De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie"

Transcriptie

1 De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Medisch- Sociale Wetenschappen en Gerontologie aan de Vlaamse universiteiten Brussel Juni 2009

2

3 V L I R Vlaamse Interuniversitaire Raad De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Medisch- Sociale Wetenschappen en Gerontologie aan de Vlaamse universiteiten Brussel Juni 2009

4 De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie Een gedrukte versie van dit rapport kan tegen betaling bekomen worden op: VLIR-secretariaat, Ravensteingalerij 27, 1000 Brussel T +32 (0) F +32 (0) Het rapport is elektronisch beschikbaar op Wettelijk depot D/2009/2939/5

5 Voorwoord van de voorzitter van de VLIR De visitatiecommissie brengt met dit rapport verslag uit over haar evaluatie van de academische opleidingen Medisch-sociale Wetenschappen en Gerontologie aan de Vlaamse universiteiten. Tevens geeft zij toelichting bij de aan de evaluatie ten grondslag liggende motivering, de conclusies en de aanbevelingen die resulteren uit het kwaliteitsonderzoek dat zij heeft verricht naar de desbetreffende opleidingen. Dit initiatief kadert in de opdracht die de Vlaamse overheid gaf aan de Vlaamse universiteiten en aan de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR) betreffende de externe kwaliteitszorg van het academisch onderwijs. De visitatiecommissie verrichtte haar onderzoek en bezocht de betrokken opleidingen in het najaar Zij volgde daarbij de visitatieprocedure zoals vastgelegd in de Handleiding Onderwijsvisitaties VLIR/VLHORA (Brussel, februari 2005). Naast belangrijke suggesties en aanbevelingen voor continue verbetering van het academisch onderwijs, heeft de commissie een oordeel geformuleerd over de kwaliteit van de opleidingen. Tevens heeft zij een evaluatiescore gegeven aan de zes onderwerpen en de onderliggende facetten van het accreditatiekader van de Nederlands- Vlaamse Accreditatie Organisatie (NVAO). Samen met de kwalitatieve oordelen vormen die scores in de opleidingsrapporten een belangrijk element ten behoeve van de accreditatiebesluiten van de NVAO. Het visitatierapport is in de eerste plaats bedoeld voor de betrokken opleidingen en is vooral gericht op kwaliteitshandhaving en -verbetering. Daarnaast wil het rapport alle belanghebbenden in de samenleving objectief inlichten over de kwaliteit van de geëvalueerde opleidingen. Daarom is het visitatierapport op de webstek van de VLIR publiek gemaakt. De lezer moet er rekening mee houden dat het visitatierapport een momentopname is. Bovendien vertegenwoordigt het slechts één fase in het proces van blijvende zorg voor onderwijskwaliteit. Immers, al na korte tijd kunnen de opleidingen grondig zijn gewijzigd en verbeterd, mede als antwoord op de resultaten van interne onderwijsevaluaties die de betrokken universiteiten zelf uitvoeren, of als reactie op de aanbevelingen van de visitatiecommissie. Graag dank ik namens de VLIR op de eerste plaats de voorzitter en de leden van de visitatiecommissie voor de bestede tijd alsook voor de deskundigheid waarmee zij hun opdracht hebben uitgevoerd. De visitatie was enkel mogelijk dankzij de inzet van velen die binnen de universiteiten betrokken waren bij de voorbereiding en uitvoering ervan. Ook hen willen wij daarvoor onze erkentelijkheid betuigen.

6 Hopelijk ervaren zij in de positieve opmerkingen van de visitatiecommissie een bevestiging van hun inspanningen en vinden zij in de aanbevelingen een bijkomende stimulans om de kwaliteit van het academisch onderwijs aan hun instelling verder te verbeteren. Prof. dr. Marc Vervenne voorzitter VLIR

7 Voorwoord van de voorzitter van de visitatiecommissie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie Het concept en de praktijk van het visiteren, het schouwen, het inspecteren aan den lijve zijn zo oud als er instellingen bestaan die doelrationeel handelen en ijveren om te overleven. In de gezondheidszorg is het verschijnsel van de visitatie allerminst nieuw. De voorloper van wat nu als een eigentijdse onderwijsvisitatie wordt gezien, situeerde zich zelfs in het domein van de gezondheidszorg. Bij het begin van de 20ste eeuw, wanneer de verwetenschappelijking van het artsenberoep en de specialisatie van de geneeskunde in een stroomversnelling waren gekomen, rezen in de Verenigde Staten medische scholen als paddenstoelen uit de grond. Abraham Flexner, een pas afgestudeerd educator, kreeg van de Carnegie Foundation for the Advancement of Teaching de aartsmoeilijke opdracht om de vele medische scholen te bezoeken en een inschatting te maken van de kwaliteit van hun onderwijs 1. Nog vooraleer Flexners rapport was gepubliceerd in 1910, tekende er zich in het medisch zorgaanbod al duidelijk een structuur af van universitaire ziekenhuizen, die nauwe banden hadden met kwaliteitsvolle medische scholen en aan de spits stonden, en de regionale en plaatselijke ziekenhuizen, die meer in de periferie van de wetenschappelijke vooruitgang werkten en zich toelegden op de dagelijkse routine. Het Flexner-model is ons in Europa niet onbekend; we gebruiken er alleen andere begrippen voor en het is gaandeweg meer genuanceerd geworden. Een eeuw later is de situatie niet grondig veranderd maar wel is het concept kwaliteit van onderwijs veel complexer geworden. Deze complexiteit maakt het beoordelen van kwaliteit tot een meerdimensioneel proces, waarin met de verwachtingen van veel verschillende betrokkenen moet worden rekening gehouden. De visitatiecommissie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie heeft met wakkere en kritische aandacht de zelfevaluatierapporten bestudeerd van de zeven academische opleidingen, die de Vlaamse universiteiten op masterniveau inrichten en die het brede terrein bestrijken van de studie van de gezondheidszorg en het in die sector te voeren of gevoerde beleid. Deze rapporten zijn tot stand gekomen in een geest van openheid tussen alle partners van de opleidingen om het kwaliteitsstreven tot uiting te doen komen in de resultaten. De meeste rapporten zijn uiterst g edocumenteerd en rijk aan empirie, statistieken, tijdreeksen, interne reflecties, afwegingen hoe het beter kan en hoe moeilijk het is om veeleisendheid van alle kanten in lijn te brengen met alsmaar schaarser wordende middelen. De zelfevaluatierapporten vormen zonder twijfel de voornaamste bouwstenen, de ruggengraat van de visitatie. Op hun inhoud gaat de commissie verder in tijdens haar bezoeken. De dynamiek van contacten onder opleidingsgenoten, die met het samenstellen van een rapport 1 Paul Starr, The Social Transformation of American Medicine. New York, Basic Books, 1982, blz

8 gepaard gaat, is op zich de beste uitdrukking van hoe belangrijk in de opleiding de permanente zorg voor kwaliteit is. Concreet gezien heeft de visitatiecommissie drie Vlaamse universiteiten bezocht. De K.U.Leuven, UGent en VUB bieden elk een masteropleiding in het management en het beleid van de gezondheidszorg aan. Daarnaast biedt de UGent een masteropleiding in de gezondheidsvoorlichting en -bevordering aan, en de VUB een masteropleiding in management, zorg en beleid in de gerontologie alsmede een Engelstalige master-na-masteropleiding in gerontological sciences. De VUB biedt samen met de UGent en de UA een master-na-masteropleiding in het beheer van gezondheidsgegevens aan. Haar commentaren, kanttekeningen, motivaties, aanbevelingen formuleert de visitatiecommissie in zes afzonderlijke deelrapporten en in een extra rapport dat de drie opleidingen in het management en het beleid van de gezondheidszorg samen behandelt. Voor specifieke informatie over de oordelen van de commissie is het aangewezen de deelrapporten te gebruiken. Wie de contouren van de zeven bezochte opleidingen over elkaar legt, wordt getroffen door veel gelijkenis. Misschien vormen zij wel de voorafbeelding van een nieuw soort academische opleiding, de emanatie van het levenslang leren tot in de verste consequenties en van wetenschappelijke kennis die niet aarzelt om praxis te worden. Zijn juist de gezondheidswetenschappen niet de wetenschappen die hun bestaansrecht ontlenen aan wat ze in de praktijk vermogen? Ze behoren alle tot de medische faculteit van hun universiteit, maar hebben vertakkingen tot ver daarbuiten. Zij spannen voortdurend een boog en dat is in de eerste plaats te merken aan het profiel van hun studenten. De studentenaantallen zijn beperkt, en het studentenprofiel zelf blijkt zeer hybride. Veel studenten zijn werkstudenten, wat betekent dat zij een betaalde, meestal deeltijdse, maar soms ook voltijdse job hebben en vaak ook partner in een gezin zijn. Dit profiel wijkt sterk af van het profiel van generatiestudenten die op jonge leeftijd geneeskunde-studies aanvatten in dezelfde faculteit. Een behoorlijk aandeel van de studenten van de gevisiteerde opleidingen stroomt in in de masteropleidingen na een schakeljaar en, velen onder hen, na een initiële hogeschoolopleiding, door de band als verpleegkundige. Naast deze groep van instromers is er ook een beperkte maar toch constante groep van afgestudeerde academische bachelors die voor de opleidingen in kwestie kiezen en rechtstreeks of via een voorbereidingsjaar instromen. De zorgervaring van de enen en het gebrek aan zorgervaring van de anderen, en het feit dat de enen vaak al stage hebben gelopen, de anderen nog niet, worden nergens als problematisch ervaren, maar integendeel als een positieve complementariteit beschouwd. Het noopt wel tot specifieke klemtonen in de begeleiding. Het ver werven van voldoende vaardigheid in methoden en technieken van onderzoek is voor nogal wat studenten een ernstig probleem, waaraan wordt gesleuteld door

9 concrete toepassingen en practica. Terwijl in de meeste klassieke opleidingen een strenge selectie gebeurt in het eerste bachelorjaar, schijnt deze zich hier te verleggen naar het schakeljaar. Studenten die daar afhaken, meestal omdat studie, job en gezin niet kunnen worden gecombineerd, verdwijnen doorgaans uit het vizier van de opleiding en dat maakt het bijzonder moeilijk om te remediëren. Het moge vreemd klinken, maar wanneer het profiel van studenten hybride wordt, wordt het tellen van hun aantal allengs moeilijker. Het is eenvoudig om te tellen hoeveel afgestudeerden er zijn in een opleiding, maar het tellen van hoeveel studenten met de opleiding bezig zijn, en parcours de route, is niet meer vanzelfsprekend, want voor de studenten zijn er zovele verschillende situaties: alleen nog maar de masterproef moeten doen, opleidingsonderdelen opnemen van een schakeljaar én een masterjaar, afstuderen in een januari-zittijd, enz. Alle bezochte opleidingen situeren zich op een of andere wijze op een knooppunt van onderwijs en onderzoek. Studenten en afgestudeerden verzekerden de visitatiecommissie dat de aantrekkelijkheid van hun opleiding vooral een zaak is van het vermogen van hun docenten om in de cursus creatief om te gaan met gezondheidswetenschappelijk onderzoek. Docenten die toegang hebben tot de praktijk, het veld uitkammen en serendipity opwekken, brengen de leerinhouden met veel meer diepgang en reliëf. Enkele opleidingen experimenteren in dit verband en bieden in hun programma onderzoekonderwijs aan, een opleidingsonderdeel dat bouwt op de onlosmakelijke band tussen onderzoek en onderwijs. In de organisatorische structuur van de opleidingen betekent dit, dat docenten hun onderzoek vaak meebrengen vanuit andere faculteiten, zoals die van de economische of psychologische wetenschappen, of vanuit andere compartimenten binnen de medische faculteit, zoals maatschappelijke gezondheidszorg, of vanuit een vakgroep met een uitgesproken sociaal-wetenschappelijke basis, zoals medische sociologie. In een uitzonderlijk geval, waar het omwille van een krappe personeelsbezetting niet mogelijk is om zulke vervlechting tot stand te brengen, lijdt de opleiding daaronder en worden weinig studenten zelfs onder de drempel van tien in het masterjaar aangetrokken. Het loskoppelen van onderwijs en onderzoek is een straatje zonder eind. Natuurlijk is het feit dat docenten het initiatief nemen om onderzoek en onderwijs te koppelen, belangrijk, maar het is een tweerichtingsverkeer. De kracht van de opleidingen is ook, dat de studenten onderzoek leren verrichten en daarbij alles aangrijpen wat mogelijk is: colleges, practica, individuele papers, seminaries en finaal de masterproef. In alle opleidingen vormt de masterproef, de vroegere eindverhandeling, het sluitstuk en is zij het opleidingsonderdeel met uitgesproken het grootste aantal studiepunten. In dit opleidingsonderdeel bij uitstek worden kennis, vaardigheden en attitudes aan elkaar gesmeed om zo de eindkwalificatie van een academische masteropleiding te bereiken. Enerzijds stelt men vast dat het concept van de masterproef in volle evolutie is. Er wordt nu veel meer gewerkt in de richting

10 van bijvoorbeeld een publiceerbaar tijdschriftartikel, maar tussen droom en daad blijft er een grote kloof gapen. Anderzijds stelt men vast dat het eenjarige karakter van de masteropleidingen een groot obstakel vormt om de masterproef tijdig af te werken en vandaar ook om af te studeren binnen de decretaal voorziene studieduur. Alle opleidingen springen zeer vindingrijk om met dit gegeven, maar nu lijkt het onafwendbaar dat de eenjarige masteropleiding de facto tweejarig wordt juist wegens de studielast van de masterproef. Wat bij alle gevisiteerde opleidingen opvalt, is dat internationalisering in de betekenis van eigen studenten die een deel van hun opleiding krijgen aan een buitenlandse universiteit, wat dan gepaard gaat met een studieverblijf van bv. één semester aan die buitenlandse universiteit, maar niet op gang komt. Slechts enkele uitzonderlijke gevallen zijn aan de commissie gesignaleerd. Specifiek voor de studenten van de gevisiteerde opleidingen is wel, dat zij werkstudent zijn en dit statuut niet toelaat dat zij in het buitenland verblijven, zeker niet gedurende meerdere maanden. In de gesprekken met de studenten wordt dit helemaal niet als een gemis bestempeld. Studeren in het buitenland mag dan wel verrijkend zijn, maar werkstudenten putten een groot deel van hun motivatie uit de ervaring die zij al hebben opgedaan en die zij theoretisch wensen te duiden, nuanceren en verdiepen. Hun werkervaring beschouwen ze als een alternatief dat zeker opweegt tegen de ervaring van een studieverblijf in het buitenland. Weer is het zo dat de gevisiteerde opleidingen zich ter dege rekenschap hebben gegeven van het bijzondere profiel van hun studenten. Misschien uit noodzaak, maar zeker niet alleen uit noodzaak, hebben zij aan internationalisering vele gezichten gegeven, andere democratische verschijningsvormen die het doelpubliek nabijer zijn dan de lokroep van het buitenland. At home kan er immers ook worden geïnternationaliseerd. Gastcolleges van buitenlandse docenten, aandacht in de colleges voor buitenlandse, internationale of globale thema s, specifieke bibliografische bronnen en vergelijkende studies tonen aan dat het buitenland verwonderlijk dichtbij kan zijn en dat deze werkvormen tot grote voldoening van de studenten kunnen worden gehanteerd. Belangrijk is ook in dit verband dat de docenten participeren in internationaal onderzoek en in ruime mate internationaal publiceren. Een visitatie mag dan wel worden ingeroepen als voorbeeld van externe kwaliteitscontrole van een opleiding er is nog iets wat externer is dan een visitatie, namelijk de evaluatie van de opleiding door het beroepenveld, de werkgevers, de gezondheidszorg sensu lato als afnemer van de diensten van de afgestudeerden, kortom: de arbeidsmarkt. De visitatiecommissie heeft veel aandacht besteed aan de gesprekken met de vertegenwoordigers van het afnemend veld: ziekenhuizen, ouderenvoorzieningen, de thuiszorg, de sector van de gezondheidspromotie en sommige publieke overheden. Het is betreurenswaardig vast te stellen dat het beroepenveld niet klaar ziet in de diploma s en beroepstitels waarin de opleidingen uitmonden. Aan de naamsbekendheid kan nog veel verbeterd worden. Sommige werkgevers

11 verhulden in de gesprekken niet dat de verscheidenheid aan opleidingen in het nieuwe onderwijslandschap ertoe leidt dat er bij aanwervingen nog nauwelijks rekening wordt gehouden met de specifieke competenties van de opleidingen. De visitatiecommissie nodigt de opleidingen dringend uit om het tij te keren en veel uitdrukkelijker dan ooit nodig is geweest, de relaties te intensifiëren met potentiële en effectieve werkgevers voor hun studenten, om hun doelstellingen nog scherper (loepzuiver) in onderling overleg tussen de verschillende opleidingen af te bakenen, en om ruime bekendheid te geven aan de diploma s waartoe zij opleiden. Dit is een grote uitdaging, die concrete actie vergt en intrinsiek deel uitmaakt van elke assessment van de kwaliteit van een opleiding. Organisatorisch gezien, hebben de gevisiteerde opleidingsentiteiten het afgelopen decennium een ware metamorfose ondergaan. Zij hebben zich volledig gereorganiseerd na de bama-hervorming. Zij hebben het domein van de medisch- sociale wetenschappen en de gerontologie meer toekomstgericht op de kaart gezet in Vlaanderen. Doordat de gevisiteerde opleidingen van bij hun oprichting deel uitmaakten van een medische faculteit, hebben zij zich veilig kunnen ontwikkelen. Zij konden over het algemeen beschikken over enkele voltijdse professoren en voor het overige werd de dienst uitgemaakt door professoren die hun hoofdopdracht elders in de faculteit of in een andere faculteit hadden. Met deze koers kon er aanvankelijk goed worden gevaren. Maar naarmate het werven van extern gefinancierd onderzoek meer op het voorplan kwam en afwegingen over de verdeling van onderwijs- en onderzoekstaken belangrijker werden, bleken juist de opleidingen met een kleine academische staf uiterst kwetsbaar. Op dit ogenblik is dit het lot van alle gevisiteerde opleidingen. Er moet worden geroeid met de riemen die men heeft. De academische staf is klein, de administratieve en technische ondersteuning beperkt, de opdrachten immens. Een voorbeeld, waarin de complexiteit van opleidingsentiteiten duidelijk tot uiting komt, situeert zich op het terrein van de informatie- en communicatietechnologie. Elektronische leerplatformen, online consultatie van bibliotheekcatalogi, online levering van tijdschriftartikels, het online invullen van vragenlijsten bv. in het kader van de evaluatie van docenten behoren tot de dagelijkse praktijk van alle opleidingen. De studenten en afgestudeerden waarmee de commissie heeft gesproken, maakten duidelijk dat deze ICT-toepassingen het leven van een werkstudent wat meer in evenwicht houden want er kan wat meer worden geregeld en afgesproken vanop afstand. In dit klimaat is het niet verwonderlijk dat wanneer er zich kleine problemen voordoen (bv. een examen of college dat wordt verschoven) deze in de regel worden afgedaan als communicatieproblemen. Maar werkstudenten biedt dat geen soelaas want tevergeefs naar de campus komen is het ergste wat ze kan overkomen, nietwaar?

12 De visitatiecommissie heeft tijdens haar vele gesprekken enorm veel opgestoken van alle vakgenoten en hun uitgebreid netwerk: studerenden, alumni, hun respectieve verenigingen, werkgevers, zorginstellingen, hogescholen, beroepsorganisaties, diverse overheden, secretariaatsmedewerkers, onthaalfaciliteiten, opleidingscommissies, diensten voor studieadvies, kwaliteitszorg en internationalisering, bibliotheken en logistieke diensten. De leden van de commissie delen de dromen van al deze partners om de kwaliteit van het onderwijs te bewaken en zo mogelijk nog te verhogen, in opleidingen die focussen op wat mensen het meest waardevol achten in hun leven: hun gezondheid. Zonder de creatieve, didactische, redactionele en organisatorische inbreng van het team van de VLIR zou deze visitatie niet mogelijk zijn geweest. Dank aan Patrick Van den Bosch, Jo Breda en Peter Daerden voor hun deskundige en voortvarende ondersteuning tijdens het gehele visitatieproces. Prof. dr. Herman Meulemans namens de visitatiecommissie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie juni 2009

13 Lijst van gebruikte afkortingen AAP AP ATP CSB DUO ECTS FRIA FTE GAS GB GBL GGS GVO GVO/GB KCO K.U.LEUVEN NVAO POC SIDin TOLEDO UA UGent ULB VLHORA VLIR VTE VUB ZAP Assisterend Academisch Personeel Academisch Personeel Administratief en Technisch Personeel Centrum voor Studie en Begeleiding (VUB) Dienst Universitair Onderwijs (K.U.Leuven) European Credit Transfer System Frailty in Aging (VUB) Full-Time Equivalent Gediplomeerde in de Aanvullende Studies Gezondheidsbevordering (UGent) Geïntegreerd Begeleidingslandschap (VUB) Gediplomeerde in de Gespecialiseerde Studies Gezondheidsvoorlichting (UGent) Gezondheidsvoorlichting en -bevordering (UGent) Kwaliteitscel Onderwijs (UGent) Katholieke Universiteit Leuven Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie Permanente Onderwijs Commissie (K.U.Leuven) Studie-Informatiedagen (K.U.Leuven) Toetsen en Leren Doeltreffend Ondersteunen (K.U.Leuven) Universiteit Antwerpen Universiteit Gent Université Libre de Bruxelles Vlaamse Hogescholenraad Vlaamse Interuniversitaire Raad Voltijds Equivalent Vrije Universiteit Brussel Zelfstandig Academisch Personeel

14

15 Inhoud Voorwoord van de voorzitter van de VLIR 3 Voorwoord van de voorzitter van de visitatiecommissie 5 Lijst met afkortingen 11 Deel 1: Algemeen deel 15 I. De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie 17 II. Het referentiekader 25 III. De opleidingen in vergelijkend perspectief 37 IV. Tabellen met scores, onderwerpen en facetten 51 : Opleidingsrapporten 59 I. Universiteit Gent Master in het Management en het Beleid van de Gezondheidszorg 61 II. Universiteit Gent Master in de Gezondheidsvoorlichting en -bevordering 87 III. Vrije Universiteit Brussel Master in het Management en het Beleid van de Gezondheidszorg 111 IV. Vrije Universiteit Brussel Master in Management, Zorg en Beleid in de Gerontologie en master na master in Gerontological Sciences 139 V. Vrije Universiteit Brussel Master na master in het Beheer van Gezondheidsgegevens (interuniversitaire opleiding georganiseerd i.s.m. de Universiteit Gent en de Universiteit Antwerpen) 173 VI. Katholieke Universiteit Leuven Master in het Management en het Beleid van de Gezondheidszorg 191 Bijlagen 217 Bijlage 1: Personalia van de leden van de visitatiecommissie 219 Bijlage 2: Bezoekschema s 227

16

17 Deel 1 Algemeen deel

18

19 IDe onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie Inleiding In dit rapport brengt de Visitatiecommissie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie verslag uit van haar bevindingen over de academische opleidingen in het domein van de Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie aan de Vlaamse universiteiten die zij in het najaar 2008, in opdracht van de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR), heeft bezocht. Dit initiatief kadert in de werkzaamheden van de VLIR inzake externe kwaliteitszorg, waarmee de Vlaamse universiteiten gevolg geven aan de decretale verplichtingen ter zake. De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie 17 Deel 1

20 1 De betrokken opleidingen Ingevolge haar opdracht heeft de commissie de volgende instellingen bezocht: - van 16 t.e.m. 17 oktober 2008: Universiteit Gent! Master in het Management en het Beleid van de Gezondheidszorg! Master in de Gezondheidsvoorlichting en -bevordering - van 1 t.e.m. 4 december 2008: Vrije Universiteit Brussel! Master in het Management en het Beleid van de Gezondheidszorg! Master in Management, Zorg en Beleid in de Gerontologie! Master na master in Gerontological Sciences! Master na master in het Beheer van Gezondheidsgegevens (interuniversitaire opleiding georganiseerd i.s.m. de Universiteit Gent en de Universiteit Antwerpen) - van 9 t.e.m. 10 december 2008: Katholieke Universiteit Leuven! Master in het Management en het Beleid van de Gezondheidszorg De volgorde van de bezoeken is uitsluitend bepaald door overwegingen van pragmatisch-organisatorische aard. De commissie is zich ervan bewust dat deze volgorde, zij het impliciet, een invloed kan hebben gehad op de visitatie. Zij heeft er evenwel uiterst zorgvuldig over gewaakt dat in alle opzichten vergelijkbare beoordelingen en adviezen tot stand kwamen. 2 De commissie 2.1. Samenstelling De samenstelling van de commissie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie werd op 4 juli 2008 bekrachtigd door de Erkenningscommissie Hoger Onderwijs. De commissie werd vervolgens door de VLIR ingesteld bij besluit van 1 september De visitatiecommissie had bij haar instelling de volgende samenstelling: Voorzitter: - Prof. dr. Herman Meulemans, hoogleraar Sociologie aan de Universiteit Antwerpen Vakdeskundige leden: - Prof. dr. Anton F. Casparie, emeritus hoogleraar Beleid en Management Gezondheidszorg aan de Erasmus Universiteit Rotterdam 18 De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie Deel 1

21 - Prof. dr. ir. Arie Hasman, hoogleraar Medische Informatiekunde aan de Universiteit van Amsterdam; deeltijds hoogleraar aan de Technische Universiteit Eindhoven Specifiek ten behoeve van de master in de Gezondheidsvoorlichting en -bevordering aan de Universiteit Gent werd aan de commissie toegevoegd: - Prof. dr. Gerjo Kok, hoogleraar Psychologie aan de Universiteit Maastricht Specifiek ten behoeve van de master in Management, Zorg en Beleid in de Gerontologie en de master na master in Gerontological Sciences aan de Vrije U niversiteit Brussel werd aan de commissie toegevoegd: - Prof. dr. Kees Knipscheer, emeritus hoogleraar Sociale Gerontologie aan de Vrije Universiteit Amsterdam Onderwijskundig lid: - Dr. Kim Waeytens, coördinator kwaliteitszorg aan de Katholieke Hogeschool Leuven Gezien de VVS geen student-leden heeft kunnen voordragen, en er te weinig tijd overbleef om zelf studenten te vinden, kende de visitatiecommissie uiteindelijk geen student-lid. Tijdens elk bezoek heeft de commissie er echter over gewaakt dat het studentenperspectief voldoende gewaarborgd werd. Dhr. Patrick Van den Bosch, stafmedewerker van de Cel Kwaliteitszorg van de Vlaamse Interuniversitaire Raad (VLIR), trad op als projectbegeleider en secretaris voor deze visitatie. Mevr. Jo Breda en dhr. Peter Daerden, eveneens stafmedewerkers van de Cel Kwaliteitszorg van de VLIR, traden op als secretaris. Voor korte curricula vitae van de commissieleden wordt verwezen naar Bijlage Taakomschrijving De opdracht aan de commissie die in het instellingsbesluit is omschreven, luidt als volgt: - op basis van de door de faculteiten aan te leveren informatie en door middel van ter plaatse te voeren gesprekken zich een oordeel te vormen over de kwaliteit van de opleiding (inclusief de kwaliteit van de afgestudeerden) en over de kwaliteit van het onderwijsproces (inclusief de kwaliteit van de onderwijsorganisatie), mede gelet op de eisen/verwachtingen die voortvloeien uit de facultaire taak om iedere student voor te bereiden op de zelfstandige beoefening van de wetenschap of de beroepsmatige toepassing van wetenschappelijke kennis; - het formuleren van aanbevelingen om te komen tot kwaliteitsverbetering; De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie 19 Deel 1

22 - het beoordelen of de kwaliteit van de opleiding voldoet aan de beoordelingscriteria van het accreditatiekader en het geven van een integraal oordeel over de opleiding waarop de NVAO zich zal baseren bij de accreditatie Werkwijze Voorbereiding Ter voorbereiding van de visitatie werd aan de instellingen gevraagd een uitgebreid zelfevaluatierapport op te stellen. De Cel Kwaliteitszorg van de VLIR heeft hiervoor een visitatieprotocol ter beschikking gesteld, waarin de verwachtingen ten aanzien van de inhoud van het zelfevaluatierapport uitgebreid zijn beschreven. Het zelfevaluatierapport volgt het accreditatiekader. Naast feitelijke beschrijvingen per onderwerp en per facet van het accreditatiekader werd aan de opleidingen ook gevraagd hun toekomstperspectieven kenbaar te maken en een kritische sterktezwakteanalyse op het niveau van het onderwerp op te nemen in het zelfevaluatierapport. Daarnaast werden een aantal verplichte bijlagen opgenomen, onder andere een beschrijving van het programma, cursusbeschrijvingen, examenvragen en studenten- en personeelstabellen. De commissie ontving de zelfevaluatierapporten een aantal maanden voor het eigenlijke bezoek, waardoor zij de gelegenheid kreeg deze documenten vooraf zorgvuldig te bestuderen en het bezoek grondig voor te bereiden. De commissieleden werden bovendien verzocht om voor elke opleiding een tweetal eindverhandelingen te selecteren uit een lijst van recente eindverhandelingen. De geselecteerde eindverhandelingen werden eveneens een aantal weken voor het eigenlijke bezoek door de Cel Kwaliteitszorg aan de commissieleden bezorgd. Elk commissielid heeft bijgevolg per opleiding minstens twee eindverhandelingen grondig gelezen vooraleer het bezoek plaatsvond. De commissie hield haar installatievergadering op 24 september Op dat ogenblik hadden de commissieleden het visitatieprotocol en de zelfevaluatierapporten reeds in hun bezit. Tijdens deze vergadering werden de commissieleden verder ingelicht over het visitatieproces en hebben zij zich concreet voorbereid op de af te leggen bezoeken. Verder heeft de commissie op deze vergadering haar referentiekader geformuleerd (zie hoofdstuk II). Daarnaast werd het programma van de bezoeken opgesteld (zie bijlage 2) en werd een eerste bespreking gehouden van de zelfevaluatierapporten Bezoek aan de instellingen De tweede bron van informatie werd gevormd door de gesprekken die de commissie tijdens haar bezoeken aan de opleidingen heeft gevoerd met alle geledingen die betrokken zijn bij academische programma s in de Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie. Ook werd aan de instellingen gevraagd als een derde bron van informatie om een veelheid van documenten ter inzage te leggen ten behoeve van de 20 De onderwijsvisitatie Medisch-Sociale Wetenschappen en Gerontologie Deel 1

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding

Informatievergadering. Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Informatievergadering Hervisitatie Specifieke lerarenopleiding Wie zijn we? Besluit Vlaamse Regering Visitatieprotocol Planning ZER en beoordelingskader Visitatieproces Visitatiecommissie 23/04/2014 2

Nadere informatie

Het referentiekader van de visitatiecommissie Informatica-Toegepaste Informatica-Computerwetenschappen 2009

Het referentiekader van de visitatiecommissie Informatica-Toegepaste Informatica-Computerwetenschappen 2009 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 INLEIDING Het referentiekader van de visitatiecommissie Informatica-Toegepaste

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Onderwijswetenschappen

De onderwijsvisitatie Onderwijswetenschappen De onderwijsvisitatie Onderwijswetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de bachelor Onderwijskunde van de Katholieke Universiteit Leuven Campus Kortrijk en de master Opleidings- en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Doelstellingen Onderwerp niet behandeld tijdens de verkorte procedure na tijdelijke erkenning.

Doelstellingen Onderwerp niet behandeld tijdens de verkorte procedure na tijdelijke erkenning. Ontwerp van accreditatierapport en -besluit met een positieve beoordeling van de accreditatieaanvraag voor de opleiding Master of Science in de architectuur (master) van de Universiteit Antwerpen (na tijdelijke

Nadere informatie

Master in de Verpleegkunde en Vroedkunde

Master in de Verpleegkunde en Vroedkunde Vlaamse Vlaamse Hogescholenraad Onderwijsvisitatie Master in de Verpleegkunde en Vroedkunde Een onderzoek naar en evaluatie van de kwaliteit van de opleiding Master in de Verpleegkunde en Vroedkunde Brussel

Nadere informatie

Master in het Sociaal werk

Master in het Sociaal werk Onderwijsvisitatie Master in het Sociaal werk Een evaluatie van de kwaliteit van de opleiding Master in het Sociaal werk De onderwijsvisitatie Master in het Sociaal werk Een gedrukte versie van dit rapport

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Kunstwetenschappen en Archeologie

De onderwijsvisitatie Kunstwetenschappen en Archeologie Ravensteingalerij 27 B 1000 Brussel T +32 (0)2 792 55 00 F +32 (0)2 211 41 99 www.vlir.be administratie@vlir.be De onderwijsvisitatie Kunstwetenschappen en Archeologie De onderwijsvisitatie Kunstwetenschappen

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Moraalwetenschappen

De onderwijsvisitatie Moraalwetenschappen De onderwijsvisitatie Moraalwetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen Bachelor en Master in de Moraalwetenschappen van de Universiteit Gent www.vlir.be Brussel Juni 2010 V L I R

Nadere informatie

VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE

VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE VISITATIE TOEGEPASTE TAALKUNDE EEN KIJK VAN ONDERUIT Prof.dr. Rita Godyns, decaan Faculteit Toegepaste Taalkunde Hogeschool Gent Universiteit Gent Overzicht: situering van de opleiding het visitatieproces

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling

Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling Wie zijn wij? Patrick van den Bosch Expert Kwaliteitszorg Patrick.vandenbosch@vluhr.be Nieuw accreditatiestelsel: de opleidingsbeoordeling Wouter Teerlinck Expert Kwaliteitszorg Wouter.teerlinck@vluhr.be

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Flanders Business School

De onderwijsvisitatie Flanders Business School De onderwijsvisitatie Flanders Business School Een evaluatie van de kwaliteit van de Executive Master of Business Administration met focus op Entrepreneurship aan de Flanders Business School, Antwerpen

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Biochemie / Biotechnologie

De onderwijsvisitatie Biochemie / Biotechnologie VLIR Vlaamse Interuniversitaire Raad De onderwijsvisitatie Biochemie / Biotechnologie Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Biochemie / Biotechnologie aan de Vlaamse universiteiten

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Geschiedenis. Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen in het domein Geschiedenis aan de Vlaamse universiteiten

De onderwijsvisitatie Geschiedenis. Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen in het domein Geschiedenis aan de Vlaamse universiteiten De onderwijsvisitatie Geschiedenis Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen in het domein Geschiedenis aan de Vlaamse universiteiten www.vluhr.be Brussel - september 2012 De onderwijsvisitatie

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Filmstudies en Visuele Cultuur

De onderwijsvisitatie Filmstudies en Visuele Cultuur De onderwijsvisitatie Filmstudies en Visuele Cultuur Een evaluatie van de kwaliteit van de masteropleiding Filmstudies en Visuele Cultuur aan de Universiteit Antwerpen www.vlir.be Brussel December 2010

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Diergeneeskunde en Laboratory Animal Science

De onderwijsvisitatie Diergeneeskunde en Laboratory Animal Science De onderwijsvisitatie Diergeneeskunde en Laboratory Animal Science Een evaluatie van de kwaliteit van de bacheloropleiding in de Diergeneeskunde (Universiteit Antwerpen) en van de master-na-masteropleiding

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Verkeerskunde. Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Verkeerskunde aan de Universiteit Hasselt

De onderwijsvisitatie Verkeerskunde. Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Verkeerskunde aan de Universiteit Hasselt De onderwijsvisitatie Verkeerskunde Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Verkeerskunde aan de Universiteit Hasselt www.vluhr.be Brussel - oktober 2012 De onderwijsvisitatie Verkeerskunde

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen

De onderwijsvisitatie Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen De onderwijsvisitatie Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Lichamelijke Opvoeding en Bewegingswetenschappen aan de Vlaamse universiteiten

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Vergelijkende Cultuurwetenschappen

De onderwijsvisitatie Vergelijkende Cultuurwetenschappen De onderwijsvisitatie Vergelijkende Cultuurwetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de opleiding Vergelijkende Cultuurwetenschappen aan de Universiteit Gent www.vlir.be [Brussel - juni 2006] De

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie master na master Geneeskunde

De onderwijsvisitatie master na master Geneeskunde De onderwijsvisitatie master na master Geneeskunde Een evaluatie van de kwaliteit van de master na masteropleidingen Arbeidsgeneeskunde, Bioethics, Gehandicaptenzorg / Handicapstudies, Jeugdgezondheidszorg,

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Pedagogische Wetenschappen - Sociale en Culturele Agogiek

De onderwijsvisitatie Pedagogische Wetenschappen - Sociale en Culturele Agogiek De onderwijsvisitatie Pedagogische Wetenschappen - Sociale en Culturele Agogiek Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen pedagogische wetenschappen en sociale en culturele agogiek aan de Vlaamse

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Manama s Economische wetenschappen Toegepaste economische wetenschappen Handelsingenieur

De onderwijsvisitatie Manama s Economische wetenschappen Toegepaste economische wetenschappen Handelsingenieur De onderwijsvisitatie Manama s Economische wetenschappen Toegepaste economische wetenschappen Handelsingenieur Een evaluatie van de kwaliteit van de master-na-masteropleidingen in de Economische wetenschappen,

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Kerkelijk Recht

De onderwijsvisitatie Kerkelijk Recht De onderwijsvisitatie Kerkelijk Recht Een evaluatie van de kwaliteit van de masteropleidingen Master in samenleving, recht en religie en Master of Society, Law and Religion en de master-na-masteropleidingen

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Bouwkunde/ Bachelor Ingenieurswetenschappen

De onderwijsvisitatie Bouwkunde/ Bachelor Ingenieurswetenschappen De onderwijsvisitatie Bouwkunde/ Bachelor Ingenieurswetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de bachelor- en masteropleidingen Bouwkunde en de bacheloropleiding Ingenieurswetenschappen aan de Vlaamse

Nadere informatie

De opleiding Master na master in de Actuariële Wetenschappen van de Vrije Universiteit Brussel

De opleiding Master na master in de Actuariële Wetenschappen van de Vrije Universiteit Brussel Visitatie Actuariële Wetenschappen De opleiding Master na master in de Actuariële Wetenschappen van de Vrije Universiteit Brussel Verkorte procedure www.vlir.be Brussel-december 2010 Exemplaren van dit

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Rijselstraat 5 8200 Brugge T 050 38 12 77 F 050 38 11 71 www.howest.be Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2013-2014 Inhoud Doel

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Rechten - Notariaat

De onderwijsvisitatie Rechten - Notariaat De onderwijsvisitatie Rechten - Notariaat Een Evaluatie van de Bachelor- en Masteropleidingen in de Rechten en de master na masteropleidingen Rechten en Notariaat aan de Vlaamse universiteiten [Brussel

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Oosterse Studies

De onderwijsvisitatie Oosterse Studies De onderwijsvisitatie Oosterse Studies Een evaluatie van de kwaliteit van de opleiding Oosterse Talen en Culturen aan de Universiteit Gent en de opleidingen Taal- en Regiostudies aan de Katholieke Universiteit

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Politieke Wetenschappen

De onderwijsvisitatie Politieke Wetenschappen De onderwijsvisitatie Politieke Wetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de bachelor-, master- en master-na-masteropleidingen Politieke Wetenschappen aan de Vlaamse Universiteiten www.vlir.be Brussel

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Sociale en Culturele Antropologie

De onderwijsvisitatie Sociale en Culturele Antropologie De onderwijsvisitatie Sociale en Culturele Antropologie Een evaluatie van de kwaliteit van de master en master-namasteropleidingen in de Sociale en Culturele Antropologie aan de Vlaamse Universiteiten

Nadere informatie

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding)

Informatiebrochure. Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) Informatiebrochure Verkorte opleiding: Professionele Bachelor in de Verpleegkunde (Brugopleiding) ACADEMIEJAAR 2012-2013 Inhoud Doel van de opleiding Situering van de opleiding Onderwijsvormen Onderwijsorganisatie

Nadere informatie

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij

10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10 Masteropleiding Filosofie & Maatschappij 10.1 Inleiding Dit hoofdstuk bevat gedetailleerde informatie over de doelstellingen, eindkwalificaties en opbouw van de Masteropleiding Filosofie & Maatschappij.

Nadere informatie

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING

ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING ERKENNING NIEUWE OPLEIDING VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur De sjabloon van het aanvraagdossier

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg

Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg Uittreksel uit het visitatierapport, 7 december 2010 Het domeinspecifieke referentiekader masteropleiding Monumenten- en landschapszorg 1.1 Inleiding Voor iedere opleiding wordt een domeinspecifiek referentiekader

Nadere informatie

Master in het vennootschapsrecht

Master in het vennootschapsrecht Master in het vennootschapsrecht INTERUNIVERSITAIR PROGRAMMA Faculteit Rechtsgeleerdheid De master in het vennootschapsrecht aan de Faculteit Rechtsgeleerdheid legt de klemtoon op de grondige uitdieping

Nadere informatie

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren.

Bijlage V. Bij het advies van de Commissie NLQF EQF. Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en Dublin descriptoren. Bijlage V Bij het advies van de Commissie NLQF EQF Tabel vergelijking NLQF-niveaus 5 t/m 8 en. Tabel ter vergelijking NLQF niveaus 5 t/m 8 en Dublindescriptoren NLQF Niveau 5 Context Een onbekende, wisselende

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Economische Wetenschappen, Toegepaste Economische Wetenschappen, TEW Handelsingenieur en Zij-instroom EW TEW HI ZIJ (boek 1)

De onderwijsvisitatie Economische Wetenschappen, Toegepaste Economische Wetenschappen, TEW Handelsingenieur en Zij-instroom EW TEW HI ZIJ (boek 1) De onderwijsvisitatie Economische Wetenschappen, Toegepaste Economische Wetenschappen, TEW Handelsingenieur en Zij-instroom EW TEW HI ZIJ (boek 1) Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen

Nadere informatie

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST

SAMENWERKINGSOVEREENKOMST SAMENWERKINGSOVEREENKOMST werving kandidaat-student-commissieleden Algemeen Het decreet van de Vlaamse Gemeenschap van 4 april 2003 betreffende de herstructurering van het hoger onderwijs in Vlaanderen

Nadere informatie

Kwaliteitszorg en accreditatie

Kwaliteitszorg en accreditatie Infofiche Kwaliteitszorg en accreditatie Om kwaliteitsvol onderwijs te garanderen, worden opleidingen en instellingen beoordeeld. Enerzijds is er interne kwaliteitszorg die binnen de hogeschool of universiteit

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Biologie

De onderwijsvisitatie Biologie De onderwijsvisitatie Biologie Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen Biologie en de master in Nematologie, de master in Mariene en Lacustriene Wetenschappen en de master in Ecologisch Marien

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Psychologie. Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Psychologie aan de Vlaamse universiteiten

De onderwijsvisitatie Psychologie. Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Psychologie aan de Vlaamse universiteiten De onderwijsvisitatie Psychologie Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Psychologie aan de Vlaamse universiteiten www.vluhr.be Brussel - september 2012 De onderwijsvisitatie Psychologie

Nadere informatie

Toerisme. Vlaamse Interuniversitaire Raad Vlaamse Hogescholenraad ONDERWIJSVISITATIE

Toerisme. Vlaamse Interuniversitaire Raad Vlaamse Hogescholenraad ONDERWIJSVISITATIE Vlaamse Interuniversitaire Raad Vlaamse Hogescholenraad ONDERWIJSVISITATIE Toerisme Een onderzoek naar en evaluatie van de kwaliteit van de opleiding master in het Toerisme Brussel november 2007 www.vlir.be

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Architectuur

De onderwijsvisitatie Architectuur De onderwijsvisitatie Architectuur Een evaluatie van de kwaliteit van de bachelor-, master- en master na masteropleidingen Architectuur aan de Vlaamse Universiteiten www.vlir.be Brussel Juli 2011 VLIR

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie specialistische geneeskunde

De onderwijsvisitatie specialistische geneeskunde De onderwijsvisitatie specialistische geneeskunde Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen specialistische geneeskunde en Disaster Medicine aan de Vlaamse universiteiten www.vluhr.be

Nadere informatie

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA

Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Formuleren van de onderwijsdoelen van de bacheloropleidingen aan de UA Inleiding Tijdens de eerste studiedag van de BAMA-werkgroep op 10 oktober l.l. werd aan de BAMAcoördinatoren de opdracht gegeven om

Nadere informatie

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase

Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase Accreditatiekader bestaande opleidingen hoger onderwijs [hbo-bachelor]: uitwerking voor Associate degree-programma s tijdens de pilotfase 11 februari 2008 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Accreditatiekader, toegespitst

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Godgeleerdheid en godsdienstwetenschappen

De onderwijsvisitatie Godgeleerdheid en godsdienstwetenschappen De onderwijsvisitatie Godgeleerdheid en godsdienstwetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Godgeleerdheid en godsdienstwetenschappen in Vlaanderen www.vlir.be [Brussel

Nadere informatie

Arteveldehogeschool. Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs. (professioneel gerichte bachelor)

Arteveldehogeschool. Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs. (professioneel gerichte bachelor) Arteveldehogeschool Bachelor in het onderwijs: lager onderwijs (professioneel gerichte bachelor) Accreditatie bestaande Opleiding NVAO Ontwerp van Accreditatierapport en besluit 2 december 2008 Inhoud

Nadere informatie

VLAAMSE INTERUNIVERSITAIRE RAAD DE ONDERWIJSVISITATIE PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN - SOCIALE EN CULTURELE AGOGIEK

VLAAMSE INTERUNIVERSITAIRE RAAD DE ONDERWIJSVISITATIE PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN - SOCIALE EN CULTURELE AGOGIEK VLAAMSE INTERUNIVERSITAIRE RAAD DE ONDERWIJSVISITATIE PEDAGOGISCHE WETENSCHAPPEN - SOCIALE EN CULTURELE AGOGIEK Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingen pedagogische wetenschappen en sociale

Nadere informatie

BRUGOPLEIDING VERPLEEGKUNDE 2015-2016

BRUGOPLEIDING VERPLEEGKUNDE 2015-2016 BRUGOPLEIDING VERPLEEGKUNDE 2015-2016 INHOUD 04 Doel van de opleiding 06 Situering van de opleiding 08 Curricula 13 Algemene informatie 16 Hoe te bereiken? VOORWOORD Het personeel en de studenten van de

Nadere informatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie

Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie Politieonderwijs & externe kwaliteitszorg op weg naar accreditatie dr. Steven Van Luchene [VLIR Cel Kwaliteitszorg] op weg naar accreditatie 1. routebeschijving: tno visita e accredita e 2. de meet: generieke

Nadere informatie

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Afstudeerrichtingen: gezondheidszorgbeleid ziekenhuismanagement Faculteit Geneeskunde De zorgverlening is uitgegroeid tot een van de belangrijkste

Nadere informatie

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015

BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 BANABA ZORGMANAGEMENT 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba zorgmanagement 06 Situering 09 Algemene informatie VOORWOORD Het personeel en de studenten van de bachelor na bachelor opleiding

Nadere informatie

Besluit. Oordeel en samenvattend advies van de visitatiecommissie De beoordeling betreft een verkorte procedure na tijdelijke erkenning.

Besluit. Oordeel en samenvattend advies van de visitatiecommissie De beoordeling betreft een verkorte procedure na tijdelijke erkenning. se a ccr ed tati eorga n t s att e Besluit Accreditatierapport en -besluit met een positieve beoordeling van de accreditatieaanvraag voor de opleiding Bachelor of Arts in de taal- en letterkunde: combinatie

Nadere informatie

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015

BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015 BANABA INTENSIEVE ZORGEN EN SPOEDGEVALLENZORG 2014-2015 INHOUD 04 Doel van de opleiding 05 Banaba Intensieve zorgen en spoedgevallenzorg 06 Situering van de opleiding 08 Curricula 09 Individueel traject

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Materiaalkunde Chemische Technologie

De onderwijsvisitatie Materiaalkunde Chemische Technologie De onderwijsvisitatie Materiaalkunde Chemische Technologie Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Materiaalkunde Chemische Technologie aan de Vlaamse universiteiten www.vlir.be Brussel

Nadere informatie

Visitaties in de hogescholen en universiteiten. VEP 7 december 2012

Visitaties in de hogescholen en universiteiten. VEP 7 december 2012 Visitaties in de hogescholen en universiteiten VEP 7 december 2012 1 Visitaties in de hogescholen en universiteiten 1. Situering van de visitaties in de kwaliteitsbewaking 2. Onderzoek van Belgische Rekenhof

Nadere informatie

Het hoger onderwijs verandert

Het hoger onderwijs verandert achelor & master Sinds september 2004 is de hele structuur van het hoger onderwijs veranderd. Die nieuwe structuur werd tegelijkertijd ingevoerd in andere Europese landen. Zo sluiten opleidingen in Vlaanderen

Nadere informatie

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland

Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland Handreiking aanvraag Toets Nieuwe Opleiding Nederland 17 december 2015 Inhoud 1 Inleiding 3 2 Wanneer een Toets Nieuwe Opleiding? 4 3 Werkwijze Toets Nieuwe Opleiding 5 4 Aanvraagdossier ten behoeve van

Nadere informatie

Brussel september 2008. Deel 1 Handleiding onderwijsvisitaties

Brussel september 2008. Deel 1 Handleiding onderwijsvisitaties Brussel september 2008 Deel 1 Handleiding onderwijsvisitaties Brussel september 2008 Handleiding onderwijsvisitaties DEEL 1 VLIR Ravensteingalerij 27 B 1000 Brussel t e l +32 (0)2 792 55 00 f a x +32 (0)2

Nadere informatie

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg

Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg LEUVEN t Master in het management en het beleid van de gezondheidszorg Afstudeerrichtingen: beleid management Faculteit Geneeskunde De zorgverlening is uitgegroeid tot een van de belangrijkste sectoren

Nadere informatie

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van Bestuur van de Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit datum 19 januari 2005 onderwerp Definitief besluit accreditatie hbo-bachelor Bouwkunde ons kenmerk NVAO/20050113/CT

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Scheikunde-Biochemie. Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen Scheikunde en Biochemie aan de Vlaamse universiteiten

De onderwijsvisitatie Scheikunde-Biochemie. Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen Scheikunde en Biochemie aan de Vlaamse universiteiten De onderwijsvisitatie Scheikunde-Biochemie Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen Scheikunde en Biochemie aan de Vlaamse universiteiten De onderwijsvisitatie Scheikunde-Biochemie Exemplaren

Nadere informatie

Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond

Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond PERSBERICHT Onderwijsvisitaties van de eerste academiserende opleidingen van de hogescholen afgerond maandag 7 december 2009 van 14.00 tot 17.00 uur, Brussel Paleis der Schone Kunsten Volgens het structuurdecreet

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Biomedische Wetenschappen

De onderwijsvisitatie Biomedische Wetenschappen De onderwijsvisitatie Biomedische Wetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen biomedische wetenschappen, moleculaire levenswetenschappen, biomedische beeldvorming en biomedical research

Nadere informatie

Indeling hoger onderwijs

Indeling hoger onderwijs achelor & master Sinds enkele jaren is de structuur van het hoger onderwijs in België afgestemd op die van andere Europese landen. Hierdoor kan je makkelijker switchen tussen hogescholen en universiteiten

Nadere informatie

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN

Besluit. College van bestuur. Hanzehogeschool Groningen. Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN College van bestuur Hanzehogeschool Groningen Postbus 30030 9700 RM GRONINGEN Besluit Besluit strekkende tot een positieve beoordeling van een aanvraag om accreditatie van de opleiding hbo-bachelor Facility

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Revalidatiewetenschappen en Kinesitherapie

De onderwijsvisitatie Revalidatiewetenschappen en Kinesitherapie De onderwijsvisitatie Revalidatiewetenschappen en Kinesitherapie Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Revalidatiewetenschappen en Kinesitherapie www.vluhr.be Brussel - december

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Farmaceutische Wetenschappen

De onderwijsvisitatie Farmaceutische Wetenschappen De onderwijsvisitatie Farmaceutische Wetenschappen Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen in het domein Farmaceutische Wetenschappen aan de Vlaamse universiteiten www.vlir.be Brussel Juli 2011

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Psychologie. Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Psychologie aan de Vlaamse universiteiten

De onderwijsvisitatie Psychologie. Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Psychologie aan de Vlaamse universiteiten De onderwijsvisitatie Psychologie Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Psychologie aan de Vlaamse universiteiten www.vluhr.be Brussel - september 2012 Bachelor of Science in de

Nadere informatie

VLAAMSE INTERUNIVERSITAIRE RAAD DE ONDERWIJSVISITATIE MEDISCH-SOCIALE WETENSCHAPPEN GERONTOLOGIE

VLAAMSE INTERUNIVERSITAIRE RAAD DE ONDERWIJSVISITATIE MEDISCH-SOCIALE WETENSCHAPPEN GERONTOLOGIE VLAAMSE INTERUNIVERSITAIRE RAAD DE ONDERWIJSVISITATIE MEDISCH-SOCIALE WETENSCHAPPEN GERONTOLOGIE Een onderzoek naar de kwaliteit van de opleidingen Medisch-sociale wetenschappen en Gerontologie aan de

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 160 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Algemene Marketing Code A5 Lestijden 160 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Interuniversitaire. Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde

Interuniversitaire. Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde Interuniversitaire Permanente Vorming Arbeidsgeneeskunde Inleiding De GSO-er (geneesheer-specialist in opleiding) in de Arbeidsgeneeskunde moet 2 jaar stage doen in een erkende stagedienst onder de begeleiding

Nadere informatie

Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling

Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling Richtlijn voor het schrijven van een zelfevaluatierapport voor een beperkte opleidingsbeoordeling Versie 1.0.3, 1 mei 2012 QANU (Quality Assurance Netherlands Universities) Catharijnesingel 56 Postbus

Nadere informatie

Addendum (april 2014) bij de Handleiding onderwijsvisitatie Specifieke lerarenopleiding, Brussel, 2009

Addendum (april 2014) bij de Handleiding onderwijsvisitatie Specifieke lerarenopleiding, Brussel, 2009 Addendum (april 2014) bij de Handleiding onderwijsvisitatie Specifieke lerarenopleiding, Brussel, 2009 Nieuwe organisatiestructuur VLUHR Sinds 1 januari 2013 zijn de Cellen kwaliteitszorg van VLIR en VLHORA

Nadere informatie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie

Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische laboratoriumtechnologie Uittreksel uit het visitatierapport biomedische laboratoriumtechnologie voedings- en dieetkunde, 15 december 2008 Het domeinspecifieke referentiekader professioneel gerichte bacheloropleiding Biomedische

Nadere informatie

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015

Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 Deel B van de onderwijs- en examenregeling voor de duale masteropleiding Communicatie- en informatiewetenschappen, 90 EC, 2014-2015 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Toepasselijkheid van de regeling Deze

Nadere informatie

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Deel 2 Opleidingsspecifiek deel: Master Theologie Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Handleiding onderwijsvisitaties aangevuld protocol ter ondersteuning an de opleidingen in academisering DEEL 1

Handleiding onderwijsvisitaties aangevuld protocol ter ondersteuning an de opleidingen in academisering DEEL 1 Brussel september 2008 Handleiding onderwijsvisitaties aangevuld protocol ter ondersteuning an de opleidingen in academisering DEEL 1 VLIR Ravensteingalerij 27 B 1000 Brussel TEL +32 (0)2 792 55 00 FAX

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

betreffende het Onderwijs XXIII

betreffende het Onderwijs XXIII stuk ingediend op 2066 (2012-2013) Nr. 5 19 juni 2013 (2012-2013) Ontwerp van decreet betreffende het Onderwijs XXIII Amendementen Stukken in het dossier: 2066 (2012-2013) Nr. 1: Ontwerp van decreet Nr.

Nadere informatie

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009

FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA. ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM FACULTEIT DER NATUURWETENSCHAPPEN, WISKUNDE EN INFORMATICA ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING Masterschool Life and Earth Sciences studiejaar 2008-2009 DE MASTEROPLEIDING BIOMEDICAL

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Tandheelkunde. Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Tandheelkunde aan de Vlaamse universiteiten

De onderwijsvisitatie Tandheelkunde. Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Tandheelkunde aan de Vlaamse universiteiten De onderwijsvisitatie Tandheelkunde Een evaluatie van de kwaliteit van de academische opleidingen Tandheelkunde aan de Vlaamse universiteiten www.vlir.be Brussel Juli 2011 VLIR Vlaamse Interuniversitaire

Nadere informatie

De specifieke lerarenopleiding

De specifieke lerarenopleiding geëngageerd onderzoekend communicatief talent ontwikkelend vakdeskundig leerling gericht samenwerkend De specifieke lerarenopleiding dynamisch leergierig master Jij bent... inspirerend creatief toekomstgericht

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108

Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108 Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108 Doel Zorg dragen voor de ontwikkeling en uitvoering van onderwijs en werkzaamheden binnen een opleiding en zorg dragen voor de personele aansturing,

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Sociologie

De onderwijsvisitatie Sociologie De onderwijsvisitatie Sociologie Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen Sociologie, Sociaal-Economische Wetenschappen, Quantitative Analysis in the Social Sciences en Social Policy Analysis

Nadere informatie

De onderwijsvisitatie Geneeskunde

De onderwijsvisitatie Geneeskunde De onderwijsvisitatie Geneeskunde Een evaluatie van de kwaliteit van de opleidingen geneeskunde aan de Vlaamse universiteiten www.vlir.be [Brussel - december 2005] De onderwijsvisitatie Geneeskunde Een

Nadere informatie

Omvorming naar de masteropleidingen

Omvorming naar de masteropleidingen Omvorming naar de masteropleidingen Data van indiening van de ingevulde formulieren: Dit beperkt formulier op 4 oktober 2002 Uitgebreider formulier (met o.m. de doelstellingen en eindtermen) uiterlijk

Nadere informatie

Uitbreiding studieomvang

Uitbreiding studieomvang Infofiche Uitbreiding studieomvang Om te voldoen aan internationale verwachtingen en de studiedruk te verlagen, werd de mogelijkheid gecreëerd de masteropleidingen in de humane wetenschappen te verlengen

Nadere informatie

Besluit. Voozieningen (facet 4.1 )

Besluit. Voozieningen (facet 4.1 ) n ed erl a n d s - v I a a ms e a ccr ed itati eo r ga ni sati e Besluit Accreditatierapport en -besluit met een positieve beoordeling van de accreditatieaanvraag voor de opleiding Bachelor in de interieurvormgeving

Nadere informatie

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot

ECTS-fiche. Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden. Lestijden. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Module Code Lestijden Studiepunten Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot Graduaat Maatschappelijk werk Samenwerkingsvaardigheden AC2 40 n.v.t.

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist

FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist FUNCTIEFAMILIE 1.3 Technisch specialist Doel van de functiefamilie Vanuit de eigen technische specialisatie voorbereiden en opmaken van plannen, ontwerpen of studies en de uitvoering ervan opvolgen specialistische

Nadere informatie

COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN

COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN COMMISSIE HOGER ONDERWIJS VLAANDEREN SJABLOON AANVRAAGDOSSIER AMBTSHALVE GEREGISTREERDE INSTELLINGEN MACRODOELMATIGHEIDSTOETS M.H.O. OP TOETS NIEUWE OPLEIDING Opzet en structuur Dit sjabloon met richtlijnen

Nadere informatie

Reflectievragen voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren

Reflectievragen voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren voor het ontwerpen van een traject met werkplekleren Doelstelling Dit instrument is bedoeld voor het management van een opleiding en opleidingsteams. Het reikt reflectievragen aan voor het ontwerpen van

Nadere informatie

Samenvatting aanvraag

Samenvatting aanvraag Samenvatting aanvraag Algemeen Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing Nieuwe opleiding is): Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree 1 Verplaatsing bestaande opleiding Nevenvestiging

Nadere informatie

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde

Academiejaar 2008-2009. Programmagids. Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Academiejaar 2008-2009 Programmagids Verpleegkunde (PBA) 1eBa verpleegkunde Opleidingsonderdeel Groep Stp Semester Deeltijds (OO)Filosofie - ethiek - recht 7.0 2 (OA) Filosofie 2.0 2 1282008 2 6 Opleidingsonderdeel

Nadere informatie

Raamplan Artsopleiding 2009

Raamplan Artsopleiding 2009 Raamplan Artsopleiding 2009 Prof. dr. Roland Laan UMC St Radboud Nijmegen Onderwerpen - Historie en Doel - Student wordt Arts; wordt Specialist - Rollen en competenties - Kennis, vaardigheden en attitudes

Nadere informatie