supermarkt. Koelingen afsluiten spaart energie en geld. Een aantal supermarkten is daar al mee begonnen. Andere supermarkten kunnen nu niet achterblijven. Milieudefensie roept met deze campagne supermarkten op hun koelingen af te dekken. Energieverspilling, waarom zou je? Koelkast dicht! De belangrijkste activiteit in deze campagne is dat we met vrijwilligers door heel het land de energiebesparing die mogelijk is in een supermarkt concreet gaan meten. Door bij supermarkten te gaan meten, laten we individuele supermarkten, maar ook de sector als geheel zien wat er voor besparing te halen is met zo'n voor de hand liggende maatregel. Wat wil Milieudefensie? supermarkten moeten hun koel- en vrieskasten overdag en ' s nachts afdekken. We vragen ze om een concrete datum te noemen wanneer ze daar toe overgaan. Gemeenten stimuleren supermarkten om de rendabele energiebesparingsmaatregelen te nemen en maken een prioriteit hiervan in hun gemeentelijk beleid In deze handleiding vind je achtergrondinformatie over supermarkten en koelingen (hoofdstuk 2) plus uitleg over hoe je mee kunt doen aan de meetacties om de mogelijke energiebesparing te meten bij een supermarkt (hoofdstuk 3). In hoofdstuk 4 staan ideeën om de resultaten van die meting bij de supermarkt bekend te maken en wat je kunt doen om jouw supermarkt in het zonnetje te zetten als die besluit over te gaan op dichte koelingen. Wat kan je van het bureau van Milieudefensie verwachten? Het campagneteam probeert op verschillende manieren om de lokale acties te versterken. Ten eerste zorgen we ervoor dat alle supermarktketens op de hoogte zijn van de metingen. Via de website houden we bij welke supermarkten al een dichte koeling hebben en waar door vrijwilligers gemeten is. Begin september zullen we een brief sturen naar gemeenten die nog niet actief hun supermarkten stimuleren om energiebesparende maatregelen te nemen (meer hierover in hoofdstuk 2). Verder zullen we waar mogelijk inspringen op landelijke actualiteiten die relevant zijn, zoals een supermarktketen die overstapt. Het campagneteam is er ook natuurlijk om lokale actievoerders direct van dienst te zijn met hun activiteiten. In de bijlage vind je een overzicht van materialen die je kunt bestellen of lenen. Er is ook een bescheiden budget beschikbaar voor ondersteuning van lokale acties. Voor vragen of opmerkingen kun je met iemand van het campagneteam contact opnemen via of de servicelijn

5 Het campagneteam bestaat uit: Anne Reijnders (achterbanmedewerker, contactpersoon vrijwilligers) Mark Herman (contactpersoon vrijwilligers) Job van Assem (projectleider) Willem Verhaak (woordvoerder) Pepijn Provoost (communicatie medewerker) Belangrijke data De campagne Koelkast dicht loopt tot eind dit jaar. In die periode kun je met ondersteuning van Milieudefensie aan de slag met het overhalen van jouw supermarkt en gemeente. Startactie in Utrecht 28 mei Meetperiode 28 mei-20 juni Deadline aanleveren meetgegevens 1 juli Energierapporten uiterlijk verspreid 15 juli Beloningsacties Koelkast dicht Als een winkel of keten omgaat Landelijke uitslag metingen nog te prikken datum tussen 15 juli en eind augustus Gemeenten ontvangen een brief van Milieudefensie begin september

6 Hoofdstuk 2 Achtergrondinfo Supermarkten en gesloten koelingen Landelijk beleid In 1999 maakte de supermarktbranche landelijk een aparte afspraak over energiebesparing de Meerjarenafspraak Energiebesparing Supermarkten (MJA). Daarin beloofde zij om in 2010 per jaar ongeveer 32 procent minder energie te gebruiken ten opzichte van Vijf jaar later bleek dat de branche veel te weinig ondernam om die doelstelling te halen en bleef steken op een besparing van slechts 4,7 procent. In 2007 is die besparing weliswaar gestegen naar 7,3 procent1 maar hiermee kan het doel van 32 procent in 2010 eigenlijk niet meer gehaald worden. De MJA loopt af in In de huidige MJA zijn echter geen maatregelen opgenomen indien supermarkten de doelstellingen niet halen. Ondertussen zijn gemeenten ambitieuzer geworden in hun klimaatdoelstellingen. Zij oefenen steeds meer druk op de supermarktbranche uit om energiebesparende maatregelen te nemen. Verschillende gemeenten hebben al het besluit genomen bij supermarkten aan te dringen om hun koel- en vriesmeubelen ook overdag af te dekken. Onder meer in Amsterdam, IJmond, Apeldoorn en Nijmegen2 kan vanaf 1 januari 2010 tegen de supermarkten opgetreden worden als zij hun koelkasten niet afdichten. Gemeenten kunnen namelijk via de Wet op Milieubeheer supermarktbedrijven er op aanspreken energiebesparende maatregelen te nemen die zich in vijf jaar terugverdienen. Er is echter veel discussie over wat de terugverdientijd is van koelingen afsluiten. De berekening hangt af van veel factoren, zoals het energielabel van een koelkast, winkelopeningstijden en voorspellingen over de ontwikkeling van energieprijzen. De supermarkten hebben het besluit van een aantal gemeenten om hen te verplichten hun koelmeubelen ook overdag af te dekken aangevochten tot aan de Raad van State. In het geval van Amsterdam en IJmond besloot de Raad in 2007 dat deze gemeenten de maatregel op mogen leggen, aangezien de terugverdientijd van de investering minder dan vijf jaar was. De Raad van State is vorig jaar op haar besluit over Amsterdam en IJmond teruggekomen. De terugverdientijd zou volgens nieuwe berekeningen 6,4 jaar bedragen. De 92 beschikkingen uit 2007 werden echter niet teruggedraaid en in deze supermarkten moet vanaf 2010 dagafdekking toegepast worden. Via de Energie Investerings Aftrek (EIA) kunnen supermarkten die investeren in gesloten koelingen korting krijgen op hun vennootschapsbelasting. Op landelijk niveau gaan er stemmen op om de regelgeving rondom de terugverdientijd te verruimen, zodat ook investeringen die zich in zeven jaar terugverdienen afgedwongen kunnen worden. Daarmee zou op dit dossier veel onduidelijkheid kunnen worden voorkomen. De milieuwinst van een gesloten koeling Supermarkten zijn grootverbruikers van energie. De gemiddelde supermarkt verbruikt tussen de 300 en 500 Mwh op jaarbasis.3 Ter vergelijking een gemiddelde huishouden gebruikt ruim 3000 kwh per jaar. Koeling en verlichting zijn de grootste posten van energiegebruik in een supermarkt. Bij een gemiddelde supermarkt komt 62% van het elektriciteitsverbruik voor rekening van koelen en vriezen. Het afsluiten van de koeling bespaart maar liefst 40-55% aan energie op koeling Onderzoek en haalbaarheid afdekking koel- en vriesmeubelen supermarkten, ECN 2006

7 Als een gemiddelde supermarkt haar koelingen zou afdekken, zou dat het stroomverbruik van 42 huishoudens schelen. Als alle supermarkten hun koelingen zouden afdekken besparen we evenveel energie als huishoudens verbruiken. Bijkomend voordeel van het afdekken is dat er minder bederf optreedt van de voedselproducten. Uit steekproeven van de Voedsel- en Warenautoriteit blijkt dat ruim een kwart van de producten in open koelingen te warm zijn.4 Minder weggegooid eten levert ook milieuwinst op omdat het energie kost om voedsel te produceren. Wat zegt de supermarkt? Tot voor kort waren supermarkten nogal huiverig om aan de slag te gaan met het sluiten van hun koelingen. Hun belangrijkste argument was dat het afdekken van de koelkasten voor omzetderving zorgt, omdat klanten een extra handeling moeten verrichten om hun boodschappen te kunnen doen. Er zijn steeds meer bewijzen dat dit niet zo is. Een EEI onderzoek onder supermarktmanagers vond dat: 70% van de supermarktmanagers met dagafdekking geeft aan dat de klanten dagafdekking als positief ervaren en 66,7% van de supermarktmanagers zonder dagafdekking geeft aan dat de klanten dagafdekking neutraal zouden ervaren. Een ruime meerderheid van beide groepen is positief tot neutraal over het ervaren van dagafdekking door klanten. 5 Voorlopers zoals supermarkt Deen in Noord-Holland die zijn koelkasten al heeft afgedekt, met op de deuren een sticker met de tekst Glas dicht, want alle beetjes helpen. Het spaart energie en zo houden we onze prijzen ook lekker laag. Deen zegt geen last te hebben van omzetderving. Als alle supermarkten in een gemeente de koelkasten afdekken, kan er sowieso geen sprake zijn van verschil in concurrentie. Steeds meer supermarkten laten zien dat ze bereid zijn om hun koelingen af te sluiten. Begin 2010 heeft de Milieudienst Amsterdam een convenant getekend met de supermarktketen Albert Heijn. Medio 2010 zijn ongeveer 200 Albert Heijn-winkels voorzien van deuren voor de wandkoelingen. De komende jaren gaat dat aantal gestaag groeien. In 2014 zijn alle wandkoelingen in Albert Heijnwinkels in heel Nederland afgedekt met deuren. Ook worden in 2010 landelijk de diepvrieskisten in de winkels afgedekt en van LED-verlichting voorzien.6 Supermarktketens Dirk, Digros en Bas hebben al 60% van hun koelingen afgedekt. Eind dit jaar zal dat 80% zijn en in 2013 volgen de laatste winkels Onderzoek dagafdekking bij supermarkten, EEI,

8 Hoofdstuk 3: Bij je supermarkt meten We vragen iedereen te meten tussen 28 mei en 20 juni. Jouw meting levert informatie op voor de supermarkt waar gemeten is en alle metingen dragen bij aan de landelijke analyse die Milieudefensie gaat maken. In dit hoofdstuk vind je alle informatie die je nodig hebt om de meting te verrichten. Stap 1: Stem af met andere meters in jouw gemeente Meld je aan als meter bij het landelijk bureau (als je dit nog niet gedaan hebt). Wij houden het overzicht bij van wie in welke plaats meet. Als er meer mensen in een plaats meten, brengen we die in contact met elkaar zodat er geen supermarkten dubbel gemeten worden. Stap 2: Kies een supermarkt Milieudefensie heeft dit voorjaar bij alle supermarktketens gevraagd hoe het zit met hun koelingen. Die resultaten zijn verwerkt in een Google Map op We meten alleen in supermarkten waar er nog niet is afgedekt of die nog niet hebben toegezegd dat ze gaan afdekken. We meten dus niet bij Albert Heijn, Digros, Bas en Dirk. Je kan natuurlijk ook bij bijvoorbeeld de natuurwinkel meten. Kijk op voor de meest actuele stand van zaken. Stap 3: Bereid je meting goed voor Bedenk of je gewoon gaat meten of dat je er gelijk een kleine actie van wilt maken door bijvoorbeeld informatiemateriaal aan omstanders uit te delen en/of de lokale media uit te nodigen. In beide gevallen lees je van tevoren de actiehandleiding goed door. Bekijk ook de meetinstructievideo op Zo weet je wat je gaat doen voordat je de supermarkt binnenstapt en heb je al het materiaal bij je. Dat voorkomt dat je met een mond vol tanden staat als iemand je aanspreekt en zorgt dat je in één keer de goede meting verricht. Stap 4: Meld je bij de supermarkt Het kantoor van Milieudefensie gaat ongeveer een week voor de meetperiode alle hoofdkantoren van de supermarktketens op de hoogte brengen van onze meetactie. We zorgen ook dat een aankondiging in het vakblad (Distrifood) van de supermarkten komt. Toch kan het zijn dat als jij de supermarkt binnenkomt, ze er niet van hebben gehoord. Vertel dat je meedoet aan een actie van Milieudefensie en leg in het kort uit wat je gaat doen (vertikale koelingen meten) en wat er met de gegevens gebeurd (energierapport maken van mogelijke energiebesparing). Wel handig is het om de supermarktmanager het informatieblad voor supermarkten te overhandigen. Daar staat alle informatie ook in. Dit informatieblad zit in de toolkit. Als de supermarktmanager je tegenhoudt, blijf je vriendelijk en stop je de meetactie. Laat het bureau van Milieudefensie dit wel weten via zodat we kunnen kijken of er wat aan te doen is. Stap 5: Koelingen (binnenkort) afgedekt? Kom je in een supermarkt die al is afgedekt? Of kom je in een supermarkt die zegt in 2010 nog te gaan afdekken? Meldt dat dan op de website Als je meer wilt doen, kun je deze supermarkt een raamsticker aanbieden (meer hierover in hoofdstuk 4). Bij een supermarkt die plannen blijkt te hebben om af te dekken, zou je kunnen aanbieden toch te meten, dan weten ze wat hun winkel kan besparen.

9 Stap 6: Het meten in de supermarkt Onze berekening van de mogelijke energiebesparing is gebaseerd op het totaal aantal strekkende meters verticale koeling in een supermarkt. We gaan dus de lengte meten van de verticale koelingen die nog niet zijn afgedekt (zie ook het voorbeeld hieronder). Voor de duidelijkheid: Vrieskisten, horizontale koelingen en kleine promotiebakken nemen we niet mee. Gebruik het papieren invulformulier uit de toolkit om de gegevens ter plekke in te vullen. Dit type koelingen gaan we meten

10 Deze soorten koelingen meten we niet Hoge koelingen die al voorzien zijn van dagafdekking Horizontale koel- en vriesvakken. Het maakt niet uit of deze afgesloten zijn of niet. Diverse soorten promotie koelingen. Supermarkten mogen een beperkte hoeveelheid open koelingen houden voor promotieacties.

11 Wil je meer weten over de methodiek die Milieudefensie gebruikt om de energiebesparing en terugverdientijd te berekenen? Op is de verantwoording te downloaden Stap 7: De meetgegevens doorgeven aan Milieudefensie Je kunt de meetgegevens via het invulformulier op Internet invoeren of op papier aan Milieudefensie doorgeven. Wij maken dan een energierapport voor jouw supermarkt. Als jouw gegevens voor 1 juli binnen zijn, kunnen we ze nog meenemen in de analyse voor het landelijke rapport over alle supermarkten. Anders komen ze alleen op de site te staan. Stap 8: Meer doen? Je kunt bijvoorbeeld de meetgegevens zelf aan jouw supermarkt doorgeven, je gemeente vragen supermarkten aan te spreken of meedoen aan de acties om supermarkten die gaan afdekken in het zonnetje te zetten. In hoofdstuk 4 meer hierover.

12 Hoofdstuk 4: Wil je meer doen? Overhandig zelf de meetgegevens aan jouw supermarkt Milieudefensie maakt voor alle supermarkten waar gemeten wordt een persoonlijk energierapport met daarin informatie over het afdekken van koelingen in het algemeen en hoeveel energie er te besparen is door de koelingen af te dekken in de gemeten supermarkt. Het energierapport is ook directe een oproep om de koelingen zo snel mogelijk te sluiten. Het maakt natuurlijk het meeste indruk op een supermarkt als vrijwilligers die gemeten hebben, die zelf aanbieden aan de supermarkt. Dat geeft ook de mogelijkheid om er bijvoorbeeld lokale media bij te halen. Voor advies en ideeën hierover kun je met het campagneteam contact opnemen. Het is ook een optie om het energierapport op te sturen met een persoonlijke opmerking. Wil je niet zelf de gegevens aanbieden, dan zal Milieudefensie vanuit het landelijk kantoor het rapport opsturen. We proberen uiterlijk twee weken na het einde van de meetperiode alle energierapporten de deur uit te hebben. Heb je het rapport eerder nodig omdat je het wilt aanbieden, laat dat even weten. We vragen wel of je het rapport uiterlijk eind augustus (maar het liefst eerder) wilt aanbieden. Beloon de overstappers Het kan zijn dat je bij het meten ontdekt dat jouw supermarkt al plannen heeft om binnenkort te gaan afdekken of zelfs al deels afgedekt is. Voor deze supermarkten heeft Milieudefensie een raamsticker ontwikkeld die je kunt overhandigen. Wat ook kan is dat er de komende maanden een supermarkt waar je hebt gemeten het besluit neemt om haar koelingen dicht te doen. Als een hele keten een besluit neemt, dan proberen we in zo veel mogelijk plaatsen tegelijk voor die keten een felicitatieactie te organiseren. Bijvoorbeeld door een taart of ijsjes aan te bieden samen met de sticker. Meer informatie hierover volgt als het zover is.

13 Aan de slag met je gemeente Je kunt ook aan jouw gemeente vragen of ze de supermarkten kunnen gaan stimuleren koelingen af te dekken. Milieudefensie doet begin september een oproep aan alle gemeenten die daar nog niet mee bezig zijn. Wil je als lokale vrijwilliger die oproep met lokale activiteiten ondersteunen, neem dan contact op met het campagneteam voor ideeën hierover. Van de volgende gemeenten weten we dat ze al iets doen op dit onderwerp. Dat varieert van een keer kijken hoe het gesteld is met de koelingen tot een verbod. Het is geen totaaloverzicht. Milieudienst Amsterdam (Amsterdam en alle stadsdelen), Milieudienst IJmond (gemeente Beverwijk, Heemskerk, Velsen en Uitgeest), Milieudienst West-Holland (Alphen aan den Rijn, Kaag en Braassem, Leiden, Leiderdorp, Nieuwkoop, Oegstgeest, Rijnwoude, Teylingen en Zoeterwoude), gemeentelijke samenwerkingsverband MARN (Nijmegen, West Maas en Waal, Druten, Beuningen, Wijchen, Ubbergen, Millingen aan de Rijn, Groesbeek, Mook en Middelaar, Heumen), Apeldoorn, Regio Noord-Veluwe en de gemeente Ermelo, Veldhoven, Heerhugowaard,Haarlem, Den Helder, Apeldoorn, Gouda, Rotterdam, Ede, Bussum/Naarden, s-hertogenbosch, Breda, Schijndel, regio Amstelland-Meerlanden (Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn), Utrecht, Milieudienst Noord-West Utrecht (Abcoude, Breukelen, De Ronde Venen, Loenen, Maarssen, Montfoort, Oudewater en Woerden), Amersfoort, Baarn, Bunschoten, Eemnes, Leusden, Soest en Woudenberg. Lijst te verkrijgen materiaal Onderstaand materiaal is op te vragen via of door de servicelijn van Milieudefensie te bellen op Te bestellen invulformulier meetgegevens koelkastdicht flyers voor winkelend publiek informatie blad supermarkt koelkaststicker Energieverspilling, waarom zou je? (om uit te reiken aan supermarkten die besluiten hun koeling af te dekken) zwarte ballonnen met gele opdruk CO2 Online (www.milieudefensie.nl/koelkastdicht) meetinstructievideo verklaring meetmethodiek Google Map van metingen en waar koelingen zijn afgesloten Te leen diverse materiaal met Milieudefensie logo zoals vlaggen, T-shirts, bodywarmers, truien pinguinpakken Andere Milieudefensie activiteiten Milieudefensie organiseert acties op verschillende thema's. In 2010 kun je bijvoorbeeld meedoen aan de volgende acties: handtekeningen verzamelen om Shell op te roepen te stoppen met affakkelen van gas in Nigeria, Earth Alarms (regelmatige briefschrijfacties)en de Ekotellingen. Wil je hier meer over weten, stuur een mailtje naar: volg ons op Facebook en Twitter of bel de servicelijn op

14 Verklarende woordenlijst dagafdekking Permanente afdekking voor koel- en vriesmeubelen. nachtafdekking Afdekking voor koel- en vriesmeubelen buiten de openingstijd van een winkel. Dit zijn vaak een soort rolluiken. De terugverdientijd van deze afdekking is korter dan die van dagafdekking. Milieudefensie gaat er in haar berekening van uit dat alle supermarkten die al hebben. Wet Milieubeheer Wet die de effecten van bedrijfsactiviteiten op het milieu regelt. Supermarkten hebben een vergunning op grond van deze wet. De Wet Milieubeheer stelt gemeenten in staat om rendabele energiebesparende maatregelen bij bedrijven af te dwingen. Rendabele maatregelen hebben een terugverdientijd van maximaal 5 jaar. grootverbruiker Elektriciteitverbruikers die meer dan kwh of m3 gas per jaar gebruiken een lager tarief dan huishoudelijke gebruikers. Supermarkten vallen in de categorie grootverbruiker. MJA (Meerjarenafspraak) Convenant tussen landelijke overheid en brancheorganisatie van supermarkten, de Centraal Bureau voor Levenmiddelen. Daarin beloofde de branche om in procent energie efficiency te behalen ten opzichte van terugverdiendtijd Het aantal jaar dat nodig is om de kosten van een investering terug te verdienen verticale koelmeubelen Kasten met schappen, worden ook wel verticale wandkoelingen genoemd horizontale koelmeubelen Bakken Energie Investeringsaftrek (EIA) Fiscale aftrekmogelijkheid voor ondernemers die investeren in energiebesparende maatregelen zoals het afdekken van koelingen.

Energieverspilling, waarom zou je? Koelkast dicht! Rapport over energieverspilling door open koelingen in supermarkten

Energieverspilling, waarom zou je? Koelkast dicht! Rapport over energieverspilling door open koelingen in supermarkten Energieverspilling, waarom zou je? Koelkast dicht! Rapport over energieverspilling door open koelingen in supermarkten COLOFON Tekst: Nikolaas Rammelt Redactie: Willem Verhaak, Anne van Mierlo Vormgeving:

Nadere informatie

Met een energiezuinige winkel klaar voor de toekomst! PGGM overleg 15 april 2010

Met een energiezuinige winkel klaar voor de toekomst! PGGM overleg 15 april 2010 Met een energiezuinige winkel klaar voor de toekomst! PGGM overleg 15 april 2010 Agenda 1. Beleid Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2. Energiebesparing in winkels 3. Convenant Energiebesparing in

Nadere informatie

CONVENANT ENERGIEBESPARING BIJ SUPERMARKTEN

CONVENANT ENERGIEBESPARING BIJ SUPERMARKTEN CONVENANT ENERGIEBESPARING BIJ SUPERMARKTEN Partijen: 1. De ondememingen die tot dit convenant zijn toegetreden, hierna te noemen: de onderneming; 2. De gemeenten en milieudiensten die tot dit convenant

Nadere informatie

DAGAFDEKKING Stand van zaken 2009 5 februari 2009

DAGAFDEKKING Stand van zaken 2009 5 februari 2009 DAGAFDEKKING Stand van zaken 2009 5 februari 2009 Patrick Teunissen p.teunissen@dmb.amsterdam.nl 020-5513948 1 TOELICHTING Algemeen: uitspraken Raad van State Dagafdekking per relevant aspect voor de tvt

Nadere informatie

Achtergrondinformatie The Bet

Achtergrondinformatie The Bet Achtergrondinformatie The Bet Wedden dat het ons lukt in 2 maanden 8 % CO 2 te besparen! In 1997 spraken bijna alle landen in het Japanse Kyoto af hoeveel CO 2 zij moesten besparen om het broeikaseffect

Nadere informatie

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012

VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012 Energy Services Verhoef BV VOORTGANGSRAPPORTAGE ONTWIKKELING ENERGIE-EFFICIENTIE IN DE SUPERMARKTSECTOR OVER HET JAAR 2012 Concept, 21 mei 2013 Opgesteld door Energy Services Verhoef BV in opdracht van

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Uw retailpartner in energiezuinige maatregelen!

Uw retailpartner in energiezuinige maatregelen! Uw retailpartner in energiezuinige maatregelen! www.estem.eu ESTEM is uw partner voor advies, levering, montage en monitoring van energiebesparende systemen. ESTEM is toonaangevend op het gebied van klantvriendelijke

Nadere informatie

1 punt per m 2. 0,75 punt per m 2. 2 punten 1 punt * eengezins woning 44 40 36 32 22 14 8 4

1 punt per m 2. 0,75 punt per m 2. 2 punten 1 punt * eengezins woning 44 40 36 32 22 14 8 4 Puntensysteem voor : - huurovereenkomsten voor een woning met een energielabel (ongeacht wanneer de uurovereenkomst is ingegaan) - en voor alle huurovereenkomsten die op of na 1 januari 2008 zijn ingegaan

Nadere informatie

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3.

Ik kan de meeste energie besparen door de volgende maatregel(en) toe te passen: 1. 2. 3. Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. CO₂ uitstoot (ton per jaar ) Investeringen

Nadere informatie

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad

Werkblad huismodule. Quintel Intelligence. Antwoordblad Antwoordblad Opdracht 1 Noteer de startwaarden en scores Kijk bij het dashboard. Noteer de startwaarden en scores die je hier ziet staan in de tabel hieronder. Dashboard onderdelen CO₂ uitstoot (ton per

Nadere informatie

Evaluatie Convenant Energiebesparing bij Supermarkten

Evaluatie Convenant Energiebesparing bij Supermarkten Evaluatie Convenant Energiebesparing bij Supermarkten Een Superkoele oplossing! November 2015 Auteurs Omgevingsdienst IJmond Ria Blokker Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied Marlies Lambregts Met medewerking

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen

Praktische tips voor klimaat en portemonnee. Klimaatsparen Praktische s voor klimaat en portemonnee Klimaatsparen CO 2 en geld besparen De gemiddelde Nederlander stoot per jaar 12.000 kg CO 2 uit (28.000 kg CO 2 per huishouden). De meeste kilo s gaan op aan verwarming,

Nadere informatie

Uitleg Jeugd Sponsor Actie 2014 voor deelnemende verenigingen

Uitleg Jeugd Sponsor Actie 2014 voor deelnemende verenigingen Uitleg Jeugd Sponsor Actie 2014 voor deelnemende verenigingen Super leuk dat jullie vereniging meedoet aan de Jeugd Sponsor Actie 2014! We zijn er van overtuigd dat de vernieuwde Jeugd Sponsor Actie een

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Besparingtips voor productkoeling Productkoeling

Nadere informatie

Leges gastouder Landelijk Register Kinderopvang

Leges gastouder Landelijk Register Kinderopvang Leges gastouder Landelijk Register Kinderopvang Leges gastouder Landelijk Register Kinderopvang Leges gastouder Landelijk Register Kinderopvang en Peuterspeelzalen Sommige gemeenten brengen leges in rekening

Nadere informatie

Notitie Startersfonds provincie Utrecht 2009

Notitie Startersfonds provincie Utrecht 2009 Notitie Startersfonds provincie Utrecht 2009 Achtergrond Startersfonds Door de sterk gestegen koopprijzen op de woningmarkt is het voor startende huishoudens met meestal een bescheiden inkomen bijna onmogelijk

Nadere informatie

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar

Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Check uw koeling en bespaar zo 1.000 per jaar Praktische checklist en reminderstickers Besparingstips voor productkoeling Let op ijsaanslag en onderneem actie Rekenvoordeel supermarkt Een supermarkt van

Nadere informatie

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011

EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 EKO-tellingen in de supermarkt 2011 Mede mogelijk gemaakt met steun van het Ministerie van Buitenlandse Zaken (SBOS) 3 november 2011 Voor het veertiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Inleiding

Inhoudsopgave. Inleiding Handboek Inhoudsopgave Inleiding... 1 Thema... 2 1. Aan de slag... 3 2. Waar beginnen?... 4 2.1 WANNEER?... 4 2.2 AANMELDEN ALS ORGANISATOR... 5 2.3 SAMENSTELLEN VAN EEN TEAM... 5 2.4 WAARVOOR MOETEN WE

Nadere informatie

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt

Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt Uitkomsten EKO-tellingen 2013 Editie zestien EKO-tellingen in de supermarkt 7 november 2013 Voor het zestiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal biologische en fairtrade producten in de

Nadere informatie

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS

CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS CRITERIA PRODUCTRATING INBOEDELVERZEKERING PRIJS Om tot de ProductRating Prijs te komen heeft MoneyView de gemiddelde marktpositie van elk product berekend over 28.656 fictieve klantprofielen. Deze klantprofielen

Nadere informatie

Je naam Je naam. in de Verwijsindex. Wat betekent dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar

Je naam Je naam. in de Verwijsindex. Wat betekent dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar Je naam Je naam in de Verwijsindex Wat betekent dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar Je naam in de Verwijsindex, wat betekent dat? Met de meeste kinderen en jongeren van 0 tot

Nadere informatie

Onderzoek haalbaarheid afdekking koel- en vriesmeubelen in supermarkten F.A.T.M. Ligthart

Onderzoek haalbaarheid afdekking koel- en vriesmeubelen in supermarkten F.A.T.M. Ligthart ECN-C--06-048 Onderzoek haalbaarheid afdekking koel- en vriesmeubelen in supermarkten F.A.T.M. Ligthart Juli 2006 Verantwoording Dit rapport is gemaakt in opdracht van de Dienst Milieu en Bouwtoezicht

Nadere informatie

GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE

GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE GEWIJZIGDE ADVERTENTIESLUITTIJDEN EN UITGAVEN ROND DE FEESTDAGEN HUIS-AAN-HUISKRANTEN HOLLAND COMBINATIE Maandag 21 april (2 e paasdag) zijn onze kantoren gesloten. Regio Editie Titelcode Verschijning

Nadere informatie

Investering grootste drempel om energie te besparen

Investering grootste drempel om energie te besparen Digitale nieuwsbrief juni 2013 MKB Green Deals in trek bij ondernemers De MKB Green Deals blijken een succes. Er doen 625 mkb-bedrijven mee aan het project, samen goed voor een besparingspotentieel vergelijkbaar

Nadere informatie

382,40 per inwoner 2/5 WMO 14.127.768,00 382,40 per inwoner 2/5 werk 14.127.768,00

382,40 per inwoner 2/5 WMO 14.127.768,00 382,40 per inwoner 2/5 werk 14.127.768,00 Gelderland Gemeente Aalten Inwoners 27.025 extra gelden 3D voor gemeenten 956,00 per inwoner 25.835.900,00 per jaar 191,20 per inwoner 1/5 jeugd 5.167.180,00 382,40 per inwoner 2/5 WMO 10.334.360,00 382,40

Nadere informatie

Actief bezig met de I-CE!

Actief bezig met de I-CE! Actief bezig met de I-CE! Speciaal voor dorpshuizen heeft inrg een aantal leuke tips en weetjes over energiebesparing verzameld! In deze mail geeft inrg een aantal tips en weetjes over de I-CE die onlangs

Nadere informatie

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015

Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Vereniging Amersfoort Bedrijven (VAB) Dinsdag 3 maart 2015 Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Elke bijdrage is er één Kenniscentrum Duurzaam Bouwen Een unieke samenwerking van Amersfoortse bedrijven die:» Elkaar

Nadere informatie

BINNEN DE REGIO VAN DE KLEINE PRINS

BINNEN DE REGIO VAN DE KLEINE PRINS Versie 28-11-2012 OVERZICHT SAMENWERKINGSVERBANDEN PASSEND ONDERWIJS BINNEN DE REGIO VAN DE KLEINE PRINS HUIDIGE SAMENWERKINGSVERBANDEN LEERLINGAANTALLEN OP DE SCHOLEN EN BINNEN DE AMBULANTE BEGELEIDING

Nadere informatie

Succesvol campagne voeren

Succesvol campagne voeren Succesvol campagne voeren Spread the word, spread the feeling! Campagne voeren: íedereen kan het! In deze toolkit vind je tips voor het campagne voeren. Dit is gegarandeerd het leukste onderdeel van jouw

Nadere informatie

Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas

Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas Van asbestsanering tot zonnedak: een totaaloplossing zonder poespas Haal rendement uit uw nieuwe dakbedekking: kies voor de zon! Duurzaam ondernemen is van deze tijd. Groene energie is van deze tijd. Asbest

Nadere informatie

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje

Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje ENERGIE Wat moet je doen? Lees de informatie in dit pakketje Zoek meer informatie op de computer en bekijk filmpjes over het onderwerp (achterin deze lesbrief staan websites en links voor filmpjes) Overleg

Nadere informatie

Activiteitenbesluit Wet milieubeheer

Activiteitenbesluit Wet milieubeheer Activiteitenbesluit Wet milieubeheer De kennis, knoet en honingversie! Praktijkseminar Installatiesector 11 oktober 2011 p.teunissen@dmb.amsterdam.nl Wet milieubeheer Bescherming milieu Voormalige Hinderwetaspecten:

Nadere informatie

Tips en Tricks voor sponsorwerving

Tips en Tricks voor sponsorwerving Tips en Tricks voor sponsorwerving Je gaat op bouwreis en maakt gebruik van de sponsortool, of je bouwt virtuele huisjes op Bouwmee, bijvoorbeeld omdat je voor Habitat meedoet aan een evenement. Alles

Nadere informatie

MPZ draaiboek energiecampagne zorgsector

MPZ draaiboek energiecampagne zorgsector MPZ draaiboek energiecampagne zorgsector Zorg voor Energie MPZ Adriaan van Engelen Versie 2; 8 oktober 2012 (deze versie wordt na 2012 verder aangevuld) 1 Inleiding De Werkgroep Energie van Milieu Platform

Nadere informatie

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012

RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 RAPPORTAGE EMISSIEBEHEER RIOLERING 2012 Archimedesweg 1 CORSA nummer: 14.48265 postadres: versie: Definitief postbus 156 auteur: Irene van der Stap 2300 AD Leiden oplage: Digitaal telefoon (071) 3 063

Nadere informatie

ROMS interieur & display makers

ROMS interieur & display makers Gespreksverslag januari 2013 Duurzaamheid ROMS interieur & display makers Waarderveldseweg 97 Dhr. O. Meijer 023-5347284 oscar@roms.nl Rinco Bakker 06 532 95 684 energiecoach@parkmanagement.nl Aanleiding:

Nadere informatie

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl

Bespaar-toptips. die watt opleveren. samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptips die watt opleveren samen@heuvelrugenergie.nl www.heuvelrugenergie.nl Bespaar-toptip 1 Waterbesparende douchekop (max. 8L per minuut doe de emmerproef om dit te testen) ± 90 p.j. De groenste

Nadere informatie

Zonnepanelen op school. Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen. Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen

Zonnepanelen op school. Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen. Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen Zonnepanelen op school Team 1: Meten Onderzoek naar de opbrengst van zonnepanelen Jullie gaan meten wat zonnepanelen aan energie opbrengen 1. SAMENWERKEN IN EEN TEAM Jullie gaan samenwerken in een team.

Nadere informatie

Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011. Gemeente s-hertogenbosch

Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011. Gemeente s-hertogenbosch Mening inwoners over energiebesparing en duurzame energie Omnibusonderzoek 2011 Gemeente s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek&Statistiek Januari 2012 Samenvatting In het Omnibusonderzoek van 2011 onder bewoners

Nadere informatie

Uitkomsten EKO-tellingen 2012 Al voor de vijftiende keer EKO-tellingen in de supermarkt

Uitkomsten EKO-tellingen 2012 Al voor de vijftiende keer EKO-tellingen in de supermarkt Uitkomsten EKO-tellingen 2012 Al voor de vijftiende keer EKO-tellingen in de supermarkt 1 november 2012 Al voor het vijftiende opeenvolgende jaar heeft Milieudefensie het aantal biologische en fairtrade

Nadere informatie

DE AARDE IS OOK. TOOLKIT: TIPS & IDEEëN VOOR VRIJWILLIGERS. Mueller/GP

DE AARDE IS OOK. TOOLKIT: TIPS & IDEEëN VOOR VRIJWILLIGERS. Mueller/GP DE AARDE IS OOK TOOLKIT: TIPS & IDEEëN VOOR VRIJWILLIGERS Mueller/GP Wilkins/GP Een wereld die draait op schone energie, met rijke bossen en oceanen vol leven. Dat is de wereld volgens Greenpeace. We doen

Nadere informatie

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed

Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Toelichting op de aanpak van de gemeente Breda Marcel van Embden (projectleider afdeling Vastgoedbeheer) Inhoud Klimaatnota gemeente Breda Wat is de insteek bij het

Nadere informatie

LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES

LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES LANDELIJKE VERSPREIDING POSTERS, FLYERS EN MAGAZINES Hieronder volgt een overzicht van de aantallen posters en flyers in de meest gevraagde steden alsmede de tarieven die we hiervoor hanteren. We zijn

Nadere informatie

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen

Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen Door: Vincent Damen Ninja Hogenbirk Roel Theeuwen 31 mei 2012 INHOUDSOPGAVE Inleiding... 3 1. Totale resultaten... 4 1.1 Elektriciteitsverbruik... 4 1.2 Gasverbruik... 4 1.3 Warmteverbruik... 4 1.4 Totaalverbruik

Nadere informatie

BEN JIJ DE GROENE KAMPIOEN? SSDW FCD DTC SKDD

BEN JIJ DE GROENE KAMPIOEN? SSDW FCD DTC SKDD BEN JIJ DE GROENE KAMPIOEN? SSDW FCD DTC SKDD Ben jij de Groene Kampioen? Traditionele energiebronnen zoals olie en gas raken op. Onze kinderen hebben recht op een duurzaam leven. We moeten dus gebruik

Nadere informatie

Groepsaankoop groene stroom Help je bedrijven besparen!

Groepsaankoop groene stroom Help je bedrijven besparen! Groepsaankoop groene stroom Help je bedrijven besparen! Milieubewuste bedrijven zijn goud waard. Motiveer ze daarom om zich in te schrijven voor de groepsaankoop van 100% groene stroom en aardgas, in samenwerking

Nadere informatie

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn.

Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. DOSSIER Kleine windmolens Als u zelf elektriciteit wilt opwekken, kan een kleine windmolen een mogelijkheid zijn. Er zijn veel typen windmolens op de markt, met mast, zonder mast, horizontaal of verticaal.

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

ENERGIELABELS ONDER DE LOEP

ENERGIELABELS ONDER DE LOEP ENERGIELABELS ONDER DE LOEP Thema Energiegebruik Onderwerp Leeftijd Duurzame Ontwikkeling Energiebesparing Hernieuwbare energie Verkeer en vervoer Verwarming/Koeling Warm water CO2-zuinig vervoer Verlichting

Nadere informatie

Vereniging Eigen Huis - Rioolheffing steekproef 109 gemeenten (per november 2014)

Vereniging Eigen Huis - Rioolheffing steekproef 109 gemeenten (per november 2014) Vereniging Eigen Huis - Rioolheffing steekproef 109 gemeenten (per november 2014) Ranglijst rioolheffing Gemeente Rioolheffing Meerpersoons 2014 Rioolheffing Meerpersoons 2015 Verandering Rioolheffing

Nadere informatie

Energiebesparing Voortgezet en hoger onderwijs

Energiebesparing Voortgezet en hoger onderwijs Energiebesparing Voortgezet en hoger onderwijs Rotterdam en regio Rijnmond Auteur : Christian de Laat Willem de Neve Documentnummer : 20957328 Afdeling : Rotterdam en Regiogemeenten Datum : september 2009

Nadere informatie

MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs

MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs MJA-Sectorrapport 2012 Wetenschappelijk onderwijs Colofon Projectnaam: MJA-monitoring Wetenschappelijk onderwijs Datum: 16 mei 2013 Status: Eindversie Kenmerk: 1235678/223/BHW/AB/157005 Contactpersoon:

Nadere informatie

Herkomsttabellen Utrecht Randstad Koopstromenonderzoek 2011

Herkomsttabellen Utrecht Randstad Koopstromenonderzoek 2011 Herkomsttabellen Utrecht Randstad Koopstromenonderzoek 2011 Gemeenten en aankooplocaties, dagelijkse & niet-dagelijkse sector Colofon Opdrachtgever Provincie Zuid-Holland Provincie Noord-Holland Provincie

Nadere informatie

Kindervergadering Zo gaat het bij ons!

Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Kindervergadering Zo gaat het bij ons! Introductie voor de groepsleiding Is kinderinspraak belangrijk? Denken vanuit de groep is logisch en praktisch, maar toch

Nadere informatie

Middels deze brief informeren wij u over de publiciteitscampagne(s) rondom het Advies-en Steunpunt Huiselijk Geweld (ASHG) Gelderland-Zuid.

Middels deze brief informeren wij u over de publiciteitscampagne(s) rondom het Advies-en Steunpunt Huiselijk Geweld (ASHG) Gelderland-Zuid. Directie Inwoners Beleid & Realisatie Beleidsrealisatie & verantwoording Ingekomen stuk D12 Aan de gemeenteraad van Nijmegen Korte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefoon (024) 329 90 00 Telefax (024)

Nadere informatie

Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s

Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Gelderse Aanval op de Uitval Cijfers over voortijdig schoolverlaten in de Gelderse regio s Jorike Smeitnk Wilmie van der Kuil November 2009 Rapport 08-0734c l JorSm-av l 01 Inhoud Leeswijzer... 5 1. Algemeen

Nadere informatie

Wat levert het de school en de kinderen op om hieraan mee te doen?

Wat levert het de school en de kinderen op om hieraan mee te doen? Veelgestelde vragen We kunnen ons voorstellen dat je na het lezen van alle informatie nog steeds vragen hebt. Daarom hebben we hier een en ander voor je op een rijtje gezet. Staat jouw vraag er niet bij?

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Samenwerking ICT regio Nijmegen

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Samenwerking ICT regio Nijmegen Openbaar Onderwerp Samenwerking ICT regio Nijmegen Programma / Programmanummer Facilitaire Diensten / 1043 BW-nummer Portefeuillehouder B. Jeene Samenvatting Gemeenten staan de komende jaren voor nieuwe

Nadere informatie

Zonne-energie financieel

Zonne-energie financieel Zijtak OZ 39 7833 AN Nieuw Amsterdam Tel: 0591 532347 E mail: info@zon-panelen.nl Zonne-energie financieel Deze handleiding geeft een overzicht van het financiële plaatje van zonnestroom voor particulieren,

Nadere informatie

DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN. Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/

DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN. Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/ DIT IS VERSIE 1.0 VAN DE 47 TIPS OM EEN SUCCESVOL KUNSTENAAR TE WORDEN Download de nieuwste versie op http://dekunstbv.nl/tips-kunst-en-ondernemen/ Disclaimer: Bij het samenstellen van deze 47 tips is

Nadere informatie

Oplegvel. 1. Onderwerp Informatiemanagement Jeugdhulp. 2. Rol van het samenwerkingsorgaan

Oplegvel. 1. Onderwerp Informatiemanagement Jeugdhulp. 2. Rol van het samenwerkingsorgaan In Holland Rijnland werken samen: Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Teylingen, Voorschoten en Zoeterwoude

Nadere informatie

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013

Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 Groepsaankoop 100 % groene stroom en aardgas 2013 1 Waarom deelnemen? 1) 100% Groene stroom: afkomstig is uit hernieuwbare energiebronnen -onuitputtelijk -zon, wind, biomassa, biogas, waterkracht, getijdenenergie

Nadere informatie

Uw kind. in de Verwijsindex. Wat betekent dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar

Uw kind. in de Verwijsindex. Wat betekent dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar Uw kind in de Verwijsindex Wat betekent dat? Verwijsindex Regio Nijmegen voor jeugdigen van 0-23 jaar Uw kind in de Verwijsindex, wat betekent dat? Met de meeste kinderen en jongeren van 0 tot 23 jaar

Nadere informatie

50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen

50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen 50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen EcoTL4you Slijpkruikweg 54 6712 DL Ede E info@ecotl4you.nl T +31 (0)318-463191 F +31 (0)318-416922 KVK 09190364 Onderdeel van

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Quickscan energiebesparing

Quickscan energiebesparing Quickscan energiebesparing Golf Club Zeegersloot Kromme Aarweg 5 Alphen a/d Rijn Samen op weg naar 30% besparing! ~ 1 15 maart 2013 Inleiding Als relatie van etb a. hogenes bv heeft u gebruik gemaakt van

Nadere informatie

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer

Samen besparen we ons rijk. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Samen besparen we ons rijk Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Rentree. thuis in Deventer Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

Aanbod bedrijventerreinen

Aanbod bedrijventerreinen Staat van 2014 Aanbod bedrijventerreinen Wat is de index van het uitgeefbare oppervlak (2002 = 100)? Ten opzichte van 2002 is er nog 57% uitgeefbaar terrein over Vergelijking in de tijd (Index uitgeefbaar

Nadere informatie

Toolkit werven en behouden van vrijwilligers

Toolkit werven en behouden van vrijwilligers Toolkit werven en behouden van vrijwilligers WERVEN Jaarlijks moeten nieuwe collectanten geworven worden om de collectanten die stoppen te vervangen. Daarnaast is de optelsom eenvoudig: hoe meer collectanten,

Nadere informatie

Facebook, Twitter en andere Sociale Media

Facebook, Twitter en andere Sociale Media Facebook, Twitter en andere Sociale Media Sociale Media zijn belangrijke promotiemiddelen geworden. Facebook, Twitter, Pinterest, Instagram, Hyves en LinkedIn zijn voorbeelden van Sociale Media op het

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING VMBO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING Mensen maken op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen: aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen ontstaan uit resten

Nadere informatie

50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen

50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen 50% energiebesparing Terugverdientijd < 1 jaar Past in bestaande armaturen EcoTL4you Slijpkruikweg 54 6712 DL Ede E info@ecotl4you.nl T +31 (0)318-463191 F +31 (0)318-416922 KVK 09190364 Onderdeel van

Nadere informatie

HANDLEIDING. Energievergelijker van. Copyright 2016 by onlineenergievergelijker.nl

HANDLEIDING. Energievergelijker van. Copyright 2016 by onlineenergievergelijker.nl HANDLEIDING Energievergelijker van Copyright 2016 by Inhoudsopgave 1. Inhoudsopgave pag. 2 2. Voorwoord pag. 3 3. Start vergelijking pag. 4 3.1 Postcode en Huisnummer pag. 4 3.2 Woonsituatie pag. 4 3.4

Nadere informatie

Betaal niet teveel... ziet u afspraken tussen bedrijven bij aanbestedingen? Meld ze bij ACM. Kansen & keuzes. voor bedrijven en consumenten

Betaal niet teveel... ziet u afspraken tussen bedrijven bij aanbestedingen? Meld ze bij ACM. Kansen & keuzes. voor bedrijven en consumenten Betaal niet teveel... ziet u afspraken tussen bedrijven bij aanbestedingen? Meld ze bij ACM Kansen & keuzes voor bedrijven en consumenten Waarom krijgt u deze folder? U bent inkoper van een bedrijf of

Nadere informatie

Informatie ambassadeurs WK en EK

Informatie ambassadeurs WK en EK Beste ambassadeur! Bedankt voor jullie komst zondag 4 januari tijdens het NK Beachvolleybal! Een prachtige kick- off van het bijzondere jaar dat ons te wachten staat! Tijdens de inspiratiesessie onder

Nadere informatie

REFERENTIELIJST GEMEENTEN. Bestuurssecretaresse. Teamleider Bestuurssecretariaat. Directiesecretaresse. Procesbegeleider Agendakamer.

REFERENTIELIJST GEMEENTEN. Bestuurssecretaresse. Teamleider Bestuurssecretariaat. Directiesecretaresse. Procesbegeleider Agendakamer. REFERENTIELIJST GEMEENTEN Almere Teamleider Bestuurssecretariaat Alkmaar Procesbegeleider Agendakamer Teamleider Amersfoort Amsterdam Amsterdam Dienst ICT Directie- bestuurssecretaresse Amsterdam Dienst

Nadere informatie

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden

SLIMME. LED-verlichting op sportvelden -150 SLIMME PARKEN LED-verlichting op sportvelden Wat? Veel sportverenigingen staan voor de keuze om te investeren in verlichting. Dit document is een tool waarmee clubs de kosten en maatschappelijke aspecten

Nadere informatie

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver

Spaar energie! Wat is energie? Zelf aan de slag. Waarom energie besparen? Sommige centrales die elektriciteit. Stijn Dekelver Stijn Dekelver De maand oktober is al enkele jaren de maand van de energiebesparing. De overheid roept dan alle mensen in Vlaanderen op om zuinig om te gaan met energie. Sommige centrales die elektriciteit

Nadere informatie

Leden GV Centric 2015 Belastingsamenwerking Rivierenland Bestuursdienst Ommen-Hardenberg De Friese Meren Gemeenschappelijk Belastingkantoor

Leden GV Centric 2015 Belastingsamenwerking Rivierenland Bestuursdienst Ommen-Hardenberg De Friese Meren Gemeenschappelijk Belastingkantoor Leden GV Centric 2015 Belastingsamenwerking Rivierenland Bestuursdienst Ommen-Hardenberg De Friese Meren Gemeenschappelijk Belastingkantoor Lococensus-Tricijn Gemeenschappelijke Regeling A2 Gemeenten Gemeente

Nadere informatie

Bedrijf X. Besparingsanalyse. Datum: 13 november 2014. Van A tot LED Alpherbrink 1 2741 MH Waddinxveen. info@vanatotled.

Bedrijf X. Besparingsanalyse. Datum: 13 november 2014. Van A tot LED Alpherbrink 1 2741 MH Waddinxveen. info@vanatotled. Bedrijf X Besparingsanalyse Datum: 13 november 2014 Van A tot LED Alpherbrink 1 2741 MH Waddinxveen info@vanatotled.nl 0182 76 00 33 www.vanatotled.nl Kvk: 57479054 Inleiding U heeft er vast wel eens over

Nadere informatie

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek!

WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! WKK: de energiebesparingtechnologie bij uitstek! Deze notitie belicht puntsgewijs de grote rol van WKK bij energiebesparing/emissiereductie. Achtereenvolgens worden de volgende punten besproken en onderbouwd:

Nadere informatie

Kantorenmonitor Holland Rijnland

Kantorenmonitor Holland Rijnland Kantorenmonitor Holland Rijnland Inhoud Voorwoord 4 Inleiding 4 Kantorenvoorraad in Holland Rijnland 7 Bestaande kantorenvoorraad 7 Kantoren 8 Kantorenstand 9 Ontwikkelingen in 21, 211 en 212 12 Kantorenvoorraad

Nadere informatie

Dag strippenkaart. Hallo OV-chipkaart. Vanaf 19 mei 2011 is de strippenkaart niet meer geldig. Kijk op ov-chipkaart.nl/zuidholland

Dag strippenkaart. Hallo OV-chipkaart. Vanaf 19 mei 2011 is de strippenkaart niet meer geldig. Kijk op ov-chipkaart.nl/zuidholland Dag strippenkaart Waar kan ik terecht met vragen? Voor alle vragen over het afschaffen van de strippenkaart en/of het reizen met de OV-chipkaart en over abonnementen bij Connexxion kunt u bij ons terecht.

Nadere informatie

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden

Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden Tips, handvatten en financieringsmogelijkheden 26 Hans november Scherpenzeel 2009 Hans Scherpenzeel Introductie Adviseur in Utiliteitsbouw-team SenterNovem Innovatie, Agentschap energie, van het klimaat,

Nadere informatie

Whitepaper. 20 manieren om jouw mailinglijst te laten aangroeien

Whitepaper. 20 manieren om jouw mailinglijst te laten aangroeien Whitepaper 20 manieren om jouw mailinglijst te laten aangroeien 20 manieren om jouw mailinglijst te laten aangroeien Om jouw e-mailmarketing de beste resultaten te laten opleveren, heb je genoeg interessante

Nadere informatie

Openbaar. Uitvoering SP motie Horen, zien, maar niet zwijgen

Openbaar. Uitvoering SP motie Horen, zien, maar niet zwijgen Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Uitvoering SP motie Horen, zien, maar niet zwijgen Programma Zorg & Welzijn BW-nummer Portefeuillehouder B. Frings Samenvatting In de raadsvergadering van 11 februari

Nadere informatie

1. Onderwerp Regionale projectorganisatie voor de voorbereiding op de 3 decentralisaties in het sociale domein

1. Onderwerp Regionale projectorganisatie voor de voorbereiding op de 3 decentralisaties in het sociale domein Oplegvel In Holland Rijnland werken samen: Alphen aan den Rijn, Hillegom, Kaag en Braassem, Katwijk, Leiden, Leiderdorp, Lisse, Nieuwkoop, Noordwijk, Noordwijkerhout, Oegstgeest, Rijnwoude, Teylingen,

Nadere informatie

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen.

Energie besparen en meer wooncomfort. Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Energie besparen en meer wooncomfort Een unieke kans om energie te besparen, aangeboden door Maaskant Wonen. Deze Menukaart geeft voorbeelden hoe u als bewoner geld kunt besparen en meer wooncomfort kunt

Nadere informatie

IJS FABRIEK FABRIEK. Rekenen voor vmbo-groen en mbo-groen

IJS FABRIEK FABRIEK. Rekenen voor vmbo-groen en mbo-groen IJS FABRIEK FABRIEK Rekenen voor vmbo-groen en mbo-groen Colofon RekenGroen. Rekenen voor vmbo- groen en mbo- groen Module IJsfabriek Fabriek Leerlingtekst Versie 1.0. November 2012 Auteurs: Monica Wijers,

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

Voordelig investeren in duurzame daken Wegwijzer in subsidies voor dakbedekking

Voordelig investeren in duurzame daken Wegwijzer in subsidies voor dakbedekking Voordelig investeren in duurzame daken Wegwijzer in subsidies voor dakbedekking Jaarbeurs Utrecht - Diverse proefdaken 2 2 Duurzame dakbedekkingkeuze wordt beloond met diverse subsidies Icopal is specialist

Nadere informatie

Bezoek cultuurinstellingen

Bezoek cultuurinstellingen Staat van 2014 Bezoek cultuurinstellingen Hoeveel cultuurinstellingen bezoekt een inwoner gemiddeld per jaar? Een inwoner bezoekt gemiddeld 2,23 cultuurinstellingen per jaar De bezoek cultuurinstellingen

Nadere informatie

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST

DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST DE GROTE ZUIDDAG CHECKLIST Gebruik deze checklist om te beslissen welke kanalen je zal gebruiken op je school om zowel leerlingen als collega s te informeren en motiveren over Zuiddag. Deze checklist bestaat

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

Discussienota Tertiaire Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030

Discussienota Tertiaire Sector. BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Discussienota Tertiaire Sector BAU+ studie: Energie- en broeikasgasscenario s voor het Vlaamse gewest verkenning beleidsscenario s tot 2030 Katleen Briffaerts 1 Inhoud Inleiding Aannames Beleidsdoelstellingen

Nadere informatie

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven

Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 31 maart 2011 Impact maatschappelijke rol van Eandis op nettarieven 1. Inleiding: samenstelling energiefactuur In de verbruiksfactuur van de energieleverancier zijn de kosten van verschillende marktspelers

Nadere informatie