A'PECTEN TUssEN DE OREN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "A'PECTEN TUssEN DE OREN"

Transcriptie

1 I SPORTBIESSURES: DE A'PECTEN TUssEN DE OREN VAN DE WOUW VooÍ de meeste sportels is het oplopen van een blessuíe een teleurstellin& maar in het algemeen leidt het niet tot een emotionele crisis.' Het bliikt e(hter dat een klein percentage patiënten in revalidatiecentra en ziekenhuizen fysiek en mentaal ni t in balans ziin. Ze hebben emotionele problemen in het omgaan met hun blessure of ziekte.. Voorheen besteedden sportmedici vooral aandacht aan de fysieke aspecten van de Íevalidatie.3 Voor een compleet herstel zouden echter zowel de psychologische als de fysieke aspecten van de blessurerevalidatie in acht genomen moeten worden. In dit artikcl wordt een ovcrzicht RoLvAN psycholoctsche Eegeven van de psycholqlische FACTOREN AU HETONT- Íacbrcn die van invb d ziin oo STAANVAN BLESSURES hct oplopen van een blcssurc, dc psychische reactics op blessurcs cn L)c voomaamstc psychok)gischê de psychologische interventies die fack)ren die van invlo!'d kunncn mo8elijk het revalidatieproccs kun- ziin op het ontstaan van een blesnen vergemakkeliik n. sure ziin persoonliikheid en strcss.,. Uit een aantal onderzoeken blijkt dat enkele persoonlijkheidskenmerken soms samenhanbcn m t een vcrhoosd bl ssur risico., Het gaat in bijzonder om hardheid t.o.v jezelf, spanningsbehoefte, level of anxi ty, zelfbeeld, interne en cxterne beheersing, agíessiviteit en impulsivit it. Helaas spreken de Íesultat n van studies op het Bcbied van persoonlijkheid en blessurerisico elkaar nogal eens tcgcn." Ook stíess blijkt een belangriike facbr te zijn in het ontstaan van bl.ssurcs. Onderzo kers hebben dc relatie bekeken tussen life strcs$ cn het aantal bl ssur s.' Life stress komt vooí bij grote veranderingcn Beoordelinten 'colnitive appraisals Str sareaatle Fysioloqisch / Aándach6v randenngên Psychologische Interventiês Cognitief Somatische (o À ^,r N t À \r^ 2oo2 l 7

2 I in het daselijks leven zoals het verliezen van een dierbaar persoon, verhuizen/ trouwen/ veranderint van baan of ontslag. Er is ook onderzoek gedaan naar alledaagse stress, zoalsbijvoorbeeld voorkomt bii het rijden in het veíkeer De Íesultaten wijzen erop dat sporters, die veel life stress ervaren, vak r last hebben van blessuíes.rr De relatie tussen stíess en blessures is toch nogal complex. Daarom hebben AndeÍson & Williams 10 een d)'namisch multidimensionaal stress-blessuíe-model opgesteld (zie figuur l). Een in potentie stressvolle sport, situatie kan het Íisico op blessuíes ver$oten. Het is belangritk hoe bedreigend de situatie is voor de sporter.rlreen situatie die als bedíeisend wordt ervarcn vergroot de stressreactie, Deze stressreactie veroozaakt cognitieve-, fysiologische- en/of aandachtsveranderinsen. De storingen in de áandacht kunnen ontstaan doordat h t gezichtsveld van de spo er veísmalt tijdens stress.': Grote mate van stress kan ook een hoge spiertonus veroorzaken, waaídoor de coórdinatie en de flexibiliteit motelijk verminderen.'' Deze veranderingen kunnen de kans op blessures weer vergíoten. Figuur I veronde$telt dat de stressreactie beihvloed wordt door de peísoonlijkh id, stressoren in de voorgeschied nis en copingvaardigheden. PeÍsoonlijkheid bepaalt of iemand vindt dat een situatie stress oplevert en of iemand ontvankelijk is voor de effecten van stressoren. Ook zouden enkele peísoonlijkheidskenmerken het risico op het ontstaan van blessuíes kunnen belmvloeden. OÍrder stressorcn in de voorgeschiedenis wordt verstaan: stlressvolle gebeuítenisseí! dagelijkse beslommeíinten en eerderc blessuíes. Een grote hoeveelheid life stress wordt geassocieerd met meeí blessures.rr Onder d categoíie copinryaardighedm vallen goede eet- en slaap- Sewoonten, sociale steun, stl sshanterint en mental vaardigheden. Het hebben en het kunnen gebruiken van deze bronnen blijkt het omtaan met life stress te veígemakkeliiken.'' Er is bewijs dat de copingvaardigheden van e n spoíteí zowel direct als indircct de blessure kunnen belhvloeden.'d Uit het onderste gede lte van figuur I blijkt, dat sporters di mentale vaardithedm ontwikk len (bitv het stellen van doelen, visualisatie en ontspanningsoefeningen) beter om kunnen gaan met stress, HierdooÍ vermindert zowel de kans om gebleseeíd te raken als de stress na een blessurc. PSYCHOLOGISCHE RÊACTIES OP SPORTBLESSURES Zwaar geblesseeíde sporters zijn niet m er in staat om mee te trainen met de rcst van het team, HieÍdoor verliezen ze hun fitheid, maar ook de aandacht van de coach, collega's en de media. Deze veíanderingen in het leven van de gebless erde spoíter kunnen leiden tot psychologische reacties als stress, stemmingsveranderingen of depíessie.rl"'7 Hoe ernstigeí de blessure, hoe troter de kans op negatieve emoties.l' Ook het veílies van de dagelijks routine, de piin, Niet meer meedoen is verliezen de beperkingen door de blessure en een onzekere toekomst kunnen leid n tot angst, boosheid, frustrahe en depressie.ri'8 De geblesseerde sporters maken zich zoígen oveí het omsaan met de blessure en het Íevalidatieproces.lT Daar komt nog bij dat geblesseerde sporters zi h vaak hulpeloos voelen en afhánkeliik vajl andercn.1,! Ze kunnen een deel van hun identiteit gevo l van eitenwaarde en een belangijke bron van beloning en bekrachtigint verliezen.lr In de iiteratuur worden hir'ee typen modellen aantehoffen, die de reacties op blessures beschriiven. Ve$chillende auteurs zijn van mming dat teblesseeíde spoters dezelfde viif Íasen doorlopen als mensen in een rc,uwproces.l u'21 Deze fasen zijn ontkennint, boosheid, ondeíhandeling, deprcssie en acceptatie.:r Niet meer kunnen deeln Ínen aan (wedstrijd)sport kan namelijk gezien worden als een vorm van verlies,l GeblesseeÍde spot rs verliezen de mogelijkleid om lichameliik actief te zijn en ze vediezen het contact met medespeleís. Zoals eeíder vermeld kunnen ze ook een deel van hun identiteit, gevoel van eigenwaarde en een belangrike bíon van beloning en b krachtiging verliezen. Aanhangers van fasemodellen zijn van mening dat de me ste sporteís eerst de ontkenningsfase doorlopen: sporters kunnen niet geloven dat de blessure hun overkomt, Als ze zich realiseren dat toch echt het geval is, komt vaak de boosheid opzetten.r' De boosheid kan zich uiten in de vorm van heftige uitbárstingen, sarcasme en koppigheid of zich iuist naar binnen richten in de vorm van schuldgevoelens, zelfuerwijt of het overmatig bezig zijn met de lichamelijke klachten.' Dan volg het ondeíhandelen ('baígáining'): de geblesseerde sporter prcbeert te rationáliseren om de realiteit niet onder ogen te hoeven zien. De spoíter is onzeker over de toekomst en kan depressief worden, als hij zich rcaliseert dat hij niet volledig me r mee kan do n met de rest van het team.rt Het komt vaak voor dat de sporter zichzelf teruttrekt, moe is en concentíatieprobl men heeft.2z' De laatste fase is die van acceptatie: de spoíter komt uit de depressi en is bereid te revalideren. Ondanks de populariteit van fas modellen, zijn eí teen overtuigende bewijzen gevonden vooí het ster otype patroon van fasen in de psychologische reacties op het I (PORTAA'5ACI INTERNAI IONAAL 2OO2 I

3 ontstaan van sportblessures. :' De psycholosische reacties op blessuíes blijken globaleí en gevarie rder te ziin, dan de fasemodell n Beoo.delingsmodêllen Een alternatief vooí de fasemodellen zijn d beooídelingsmodellen (cognitive appraisal models). Het \'()ordeel van het beoordelingsmodel is dat het rekening houdt met individuele veíschillen in reacties op spoítblessuíes.:' De beoordelingsmodellen zien blessures als een bron van stress. Reacties op blessures worden geanalyseerd in de context van adaptatie aan strcss. De nadruk woídt daarbijgelegd op de cognitic. Dus het is niet zozeeí de blessure zelf die de (stress)reactie veroorzaakt, als wel de manier waarop d sporter de blessuíe ervaart of beoordeelt. Deze beoordeling bepaalt de emotionele Íeactie (bii( boosheid, depressie, opluchting), die weer het gedrag als reacti op de blessure bepaalt.,, Met andere woorden, de spoíter kan een blessurc ervaren als een bíon van stress- StÍess is n aanzi nliike disbalans tussen belasting (fysieke en/of psychologische b lastin8) en belastbaarheid. Als iemand niet in staat is deze balans t herstellen, heeft dat belangrijk consequ nties.] De disbalans kan als bedreisend ervaren worden, waardoor dc bestandsangst (state anxiety) toeneemt. De persoon gaat zich mecr zoíben mak n (cognitive state anxiety) en d fysiologische activatietoestand wordt verhoogd - (somatic state anxiety).', Ceblesseerde sporteís kunnen tiidens de diagnose, valuatie- en r validatiesessies meer cognitive n somatic anxiety ervaíen. ze maken zich zorgen over toenemende pijn en z zi n op tegen de reac tles van teamgenoten en coaches, Ook is hct waarschijnlijk dat sporters zich angstig voelen als ze zich voorbereiden op hun comeback.' Het is daarom belangrijk aandacht te bested n aan dc cognitieve, en somatische anssten die kunn n ontstaan door een blessure. NeSatieve moties kunnen de concentratie tiidens de revalidatieoefeningen beinvlo den en fysiologische reacties (bijv spieíspan, ning) kunn n dc piin van de spoíteí doen toenemcn. L OPROEP Drs. Van de Wouw i6 voor haar onderzoek 'Mentale training voor langdurit Fbless erde topsporters'op zoek naar proefpersonen. Als u langdurig geblesseerde sporters van hoog niveau in uw bestand heeft, die bereid zin mee te werken aan het onderzoek, of als u m er informatie wilt ontvangen, kunt u contact opnemen via oí bellen met 0G Her onderzo k duuit ongeveer 6 weken; waarvan 4 weken inteíventie (imagery i.c.m. ontspanningsoefeningen of gedachtecontroletàchnieken). Het onderzoek wordt uitsevoerd in samenwerking met dr. Frank Bakker van de faculteit Bewegingswetenschappen van de VÍije Univelsiteit in Amsterdam. \oon!1a<\a\e \IIP\at o\áàl2oo2 I 9

4 - SPORTBLESSU RE5: DE ASPECTEN TU''EN DE OREN, DEEL 2 ArKE v^n DER Wouw PSYCHOLOGISCHE INTERVENTIESTUDENS REVALIDATIE PsycholoSische interventies kunnen waàrdevol zijn voor het h rstel van spoítblessures. Zowel spoítee als coaches ziin van mening dat psycholotische interventies een goede aánvulling ziin op de fysieke revalidati.rr Een positieve communicatiestiil, strategieën vooí h t stellen van realistische doelen en methoden voor positief denken woíden beschouwd als belangriikste psycholodsche technieken in het revalidatieproces. Uit onderzoek van levleva & Orlick :" bliikt dat spoíteís die snel herstelden van hun blessure, gebruik hadden gemaakt van doelen stellen (goals tting), positieve zelíspraak (positive selêtalk), str sscontrole (stíess contíol) en het verbeelden van het herstelproces (healing imagery). Het geven van mentale training aan geblesseerde sporteís kan helpen bij e n succesvolle reïntegratie in de sport. De tíáining zorgt vooí een positieve houding, een goed zelfbeeld, motivatie, iuiste focus en zelfvertrouwen.rr Deze psychologische interventies en hun mogelijk effect worden afzonderlijk besproken. Doelen stêllen ln de sport "'en de revalidatie "'is het stellen van doelen belangrijk. Door het stellen van doelen woídt motivatie omtezet in actie. In de revalidatie kunnen doel n gekoppeld worden aan het behandelplan, ze ziin impliciet een bevestiging van therapiehouw en maken duidelik dat revalidatie een samenwerkintsprcces is." Er worden doelen testeld met betrekkint tot medicijnen, aanpassingen, bíaces en orthopedische hulpmiddelen. Doelen kunnen ook betrek- king hebben op gedrag ttdens de revalidatie. Op die manier wordt het belang van het iuiste gedíat benadrukt. Een goed behandelplan met do lstellingen bevat de uitdagingen van een revalidatiepíoces, beschouwt een blessure als en leeíervaíint n zorgt ervooí dat het herstel van een blessure gezien wordt als een prestatieverbetering." Het is essentieel dat de spoíteí betrokken is bii het opstellen van de doelen, zodat hii de mogeliikheid heeft om beslissingen te nemen, Daarvoor heeft hii dan zelf de verantwooídeliikheid.i Het stellen van doelen teeít de sporter niet alleen een gevoel van controle, maarzorbt eí ook voor dat de sporter Semotiveeíd raakt, doorzet en toe&wijd is. De kans dat de doelen worden nagestreefd is groter als zowel de sporter als het behandelteam ze belang jk vinden.r' Een doel zorgt voor speciíieke taken waar een sporter aan kan wefken, maar het is ook een leerervaring. De sporter kan nieuwe methoden ontdekken om iets te bereiken. Doelen kunnen het zelíbeeld verbetere& zelfveííouwen sterk doen toenemen en geven de spoíteí positieve verwachtingen voor de toekomst. Bovendien kan door het stellen van doelen niet alleen de prestatie worden verbeterd, ook vermindelt de anxiery! Doelen zijn het meest effectief als ze betrekling hebben op zowel de korte- als de lante termiry als ze conholeerbaaí en veriíieerbaaí zijn en ze zowel uitdagend als lealistisch zijn. lrs Doelen die te gemakkelijk zijn kunnen de vooruitgang van de spoíter beperken, teíwijl doelen die te hoot gegrepen zijn, kunnen leiden tot frustíatie, anxiety en bum-out.} Als de doelen zijn gespecificeerd, worden de sheefdata met de spo er bepaald. Op die data wordt het behandelverloop 8 ëvalueerd en wordm de doelen voor de toekomst besproken danwel biigesteld. Als de sport r deze specifieke, realistische en uitdagende kofte- en lange teímiindoelen haalt, krijgt hij een tevo l van tíots en voldoening.r' Gedacht cont?oletechnieken De zelfspraak of int m dialoog van een sporter kan van invloed ziin op d concenhatie, het zelfv Ítrouwm en doorzettingsvermogm, Bovendien kan zelfspraak een negatieve emotionel toestand veroorzakm met Sevoelens van angst en depressie, die op hun beurt we Í het tedíag beinvloeden. Een sporter moet daarom leren zijn zelfspraak te h rkennen en te verandeíen, zodat de zelfspraak pogitief en taak- Íelevánt is en en juistie steínming oproept.r' Met andere woorden, voor sporters met stoíende en desfuctieve tedachten kuínen gedachtecontroletechniekm helpen om netatieve gedachten te voorkomen. Twee technieken die het poêitieve denken doen toenemen en negatieve gedachten doen verminderen zijn: jezelf een halt toeroepen (thought stoppate) en de positieve kant van dingm prcber n te zien (ÍefÍamint). Thought stoppa8e is het gebruik maken van tek nt die onzinnige m storcnde Sedachten do n vemindè ren. ïèkens kumen veíbaal zijn (bijv 'Stop!' of 'Shhh!'), visueel (bijv het verb eldm van een mod stoplicht of het woord 'NEE) of gedragsmatig (bijv in de handm klappen oí het hoofd schudden). ZodÍa sporte$ Sedachten eííectief kuímen stoppen, kunnen ze de negatieve tedachten vervangen door positieve.i5 Reframing is leren en situatie and B te beoordelen, zonder daarbij de feiten te verandeíen." Het doel van'rcframing' is de sporters em \ ) 42 5 PORTMA''A6É INTERNAT ONAAL )OO).)

5 I NTI RNATIONAAL )OO)-) 4' 'PORT,\AAs5A6T I l' houding aan te lerm, die zich icht op de voord len van de situatie n de positiev intenties van andercn. Met behulp van refíaming kunnen sportmedici de sporters helpen om op een and Íe manieí tegen de blessuíe aan te kijken.," uit ondeízoek is geblekm dát dooí het gebruik van cognitieve tiechnieken die po6itieve zelfspíaak píomoten, spoíteís d rcvalidatiep dode kunnen verkor- Ontspanningstechnieken Onder de term ontspanningstechniekm wordt verstaani alle methodm om cotnitieve, emotionele, autonome m motorische process n be beihvloedm. Ze kurnen de spierspaníring verminderen, de harifrequentie verlagen en controle over de focus b werktelligen. Het zijn manieren om lichaam en geest tot rust te brengen. Ze díagen zolg voor het herstel van het lichaam. De belastbaarheid wordt vergroot, omdat de herstrelprocessen na inspanning bevorderd woíden. Het ormodig ingespannen uitvoeren van bewesingen neemt af. Spanningsb wustwording en de toename van lichaamsgevoel bevorderen het ler n kennen van de eitm gr nzm," Evmals gedachtecontroletechnieken, kunnen ook ontspanningsoefeningen effect hebben op de cognitieve anxiety. Ontspanningstechniekm creëren een poeitief tevoel van kalmte, creativiteit, concentratie, zelfuerhouw n en controle.! Geblesseede sporters kunnen gebruik maken van ontspanningso feningen om hun angstm te veíminderen, de pijn aan te kunnen, stless het hmfd te bieden, boosheid te tempeien m om hun zelíbeeld te verbeteíen.} Ontspanningsoefminten kutmm ook uitgevoeíd worden om de somatis.h anxiety te veminderen. Tijdens de oefeningen gebeurt meestal het volgende: de spi Í n worden minder gesparmen, de harttuequentie taat oí aag m tot slot n mm bloeddruk ademhalingsírequmtie n de zuurstofopnáme af.{ Met andere woordm, ontspánningstechniek n kunn n mogelijk een rcl spelen in het vemindeíen van shess en daardoor het Íevalidatieprcces versnellen.' De spierspanning neemt vaak toe dcior de stress van het geblesseerd zijn.'' Deze spanning veíoorzaakt een slechte doorbloeding en moblliteitsbeperkinsen waardoor de pijn kan toen mm en de revalidatieoefeningen minder efíectief kunnen ziin. Retelrnati8 ontspannen m t behulp van oefeningen kan de spieíspanning we8- nemen en de doorbloedin8 verbetè ren. Hoe b t I de dooíbloeding, hoe b teí w efsels kunnen herstellen.r Een aàntal voorb elden van technie. ken: Íelaxatie methode (Bmson) progre$ieve reláxatie 0acobsen) auto8ene training (Schulz) (hansced nte) meditatie somato-í láxatie (Schwarz e.a.) bio-feedback (o.a. EMG-feedback) ademhalingelaxatie De pmgêssieve relaxatie en ademhalingsíelaxatie zijn de meest Sebruikte technieken dooí spoíters, omdat het elg lichaamsgeíichte technieken zijn. De technieken zijn ook praktisch. AdernhalingsÍelaxade is belángijk, omdat veel sporters niet go d ademen,a Wanneer sporters onder druk staa0 veéndert vaak het adempatroon. Em tespannen persoon ademt snel m oppeívlakki& een ontspaírnen persoon diep en rustit.,: Een diepe àdemhaling zorgt voor een ontspannen gevoel, versteíkt het cardiovasaulairc systeem en do t de zuurstofopname in het bloed toenè mm.rrr Dus een goede ademhaling zoí8t voor en ontspannen to stand m zou het tenezingsproces kunnen PÍogressieve Íela\alie'fuhelst hel aan- en o tswnnek oan spergrcepefi, met als àocl het uercêhil welen tussen svnning e ontsqnning in de spieren. Hiermec Na de spotteí zich berousl t,orden aan hel spanningsnioeau r,9n de trnaaery Imagery is h t systematisch tebrui, ken ván verb ldingen/ voorstellingen m t behulp van alle zintuigen (het zicht, gehoor, tast, Íeuk, smaak en ook de beweging).rrr! De veíbeeldinten kunnen behekking hebben op prestaties (performance imagery), maar ook op het Íeva- - lidatieproces (healing imagery). Imagery kan intem n extem zijn. Bij extem imagery lijkt het alsof een spo r een video van zicllzelf bekijkt. Hij ziet zichzelf op en afstand presteren. Als e n sporter inteme imat ry Bebruikt dan verbeeldt hii zichzelf in ziin eiten lichaam. Hij kan dan ook de gevoelens eíváren die horen bij de in- ImaFry kan gebruikt woíden om emoties onder controle te houden, het zelfbewustzijn te vergíoten en pijn te verminderm. Imagery zofgt ervoor dát sport rs positief blijven, en dat ze hun angst en stress onder controle kunnen houden. Ook ler n ze om positieve en opbouwende zelfspráak te gebruiken en oín hun concentntie vast te houden. Zo kriigen z me Í vertrouwen in de revalidatie.[1!$ Door imageíy in het behandelplan op te nemen wordt het zelfveítrouwen vergíoot en kdigen spoters een gevoel van controle over het geblesseerde licháamsdeel.rr Bij sommige sporters kán imagery netatieve- en zorgelijke gedachten of twijfels verdrijven." Er is al eerder beschreven, dát imageíy de anxiety kan beinvloeden. Sterker nog, volgens Heil': bliikt het verminderen van anxiety één van de tíootste voordelen te ziin van healint imagery Healing imagery kan ook gebruikt worden om het heístel van het gebless erde lichaamsd el te versnellen. De spoíter verbeeldt zich volledit hersteld te zijn oí concentreert zich op een positief verloop van het herstel." PeÍfoÍmance imatery betekent de fysieke training verbeelden. Het kan woíden gebruikt om scheíp te bliiven, minder achteruit te gaan qua vaarditheden en als voorbereiding op de comeback. Ievleva and Orlick 3 b wezen dat positieve healing & períormance imagery gerelateerd is aan hersteltijden. Ook uit een ondeízo k bij teíminale kankerpatiënten, bleek healing imagery effectief. De patiënten verbeeldden zich dat ze de tumor kapotmaakten. In een aantal gevallen werden de hlmoren

6 daadwerkelijk klenrer.' Het is waar. schiinlijk dàt ccn sneller hcrsicl van invlo d is op het humeur vàn spotr ters. Dit wordt bevestitd doo. een stltdie vàn Johnson.'Uit dit onderzoek bl.'ck dat ( henling )imngery in combinàiie Ínet ontspnnningsoeíenjng n.'cn positief eifcct hecft op het humcrrr van de sp0rtcrs, rowel iiillens àls àan het eind virn dc reva, lidatiepcr()dc. Voor.'rnsti8 gfbli'ss.'.'rdc sportf rs kunnen snpporl8rolrps nuttila,iin voor h 't delcn \11n crvàringen?.ngsten cn mooiliikhodc'n. L" I)('.lgcmcnc' n]cdischo literntuur ondfrschrijft d(' voordrlcn vin vcrschillcnd(. vornri'n vnn support Sroups. So(ial(' st.\rn kàn s,orkcn onl stnss teg('n tc gnàn. ()ok vrr8root hct dc hoop op hcrstcl voor dc,lenen dic /iek of grblcss('('rd rijn. 1)cÍsonon 'nct veelsori,r- OPROEP le stcun hebben een beterzelfbeeld, mindcr anxietv betere interpeísoonlijke vaardigheden en nemen mccr risico.r'in de sportpsvchologische literatuuí wordt vaàk vcrmeld dat suppo.tgroups Scblesstcrde sport.'rs hclpen om met hun blessure om tc gaan.,' Uit onderzock btijkt ook ddt soclrlc stcun gckoppeld is àan ther.lpietrouwr"' CONCLUSIE Vànuit de litcr.tuur k.rn gcconclodrerd $()rdcn dat h.'t gcbrlrik vnn psvchologisch(' intcrvcntics ctn positicf.'ffcct h('eft op hct hersicl vdn gc'blcss('ordc sporte.s, ondinks hrt feit clat cr weinib (jmpi.isch ondevo('k nnnr verricht is. Ond$zock n.,rr dc positievf ctiectrn vnn psycholo8ische intcrvtnhcs op de píest,1ti('s r'.rn gcronde sport.'rs l.ln.rndorc onderrockspopulntics, ond('rstelrncn dcze conclusie. Het is dnànn aan te bevelen psvchologische interlen ties t gcbruiken als annvulling op de fvsicke behandeling. Drs. Alku l\dt df Wn/Í, ts fvs,r) lr.rnt,f r/i, Í.Í'{,!rr{s.r,r't.ns.hr}'y! r' r spdr4,sv.lrol(!n. Op tit nk, tott.\,rtirht 2( i00r'n tlqk.t\'tkznn t htdt r\w ltiir l\:tlntí M\ttilt! t: ÉVs',,kr' S/,orll,r't.1,!,/rr,(',.ails htl lttttt tl l,t'!(lri1t,t t'a (tot)sporh\s,,cr,!fr,., I',,, oril.,n,r/t (l/rsírss,ï, spottlltlll)t h(n 'u t tstjtr' tv r id tt i pt t, l,ri(f/.i,i',rs.,l iidr,,i\ of lrt!.i,,r1l r,d,r,rs/,r'r,",r.(s/.vs,o/rni, tn -:crk:'nnnt lk\ii\i rt lttt,\t:l xrl utn Ltnttr.a&. Cotfl:tt,oldt tit\ 1ns: t)ti. A. I\ttt lt Wo ll', Flt,tir ll&,tmnhstnnt 10,3511 VX Llth\!t1, lil 0b.2t)11tj293. ( Itil irik{tst,rrl,ri(r/r'iiítr{.iíls.r/ ËtI Iihnt Íliist ot,tt tlil dolutl, k 'tt I olit]ll$t lriirí rrh\l Drs van de wouw is voor haar ondcrzoek'mental training voor langdurig gebless!'erde topsportcrs'op zoek naar proeh rsonen. Als u langdurig ge'bless erde sporters van hoog niveau in uw bestand heeft, aie UerUd ziin mee te werken aan hetonderzoek, of als u meer informati wilt onwangen, kunt u contactopnemen vin geleiding.dds.nl of bellen mct ( Het onderzoek duurt ongeveer 6 weken, waarvan 4 weken interventi (imagery i.c.m. ontspànningsoefeningen of gedachtecontrolet chnieken). Het onderzoek woídt uitqevlreíd in samen_ werking met dr Frank Bakker van de faculteit Bewegingswetenschappen van de vrije universiteit in AmsteÍdam.

Dit artikel is een bewerkte versie van MENTALE ASPECTEN VAN SPORTBLESSURES, geschreven door Afke van de Wouw.

Dit artikel is een bewerkte versie van MENTALE ASPECTEN VAN SPORTBLESSURES, geschreven door Afke van de Wouw. XII Mentale aspecten van sportblessures Dit artikel is een bewerkte versie van MENTALE ASPECTEN VAN SPORTBLESSURES, geschreven door Afke van de Wouw. 1. Inleiding Voor de meeste sporters is het oplopen

Nadere informatie

Jos van Erp Hartstichting / De Hart&Vaatgroep. Stress en gezondheid

Jos van Erp Hartstichting / De Hart&Vaatgroep. Stress en gezondheid Jos van Erp Hartstichting / De Hart&Vaatgroep Stress en gezondheid Acute stress Het stressmechanisme is een overlevingsmechanisme Stressor Het stressmechanisme: Een fysiologisch systeem dat functioneert

Nadere informatie

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog

Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog Sportpsychologie door: Drs. Afke van de Wouw Fysiotherapeut, Bewegingswetenschapper, Sportpsycholoog 4-staps leerproces Onbewust onbekwaam Bewust onbekwaam Bewust bekwaam Onbewust bekwaam Communicatie

Nadere informatie

WAT BEPAALT DE MAXIMALE PRESTATIE? HET HOOFD? Bert Van Poucke

WAT BEPAALT DE MAXIMALE PRESTATIE? HET HOOFD? Bert Van Poucke WAT BEPAALT DE MAXIMALE PRESTATIE? HET HOOFD? Bert Van Poucke Analyse 4 pijlers belangrijk om optimale prestaties te leveren: 1) de fysieke pijler (incl. technisch en tactisch) 2) de mentale pijler 3)

Nadere informatie

Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening

Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening Stress, spanningen, en psychosociale problematiek na confrontatie met een hart- of longaandoening 1. Wat is stress? 2. Een aandoening als oorzaak voor stress en psychosociale problematiek 3. Problematiek

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Preventie van kwetsuren Omgaan met kwetsuren Reacties op kwetsuren

Thema. Kernelementen. Preventie van kwetsuren Omgaan met kwetsuren Reacties op kwetsuren Thema Kernelementen Preventie van kwetsuren Omgaan met kwetsuren Reacties op kwetsuren Tips voor de trainer: Blessurepreventie: wat is jouw actieplan? Pijnklachten zijn altijd een signaal: zoek naar de

Nadere informatie

Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige

Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige Presentatie Slotervaartziekenhuis Omgaan met chronische ziekte & stress 24 mei 2016 Janette Vijfhuizen, trainer en ervaringsdeskundige Omgaan met Chronische ziekte & stress Informatie Wat is stress? Draagkracht

Nadere informatie

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N

B R O C H U R E O N T S T R E S S E N HighCoaching Coaching op een hoger niveau B R O C H U R E O N T S T R E S S E N Verminderen van stress en verhoging van gezondheid 1 HighCoaching KvK nr. 51529904 Stress Management System Wat is stress?

Nadere informatie

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning

Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Stressmanagement-training: Vaardig door ontspanning Veel mensen met een hart- of vaatziekte (HVZ) en hun partners ervaren ook nog stress als ze thuis hun leven weer proberen op te bouwen. Dit is dus ná

Nadere informatie

Omgaan met chronische verm index:omgaan met chronische verm index :39 Pagina. Voorwoord 13

Omgaan met chronische verm index:omgaan met chronische verm index :39 Pagina. Voorwoord 13 Inhoud Voorwoord 13 1 Wat is er aan de hand? 17 Twee typerende voorbeelden 17 Vermoeidheid 19 Vermoeidheid als een nuttig signaal 19 Vermoeidheid en stress 20 Vermoeidheid bij een ziekte 20 Vermoeidheid

Nadere informatie

APRIL 2013 HAAL HET BESTE UIT JE TEAM/SPORTERS MENSGERICHT COACHEN

APRIL 2013 HAAL HET BESTE UIT JE TEAM/SPORTERS MENSGERICHT COACHEN for sports APRIL 2013 HAAL HET BESTE UIT JE TEAM/SPORTERS MENSGERICHT COACHEN DOOR: COERT-JAN TOMASSEN Partnership WAT DOET CJT? >> Coach in bedrijfsleven en sportorganisaties >> Ondersteunt en ontwikkelt

Nadere informatie

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij preventie ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. mentale ondersteuning direct en dichtbij Indigo biedt niet alleen

Nadere informatie

Motivatie. Motivatie verhogen

Motivatie. Motivatie verhogen Motivatie verhogen Inleiding: Spanning is een woord dat meestal negatief bekeken wordt. Het wordt dan gezien als stress of faalangst. Toch is dit niet correct. Er zijn heel wat voorbeelden te vinden waarbij

Nadere informatie

Mindfulness Training. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust.

Mindfulness Training. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness Training Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness training Per dag schieten er duizenden, vaak stressvolle, gedachten

Nadere informatie

Leven met een amputatie. Chris Leegwater Vinke Psycholoog

Leven met een amputatie. Chris Leegwater Vinke Psycholoog Leven met een amputatie Chris Leegwater Vinke Psycholoog Amputatie 2 Amputatie is voor de geamputeerde meestal een ernstig trauma, niet alleen lichamelijk, maar ook geestelijk. Naast het verlies van de

Nadere informatie

Omgaan met stress en Burn-out xpr:omgaan met stress en Burn-out xpr 30-10-07 09:43 Pagina 5. Voorwoord 9. 1 Wat is er met me aan de hand?

Omgaan met stress en Burn-out xpr:omgaan met stress en Burn-out xpr 30-10-07 09:43 Pagina 5. Voorwoord 9. 1 Wat is er met me aan de hand? Omgaan met stress en Burn-out xpr:omgaan met stress en Burn-out xpr 30-10-07 09:43 Pagina 5 Inhoud Voorwoord 9 1 Wat is er met me aan de hand? 11 Gezonde en ongezonde vormen van stress 11 Kenmerken van

Nadere informatie

de 9 mentale vaardigheden van een succesvolle atleet Topsport Limburg Sittard, 28 maart 2012 drs. Joep Teeken, VSPN -sportpsycholoog

de 9 mentale vaardigheden van een succesvolle atleet Topsport Limburg Sittard, 28 maart 2012 drs. Joep Teeken, VSPN -sportpsycholoog de 9 mentale vaardigheden van een succesvolle atleet Topsport Limburg Sittard, 28 maart 2012 drs. Joep Teeken, VSPN -sportpsycholoog doel inzicht krijgen in het belang van en ervaren van mentale vaardigheden

Nadere informatie

Mindfulness programma. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust.

Mindfulness programma. Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Mindfulness programma Leer binnen acht weken anders om te gaan met stress, ontwikkel aandacht voor het nu en ervaar meer rust. Per dag schieten er duizenden, vaak stressvolle, gedachten door je hoofd.

Nadere informatie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser

Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser Omgaan met faalangst en weerstanden! Trainer: Gijs Visser Hoe ga jij om met gevoelens van falen of een verlieservaring?? Iedereen krijgt er vroeg of laat mee te maken Er rust een taboe op dit onderwerp

Nadere informatie

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening

Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Auteur: Jos van Erp j.v.erp@hartstichting.nl Het aanpassingsproces na confrontatie met een hart- of vaataandoening Maakbaarheid en kwetsbaarheid Dood gaan we allemaal. Deze realiteit komt soms sterk naar

Nadere informatie

KENT U PSYCHOSOMATISCHE FYSIOTHERAPIE? Psychosomatische Fysiotherapie (PSF) is een 3-jarige specialisatie binnen de reguliere fysiotherapie.

KENT U PSYCHOSOMATISCHE FYSIOTHERAPIE? Psychosomatische Fysiotherapie (PSF) is een 3-jarige specialisatie binnen de reguliere fysiotherapie. KENT U PSYCHOSOMATISCHE FYSIOTHERAPIE? Psychosomatische Fysiotherapie (PSF) is een 3-jarige specialisatie binnen de reguliere fysiotherapie. De Psychosomatisch Fysiotherapeut heeft zich gespecialiseerd

Nadere informatie

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES Mentale veerkracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES In de (top)sport is het een vast gegeven; wil je succesvol zijn als sporter dan investeer je in techniek en conditie, maar ook in mentale

Nadere informatie

Inner Game. Tennis Workshop

Inner Game. Tennis Workshop Inner Game Tennis Workshop Inner Game Tennis Workshop De Inner Game Tennis Workshop zal zowel sporters als niet sporters, leden en niet leden van My HealthClub een waarvolle ervaring meegeven. Een positieve

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ KANKER 17041

BEWEGEN BIJ KANKER 17041 BEWEGEN BIJ KANKER 17041 Inleiding De ziekte kanker, maar ook de behandeling, zoals chemotherapie, operatie, bestraling en hormonale therapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige vermoeidheid en conditieverlies.

Nadere informatie

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt.

Wat er ook aan de hand is, de gevolgen zijn hetzelfde. Je bent een aantal lichamelijke functies, die je voorheen als vanzelfsprekend aannam, kwijt. Hoofdstuk 7 Emoties Nu is het tijd om door te gaan. Je hebt je dwarslaesie, je bent hopelijk klaar met al de medische dingen, nu is het tijd om ook je gevoelens aandacht te geven. Dus: ga lekker zitten,

Nadere informatie

Inhoud. coaching. Opleidingen, cursussen, workshops

Inhoud. coaching. Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud coaching Opleidingen, cursussen, workshops Inhoud Les 1. Wat is coaching? Coaching: verwezenlijk je dromen en ervaar succes! Stappenplan Het beroep Wat is coaching en wat is het niet? De verschillen

Nadere informatie

Peak Performance Programma

Peak Performance Programma Peak Performance Programma HeartMath Peak Performance Programma Organisaties en bedrijven verwachten van u als professional dat u creatief bent, dat u oplossingen aanreikt voor lastige problemen of dillema

Nadere informatie

Op niveau 2 en 3 heeft de NOBCO (Nederlandse Orde van BeroepsCoaches) deze training 5 PE punten toegekend.

Op niveau 2 en 3 heeft de NOBCO (Nederlandse Orde van BeroepsCoaches) deze training 5 PE punten toegekend. Module 1 Coaching, kanker & vermoeidheid Vermoeidheid bij kanker is misschien wel de meest voorkomende klacht van mensen die kanker hebben (gehad). 80-90% van de patiënten herkent vermoeidheid gedurende

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

Bevlogen aan het werk!

Bevlogen aan het werk! Bevlogen aan het werk! Werkplezier binnen de zorgsector Scholingsdag CNV Utrecht, 16 november 2010 Mark van de Grift, MSc Ons werk is veranderd Van Naar Fysieke arbeid Mentale en emotionele arbeid Extern

Nadere informatie

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb je een vraag? Stel deze dan direct! Weet één van jullie

Nadere informatie

BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER

BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER BEWEGEN BIJ PROSTAATKANKER 1014 Inleiding De ziekte prostaatkanker, maar ook de behandeling, zoals een operatie, bestraling, hormonale therapie en chemotherapie, kunnen aanleiding geven tot langdurige

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

UMC St Radboud. Mindfulness voor mensen met MS

UMC St Radboud. Mindfulness voor mensen met MS UMC St Radboud Mindfulness voor mensen met MS Patiënteninformatie De diagnose MS is ingrijpend voor u en uw omgeving. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat bij ziekte angst, depressie en andere psychologische

Nadere informatie

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest

Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten. Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Omgaan met (onbegrepen) lichamelijke klachten Prof. dr. Sako Visser Universiteit van Amsterdam Pro Persona GGZ Dr. Michel Reinders GGZinGeest Van DSM IV naar DSM 5 DSM IV - somatisatie stoornis, - somatoforme

Nadere informatie

Revalidatieprogramma

Revalidatieprogramma Revalidatiegeneeskunde Revalidatieprogramma Chronische pijn Deze folder geeft u algemene informatie over revalidatie bij chronische pijn. Uiteraard komt de folder niet in plaats van een gesprek met uw

Nadere informatie

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum

Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Hoe blijf ik (psychisch) gezond?! Simone Traa Klinisch psycholoog psychotherapeut Medische Psychologie, Máxima Medisch Centrum Inhoud Definitie gezond Biopsychosociaal model Psychische gezondheid Stress

Nadere informatie

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen Voorstellen Coachen: Aansluiten op Motivatie-stijl Rogier Hoorn sport- & prestatiepsycholoog VSPN drs. Rogier Hoorn sport- en prestatiepsycholoog VSPN SportsMind.nl Sinds 2003 praktijk Bussum en Papendal

Nadere informatie

Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH

Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH Bewegen Werkt OMGAAN MET DRUK DOOR MARIKE VAN KALKEN LEEFSTIJLCOACH STRESSLESS Improving Educators Resilience to Stress This project has been funded with support from the European Commission. This publication

Nadere informatie

WAAROM DUURT BURNOUT ZO LANG?

WAAROM DUURT BURNOUT ZO LANG? WAAROM DUURT BURNOUT ZO LANG? Chronische overbelasting & oplopend hersteltekort leiden tot energetische uitputting & ontregelingen waardoor burnout ontstaat én voortduurt. Biologisch herstel is nodig voor

Nadere informatie

Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen

Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen Psychologische ondersteuning en behandeling bij interstitiële longaandoeningen 1 oktober 2014 Marielle van den Heuvel, Gezondheidszorgpsycholoog Afdeling Medische Psychologie Orbis Medisch Centrum Inhoud

Nadere informatie

Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining

Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Aandachttraining/Mindfulnesstraining 2 Deze folder geeft u informatie over Mindfulness-Based Cognitieve Therapie. Deze mindfulnesstraining wordt op de afdeling

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Helen Dowling Instituut: Begeleiding bij kanker voor (ex-) kankerpatienten en hun naasten: Onder andere: Individuele begeleiding Lotgenotengroepen

Nadere informatie

Onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten. Groepsbehandeling bij SOLK

Onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten. Groepsbehandeling bij SOLK Onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten Groepsbehandeling bij SOLK Naar het ziekenhuis? Lees eerst de informatie op www.asz.nl/brmo. Inleiding U wilt beter leren omgaan met uw klachten van pijn en

Nadere informatie

Veiligheid en Integriteit

Veiligheid en Integriteit Veiligheid en Integriteit Persoonlijke aspecten en effecten van (be)dreiging VBG 27 februari 2013 Rob van den Biggelaar adviseur sociale veiligheid / psycholoog E-mail: vandenbiggelaar@habilis.nl Deze

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding

Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Psychosociale begeleiding Borstkliniek Voorkempen Sofie Eelen psychologe AZ St Jozef Malle 9-12-2008 1 Diagnose van kanker Schokkende gebeurtenis Roept verschillende gevoelens en

Nadere informatie

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl

FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1. faalangst. de baas! training. www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl FAALANGST DE BAAS! TRAINING 1 faalangst de baas! training www.kinderpraktijklandsmeer.nl info@kinderpraktijklandsmeer.nl 2 KINDERPRAKTIJK LANDSMEER FAALANGST DE BAAS! TRAINING 3 faalangst de Baas! training

Nadere informatie

Topsporters werken onder grote druk. In veel beroepen werken mensen onder grote druk, bijvoorbeeld docenten, advocaten, artsen en piloten.

Topsporters werken onder grote druk. In veel beroepen werken mensen onder grote druk, bijvoorbeeld docenten, advocaten, artsen en piloten. We lopen allemaal het risico er last van te krijgen: chronische stress, langdurige blootstelling aan een omgeving die meer van je vraagt dan je aan kunt. Wanneer de draaglast groter is dan de draagkracht.

Nadere informatie

WORK EXPERIENCE PROFILE

WORK EXPERIENCE PROFILE WORK EXPERIENCE PROFILE VANDERHEK METHODOLOGISCH ADVIESBUREAU Werkstress is een verschijnsel dat al jaren sterk de aandacht trekt. Statistieken van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid geven aan dat

Nadere informatie

Vermoeidheid bij CNA. hoe gaan we ermee om?

Vermoeidheid bij CNA. hoe gaan we ermee om? Vermoeidheid bij CNA hoe gaan we ermee om? Inhoud Wat is vermoeidheid? Wat is géén vermoeidheid? Hoe ervaart de cliënt vermoeidheid? Behandeling lichamelijke vermoeidheid Behandeling chronische vermoeidheid

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Mindfulness en kanker

Mindfulness en kanker Mindfulness en kanker Else Bisseling 3 oktober 2015 augustus 2014 00 maand 0000 Mindfulness (Kabat-Zinn, 1990; Teasdale, Segal & Williams, 1995) Aandacht geven aan wat we van moment tot moment doen en

Nadere informatie

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC

Lange termijn effecten prehospitaal handelen: De kater komt later. Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC prehospitaal handelen: De kater komt later Hennie Knoester Kinderarts-intensivist, Intensive Care Kinderen EKZ/AMC RS infectie, 10 dagen oud Meningococcen infectie, 1 jaar Asystolie bij cardiomyopathie,

Nadere informatie

Training in Creative Relaxation De kunst van ontspannen zijn

Training in Creative Relaxation De kunst van ontspannen zijn Training in Creative Relaxation De kunst van ontspannen zijn Leer niet alleen hoe te ontspannen, leer ontspannen te zijn Creative Relaxation is een techniek die je snel kunt leren. Eenmaal eigen gemaakt,

Nadere informatie

7/11/2016. HersenletselCongres B7 - Iedereen is anders: aandacht voor de persoonlijke factoren na hersenletsel. Succes Marlou van Rhijn?

7/11/2016. HersenletselCongres B7 - Iedereen is anders: aandacht voor de persoonlijke factoren na hersenletsel. Succes Marlou van Rhijn? Disclosure belangen sprekers B7 - Iedereen is anders: aandacht voor de persoonlijke factoren na hersenletsel Caroline van Heugten & Ieke Winkens (Potentiële) belangenverstrengeling De betrokken relaties

Nadere informatie

Presteren onder druk. Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw

Presteren onder druk. Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw Presteren onder druk Door: Afke van de Wouw Sportpsycholoog en Bewegingswetenschapper www.afkevandewouw.nl Twitter: @afkevandewouw Mentale Training Stellen van doelen Spanningsregulatie Verbeelding Gedachtecontrole

Nadere informatie

Fysieke revalidatie van oncologische patiënten

Fysieke revalidatie van oncologische patiënten Fysieke revalidatie van oncologische patiënten DR. ERIC VAN BREDA MEDISCH SPORTFYSIOLOOG UNIVERSITEIT MAASTRICHT Revalidatie na kanker De richtlijn oncologische revalidatie Is vooral gericht op klachten

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Chronische pijn, wat kunt u zelf doen?

Chronische pijn, wat kunt u zelf doen? Chronische pijn, wat kunt u zelf doen? CHRONISCHE PIJN, WAT KUNT U ZELF DOEN U heeft chronisch pijn. Chronische pijn is pijn die langer bestaat dan drie tot zes maanden, die (afhankelijk van het soort

Nadere informatie

Illustraties: Wilfred Ottenheim

Illustraties: Wilfred Ottenheim Stress, hart- en vaatziekten, mindfulness (TAB) (1) Inleiding Jos van Erp Psycholoog / Beleidsadviseur De Hart&Vaatgroep / Hartstichting j.v.erp@hartstichting.nl Illustraties: Wilfred Ottenheim 1 Indeling

Nadere informatie

VERWENMOMENTEN HAIR - BODY - MIND

VERWENMOMENTEN HAIR - BODY - MIND VERWENMOMENTEN HAIR - BODY - MIND Studio looks zet zich in om ondersteuning en ontspanning te kunnen bieden bij uiterlijke, fysieke en psychische veranderingen welke het gevolg van kanker kunnen zijn.

Nadere informatie

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door:

Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Cursussen bij Dressuurstal (Website: www.cursustotaal.nl) Organisatie: Yvonne Roosen Uitvoering: Koekkoek en co vertegenwoordigd door: Nel Koekkoek, sportpsycholoog, GZ- psycholoog BIG Marie-José Hulsman

Nadere informatie

Vermoeidheid bij MPD

Vermoeidheid bij MPD Vermoeidheid bij MPD Landelijke contactmiddag MPD Stichting, 10-10-2009 -van Wijlen Psycho-oncologisch therapeut Centrum Amarant Toon Hermans Huis Amersfoort Welke verschijnselen? Gevoelens van totale

Nadere informatie

Veerkracht in vorm en op maat : Creatieve therapie als kortdurende interventie bij oncologische revalidatie

Veerkracht in vorm en op maat : Creatieve therapie als kortdurende interventie bij oncologische revalidatie Veerkracht in vorm en op maat : Creatieve therapie als kortdurende interventie bij oncologische revalidatie 16 juni 2016 Margriet Gordijn, vak therapeut beeldend / hoofd afdeling Creatieve Therapie Eveline

Nadere informatie

Beter leven, meer plezier

Beter leven, meer plezier Rob van Ginkel Training en Coaching Beter leven, meer plezier NLP strategieën voor een leven met plezier Inhoudsopgave Wat is NLP...3 De logica van angst...3 Vrijkomen van angst...3 Negatieve gevoelens

Nadere informatie

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café

Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Mindfulness omgaan met wat er is workshop Parkinson café Yvonne Kuijsters Kennismaken met mindfulness Wat is mindfulness Wat brengt het mij, wat heb ik eraan? Aandacht Aandacht is een vorm van oplettendheid.

Nadere informatie

In beweging! Oncologische revalidatie. Nienke van der Veer, klinisch psycholoog Ingrid van Beerschoten, fysiotherapeut 03-10-2015

In beweging! Oncologische revalidatie. Nienke van der Veer, klinisch psycholoog Ingrid van Beerschoten, fysiotherapeut 03-10-2015 In beweging! Oncologische revalidatie Nienke van der Veer, klinisch psycholoog Ingrid van Beerschoten, fysiotherapeut 03-10-2015 Welkom Is bewegen belangrijk? Vermoeidheid en andere klachten bij kanker

Nadere informatie

Wat is hyperventilatie? Acuut: Chronisch: - meest bekend, minst voorkomend (10%) - duidelijk zichtbaar, excessief adempatroon - ware paniektoestand -

Wat is hyperventilatie? Acuut: Chronisch: - meest bekend, minst voorkomend (10%) - duidelijk zichtbaar, excessief adempatroon - ware paniektoestand - HYPERVENTILATIE 1. Theorethisch gedeelte: Wat is H.V.? Wat gebeurt er in ons lichaam? Klachten Voorbeschiktheid Basis 2. Praktische gedeelte: Lichamelijke benadering Mentale benadering Emotionele benadering

Nadere informatie

Faalangst en rekenen. Agenda. 22 februari 2012 13.30 16.00 uur. Berber Klein b.klein@vu.nl

Faalangst en rekenen. Agenda. 22 februari 2012 13.30 16.00 uur. Berber Klein b.klein@vu.nl Faalangst en rekenen 22 februari 2012 13.30 16.00 uur Berber Klein b.klein@vu.nl Agenda 1. Introductie 2. Wat is faalangst 3. (faal) angst bij rekenen 4. Oorzaken van angst bij rekenen 5. Gevolgen van

Nadere informatie

MOTIVATIE BINNENSTEBUITEN YOUNGWORKS. Het geheim achter gemotiveerde pubers, enthousiaste leerlingen en gedreven studenten.

MOTIVATIE BINNENSTEBUITEN YOUNGWORKS. Het geheim achter gemotiveerde pubers, enthousiaste leerlingen en gedreven studenten. BINNENSTEBUITEN FRANCIEN ROSING SENIOR INSPECTEUR WERK EN INKOMEN 25 MEI 2016 - MINISTERIE SWZ - DEN HAAG YOUNGWORKS OVER ONS YOUNGWORKS MARK VAN RIJN @markvrijn YOUNGWORKS OVER ONS YOUNGWORKS OVER ONS

Nadere informatie

Je vindt geen vrede door de omstandigheden van je leven te veranderen, maar door te beseffen wie je ten diepste bent.

Je vindt geen vrede door de omstandigheden van je leven te veranderen, maar door te beseffen wie je ten diepste bent. Energetische Meditatie Je vindt geen vrede door de omstandigheden van je leven te veranderen, maar door te beseffen wie je ten diepste bent. - Eckhart Tolle - Wat is het? De grondlegger van Energetische

Nadere informatie

Maak de test YOUNGWORKS MOTIVATIE BINNENSTEBUITEN. Het geheim achter gemotiveerde pubers, enthousiaste leerlingen en gedreven studenten.

Maak de test YOUNGWORKS MOTIVATIE BINNENSTEBUITEN. Het geheim achter gemotiveerde pubers, enthousiaste leerlingen en gedreven studenten. YOUNGWORKS OVER ONS YOUNGWORKS OVER ONS BINNENSTEBUITEN 09 DECEMBER 2015 - TAALCONFERENTIE MBO - EDE YOUNGWORKS MARK VAN RIJN @MARKVRIJN Reclame Onderzoek Lezingen YOUNGWORKS OVER ONS YOUNGWORKS OVER ONS

Nadere informatie

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie?

14-7-2012. Carol Dweck. Wat is Intelligentie? Carol Dweck Wat is Intelligentie? 1 Wat is Intelligentie? Wat is Intelligentie? Meervoudige Intelligentie - Gardner 2 Voorlopige conclusie In aanleg aanwezig potentieel (50% erfelijk bepaald) Domeinspecifiek

Nadere informatie

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505

25-9-2014. Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Door Machteld Muller & Linda Stoutjesdijk www.phorosadvies.nl 06-10508273/06-12987505 Lichamelijk: pijn, fysieke beperkingen, afweging behandeling vs bijwerkingen Angst en onzekerheid: verloop ziekte,

Nadere informatie

Wat is sportpsychologie? Voorstellen. Programma. Doelstelling. Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN

Wat is sportpsychologie? Voorstellen. Programma. Doelstelling. Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN Voorstellen drs. Rogier Hoorn, sportpsycholoog VSPN Sinds 2003 praktijk Hilversum en Papendal Sporters, teams, coaches, Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN bedrijfsleven, LVNL, Luchtmacht

Nadere informatie

RE CAP. Ondersteuning bij werkhervatting na een diagnose kanker. Samenwerking tussen VUmc & Re turn Werkkracht bij kanker

RE CAP. Ondersteuning bij werkhervatting na een diagnose kanker. Samenwerking tussen VUmc & Re turn Werkkracht bij kanker RE CAP Ondersteuning bij werkhervatting na een diagnose kanker Samenwerking tussen VUmc & Re turn Werkkracht bij kanker info@re turn.nl www.re turn.nl Re turn Opgericht in 2009 door Ragna van Hummel Volledig

Nadere informatie

Stress & Burn Out. ubeon Academy

Stress & Burn Out. ubeon Academy Stress & Burn Out ubeon Academy Programma Stress & Burn Out, twee thema s die tot voor kort taboe waren in vele werkomgevingen, vragen vandaag de dag extra aandacht. Naast opleidingen gericht op individuele

Nadere informatie

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010

Herstel en Balans. Kanker zet je leven op zijn kop. De rol van de psycholoog. Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Herstel en Balans De rol van de psycholoog Maria Poppe GZ-psycholoog De Vruchtenburg maart 2010 Kanker zet je leven op zijn kop 1 Kanker, gevolgen voor de patiënt Heftige emoties. Verlies van controle

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij autisme

Cognitieve gedragstherapie bij autisme Cognitieve gedragstherapie bij autisme Caroline Schuurman, gz-psycholoog Centrum Autisme Rivierduinen Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van autisme bij volwassenen Utrecht, 14 juni 2011 CGT bij autisme

Nadere informatie

Voorstellen. Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u?

Voorstellen. Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Presteren op het Juiste Moment Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN kennis- en netwerkorganisa.e van, voor en door coaches Voorstellen drs. Rogier Hoorn, sportpsycholoog VSPN SportsMind.nl Sinds 2003 praktijk

Nadere informatie

Mindfulness op het werk

Mindfulness op het werk Mindfulness op het werk Mindfulness op het werk Werken vanuit rust en aandacht Veel mensen ervaren hun werk als een plek waar nooit rust is, met een doorlopende activiteit aan lijstjes die af moeten, mensen

Nadere informatie

Belasten of ontlasten?? Aan- of ontspannen?? Trainen of rusten???

Belasten of ontlasten?? Aan- of ontspannen?? Trainen of rusten??? Belasten of ontlasten?? Aan- of ontspannen?? Trainen of rusten??? Wie ben ik? Chris Groothoff Sportfysiotherapeut TIGRA Heerenveen Stabiliteits-/balanstrainer STC Heerenveen Multisporter in mijn vrije

Nadere informatie

Appendix. Nederlandstalige samenvatting (Dutch summary)

Appendix. Nederlandstalige samenvatting (Dutch summary) Appendix Nederlandstalige samenvatting (Dutch summary) 93 87 Inleiding Diabetes mellitus, kortweg diabetes, is een ziekte waar wereldwijd ongeveer 400 miljoen mensen aan lijden. Ook in Nederland komt de

Nadere informatie

High Tea-en Gezonde recepten Chi Kung 20 minutes work-out Oefeningen voor strakkere billen Alles over de pompoen

High Tea-en Gezonde recepten Chi Kung 20 minutes work-out Oefeningen voor strakkere billen Alles over de pompoen 1 er Novemb 3 e i Edit 2014 High Tea-en Gezonde recepten Chi Kung 20 minutes work-out Oefeningen voor strakkere billen Alles over de pompoen MIND 49 49 Chi Kung; Het opbouwen van vitale energie en mentale

Nadere informatie

Wedstrijdvoorbereiding Kampioenen worden geen kampioenen wanneer ze wedstrijden winnen, maar tijdens de uren, weken, maanden en jaren die ze

Wedstrijdvoorbereiding Kampioenen worden geen kampioenen wanneer ze wedstrijden winnen, maar tijdens de uren, weken, maanden en jaren die ze Wedstrijdvoorbereiding Kampioenen worden geen kampioenen wanneer ze wedstrijden winnen, maar tijdens de uren, weken, maanden en jaren die ze investeren ter voorbereiding van de prestatie. De overwinning

Nadere informatie

Oncologische revalidatie

Oncologische revalidatie Oncologische revalidatie Inleiding Kanker verandert uw leven van de één op de andere dag. De afdeling Revalidatie van Zuyderland Medisch Centrum Heerlen heeft een gespecialiseerd behandelteam voor mensen

Nadere informatie

Relatie tussen Mindfulness, veranderen en leren.

Relatie tussen Mindfulness, veranderen en leren. Relatie tussen Mindfulness, veranderen en leren. Inez Dirkzwager I.Dirkzwager@vumc.nl VUmc Amstel Academie http://www.vumc.nl/afdelingen/amstelacademie/ http://www.vumc.nl/afdelingen/amstelacademie/expertisecentrum/

Nadere informatie

Psychosociale arbeidsbelasting

Psychosociale arbeidsbelasting Psychosociale arbeidsbelasting Een positieve benadering Wilmar Schaufeli Universiteit Utrecht Drie perspectieven Smal: Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) Breder: Werkstress Breedst: Duurzame inzetbaarheid

Nadere informatie

Leeratelier: Stress. Hoe kan ik hiermee omgaan?

Leeratelier: Stress. Hoe kan ik hiermee omgaan? Leeratelier: Stress Hoe kan ik hiermee omgaan? Doe de stress-test! Wat is stress? Hoe (examen)stress voorkomen en ermee omgaan? < 7: Ook jij hebt af en toe last van zenuwen tijdens de examenperiode, maar

Nadere informatie

Maak de test INTRODUCTIE MOTIVATIE YOUNGWORKS MOTIVATIE BINNENSTEBUITEN

Maak de test INTRODUCTIE MOTIVATIE YOUNGWORKS MOTIVATIE BINNENSTEBUITEN YOUNGWORKS OVER ONS YOUNGWORKS OVER ONS BINNENSTEBUITEN 1 JUNI 2016 - PASSEND ONDERWIJS - HAARLEM YOUNGWORKS MARK VAN RIJN @markvrijn Reclame Onderzoek Lezingen YOUNGWORKS OVER ONS YOUNGWORKS OVER ONS

Nadere informatie

Mindfulnesstraining Aandachttraining. Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT)

Mindfulnesstraining Aandachttraining. Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) Mindfulnesstraining Aandachttraining Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT) 2 Deze folder geeft u informatie over Mindfulness-Based Cognitieve Therapie (MBCT). De mindfulnesstraining wordt aangeboden

Nadere informatie

UMC St Radboud. Mindfulness voor vrouwen met borstkanker

UMC St Radboud. Mindfulness voor vrouwen met borstkanker UMC St Radboud Mindfulness voor vrouwen met borstkanker Patiënteninformatie De diagnose borstkanker is ingrijpend en roept vaak veel emoties en reacties op, niet alleen bij uzelf maar ook bij uw naasten.

Nadere informatie

Perseverative cognition: The impact of worry on health. Nederlandse samenvatting

Perseverative cognition: The impact of worry on health. Nederlandse samenvatting Perseverative cognition: The impact of worry on health Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Perseveratieve cognitie: de invloed van piekeren op gezondheid Iedereen maakt zich wel eens zorgen.

Nadere informatie

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen Voorstellen Coachen: Aansluiten op Motivatie-stijl Rogier Hoorn sport- & prestatiepsycholoog VSPN drs. Rogier Hoorn sport- en prestatiepsycholoog VSPN SportsMind.nl Sinds 2003 praktijk Bussum en Papendal

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38701 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Visschedijk, Johannes Hermanus Maria (Jan) Title: Fear of falling in older patients

Nadere informatie

Achtergrond informatie Mentale Vitaliteit Quickscan Bevlogenheid

Achtergrond informatie Mentale Vitaliteit Quickscan Bevlogenheid Achtergrond informatie Quickscan Bevlogenheid Bezoek onze website op Twitter mee via @Activeliving93 Linken? Linkedin.com/company/active-living-b.v. Bezoekadres Delta 40 6825 NS Arnhem Altijd ~ Overal

Nadere informatie

Psychosomatisch fysiotherapie

Psychosomatisch fysiotherapie Psychosomatisch fysiotherapie De psychosomatisch fysiotherapeut Tamara den Elzen Wat is psychosomatische fysiotherapie? Psychosomatische fysiotherapie is een erkende specialisatie binnen de fysiotherapie,

Nadere informatie

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden?

Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders. Wat kan Altra bieden? Hulp voor vluchtelingenkinderen en hun ouders Wat kan Altra bieden? Problemen & Risico s Beschermende factoren Bouwstenen jeugdhulp van Altra Verlies familie en verlatingsangst Veilige basis, vertrouwen

Nadere informatie

Zelfmanagement bij kanker

Zelfmanagement bij kanker Zelfmanagement bij kanker Presentatie voor de Werkgroep Fysiotherapie & Oncologie Midden- Nederland 6 november 2012 Dr. Marije van der Lee Programma Wat doet het Helen Dowling Instituut (HDI)? Wat biedt

Nadere informatie