Doelstellingen van Unit C2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doelstellingen van Unit C2"

Transcriptie

1 Unit C 2 Het spoor (even) kwijt: jongeren en criminaliteit De oorspronkelijke Engelstalige versie van deze unit is van de hand van Dobrinka Chankova en Tanya Pashtova. Vertaling en bewerking: Gie Deboutte Doelstellingen van Unit C2 Globale doelstel l i n g e n De sessiebegeleider wil met dit vormingsonderdeel bereiken dat de deelnemers: vertrouwd raken met de basisconcepten van jeugdcriminaliteit en het bestraffen ervan; voorbereid worden om legitiem gedrag bij de jeugd te promoten; strategieën bedenken voor criminaliteitspreventie op school. Aan te scherpen vaardigheden bij de deelnemers Op het vlak van kennis en inzicht: o De deelnemers hebben weet van de mogelijke onderliggende oorzaken van uitdagend, agressief en anti-sociaal gedrag. o De deelnemer s hebben weet van bestaande voorzieningen en initiatieven voor jongeren die (herhaaldelijk) probleemgedrag stellen. o De deelnemers zijn op de hoogte van de wetgeving en de procedures die gevolgd moeten worden wanneer jongeren agressief en gewelddadig gedrag stellen. Op het vlak van persoonlijke kwaliteiten en vaardigheden: o De deelnemers kunnen zich inleven in leerlingen die problematisch gedrag stellen. o De deelnemers zijn bereid om zich voor deze leerlingen in te zetten. o De deelnemers zijn voldoende toe gerust om pleitbezorger te kunnen zijn voor de leerlingen, los van het feit of ze dader, slachtoffer, medeplichtige of getuige zijn. 1

2 o De deelnemers zijn er toe in staat om leerlingen die problematisch gedrag stellen effectief bij te sturen. Lectuur vooraf Armstrong, D., Hine, J., Hacking, S., Armaos, R., Jones, R., Klessinger, N. & France, A. (2005). Children, risk and crime: The on track youth lifestyles surveys. Home Office Research Study 278. London: HMSO. Muncie, J. (2000). Youth and crime: A critical introduction. London: Sage. Stephenson, M. (2005). Young people and offending. Education, youth justice and social inclusion. Cullompton: Willan Publishing. 2

3 Synthesetekst: Samenvatting van de actuele kennis i.v.m. jongeren en criminaliteit. Gevarie erd statisch onderzoek toont aan dat jongeren op school toch nog vaak het slachtoffer worden van (vooral kleine) misdaden. Die misdaden gaan in nogal wat gevallen gepaard met een of andere vorm van geweld. Daarnaast is er heel wat verbaal en fysiek gewelddadig gedrag dat weliswaar lichter weegt dan de zo net genoemde gewelddelicten maar even goed strijdig is met de geest van de school. Ook dit gedrag vormt een aantasting van het schoolklimaat en van het hele leergebeuren dat zich daar voltrekt. Het probleem is dat de leerlingen in de meeste gevallen zelf de daders zijn van het geweld en de misdaden op school. Het is dan ook logisch dat scholen kiezen voor vorming rond geweldloos omgaan en elke vorm van schoolgeweld resoluut afkeuren. Reeds jarenlang vormt jeugdcriminaliteit een zorgpunt. Het zoeken naar manieren om te voorkomen dat kinderen en jongeren betrokken raken in criminaliteit of antisociaal gedrag, is dan ook wereldwijd een beleidsprioriteit geworden. Overheden hebben op grote schaal ingezet op programma s en andere initiatieven die jongeren moeten behoeden voor het (herhaaldelijk) plegen van geweld tegen leeftijdsgenoten (en anderen). Veel van deze programma s spitsen zich tot op het werken met de kinderen, hun familie en de school. De relatie tussen onderwijs en jeugdcriminaliteit werd lange tijd vanuit een sociaal perspectief of met de bril van de publieke opinie bekeken. De sleutelrol die scholen kunnen spelen om antisociaal gedrag te helpen voorkomen, beginnende criminele carrières te helpen ombuigen en maatschappelijk aanvaardbaar gedrag te helpen afdwingen mag dan meermaals worden beklemtoond, toch werd die rol niet altijd ten volle benut. Het is dan ook hoog tijd dat het potentieel dat scholen op dit vlak te bieden hebben volop aan te spreke n. 3

4 De meeste historici zijn het erover eens dat delinquentie aan het begin van de 19 d e eeuw voor het eerst benoemd wordt als een belangrijk sociaal probleem. De sociale context en de factoren die dit gedrag beïnvloeden, veranderen echter met de tijd. De laatste decennia worden drugs, alcohol, sociale uitsluiting (met inbegrip van werkloosheid en armoede) en het uiteenvallen van de gemeenschaps- en gezinsstructuur het vaakst als verklarende factoren naar voor geschoven. Zowel overheidsinstellingen als de brede samenleving zijn zich vooral gaan richten op de symptomen en de gevolgen van delinquentie. De onderliggende en minder zichtbare oorzaken kregen veel minder aandacht. De manier waarop men zich opstelt tegenover jeugddelinquentie en de aanpak van jonge daders maakt duidelijk dat er grosso modo sprake kan zijn van twee hoofdbenaderingen: de welzijnsgerichte en de justitiële benadering. In het eerste geval staat de zorgbehoefte van de daders centraal, in het andere geval ligt de klemtoon op het verdi end straffen. Beide invalshoeken staan echter bloot aan kritiek en geven aanleiding tot niet bedoelde en ongewenste gevolgen. Wat geleid heeft tot het ontginnen van een nieuw, derde spoor: de herstelgerichte aanpak van jeugdig daderschap. Hierbij wordt ge probeerd om misdrijven op te lossen door rekening te houden met het perspectief van daders én slachtoffers. Het is de bedoeling dat beide partijen samen op zoek gaan naar een positieve verandering in de (nabije) toekomst en naar een mogelijk herstel eerder dan naar een bestraffing (Restoring Youth Justice, 2000; cf. Unit E4). Jeugdcriminaliteit is overigens niet enkel een nationaal probleem. Het is een thema dat aanhoudend op de agenda staat van verschillende bovennationale organisaties en fora. De Veren igde Naties, de Raad van Europa en andere internationale of regionale organisaties brachten het thema meermaals ter sprake en ontwikkelden dienaangaande tal van internationaal te hanteren instrumenten. Het Internationale Verdrag inzake Burgerrechten en Politieke Rechten (1966) moet hier zeker vermeld worden omdat het als internationale standaard geldt voor de positie van jongeren die in conflict staan met de wet; de VN- Standaard Minimumregels voor de Administratie van de J eugdrechtbanken (de Peking Regels, 1985) bepleit dan weer een structuur die tegemoet komt aan de eisen van een goede rechtspleging én aandacht schenkt aan de belangen en de toekomstige 4

5 ontwikkeling van het kind; de Aanbeveling van de Raad van Europa inzake Sociale Reacties op Jeugddelinqu entie waarin beklemtoond wordt dat onderwijs en sociale integratie tot de kern behoren van de strafrechtsystemen die zich op jongeren richten; het VN Verdrag inzake de Rechten van het Kind (1989) dat vereist dat jongeren op een gedifferentieerde manier worden behandeld en aandringt op de reïntegratie van jonge daders in de maatschappij; de VN Richtlijnen inzake de Preventie van Jeugddelinquentie (Riyadh Richtlijnen, 1990) en de VN Regels ter bescherming van jongeren die van hun vrijheid zijn beroofd. De positieve invloed die de VN Verklaring over de Justitiële Basisprincipes ten aanzien van Slachtoffers van Misdaad en Machtsmisbruik (1985) uitoefent op de behandeling van jongeren mag evenmin over het hoofd worden gezien. De tamelijk recent aangenomen Justitiële Richtlijnen van de VN inzake kindslachtoffers en kinderen als getuigen van geweld (2005) verdient hier een expliciete vermelding. De nieuwe, herstelgerichte benadering van criminaliteit en jeugdig daderschap maakt ten slotte het voorwerp uit van de VN Resolutie over de basisprincipes van het gebruik van herstelgerichte programma s bij criminele kwesties (2002) en van aanbeveling R(99)19 van de Raad van Europa betreffende bemiddeling in een strafrechterlijke context. Jeugddelinquentie is een fenomeen dat zich wereldwijd stelt. De bepalende factoren ervan zijn grondig bestudeerd en welbekend. De wortels van dit probleem zijn te vinden in de sociale structuur van onze samenleving, in de ongelijke verdeling van goederen, in het bestaan van talloze gemargi naliseerde groepen. Heel dikwijls houden deze problemen ook verband met een problematische gezinscontext of met een aangeboren neiging tot agressie. Het ontbreken van zowel interne als externe beteugelende mechanismen werkt geweld en misdadigheid in de han d. Het feit dat jongeren een groot deel van hun tijd op school doorbrengen, zorgt er logischerwijze voor dat dit soort probleemgedrag hoofdzakelijk binnen de schoolomgeving opduikt. Wat verklaart waarom er meer en meer op het onderwijs wordt gerekend om de problematiek van geweld en (lichte) criminaliteit te helpen bestrijden. Scholen voorzien in eerste instantie in onderricht en vorming rond verdraagzaamheid en geweldloosheid. In sommige landen zien we dat misdaadpreventie en juridisch 5

6 gerelateerde lesprogramma s toelichten hoe het gerechtsapparaat reageert op misdaad. Men verkent er welke opties het beleid kan nemen om (jeugd)criminaliteit van antwoord te dienen. Ook wordt aan jongeren geleerd hoe ze hun eigen omgeving veiliger kunnen maken. Scholen ku nnen echter nog op veel andere manieren hun invloed laten gelden. Vormingsprogramma s die inzetten op life skills (sociale vaardigheden/ levensvaardigheden) pakken het geweldprobleem niet rechtstreeks aan maar kunnen er toe bijdragen dat jongeren afzien van geweld. Dit soort programma s leert jongeren hoe ze conflicten kunnen oplossen en op welke manier ze vriendschapsrelaties kunnen aanknopen met leeftijdsgenoten en volwassenen. Ze leren hoe ze zich kunnen verzetten tegen negatieve groepsdruk en hoe ze best omgaan met conflicten binnen de groep. Heel wat scholen zetten ook speciale programma s op voor moeilijke leerlingen. Anderen investeren dan weer in een grotere (technische) beveiliging en in meer personeel. Ten slotte vermelden we nog dat er in sommige landen educatieve programma s worden aangeboden over vuurwapens. Daarin worden de gevaren en de gevolgen van het verkeerd wapengebruik belicht en worden alternatieven aangereikt om conflicten ongewapend op te lossen. Recreatieve programma s volstaan n iet om geweld van en tussen jongeren te voorkomen maar ze spreken jongeren wel aan. In combinatie met andere geweldpreventieprogramma s zijn ze echter wel succesvol. Sport vormt dan weer een goede uitlaatklep voor stress en frustratie terwijl teamwerk jongeren leert samenwerken. Het houdt jongeren ook van de straat en behoedt hen voor op die manier voor eventueel geweld. Geweldpreventieprogramma s renderen globaal gesproken het best in combinatie met andere inspanningen. De hele gemeenschap haalt er het meeste voordeel uit wanneer iedereen meewerkt om het geweldprobleem bij de jeugd onder handen te nemen. Het besef dat de preventie van jeugddelinquentie een collectieve verantwoordelijkheid is, is ondertussen stevig ingebed. Tegelijk erkent men dat de dienstverlening naar kinderen en jongeren toe moet worden aangezwengeld. Globaal is men het er overigens over eens dat het terugdringen van de jeugdcriminaliteit niet mag gepaard gaan met het vergroten van 6

7 de sociale uitsluiting tussen jongeren. Voor al deze bijkomende aspecten blijft de rol van de scholen van essentieel belang. (cf. Unit B1). Verantwoordelijkheden voor sessiegevers Wie op basis van deze unit vorming wil aanbieden aan leerkrachten of scholen moet er zorg voor dragen dat: alle deelnemers aan h et vormingsmoment tijdig vernemen waar en wanneer de vorming zal plaatsvinden; alle deelnemers duidelijk vernemen wat voorafgaandelijk van hen wordt verwacht (vb. leesopdracht, opzoekwerk); hij of zij vertrouwd is met de inhoud en de voorgestelde werkwijze v a n d e z e u n i t ; er voldoende afstemming wordt gezocht met de vragen en noden van de deelnemers; al het nodige sessiemateriaal (powerpoint/handouts/lees- en werkbladen/technische toerusting/verzorgd leslokaal/ ) tijdig wordt aangemaakt; hij of zij de hele sessie en alle deelactiviteiten bijwoont en begeleidt. 7

8 Draaiboek en werkwijze bij vormingsunit C2 Praktisch - Globaal tijdsbestek: 2 uur (pauze niet meegerekend; eventueel kan de leestekst bij Activiteit 1 op voorhand worden doorgespeeld: in dat geval kan deze activiteit worden ingekort tot ongeveer 1.40u) - Lokaal: ruim lokaal; buffetopstelling; aangepast om te werken in deelgroepjes - Materiaal: beamer computer scherm flipchart info -& werkbundels schrijfgerief stiften - Doelgroep: sessiedeelne mers; het materiaal leent zich ook voor gebruik in de klas (met oudere leerlingen; voorwaarde is wel dat deze leerlingen goed met leesteksten en leesopdrachten kunnen omspringen). - Groepsgrootte: 20 tot 25 deelnemers. Activiteit 1: Leesopdracht: De context van jeugdcriminaliteit en de behandeling van jonge daders (30 min.) o Doel: De deelnemers worden vertrouwd gemaakt met wat achtergrondinformatie over jeugdcriminaliteit. Ze krijgen in functie daarvan informatie aangereikt. o Materiaal : Zie samenvattende tekst in bijlage (Bijlage 1 Beknopte kennismaking met jeugdcriminologie). o Werkwijze: De deelnemers lezen de bijlage. Ze markeren die tekstfragmenten die zij belangrijk achten. Er is ruimte voor vraagstelling en iedereen krijgt de kans om te reageren op wat werd gelezen. 8

9 Activiteit 2: Debat (30 min per debat) o Doel: Nagaan wat de deelnemers weten over en begrijpen van geweld en (jeugd)criminaliteit. Op een actieve manier weerwerk bieden aan die factoren die geweld en criminaliteit in de hand werken. o Materiaal: Flip- over en stiften. o Werkwijze: Er wordt een open discussie op gang gebracht. De sessiebegeleider zorgt dat alle deelnemers onderstaande vragen krijgen (op papier of geprojecteerd op een scherm). De vragen worden een na een bespro ken. Om te vermijden dat sommigen het hele debat domineren, kijkt de sessiebegeleider- moderator, er op toe dat ieders spreektijd beperkt blijft. Het streefdoel is dat iedereen minstens een keer aan het woord is geweest. De sessiebegeleider zorgt er voor dat de kernideeën op de (verslag)flappen terecht komen. Hij vraagt een of meer deelnemers om voor de verslaggeving te zorgen. Bij elke vraag worden de pro s en contra s in kaart gebracht. Richtvragen voor het debat: Vind jij dat gewelddadig gedrag integra al deel uitmaakt van de menselijke natuur? (Leg uit.) Vind je dat crimineel gedrag hoofdzakelijk het resultaat is van een slechte opvoeding? (Leg uit.) Beschouw jij het kopiëren van een CD van een bekende popzanger als een misdrijf? (Motiveer.) Vind jij dat spiekgedrag of het vervalsen van een examen gelijk staat met een misdrijf? (Of is het voor jou o.k. zolang je maar niet wordt betrapt?) 9

10 Stel dat een met je eigen ogen ziet dat een collega (of een leeftijdsgenoot) een andere collega (of een andere leerling) systematisch pest: zou je dat dan melden?(leg uit.) Stel dat je ziet dat iemand de eigendom van een ander (binnen of buiten de school) beschadigt: zou je dat dan melden? o Nabespreking: In de nabespreking worden alle argumenten (pro s en contra s ) nog eens bekeken. Er wordt nagegaan welke argumenten legalistisch (regels en normen staan centraal) dan wel ethisch (het schenden van de relatie met de ander en van de waarde die mensen en dingen hebben, staat centraal) of menswetenschappelijk (verklar end/beschrijvend) van aard zijn. Deze analyse wordt afgerond met enkele globale conclusies. Activiteit 3: Casusbespreking (30 min) o Doel: Nagaan in welke mate men bereid is om de werking van het gerechtelijk apparaat te steunen. o Materiaal: Casusschets: Zou je bereid zijn om als getuige op te treden tegen een gangster die een van jouw vrienden heeft mishandeld? Zou je schrik hebben om dit te doen of zou je een getuigenisverklaring afleggen? Flip- over en stiften o Werkwijze: Iedereen krijgt de gelegenheid om vrijuit op deze situatieschets in te gaan. De sessiebegeleider modereert ook dit gesprek. Hij vraagt een nieuwe kandidaat om de belangrijkste standpunten op de flipchart te noteren. 10

11 o Nabespreking: Bij de nabespreking worden alle argumenten voor of tegen de uitgangsvraag nog eens overlopen. Wie wil kan een conclusie formuleren. Activiteit 4: Collectieve schrijfopdracht (in deelgroepjes) (60 min) o Doel De deelnemers worden verzocht om na te denken over enkele vragen die het thema dichter bij hun eigen persoon brengen. De invalshoek is ongeveer de volgende: H o e s t e l ik me op tegenover geweld en criminaliteit? Ben ik voldoende toegerust om deze problemen het hoofd te bieden? Op welke manier wordt dit probleem het best aangepakt? o Werkwijze De sessiebegeleider zorgt er voor dat alle deelnemers een blad ontvangen waarop de vier onderstaande vragen staan. Tegelijk worden er vier grote schrijfflappen op de tafels gelegd (buffetopstelling) en voorzien van de nodige stiften. Op elke flap is een van de vier vragen terug te vinden. De deelnemers worden verzocht om zich in vier groepjes van ongeveer dezelfde omvang op te stellen. Er ontspint zich een schrijfgesprek: de deelnemers denken na over hun vraag en noteren op de flap hoe zij de vraag beantwoord wi llen zien. Men mag schriftelijk op elkaar standpunten reageren. Het schrijfgesprek wordt na max. 30 minuten afgerond. Nu vindt er een carrouselronde plaats: elk groepje schuift door naar een volgende flap en leest er het resultaat van dat schrijfgesprek. Er mogen aanvullende bedenkingen (goedkeuringen/afkeuringen/vragen/aanvullingen) op de flap worden geschreven. Dit wordt herhaald tot men opnieuw bij de eigen flap uitkomt waar men het commentaar van de andere groepjes kan nalezen. Elk groepje wordt ten slotte verzocht om minstens twee besluiten te formuleren. De openingsvragen die terug te vinden zijn op de verschillende flappen: 11

12 Vraag 1: Hoe kunnen we ons als persoon, zowel binnen als buiten de school, het best beschermen tegen geweld en crimineel gedr ag (diefstal, geweldpleging, overval)? Vraag 2: Welke factoren dragen het meest bij tot het verstoren van het schoolgebeuren en het ontstaan van schoolgeweld? Vraag 3: De meeste initiatieven of programma s die pesten en geweld willen helpen voorkomen werd en tot hiertoe amper geëvalueerd. Welke initiatieven of programma s lijken jullie het meest effectief en waarop steunt die beoordeling? Vraag 4: Stel dat je schoolhoofd bent en iets wilt ondernemen tegen schoolgeweld. Voor welke aanpak zou je kiezen? Voor welk preventiebeleid zou jij kiezen? o Middelen Vragenblad (zie hoger voor de vragen) Minstens vier grote flappen. Op elke flap staat een van de vier vragen genoteerd. Schrijfgerief (papier en pennen) Een flexibele werkruimte: tafels in buffetopstelling; stoelen staan opzij, flappen en stiften liggen op de tafels. o Nabespreking Na het afronden van het schrijfgesprek en het daarop volgende carrousel zetten alle deelnemers zich in een kring. Vanuit elk groepje is er een verslaggever die de slotbedenkingen v a n d a t groepje weergeeft. In geval er nog wat tijd overblijft, krijgen de deelnemers de kans om van mening te wisselen. De sessiebegeleider stipt aan welke conclusies en gesprekselementen zeker kunnen worden meegenomen naar de eigen schoolpraktijk. 12

13 Bronnen Barker, D. & Padfield, C. (1998). Law: Made simple. Oxford: Heinemann Educational Secondary Division. Burssens, D., Criminaliteit bij jongeren en jongvolwassenen in Vlaanderen. In: Welwijs. Wisselwerking Onderwijs en Welzijnswerk. Jg. 18 (nr.4) december 2007, Coleman, C. & Norris, C. (2000). Introducing criminology. Cullompton: Willan Publishing. Martin, E.A. (Ed.). (1994). A dictionary of law ( 3r d ed.). Oxford: Oxford University Press. McLaughlin, E. & Muncie, J. (2003). The Sage dictionary of criminology. London: Sage Publications. Omaji, P. (2003). Responding to youth crime. Cullompton: Willan Publishing. Restoring youth justice: New directions in domestic and international law and practice. (2000). Rutherford, L. & Bone, S. (Eds.). (1993). Osborn s concise law dictionary (8 th ed.). London: Sweet & Maxwell. Serbruyns, K. & Vranken, M., Positie van de minderjarige in Onderwijs. De betekenis van het decreet rechtspositie minderjarige. In: Welwijs. Wisselwerking Onderwijs en Welzijnswerk. Jaargang 18 (nr. 4), dec. 2007, 3-8. The UN Declaration on Basic Principles of Justice for Victim of Crime and Abuse of Power. (1985). UN Guidelines on justice for child victims and witnesses of crime (2005) - Fr - Sp.pdf Bijkomende informatie Literatuur Braithwaite, J. (1989). Crime, shame and reintegration. Cambridge: Cambridge University Press. Braithwaite, J. & Pettit, P. (1990). Not just deserts: A republican theory of criminal justice. Oxford: Oxford University Press. 13

14 Corrado, R., Cohen, I. & Odgers, C. (2003). Multi- problem violent youth: A challenge for the restorative justice paradigm. In E. Weitekamp & H-J. Kerner (Eds.), Restorative justice in context. International practice and directions (pp.1-22). Cullompton: Willan Publishing. Crawford, A. & Newburn, T. (2003). Youth offending and restorative justice. Cullompton: Willan Publishing. Crawford, A. & Burden, T. (2005). Integrating victims in restorative youth justice. Bristol: The Policy Press. De Witte, H., Hooge, J. & Walgrave, J. (red.) (2000). Jongeren in Vlaanderen: gemeten en geteld. 12- tot 18-jarigen over hun leefwereld en toekomst. Leuven: Universitaire Pers Leuven, 358 p. Dignan, J. (2000). Y o u t h justice pilots evaluation: Interim report on reparative work and youth offending teams. London: Home Office. Goris, P. & Walgrave, L. (Red.) (2001).Van kattenkwaad en erger. Actuele thema s uit de jeugdcriminologie. Leuven/Apeldoorn: Garant Uitgevers, 232 p. Holdaway, H., Davidson, N., Dignan, J., Hammersley, R., Hine, J. & Marsh, P. (2001). New strategies to address youth offending: The national evaluation of the pilot youth offending teams. London: Home Office. Home Office (2004). The role of education in enhancing life chances and preventing offending, Home Office Development and Practice Report No 19. Maxwell, G. & Morris, A. (2002). The role of shame, guilt and remorse in restorative justice processes for young people. In E. Weitecamp & H-J. Kerner (Eds.), Restorative justice. Theoretical foundations (pp ). Cullompton: Willan Publishing. McCarthy, P., Laing, K., & Walker, J. (2004). Offenders of the future? Assessing the risk of children and young people becoming involved in criminal or antisocial behaviour. Newcastle Centre for Family Studies, University of Newcastle upon Tyne, Research Report No 545. Vettenburg, N., Elchardus, M. & Walgrave, L. (Red.) (2006) Jongeren van nu en straks. Overzicht en synthese van recent jeugdonderzoek in Vlaanderen. Leuven: Uitgeverij Lannoo Campus, 345 p. Vettenburg, N., Elchardus, M. & Walgrave, L. (Red.) (2007) Jongeren in cijfers en letters. Bevindingen uit de JOP - monitor 1. Leuven: Uitgeverij Lannoo Campus, 2 62 p. Youth Justice Board. (2005). Persistent young offen ders. London: Home Office. 14

15 Websites Crime Concern - Crime Reduction - Department for Education and Skills - International Bureau for Children s Rights - International Centre for the Prevention of Crime - - preventionintl.org/ International Institute of Restorative Practices - org/ Mediation UK - Restorative Justice Consortium - Thames Valley Police - Transforming Conflict c t. o r g Youth Justice Board for England and Wales - gov.uk 15

16 BIJLAGEN BIJLAGE 1 BEKNOPTE KENNISMAKING MET JEUGDCRIMINOLOGIE 1. Verklarende woordenlijst Misdaad (zwaar vergrijp/criminaliteit) Gedrag dat door h et strafrecht wordt omschreven en vervolgd. Een misdaad (misdrijf) houdt in dat de wet wordt overtreden, wat kan resulteren in gerechtelijke acties die eventueel uitmonden in een bestraffing (Barker & Padfield, 1998). Misdaadpreventie Elke actie of tec hniek uitgaande van een privé persoon of van een publieke instantie die bedoeld is om de schade van als misdaad omschreven handelingen te helpen reduceren (McLaughlin & Muncie, 2003). Strafrecht(spleging) De hele manier waarop de staat reageert op elk gedrag dat als onaanvaardbaar wordt beschouwd. De strafrechtprocedure doorloopt verschillende stadia: tenlastelegging of aanklacht, gerechtelijke vervolging, gerechtelijk onderzoek, vonnis, beroep, bestraffing. Dit hele verloop en de instanties ze uitvoeren behoren samen tot het zogenaamde strafrechtssysteem (McLaughlin & Muncie, 2003). Dader De persoon die de misdaad heeft gepleegd. Bestraffing De straf die door toedoen van een gewettigde rechtbank wordt opgelegd aan een beklaagde. De bestraffing ligt vervat in het door de rechtbank uitgesproken vonnis (Martin, 1994, p. 274). 16

17 Misdaadslachtoffer De persoon die, individueel of collectief, schade heeft geleden. Het kan hier gaan om fysieke of geestelijke schade, emotioneel lijden, economisch verlies of het wezenlijk schenden van fundamentele rechten. Die schending is het gevolg van handelingen of van nalatigheid die op hun beurt een aantasting vormen van het strafrecht. (VN Verklaring over de Justitiële Basisprincipes ten aanzien van Slachtoffers van Misdaad en Machtsmisbruik, 1985). Getuige De persoon die tijdens de rechtszaak een persoonlijke verklaring aflegt die verband houdt met een vraag of een feit. Getuigen worden verondersteld de eed af te leggen vooraleer ze hun getuigenis brengen, tenzij ze kiezen voor een plechtige verklaring. De algemene regel is dat iedereen getuigenis mag komen afleggen voor het gerecht, op voorwaarde dat men over voldoende geestesbekwaam is (Rutherford & Bone, 1993, p. 351). 2. Achtergrondinformatie Mensen hebben wetten uitge vonden om hun onderlinge relaties (beter) te regelen. Het is immers geen sinecure om het vrijheidsstreven van vele individu s te verenigen. Morele normen kunnen niet altijd voorkomen dat mensen in de fout gaan. Om die reden zijn er rechtsregels ontstaan. Zij vormen een verplichting. Niet - naleving leidt niet enkel tot een (formele) berisping maar kan ook leiden tot bestraffing (Barker & Padfield, 1998, p. 286; zie ook Unit C1). Er bestaan heel wat soorten wetsovertredingen. Sommigen zijn minder erg (vb. een voetganger die het rood licht negeert (ten minste als er geen ander verkeer in de buurt is)), anderen zijn dat wel (vb. een nachtelijke woninginbraak). De meest ernstige schendingen van de wet, waarbij het publiek of een persoon zwaar geschaad worden, wo rden gewoonlijk misdaden of misdrijven genoemd. Zij worden expliciet verboden door de rechtscodes van verschillende landen en door het internationale recht. De verschillende rechtssystemen vatten misdaden niet altijd op dezelfde manier op, zo blijkt, 17

18 maar moord, verkrachting, diefstal, fraude, drugs dealen en vele andere vergrijpen worden wereldwijd afgewezen. De dader is degene die de misdaad heeft gepleegd. Wie is in feite de Homo Criminalis? Men is het er grotendeels over eens dat niemand als misdadiger wordt geboren. Misdadigers zijn een product van een sociale omgeving. Verschillende jeugdtrauma s of in een latere fase armoede, werkloosheid, drugsafhankelijkheid en andere sociale fiasco s kunnen iemand er toe brengen om de grenzen van de wet niet (langer) te respecteren. Anderen doen het om te kunnen domineren, om meer geld of macht te verwerven of om het geweld zelf. Vandaar dat men een hoge mate van criminaliteit blijft aantreffen, zelfs in de meer beschaafde of ontwikkelde samenlevingen. B eschaving en vooruitgang dragen bij tot het ontwikkelen van menselijke vaardigheden en technieken die in sommige gevallen ook kwalijke manier kunnen worden aangewend. Om te worden omschreven als een misdaad moet een handeling (of het nalaten ervan) blijk geven van een duidelijke intentie of van een grote achteloosheid. Rechtbanken oordelen precies hier over wanneer ze zich finaal uitspreken over het feit of er nu al dan niet sprake is van een misdaad en nagaan wie de dader is en of hij/zij een straf verdient. De strafrechterlijke jurisprudentie is de klassieke en meest verspreide manier om met misdaden om te gaan. Vermits de beschuldigde tijdens de rechtsgang principieel als onschuldig wordt beschouwd, moet zijn schuld bewezen worden via getuigenverklaringen, documenten, enz. De beschuldigde heeft recht op verdediging, inclusief juridische bijstand en het recht op informatie, De doodstraf is in heel wat landen afgeschaft maar in enkele landen is ze nog steeds van kracht (Coleman & Norris, 2000). 18

19 3. Speciale voorzieningen voor jongeren A l l e Westerse rechtspraak stipuleert dat jongeren onder een bepaalde leeftijd nooit helemaal verantwoordelijk zijn voor wat ze doen. Men gaat er van uit dat jonge mensen doli incapax zijn (niet in staat om het kwade te doen) wat niet betekent dat men er overal de zelfde leeftijdsinschatting op na houdt. In Europa bijvoorbeeld geldt in Schotland de leeftijdsnorm van 8 jaar voor criminele verantwoordelijkheid; in Engeland en Wales is het 10 jaar, in Duitsland op 14 jaar, in Spanje op 16 jaar en in België op 18 jaar. Ten aanzien van jongeren van wie de handelingen niet kunnen worden beschouwd als misdaden worden dan ook bijzondere opvoedingsgerichte maatregelen genomen. De straffen die minderjarige daders krijgen opgelegd, zijn er prioritair op gericht om hen (in goede zin) te veranderen en er voor te zorgen dat ze zich we wetconforme manier gaan gedragen. Gewoonlijk kunnen slechts een aantal straffen worden opgelegd aan jongeren: opsluiting, een voorwaardelijke sanctie, een formele berisping, enz Tijdens de rechtsgang worden jongeren nauwkeurig gevolgd en gelden er specifieke regels. Het betrekken van jongeren in herstelgerichte maatregelen is een relatief nieuw gegeven. (Zie Unit E4). Men is het er ruim over eens dat de focus vooral moet gelegd worden op het voorkomen van (herhaaldelijk) misdadig gedrag bij jongeren. In dat opzicht heeft het herkennen en beoordelen van risico - en beschermende factoren een hoge prioriteit. Aldus zou het werk dat scholen met gezinnen en kinderen verrichten en de wijze waarop de lokale gemeenschappen de criminaliteit aanpakken op zijn minst moeten leiden tot het ontwikkelen van producten en systemen die criminaliteit het hoofd kunnen bieden. Door de impact van en de blootstelling aan risico s te verminderen, door kettingreacties op negatieve ervaringen te helpen tegengaan, door het gevoel van eigenwaarde te versterken, door succeservaringen, positieve relaties en nieuwe kansen aan te bieden, kunnen scholen en de omgeving bijdragen tot de preventie van jeugddelinquentie (Omaji, 2003). 19

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace

EUROPEES PARLEMENT. Recht en Criminaliteit in cyberspace EUROPEES PARLEMENT TIJDELIJKE COMMISSIE ECHELON-INTERCEPTIESYSTEEM SECRETARIAAT MEDEDELING TEN BEHOEVE VAN DE LEDEN De leden treffen als aanhangsel een document aan met de titel Recht en Criminaliteit

Nadere informatie

Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land

Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land 670 Criminaliteit en rechtshandhaving 2012 Tabellen bij hoofdstuk 11 Tabel 11.1 Geïndexeerd aantal slachtoffers naar delictgroep en onveiligheidsgevoelens per land 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 (index

Nadere informatie

Anti-pest protocol OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 1

Anti-pest protocol OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 1 Anti-pest protocol OBS De Viermaster Papendrecht 2014-2015 1 Inleiding Anit-pest protocol Wat is pesten? Op de site van het Nederlands Jeugd Instituut staat het volgende: Pesten is een stelselmatige vorm

Nadere informatie

een als misdrijf omschreven feit proces-verbaal procureur des Konings parket of van het Openbaar Ministerie

een als misdrijf omschreven feit proces-verbaal procureur des Konings parket of van het Openbaar Ministerie uitgave juni 2015 Minderjarigen kunnen volgens de Belgische wet geen misdrijven plegen. Wanneer je als jongere iets ernstigs mispeutert, iets wat illegaal is, pleeg je een als misdrijf omschreven feit

Nadere informatie

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening

DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening DBK: Het Gents Model Concept & implementatie Organisatie vanuit Justitie en vanuit Hulpverlening 1 INHOUD PRESENTATIE I. Belgisch drugbeleid II. O.M. en problematisch druggebruik III.De rechtbank en problematisch

Nadere informatie

Conflict en aangifte. module 3. Sport, dienstverlening en veiligheid

Conflict en aangifte. module 3. Sport, dienstverlening en veiligheid Conflict en aangifte module 3 INHOUDSOPGAVE INLEIDING...3 AANGIFTE DOEN...4 Hoe kan een aangifte worden gedaan?... 4 Wat gebeurt er met de aangifte?... 4 AMBTSHALVE VERVOLGBARE DELICTEN EN KLACHTDELICTEN...6

Nadere informatie

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL

HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL Stationsstraat 81 3370 Boutersem 016/73 34 29 www.godenotelaar.be email: directie.nobro@gmail.com bs.boutersem@gmail.com HET ANTI-PEST-BELEID VAN ONZE SCHOOL 1. Het standpunt van de school: Pesten is geen

Nadere informatie

Slachtofferrechten in Europe

Slachtofferrechten in Europe Frida Wheldon - EU Richtlijn tot vaststelling van minimumnormen voor de rechten, de ondersteuning en de bescherming van slachtoffers van strafbare feiten Slachtofferrechten in Europe 28 EU Lidstaten Verschillende

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

De rechten van het kind in de digitale wereld. Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School

De rechten van het kind in de digitale wereld. Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School De rechten van het kind in de digitale wereld Simone van der Hof Center for Law and Digital Technologies Leiden Law School De rechten van het kind Rol van de overheid Een voorbeelden: digitaal pesten VN

Nadere informatie

5 Samenvatting en conclusies

5 Samenvatting en conclusies 5 Samenvatting en conclusies In 2008 werden in Nederland bijna 5,2 miljoen mensen het slachtoffer van criminaliteit (cbs 2008). De meeste van deze slachtoffers kregen te maken met diefstal of vernieling,

Nadere informatie

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers beslissen in kleine groepjes of ze akkoord gaan met stellingen over armoede in het Noorden. Onenigheid over bepaalde stellingen moet opgelost

Nadere informatie

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl

3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl 3. Bouwsteen 3: Evalueren en bijsturen van de persoonlijke leerkrachtstijl Jo Voets, orthopedagoog, gedragstherapeut en pedagogisch directeur van het Centrum Bethanië (Genk), is al jarenlang een groot

Nadere informatie

Debat: Rollenspel Mishandeling

Debat: Rollenspel Mishandeling Debat: Rollenspel Mishandeling Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan samen een strafrechtszaak naspelen. In deze rechtszaak is het onderwerp mishandeling door ex-vriend. Omdat het onderwerp van

Nadere informatie

Ontwerp van een draaiboek voor het onthaal, de begeleiding en de salesiaanse vorming van nieuwe personeelsleden ter plaatse.

Ontwerp van een draaiboek voor het onthaal, de begeleiding en de salesiaanse vorming van nieuwe personeelsleden ter plaatse. Ontwerp van een draaiboek voor het onthaal, de begeleiding en de salesiaanse vorming van nieuwe personeelsleden ter plaatse Tweede jaar samen DON BOSCO zijn plaats geven 1. Voorafgaande opmerkingen Het

Nadere informatie

Bij pesten zijn er altijd 5 partijen: de pester, het slachtoffer, de grote zwijgende groep, de leerkrachten en de ouders.

Bij pesten zijn er altijd 5 partijen: de pester, het slachtoffer, de grote zwijgende groep, de leerkrachten en de ouders. Versie nov. 2012 Pestprotocol. Inclusief regels en afspraken binnen de school. Wat is pesten? Pesten betekent iemand op een gemene manier lastig vallen: bewust iemand kwetsen of kleineren. Het gebeurt

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Herstellend handelen in onderwijs. Programma. Programma

Herstellend handelen in onderwijs. Programma. Programma Herstellend handelen in onderwijs Dag van de opvoeder Kortrijk Februari 2012 Lieve Windels / Stijn Deprez Programma Situering Ligand (vzw Oranjehuis) Centrum voor herstel / preventie (om uitsluiting te

Nadere informatie

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl)

Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Nederlands (nieuwe stijl) en Nederlands, leesvaardigheid (oude stijl) Examen VWO Vragenboekje Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Maandag 19 mei 9.00 12.00 uur 20 03 Voor dit examen zijn

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

Over de doodstraf (Uit: Mensenrechteneducatie in Niet-confessionele zedenleer)

Over de doodstraf (Uit: Mensenrechteneducatie in Niet-confessionele zedenleer) Over de doodstraf (Uit: Mensenrechteneducatie in Niet-confessionele zedenleer) Doelstellingen: Reflecteren over pro en contra s van de doodstraf De eigen mening over de doodstraf toetsen aan de mening

Nadere informatie

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ:

COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: COMPLEXERE MAATSCHAPPIJ: NESTEN KRIJGEN DEUKEN OUDERLIJKE STRESS: WEINIG TIJD OM TE COMMUNICEREN. WE GROEIEN UIT ELKAAR EMOTIONELE STRESS: VEEL VERLIESERVARINGEN Even reflecteren naar eigen handelen. Heb

Nadere informatie

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat?

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Scheiding der machten De rechters zijn gescheiden www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website*. Naam Leerling:...Klas:...

Nadere informatie

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen

1 Voorwoord. Beste ouders. Beste leerlingen 1 Voorwoord Beste ouders Beste leerlingen Dit is het antipestplan van WICO campus Sint-Jozef. Het draaiboek pesten is geschreven voor de leerlingen, ouders en medewerkers van de school. Het geeft het beleid

Nadere informatie

Training Omgaan met Agressie en Geweld

Training Omgaan met Agressie en Geweld Training Omgaan met Agressie en Geweld 2011 Inleiding In veel beroepen worden werknemers geconfronteerd met grensoverschrijdend gedrag, waaronder agressie. Agressie wordt door medewerkers over het algemeen

Nadere informatie

Slachtoffer-daderbemiddeling: wie is partij in een strafrechtelijke context? Ivo Aertsen Leuvens Instituut voor Criminologie

Slachtoffer-daderbemiddeling: wie is partij in een strafrechtelijke context? Ivo Aertsen Leuvens Instituut voor Criminologie Slachtoffer-daderbemiddeling: wie is partij in een strafrechtelijke context? Ivo Aertsen Leuvens Instituut voor Criminologie Vragen Is bemiddeling tussen slachtoffer en dader wel mogelijk? Wenselijk? Wie

Nadere informatie

Bemiddeling tussen slachtoffers en daders van misdrijven

Bemiddeling tussen slachtoffers en daders van misdrijven Bemiddeling tussen slachtoffers en daders van misdrijven INHOUD De handtas van Marie-Claire werd van haar schouder gerukt. Ze vindt dat de dader gestraft moet worden, maar ze heeft ook heel wat vragen

Nadere informatie

Presentatie Huiselijk Geweld

Presentatie Huiselijk Geweld Definitie: Huiselijk geweld is geweld dat door iemand uit de huiselijke- of familiekring van het slachtoffer wordt gepleegd. Hieronder vallen lichamelijke en seksuele geweldpleging, belaging en bedreiging

Nadere informatie

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken

Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Gemeenschappelijke EU-standaarden voor het garanderen van procedurele rechten in strafzaken Paul Ponsaers 1 1. De EU is niet enkel een economische, politieke en sociale gemeenschap, maar evenzeer een waardengemeenschap.

Nadere informatie

Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016. Een stappenplan bij pesten op school

Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016. Een stappenplan bij pesten op school Protocol pesten Eigenaar : Intern Begeleider Vastgesteld: september 2012 Herzien: september 2016 Een stappenplan bij pesten op school Wat is pesten? Pesten is een verschijnsel dat op elke school en in

Nadere informatie

OMSCHRIJVING ANALYSE EN AANPAK VAN PESTEN EN CYBERPESTEN IN KLAS- EN SCHOOLCONTEXT. Horen, zien en spreken. Samen op pad tegen pesten 10/13/2015

OMSCHRIJVING ANALYSE EN AANPAK VAN PESTEN EN CYBERPESTEN IN KLAS- EN SCHOOLCONTEXT. Horen, zien en spreken. Samen op pad tegen pesten 10/13/2015 Horen, zien en spreken. Samen op pad tegen pesten ANALYSE EN AANPAK VAN PESTEN EN CYBERPESTEN IN KLAS- EN SCHOOLCONTEXT Maurits.wysmans@ucll.be OMSCHRIJVING Pesten is een herhaaldelijk en langdurig blootstaan

Nadere informatie

Instructie: Rollenspel mishandeling

Instructie: Rollenspel mishandeling Instructie: Rollenspel mishandeling Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen gaan samen een strafrechtszaak naspelen. In deze rechtszaak is het onderwerp mishandeling door ex-vriend. De leerlingen worden

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

Dierenmishandeling in gezinnen

Dierenmishandeling in gezinnen Dierenmishandeling in gezinnen Prof.dr. Marie-Jose Enders-Slegers, Leerstoel Antrozoologie, Faculteit Psychologie Stichting Cirkel van Geweld, Werkgroep Dierenpleegzorg marie-jose.enders@ou.nl Link - letter

Nadere informatie

Cyberpesten Van probleem naar oplossing. Prof. Dr. Heidi Vandebosch Universiteit Antwerpen, Friendly ATTAC E- mail: heidi.vandebosch@uantwerpen.

Cyberpesten Van probleem naar oplossing. Prof. Dr. Heidi Vandebosch Universiteit Antwerpen, Friendly ATTAC E- mail: heidi.vandebosch@uantwerpen. Cyberpesten Van probleem naar oplossing Prof. Dr. Heidi Vandebosch Universiteit Antwerpen, Friendly ATTAC E- mail: heidi.vandebosch@uantwerpen.be Pesten: vroeger en nu Soort agressief gedrag: inten/e om

Nadere informatie

Instructie rollenspel Belediging op internet

Instructie rollenspel Belediging op internet Instructie rollenspel Belediging op internet Korte omschrijving programmaonderdeel De leerlingen gaan samen een strafrechtszaak naspelen. In deze rechtszaak is het onderwerp belediging op internet. De

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II

maatschappijwetenschappen vwo 2015-II Opgave 2 Rondhangen Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3 en tabel 1. Inleiding De Kamer ontvangt elk jaar een rapportage van de minister van Justitie over de voortgang van de aanpak van problematische

Nadere informatie

HET GEVECHT OM GELD EN MACHT VOOR WIE BESTEMD? DOEL DUUR

HET GEVECHT OM GELD EN MACHT VOOR WIE BESTEMD? DOEL DUUR HET GEVECHT OM GELD EN MACHT Als je op het einde van de maand geen geld meer hebt om je gsm terug op te laden of om een festivalticket te kopen, ben je dan arm? Neen! Want de maand nadien krijg je opnieuw

Nadere informatie

Pestactieplan Sint-Amandusschool. Anti-pestcontract op onze school

Pestactieplan Sint-Amandusschool. Anti-pestcontract op onze school Pestactieplan Sint-Amandusschool Anti-pestcontract op onze school Ik houd me aan de leefregels op onze school: Eerlijkheid bovenal! Agressie en geweld bannen we uit onze school! We tonen respect voor ieders

Nadere informatie

DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8

DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8 DAG VAN DE RECHTEN VAN HET KIND 20 NOVEMBER 2011 EEN LESBRIEF VOOR DE GROEPEN 6-8 Inleiding Op 20 november 1989 werd in de Verenigde Naties het Verdrag van de Rechten van het Kind aanvaard. Sindsdien is

Nadere informatie

Sustainable development goals

Sustainable development goals Sustainable development goals The road to dignity by 2030 Ending Poverty, Transforming all Lives and Protecting the Planet = De weg naar waardigheid, Armoede beëindigen, alle levens veranderen en de aarde

Nadere informatie

Wacht maar tot ik groot ben!

Wacht maar tot ik groot ben! www.geerttaghon.be Wacht maar tot ik groot ben! Omgaan met agressie bij kleine kinderen Geert Taghon 2013 Ontwikkeling kleine kind De wereld leren kennen en zich hieraan aanpassen (adaptatie) Processen

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Pestprotocol Prakticon

Pestprotocol Prakticon Pestprotocol Prakticon Pesten op school Hoe ga je er mee om? Pesten komt helaas op iedere school voor, ook bij ons. Het is een probleem dat wij onder ogen zien en op onze school serieus aan willen pakken.

Nadere informatie

Instructie rollenspel Belediging op internet

Instructie rollenspel Belediging op internet Instructie rollenspel Belediging op internet Korte omschrijving programmaonderdeel De leerlingen gaan samen een strafrechtszaak naspelen. In deze rechtszaak is het onderwerp belediging op internet. De

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

DE NO BLAME-METHODE VOORAF

DE NO BLAME-METHODE VOORAF DE NO BLAME-METHODE VOORAF Omdat mijn school probeert te werken met de No Blame-Methode heb ik deze hier in kaart gebracht. Het is een manier om met kinderen in gesprek te gaan en zo ook de waarheid te

Nadere informatie

HERSTELBEMIDDELING (slachtoffer- dader bemiddeling)

HERSTELBEMIDDELING (slachtoffer- dader bemiddeling) HERSTELBEMIDDELING (slachtoffer- dader bemiddeling) DIENST Gent - Oudenaarde EEDVERBONDKAAI 285 9000 GENT DIENST Dendermonde OLV KERKPLEIN 30 9200 Dendermonde OOST-VLAANDEREN Voor wie? Slachtoffer/ daders

Nadere informatie

Diverse school, diverse kansen

Diverse school, diverse kansen Diverse school, diverse kansen Stel je buur de volgende 3 vragen: 1. Hoe kom jij in aanraking met diversiteit in onderwijs? 2. Wat is het eerste gevoel dat jij hebt wanneer je denkt aan diversiteit? 3.

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad inzake de bestrijding van mensenhandel

EUROPEES PARLEMENT. ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel voor een kaderbesluit van de Raad inzake de bestrijding van mensenhandel EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie vrijheden en rechten van de burger, justitie en binnenlandse zaken 8 mei 2001 PE 302.228/14-21 AMENDEMENTEN 14-21 ONTWERPVERSLAG - Klamt (PE 302.228) over het voorstel

Nadere informatie

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl

PESTPROTOCOL DE BOOG. Koudenhovenseweg Zuid 202 5641 AC Eindhoven T: 040-2811760 E: deboog@skpo.nl PESTPROTOCOL DE BOOG Pestprotocol De Boog Dit pestprotocol heeft als doel voor De Boog: Alle kinderen moeten zich op school veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels

Nadere informatie

Stoute jongens ondervraagd: verdacht of minderjarig?

Stoute jongens ondervraagd: verdacht of minderjarig? Protecting young suspects in interrogations: a study on safeguards and best practice Lecture 3: Thursday 28 th of February 2013 Stoute jongens ondervraagd: verdacht of minderjarig? CPS studiedag Jongeren

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen

Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen FACTSHEET Jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in Groningen In deze factsheet worden trends en ontwikkelingen ten aanzien van de jeugdcriminaliteit en jeugdveiligheid in de provincie Groningen behandeld.

Nadere informatie

Is een klas een veilige omgeving?

Is een klas een veilige omgeving? Is een klas een veilige omgeving? De klas als een vreemde sociale structuur Binnen de discussie dat een school een sociaal veilige omgeving en klimaat voor leerlingen moet bieden, zouden we eerst de vraag

Nadere informatie

Voorstelling project Bemiddeling op School. Antwerpse Dienst Alternatieve Maatregelen (ADAM) PIVA Antwerpen

Voorstelling project Bemiddeling op School. Antwerpse Dienst Alternatieve Maatregelen (ADAM) PIVA Antwerpen Voorstelling project Bemiddeling op School Antwerpse Dienst Alternatieve Maatregelen (ADAM) PIVA Antwerpen 1. Inleiding: het verhaal van PIVA 2. De werking van ADAM algemeen 3. Het project Bemiddeling

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 15 oktober 2010 (20.10) (OR. en) 12847/2/10 REV 2 CORDROGUE 68 NOTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap de Horizontale Groep drugs Ontwerp-conclusies van de Raad over

Nadere informatie

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016.

5-4-2016. Welke gevolgen hebben gewapende conflicten? Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016. Inleiding tot het internationaal humanitair recht BTC infocyclus april 2016 Marijke Peys, stafmedewerker humanitair recht marijke.peys@rodekruis.be Brainstorm Welke gevolgen hebben gewapende conflicten?

Nadere informatie

Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl

Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl Opdrachten & docentenhandleiding www.rechtvoorjou.nl pagina 2 van 14 Inhoudsopgave 1 Opdracht 1: Kennisvragen bij www.rechtvoorjou.nl 3 Werkblad 1:

Nadere informatie

INHOUD. 1. Inleiding... 15

INHOUD. 1. Inleiding... 15 INHOUD 1. Inleiding... 15 2. Psychosociale risico s op het werk... 17 2.1. Stress op het werk... 19 2.2. Burn-out... 22 2.3. Ongewenst gedrag en conflicten... 23 2.3.1. Geweld op het werk... 23 2.3.2.

Nadere informatie

Pestprotocol obs De Meerwaarde

Pestprotocol obs De Meerwaarde 1 Pestprotocol obs De Meerwaarde Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in hun basisschoolperiode veilig voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken

Nadere informatie

De slachtoffers"-richtlijn

De slachtoffers-richtlijn CENTRE FOR EUROPEAN CONSTITUTIONAL LAW THEMISTOKLES AND DIMITRIS TSATSOS FOUNDATION De slachtoffers"-richtlijn De bescherming van slachtoffers voorafgaand, tijdens en na strafproces staat bovenaan de agenda

Nadere informatie

1.8 Laat conflicten bloeien!

1.8 Laat conflicten bloeien! 1.8 Laat conflicten bloeien! Carla Houben, MiNT Mediations en Coaching Ineke van Huet, VAN HUET MEDIATION Charlotte Keijzer, Dialoog en Herstelcirkels Jannie Kieft, Kieft Mediation, SKM en Restorative

Nadere informatie

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol.

Er is geen slachtoffer en dader; beide partijen zijn even sterk. Plagen kan de sociale weerstand van kinderen vergroten. Vaak speelt humor een rol. PESTPROTOCOL Doel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen en volwassenen,

Nadere informatie

Implementatie van LSCI en effectonderzoek in Vlaanderen

Implementatie van LSCI en effectonderzoek in Vlaanderen Implementatie van LSCI en effectonderzoek in Vlaanderen Bram Soenen Sr. Trainer LSCI OOBC Nieuwe Vaart & OC Sint Idesbald Voorstelling Heynsdaele Doelgroep 7 jongens 12-21 jaar GES School Type 3 OV4 Tehuis

Nadere informatie

Pestprotocol It Twaspan

Pestprotocol It Twaspan Pestprotocol It Twaspan It Twaspan wil de kinderen een omgeving bieden waarin zij zich op een prettige en positieve wijze kunnen ontwikkelen. De leerkrachten willen deze ontwikkeling bevorderen door het

Nadere informatie

VOORSTEL VAN DECREET VAN MEVROUW SONJA BECQ EN MEVROUW VEERLE HEEREN C.S HOUDENDE REGELING VAN DE THUISOPVANG VAN ZIEKE KINDEREN

VOORSTEL VAN DECREET VAN MEVROUW SONJA BECQ EN MEVROUW VEERLE HEEREN C.S HOUDENDE REGELING VAN DE THUISOPVANG VAN ZIEKE KINDEREN ADVIES VOORSTEL VAN DECREET VAN MEVROUW SONJA BECQ EN MEVROUW VEERLE HEEREN C.S HOUDENDE REGELING VAN DE THUISOPVANG VAN ZIEKE KINDEREN Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Voorstel

Nadere informatie

EUROPEAN DISABILITY FORUM...

EUROPEAN DISABILITY FORUM... Deïnstitutionalisering en de rechten van personen met een handicap perspectief van Europese Unie... An-Sofie Leenknecht, EDF Human Rights Officer, Brussel, 26 november 2014 EUROPEAN DISABILITY FORUM Vertegenwoordigen

Nadere informatie

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Anti-pestbeleid OBS De Schakel Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Anti-pestbeleid OBS De Schakel Dit ANTI-PESTBELEID heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken

Nadere informatie

VRAAGSTELLLING EERSTE HULP BIJ GAS

VRAAGSTELLLING EERSTE HULP BIJ GAS VRAAGSTELLLING EERSTE HULP BIJ GAS Eerste Hulp bij Gas Wat doe je als je een gas krijgt? Waar moet je op letten als je gesanctionneerd wordt voor het voeren van sociale actie? Is er beroep mogelijk? Wat

Nadere informatie

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei

SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school. Oka Storms Ben Serkei SEKSUEEL GRENSOVERSCHRIJDEND GEDRAG in en om de school Oka Storms Ben Serkei Wat gaan we doen? * Achtergronden seksualiteit * Invloed beeldcultuur en gevolgen * Oefening Wat is grensoverschrijdend? * Seksueel

Nadere informatie

Jeugd gezond heids zorg. 0-19 jaar

Jeugd gezond heids zorg. 0-19 jaar Jeugd gezond heids zorg 0-19 jaar Ongewenst gedrag binnen het onderwijs Meldingsregeling Vertrouwenspersoon Inleiding Meldingen van machtsmisbruik Soms is er sprake van meldingen over een vorm van machtsmisbruik

Nadere informatie

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS

RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen in het KLEUTERONDERWIJS CONFERENTIE STEUNPUNT GOK: De lat hoog voor iedereen!, Leuven 18 september STROOM KRACHTIGE LEEROMGEVINGEN RONDE 1: INBREKEN IN DE KLAS Didactische praktijken ter ondersteuning van gelijke onderwijskansen

Nadere informatie

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen.

-Onze school behoort tot het officieel gesubsidieerd onderwijsnet. Het schoolbestuur is de gemeente Olen. Pedagogisch project 1. situering onderwijsinstelling 2. levensbeschouwelijke uitgangspunten 3. visie op ontwikkeling en opvoeding 4. het schoolconcept 1. Situering onderwijsinstelling 1.1 Een gemeenteschool:

Nadere informatie

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER

Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER Leerlijnen per drug : ALCOHOL Onderwijsvorm: KLEUTER EN LAGER kleuter 2,5-6j 1 ste graad LO 6-8j 2 de graad LO 8-10j 3 de graad LO 10-12j doelstelling doelstelling doelstelling doelstelling Versterken

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP DEN HAAG Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken

Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten. Hoofdstuk 2: werken Diversiteit en beroepsvaardigheden Leer jezelf kennen Basishouding en diversiteit Discriminatie Gedrag bij diversiteit Pesten Hoofdstuk 2: werken Werkwijze en opdrachten Boek en laptop nodig voor iedere

Nadere informatie

Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders. Maria Beerten maria.beerten@telenet.be

Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders. Maria Beerten maria.beerten@telenet.be Herstelgericht werken = geloven in de groeikansen van jongeren en begeleiders Maria Beerten maria.beerten@telenet.be 1 what do you think rapport School kwetst en sluit uit talenten worden verspild Relaties

Nadere informatie

Kinderen over geweld

Kinderen over geweld Kinderen over geweld Aandachtspunten voor het perspectief van kinderen in de uitwerking van indicatoren voor het recht op bescherming tegen geweld. Dr. An Piessens, directeur Kind & Samenleving 2 Indicatoren

Nadere informatie

Scholen herdenken vermoorde leraar

Scholen herdenken vermoorde leraar ANALYSE MAATSCHAPPELIJK VRAAGSTUK: ZINLOOS GEWELD tekst 26 NOS-nieuws van 16 januari 2004: Scholen herdenken vermoorde leraar Scholen in het hele land hebben om 11.00 uur één minuut stilte in acht genomen

Nadere informatie

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel:

Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen

Nadere informatie

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing.

Deontologische Code. Deze Deontologische Code is zowel op individuen als op entiteiten die interne auditdiensten verlenen van toepassing. Deontologische Code INLEIDING Het doel van de Deontologische Code van het Instituut is het stimuleren van een ethische cultuur binnen het geheel van de professionele uitoefening van interne audit. Interne

Nadere informatie

Kinder- en Jongerentelefoon. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen.

Kinder- en Jongerentelefoon. Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Advies Kinder- en Jongerentelefoon Commissie voor Welzijn, Volksgezondheid en Gelijke Kansen. Parlementaire vraag van de heer J. Roegiers over bijkomende subsidiëring van de Kinder- en Jongerentelefoon

Nadere informatie

Sociale veiligheid op school

Sociale veiligheid op school Sociale veiligheid op school 1 Inleiding In dit document staat omschreven welk beleid en welke protocollen gehanteerd worden op t Kofschip met betrekking tot de sociale veiligheid. Het is een weerslag

Nadere informatie

Effecten van een veiligheids- en preventiebeleid op school sinds januari 2014

Effecten van een veiligheids- en preventiebeleid op school sinds januari 2014 Dieter Burssens Wetenschappelijk onderzoeker Tel 02 243 46 84 Email Dieter.Burssens@just.fgov.be Office Finance Tower, Kruidtuinlaan 50, 7e verdieping, bus 71, 1000 Brussel OPLEIDING Licentiaat Criminologische

Nadere informatie

PARTNERSHIPS ROND PESTEN OP SCHOOL

PARTNERSHIPS ROND PESTEN OP SCHOOL Gie Deboutte Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten PARTNERSHIPS ROND PESTEN OP SCHOOL Welke aanpak is wenselijk en haalbaar? Kennis over het pestfenomeen Voorwaarde 1 voor geslaagde samenwerking Waarom?

Nadere informatie

GEDRAGSPROTOCOL STICHTING PROCON. versie: 09-01-2009 revisie: 09-01-2013 PROTOCOL BIJ ONAANVAARDBAAR EN ANTISOCIAAL GEDRAG

GEDRAGSPROTOCOL STICHTING PROCON. versie: 09-01-2009 revisie: 09-01-2013 PROTOCOL BIJ ONAANVAARDBAAR EN ANTISOCIAAL GEDRAG GEDRAGSPROTOCOL STICHTING PROCON versie: 09-01-2009 revisie: 09-01-2013 PROTOCOL BIJ ONAANVAARDBAAR EN ANTISOCIAAL GEDRAG Onder onaanvaardbaar gedrag verstaan wij over het algemeen alle gedrag dat niet

Nadere informatie

Respectvol omgaan met ernstige klinische incidenten. De mens als relationeel wezen. lieven.vanlangenaeker@opzcrekem.be OPZC Rekem

Respectvol omgaan met ernstige klinische incidenten. De mens als relationeel wezen. lieven.vanlangenaeker@opzcrekem.be OPZC Rekem Respectvol omgaan met ernstige klinische incidenten. De mens als relationeel wezen. lieven.vanlangenaeker@opzcrekem.be OPZC Rekem Opbouw werkwinkel Wat is de richtlijn? Toepassing in OPZC Rekem Hoe staat

Nadere informatie

Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon

Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon Functie en taakomschrijving vertrouwenspersoon VEILIG SPORTKLIMAAT Budovereniging Asahi Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 2 Doel van aanstelling van een vertrouwenscontactpersoon 2 3 Taken en bevoegdheden van

Nadere informatie

Eindexamen maatschappijleer

Eindexamen maatschappijleer Opgave 3 Criminaliteit in Nederland tekst 1 2 30 3 40 4 In Nederland worden per jaar zo n vijf en een half miljoen misdrijven gepleegd. Ruim anderhalf miljoen daarvan komt ter kennis van de politie. Uiteindelijk

Nadere informatie

Functie en taakomschrijving Vertrouwenspersoon

Functie en taakomschrijving Vertrouwenspersoon Functie en taakomschrijving Vertrouwenspersoon TV Beekhuizen Sabine Gobardhan 06-41 37 47 14 vertrouwenspersoon@tvbeekhuizen.nl Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 Doel van aanstelling van een vertrouwenscontactpersoon

Nadere informatie

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID

VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID VOLLEDIGE INSTRUCTIES LEESVAARDIGHEID Maak een mindmap of schema van een tekst ga je dan doen? Naar aanleiding van een titel, ondertitel, plaatjes en of de bron van de tekst ga je eerst individueel (en

Nadere informatie

Samenvatting Inleiding Onderzoeksaanpak

Samenvatting Inleiding Onderzoeksaanpak 1 2 1. Samenvatting Inleiding Kinderen hebben recht op bescherming tegen kindermishandeling, zo staat in het VN- Kinderrechtenverdrag (IVRK). Toch komt kindermishandeling in Nederland nog steeds op grote

Nadere informatie

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen

Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Pestprotocol Floris Radewijnszschool. Dit PESTPROTOCOL heeft als doel: Alle kinderen moeten zich in hun basisschoolperiode veilig kunnen voelen, zodat zij zich optimaal kunnen ontwikkelen Door regels en

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid

Nieuwsbrief. Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Techniek, (g)een zorg voor later - technische geletterdheid bevorderen Leerlijnen technische geletterdheid Tijdens het schooljaar 2009 2010 werkte het Steunpunt Diversiteit & Leren samen met RVO - Society,

Nadere informatie

- 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK

- 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK - 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK Artikel 281 - Principe Daden die psychosociale risico s

Nadere informatie