Weer en klimaat. Werkboek aardrijkskunde klas 2. Klas. Kl. klas..

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Weer en klimaat. Werkboek aardrijkskunde klas 2. Klas. Kl. klas.."

Transcriptie

1 Weer en klimaat Werkboek aardrijkskunde klas 2 Naam... Klas.. Klas. Kl klas.. 0

2 Inhoudsopgave. 1-Inleiding 2-De elementen van weer en klimaat 3-Temperatuur 4-Neerslag 5-Wind 6-Klimaat 7-Begrippenlijst Om de opdrachten in dit werkboek te kunnen maken heb je verder nodig: -Het basisboek -De filmpjes op de ELO (klas 2 weer en klimaat) -De Bosatlas 1

3 1-Inleiding Weer en klimaat spelen een heel belangrijke rol in het dagelijks leven. Iedereen heeft dagelijks te maken met het weer. Welke kleding trek jij aan, hoe ga jij naar school, wat eten wij vandaag en zo zijn er nog heel veel zaken die met het weer te maken hebben. Het klimaat bepaalt ook hoe mensen leven en hoe zij hun leefgebied inrichten. Dagelijks worden wij geconfronteerd met berichten over overstromingen, droogte, cyclonen, tornado s en andere natuurrampen. Figuur 1: het weer is overal verschillend. En wat staat ons in de toekomst te wachten? Het klimaat op aarde verandert sterk en snel. Nog nooit in de geschiedenis van de planeet aarde is het klimaat zo sterk aan veranderingen onderhevig als in de laatste eeuw. Op veel plaatsen op aarde smelten de ijskappen. Om dat vast te stellen hoef je geen geleerde te zijn. (zie de foto's) De gevolgen hiervan zijn wereldomvattend en zeer verontrustend. Figuur 2: het poolijs smelt. Dat het handelen van de mens hierbij ook een rol speelt staat wel vast. Meteorologen spreken daarom ook wel over het versterkte broeikaseffect. Of klimaatveranderingen nu wel of niet door menselijk handelen worden veroorzaakt, of versterkt doet er niet zo toe; het is zeker dat klimaatveranderingen plaatsvinden en dat de gevolgen ervan voor iedere wereldburger merkbaar zullen zijn. Volg naast de lessen ook de berichtgeving over weer en klimaat in de verschillende media. Je zal merken dat je zowel de berichtgeving als de lessen dan beter zal begrijpen. Figuur 3: weerkaart 2

4 2-De aarde als hemellichaam. De aarde is een bijzondere planeet. Voor zover wij weten is het de enige planeet waarop leven mogelijk is. Dat leven is mogelijk dankzij de zon die ons juist voldoende warmte geeft en de beschermende dampkring / atmosfeer rond de aarde. Figuur 4: de dampkring rond de aarde. Figuur 5: ons zonnestelsel. Ieder zonnestelsel bestaat uit een ster (de zon) en een aantal planeten die daar omheen draaien. Een maan is een hemellichaam dat om een planeet cirkelt. De zon is een gloeiende gasbol met een temperatuur van 6.000ºC. Planeten ontvangen hun licht en warmte van deze planeet. De planeten in ons zonnestelsel zijn vernoemd naar Romeinse goden. Naast ons zonnestelsel zouden er nog ontelbare zonnestelsels zijn. Bekijk het filmpje over het zonnestelsel op de ELO. Dat de aarde bijzonder is blijkt al als je onze planeet vergelijkt met de andere planeten uit ons zonnestelsel. Kijk maar eens naar de temperatuur! Figuur 6: feiten over de planeten in ons zonnestelsel 3

5 Moeder aarde draait dus haar rondjes in het zonnestelsel. Wat zijn de 'dagelijkse' gevolgen hiervan? Figuur 7: de aarde in haar jaarlijkse baan om de zon. Bekijk de gevolgen in het filmpje op de ELO. Vragen 1-Maak een samenvatting van BB 26: De dampkring. De dampkring... De dampkring is belangrijk voor de mens, want Broeikaseffect =.. 4

6 2-Wat is een vallende ster? (opzoeken) 3-Beschrijf het verschil tussen een ster/zon, een planeet en een maan. 4-Zet de namen van de planeten in de tekening. Geef achter iedere planeet aan of deze planeet rots- of gasvormig is. (Gebruik het filmpje op de ELO) Figuur 8: De planeten in ons zonnestelsel: rots-vof gasvormig? 5

7 5-De aarde maakt tijdens haar ruimtereis twee bewegingen. (Gebruik het filmpje op de ELO en/of BB 35) 5-a-Welke 2 bewegingen maakt de aarde? 5-b-Wat is het gevolg van iedere beweging? 5-c-Leg uit hoe dit gevolg ontstaat? 6-Zet de volgende tekstfragmenten achter de juiste tekening: Juni / Januari / zon schijnt loodrecht op de Kreeftskeerkring (NH) / zon schijnt loodrecht op de steenbokskeerkring (ZH) / pooldag op NP / Pooldag op ZP. Figuur 9: Invalshoek van de zon: zomer / winter

8 3-De elementen van weer en klimaat. In paragraaf 2 heb je geleerd dat er o.a. dankzij de dampkring leven op aarde mogelijk is. De dampkring bevat zuurstof, regelt de temperatuur op aarde en beschermt ons tegen schadelijke straling. Figuur 10: de dampkring van de aarde De dampkring is de 70 km dunne luchtlaag om de aarde. De 'lucht' bestaat voor 78% uit stikstof, voor 21% uit zuurstof, voor 0,03% uit kooldioxide (CO²) en voor 0,97% uit andere gassen. (waaronder waterdamp) Die 0,03% CO² is wel van groot belang, want met name dat gas houdt de door het aardoppervlakte uitgestraalde warmte vast. De dampkring werkt eigenlijk net als een broeikas. Zonder dit vermogen van de dampkring om warmte vast te houden, het broeikaseffect, zou het op aarde gemiddeld -17ºC zijn. (Bekijk het filmpje op de ELO) De dampkring is voor ons dus van levensbelang! We hebben het dan ook vaak over de situatie in de dampkring. Dat noemen we het weer. 7

9 Ieder weerbericht, hoe kort Figuur 11: weersverwachting voor Heerhugowaard. ook bevat informatie over de temperatuur, de wind en de neerslag. Dit zijn de elementen van het weer. Zoals je kunt zien geldt dit weerbericht alleen voor Heerhugowaard en voor de komende 5 dagen. Dat is logisch, want het weer kan volgende week weer heel anders zijn. Het weer omschrijven dan we dan ook als: de toestand van de dampkring (temperatuur, neerslag en wind) op een bepaalde plaatsen en op een bepaald moment. Figuur 12: klimaatgrafiek In weerberichten wordt ook vaak aangegeven of de temperatuur een beetje overeenkomt met de gemiddelde temperatuur voor die tijd van het jaar. Die gemiddelde temperatuur is berekend over de afgelopen 40 jaar. Ook de gegevens over de neerslag en de wind worden netjes bijgehouden en tot gemiddelden omgerekend. Dan blijken het gemiddelde weer van Heerhugowaard in grote lijnen overeen te komen met plaatsen in alle uithoeken van Nederland. Sterker nog: het Nederlandse weer lijkt veel op dat van de ons omringende landen. Die gemiddelde weersituatie, berekend over een lange periode (30-40 jaar) en geldend voor een groot gebied, noemen we het klimaat. Vragen. 7-Noem drie redenen waarom de dampkring zo belangrijk is voor de mens. 8-Wat zijn de drie elementen van het weer (en klimaat)?

10 9-Noem twee verschillen tussen het weer en het klimaat. 10-Het Nederlandse klimaat. Vul onderstaande tekst verder in. Gebruik figuur 12. De gemiddelde jaartemperatuur in De Bilt is ºC en er valt gemiddeld mm neerslag per jaar. Aan het jaargemiddelde heb je niet zoveel. De temperatuur van onze warmste maand, dat is.bedraagt ºC. En de temperatuur van onze koudste maand, dat is bedraagt ºC. In onze natste maand,..., valt mm neerslag en in de droogste maand,..valt.mm neerslag. Klagen wij dan terecht over de vele neerslag? Kijk eens in de Bosatlas op het kaartblad: De aarde; klimaat bij de klimaatgrafiek van Cherrapunji. In de natste maand valt daar.mm (.m) neerslag en over het hele jaar maar liefst mm (.m). 11-a-Noem een duidelijk voorbeeld op welke wijze het klimaat van invloed is op jouw leven. 11-b-Noem een duidelijk voorbeeld op welke wijze het weer van invloed is op jouw leven. 9

11 12-a-Het klimaat is van grote invloed op de inrichting van het aardoppervlak. Plak hier onder een foto van een gebied waaruit dit duidelijk blijkt. Schrijf een korte toelichting bij je foto b-Plak hieronder minstens 1 artikel dat gaat over het weer of het klimaat... 10

12 4-Temperatuur. Als in het weerbericht wordt gesproken over de temperatuur, dan wordt altijd de temperatuur van de lucht bedoeld. Die temperatuur wordt gemeten in de schaduw van een weerhut, zoals hiernaast op de foto. Als je de thermometer in de zon hangt verwarmen de zonnestralen de thermometer zelf. Vooral 's zomers kan de thermometer dan behoorlijk heet worden. Meestal zijn we vooral geïnteresseerd in de dagelijkse maximum- en minimumtemperatuur. Figuur 13: weerhut Klik in de ELO in de foto van de weerhut voor meer informatie over het meten van de temperatuur. Vragen. 13-a-Waar moet je volgens bovenstaande tekst in ieder geval op letten als je buiten een thermometer op gaat hangen?.. 14-a-Klik in de ELO op de foto van de weerhut. Op welke twee andere zaken let het KNMI bij het ophangen van de thermometer? Leg bij ieder punt uit hoe de temperatuur dan beinvloed zou kunnen worden b-Wat betekent de afkorting K.N.M.I.?. 11

13 15-Maak een samenvatting van BB 31: Gemiddelde temperaturen. Gemiddelde temperaturen De temperatuur op aarde varieert sterk van plaats tot plaats. Bij de evenaar is het altijd warm, aan de polen altijd koud. Hoe komt het dat er zulke temperatuurverschillen zijn op aarde? De temperatuur op aarde hangt af van de volgende 5 temperatuurfactoren: 1-Invalshoek van de zon; breedteligging en seizoenen. 2-Hoogteligging. 3-Land-zeeverdeling. 4-Aanvoer van warmte of koude van elders; wind en zeestromen. 5-Ligging van gebergten; wel of niet beschut? 1-Invalshoek van de zon. Figuur 14: invalshoek van de zon. 1-a-Breedteligging: Bij de evenaar vallen de zonnestralen op 21 maart en 21 september loodrecht op het aardoppervlak. Ook in de rest van het jaar staat de zon hoog boven de horizon. (vrijwel recht boven je hoofd) In de poolstreken staat de zon vaak laag aan de horizon en vallen zonnestralen heel schuin op het aardoppervlak. Dit verschil in invalshoek van de zonnestralen heeft op 2 manieren invloed op de temperatuur op aarde. Bekijk het filmpje op de ELO en / of lees BB 34! 12

14 Vragen. 16-Noem twee redenen waarom recht op het aardoppervlak invallende zonnestralen meer warmte geven dan schuin invallende zonnestralen. (BB 34) a-Teken links van de zonnestraal in de zomer op 1 cm afstand en exact evenwijdig een tweede zonnestraal. -b-kleur de ruimte tussen deze 2 lijnen geel. De zonnestraal is nu 1 cm breed. Dan moet deze zonnestraal. cm aardoppervlak verwarmen. Kleur deze afstand in de balk zomer onder de tekening rood. Figuur 15: invalshoek van de zon in Nederland. -c-teken nu rechts van de zonnestraal in de winter op 1cm afstand en exact evenwijdig een tweede zonnestraal. -d-stel nu dat ook dit een zonnestraal is van 1 cm. Dan moet deze zonnestraal cm aardoppervlak verwarmen. Kleur deze afstand in de balk winter onder de tekening blauw. Een zelfde hoeveelheid zonlicht moet in de winter dus... 13

15 1-b-Seizoenen: De zon draait in 1 jaar tijd om de aarde. Tijdens die reis om de zon draait de aarde ook om de eigen as. Hierdoor ontstaan dag en nacht. Figuur 16: De baan van de aarde om de zon Omdat de aardas schuin staat is de invalshoek van de zon bij ons in juni heel anders dan in januari. De schuine stand van de zon tijdens de omwenteling om de zon veroorzaakt de seizoenen. In de zomer staat de zon hoog boven de horizon, lange dagen en korte nachten. In de winter staat de zon laag boven de horizon en zijn de dagen kort en de nachten lang. Klik in de ELO op de afbeelding om een filmpje te starten. In de animatie op de ELO kun je het figuur hiernaast zelf in beweging zetten. Bepaal zelf de seizoenen! Vragen. 18-Gebruik bij deze vraag BB 33 en a-Zet de maanden juni en december boven de juiste tekening van de aarde. a b Figuur 17: Invalshoek van de zon: zomer en winter / hoge en lage breedte. 18-b-Tussen welke twee breedtecirkels komen er loodrechte zonnestanden voor? 18-c-Waarom worden deze breedtecirkels ook wel keerkringen genoemd?. 14

16 18-d-Bestudeer figuur 17b. Wat kan je zeggen over de lengte van dag en nacht op 65,5⁰ NB? Leg uit hoe dat komt. 18-e- Bestudeer figuur 17b. Wat kan je zeggen over de lengte van dag en nacht op 90⁰ ZB? Hoe noemen we dit verschijnsel, leg uit hoe dat komt en vul de afsluitende zin correct aan Toch wordt het hier dan niet erg warm, omdat. 18-f-Zet de juiste maand onder de volgende wereldbollen. Kies uit: maart, juni, september of december. Leg steeds in 1 zin uit waarom je voor dat antwoord hebt gekozen. x y x... y g-Leg in eigen woorden uit hoe de seizoenen ontstaan, 15

17 2-Hoogteligging. 19-Maak een samenvatting van BB 36 Hoogteligging en temperatuur Figuur 18: hoogteligging en temperatuur 20-a-In het dal op de tekening hierboven is het vandaag 20 C. Bereken nu voor ieder ballonnetje de temperatuur die wordt aangewezen. (zet je berekening er bij) 20-b-In het dal staan naaldbomen. Staat deze berg dan op hoge of op lage breedte. Leg uit waarom je dat denkt. 16

18 21-De skipistes in de Alpen liggen op de noordhelling van de bergen. Leg aan de hand van een tekening uit waarom dat zo is. Noord Zuid Land-zeeverdeling. Figuur 19: opwarming van land en zee Ken je dat, dat het zo warm is aan het strand dat je je voeten brandt? De zee is dan lekker koel. Maar hoe komt het eigenlijk dat land en zee niet dezelfde temperatuur hebben? Bekijk het clipje op de ELO Voor het antwoord. Doordat het zeewater nooit heel erg warm wordt zal de lucht daarboven ook nooit heel erg warm worden. Op een zomerse dag zal een aanlandige wind dan ook voor afkoeling zorgen. In de winter is het net omgekeerd: het zeewater is in verhouding tot het land nog warm. Een aanlandige wind zorgt dan voor opwarming in de kustgebieden. We zeggen ook wel dat de zee een matigende invloed heeft op de temperatuur boven land. Vragen. 22-a-Welke twee redenen voor het temperatuurverschil tussen land en water worden er in het clipje op de ELO genoemd? b-Klik in de ELO bij Kennen en kunnen op de toelichting bij het onderwerp soortelijke warmte. Waarom warmt zeewater niet zo snel op? 17

19 22-c-Klik in de ELO bij Kennen en kunnen op de toelichting bij het onderwerp verdampingswarmte. Waarom warmt zeewater niet zo snel op? (m.a.w. verliest veel warmte) 23-a-Vul onderstaande tekst in. Kies uit de woorden: aanlandige / koele warmer / kouder / warmer / kouder / warme / aanlandige / aflandige In de zomer is het land.dan de zee. Een wind brengt dan de relatief zeelucht naar het kustgebied. Verder landinwaarts is het dan in het kustgebied. In de winter is het land dan de zee. Een.wind brengt dan de relatief..zeelucht naar het kustgebied. Verder landinwaarts is het. dan in het kustgebied.. 23-b-Zet in de figuur hiernaast de juiste temperatuur in de drie cirkels. Kies uit: 15 / -3 / 1 / 5 / -18 Figuur 20: De matigende invloed van de zee. 18

20 4-Aanvoer van warmte en koude van elders. Bij punt 3 hebben we al gezien dat een aanlandige wind een matigende invloed heeft op de temperatuur boven het land. Niet alleen de wind voert warmte of koude aan van elders, zeestromen doen dat ook. Figuur 21: zeestromen Vragen. 24-Bekijk de clipjes van de figuren 17 en 18 op de ELO en zet achter de volgende stellingen: JUIST of ONJUIST. In de bergen is de zonzijde warmer dan de schaduwzijde en daardoor minder geschikt voor de landbouw. De hoogste maar ook de laagste temperaturen op aarde komen voor op het land. Land warmt sneller op dan water, doordat zonnestralen maar een paar centimeter in de aarde kunnen doordringen en alleen het bovenste laagje verwarmen. In water kunnen de zonnestralen veel dieper komen, en verwarmen dus een veel groter oppervlak. Zeewater warmt ook niet snel op doordat het continu in beweging is, waardoor het warme water aan het oppervlak steeds wordt gemengd met koud water uit de diepte. In de zomer is het land kouder dan de zee. In de zomer is het land warmer dan de zee. De klimaten op aarde worden voor een belangrijk deel bepaald door de zeestromen. Zeestromen brengen koud water van het noorden naar het zuiden. 19

21 Zeestromen brengen warm water van de tropen naar de polen. Vanuit de Golf van Mexico stroomt het warme water naar Noord- en West-Europa. Dáár stijgt dan dus de temperatuur van het water. In de winter zorgt de koele wind van zee voor afkoeling aan de kust. Maar als de wind verder het land in waait, warmt ie weer op. 5-De ligging van gebergten. Gebergten kunnen een scheiding vormen tussen 2 klimaten. De noord-zuidligging van de Coast Ranges aan de westkust van de VS voorkomt dat de matigende invloed van de Pacifische Oceaan diep het continent binnendringt. In Europa ontbreekt een dergelijke barrière en vind je tot diep in Europa een gematigd zeeklimaat. Figuur 22: de ligging van gebergten en de matigende invloed van de zee. Vragen. 25-Welk gebergten ligt er tussen de volgende klimaatgebieden? Gebruik in de Bosatlas in ieder geval het kaartblad De aarde; klimaatgebieden. Klimaatgebieden Het gematigde zeeklimaat juist ten noorden van San Francisco en het woestijnklimaat ten oosten van San Francisco. Het gematigde zeeklimaat in het dal van de Donau en het landklimaat (warme zomers / koude winters) ten oosten daarvan. Het gematigde zeeklimaat in het westen van Patagonia en de droge klimaten in het oosten van Patagonia Gebergte 20

22 26-a-Gebruik in de Bosatlas het kaartblad Nederland; klimaat. Welke temperatuurfactor veroorzaakt het gevraagde verschil? -Egmond aan Zee heeft ijsdagen en Coevorden. Dit verschil wordt veroorzaakt door. -De gemiddelde jaartemperatuur in Breskens is.en in Delfzijl. Dit verschil wordt veroorzaakt door. -26-b-Wat valt je op als je kaart 47E en F met elkaar vergelijkt? 26-b-Gebruik in de Bosatlas de kaart Europa; klimaat, temperatuur in januari. -De gemiddelde juli temperatuur in Stavanger is en in Telemark Dit verschil wordt veroorzaakt door.. 26-c-Gebruik in de Bosatlas de kaart Europa; klimaat, temperatuur in juli. -Ondanks het verschil in breedteligging hebben Amsterdam, Brussel en Parijs ongeveer dezelfde temperatuur. De isotherm van..⁰c (isotherm = lijn die punten met dezelfde gemiddelde temperatuur verbindt) loopt van noord naar zuid langs deze plaatsen. Dat deze plaatsen ondanks het verschil in breedteligging ongeveer dezelfde gemiddelde temperatuur hebben komt door d-Gebruik in de Bosatlas het kaartblad Nederland; klimaat, windsnelheid en richting. -In Nederland komt de wind meestal uit het. -Harde wind komt in Nederland meestal uit het. 21

23 4-De wind. Vragen 27-Maak een samenvatting van BB 46. BB 46 Wind..... Wind =... De schaal van... 22

24 28-Maak de samenvatting van BB 47 en BB 48. BB 47 De wet van Buijs Ballot. Hoge druk = als het gewicht van de dampkring hoger is dan 1013 mb / hp (millibar / hectopascal) Doordat lucht die ergens anders is opgestegen hier daalt. Lage druk = als het gewicht van de dampkring lager is dan 1013 mb / hp. Doordat de lucht hier opstijgt en ergens anders weer daalt. De wet van Buijs Ballot BB 48 De grote windsystemen. De vaste luchtdruk gebieden: De drie grote windsystemen: 23

25 29-Bestudeer op de ELO de uitleg over de grote windsystemen. Vergeet daarbij de clip en de powerpoint-uitleg niet. -a-teken in onderstaande wereldbol met ++++ de polaire maxima en de subtropische maxima in. Zet de namen in de blauwe kaders ernaast. -b-teken in onderstaande wereldbol met het equatoriaal minimum en de subpolaire minima. Zet de namen in de blauwe kaders ernaast. -c-teken vervolgens de passaten, westenwinden en de poolwinden er in. Denk aan de wet van Buijs Ballot. Zet de namen in de rode kaders ernaast. Figuur 23: de grote windsystemen. 24

26 30-De zeil schepen van de V.O.C. die in de 17 e eeuw van Amsterdam naar Indonesië (Nederlands-Indië) voeren sloegen vaak vers drinkwater in op de Canarische Eilanden. Van de Canarische Eilanden werd vervolgens koers gezet naar de Braziliaanse kust. Aan het begin van dit traject lagen deze schepen soms dagenlang stil in het subtropisch maximum. Vanaf de Zuid-Amerikaanse kust werd dan koers gezet naar het Kaapstad. Gebruik de globe van de vorige bladzijde. 30-a-De zeilschepen van de V.O.C. lagen vaak dagenlang stil op zowel 30⁰ NB als ter hoogte van de evenaar. Leg voor beide gebieden uit waardoor de vertraging ontstond. 30⁰ NB Evenaar.. 30-b-Waarom voeren de V.O.C. schepen niet gewoon de kortste route langs de Afrikaanse westkust? 31-a- Wat is de overheersende windrichting in Nederland? 31-b-Welke gevolgen heeft dit voor de temperatuur en de neerslag in zowel de zomer als de winter? (Zie in de ELO de figuren 17 en 18 bij Temperatuur.) 25

27 VRAGEN EXTRA: Moesson en passaat. (Gebruik de ELO) 32-a-Zet in de kaarten A en B de juiste maand. Kies uit: juli of januari. Figuur 24: ITCZ, moesson en passaat. A x y B x y 32-b-Teken in beide kaarten de wind in de vakken x en y. 32-c- Wat valt je op als je de windrichting bij x en y in beide kaarten vergelijkt? 32-c-Zet in de toelichting in de kaart of het gaat om een moesson of een passaat. Let uit waarom het een moesson dan wel een passaat is. 26

28 5-Neerslag. 33-a-Maak de samenvatting van BB 44 en 45. BB 44 Neerslag.... Dampkring. Waterdamp... Wolken.... Neerslag BB 45 Het ontstaan van neerslag

29 Waardoor gaat de lucht stijgen? Woestijn Loefzijde.. Lijzijde.. Regenschaduw.. 28

30 Figuur 25: Het ontstaan van neerslag aan de evenaar. 33-b-Zie fig 3.16 in het Basisboek. Maak bovenstaande tekening verder af. 33-c-Bekijk de clip van figuur. Op de ELO. Beschrijf het verschil in neerslag tussen tropisch regenwoud, savanne, steppe en woestijn. (Wat zijn de verschillen?) 33-d- Verklaar het verschil in neerslag tussen tropisch regenwoud, savanne, steppe en woestijn. (Waarom is er een verschil?) 33-e-Verklaar het verschil in vegetatie tussen de savanne en de steppe. 29

31 Figuur 26: Het ontstaan van stuwingsneerslag (neerslag bij een gebergte) 34-a-Maak onderstaande tekst kloppend door steeds het foute woord weg te strepen. Warme lucht kan VEEL / WEINIG vocht bevatten. Het vocht is als ZICHTBARE / ONZICHTBARE waterdamp in de lucht aanwezig. Als de lucht moet stijgen koelt hij af. De koude lucht kan MINDER / MEER waterdamp bevatten, waardoor VERDAMPING / CONDENSATIE optreedt. De waterdamp gaat over in zichtbare druppeltjes, die zweven op de stijgende luchtstroom. Dit is een wolk. Soms vallen de druppels tegen de stijgende luchtstroom in naar beneden neerslag. Aan de andere kant van de berg gaat de lucht dalen. Deze lucht wordt WARMER / KOUDER en kan dus MEER / MINDER waterdamp bevatten. Eventueel in de dalende lucht aanwezige druppeltjes VERDAMPEN / CONDENSEREN. Aan de kant van het gebergte waar de lucht daalt is het dus HELDER / BEWOLKT weer. 34-b-Vergelijk in de Bosatlas kaart 47G met kaart 36. In welke twee gebieden in Nederland is er sprake van stuwingsneerslag? 34-c-Vul onderstaande tabel in m.b.v. het kaartblad Europa; klimaat. Bergen Noorwegen Mariehamn Zweden Amsterdam Jaarlijkse neerslag Temperatuur in juli 34-d-Verklaar het verschil in neerslag tussen Bergen en Mariehamn e-Welke plaats lijkt het meest geschikt voor een kampeervakantie? 30

32 Figuur 27: Het ontstaan van frontale neerslag. 35-a-Bekijk de clip van figuur op de ELO. Vul m.b.v de clip de tekst in. Je hebt ook regen die ontstaat bij fronten: plekken waar..en lucht elkaar tegenkomen. Deze frontale regens zie je vaak bij Op de zien we wolken bij Europa. Warme lucht uit het. trekt naar het.. en botst tegen.. lucht. Op het punt waar de warme en koude lucht elkaar raken, ligt het front. De koude lucht is. en dwingt de. lucht om op te stijgen. Maar, als de warme lucht opstijgt, hij af, en dan ontstaat er een brede. Het begint te regenen - en het blijft regenen - tot het. voorbijgetrokken is. 35-b-Gebruik de clip van figuur 23 op de ELO en de begeleidende tekst. Voor de neerslag maakt het veel uit of we te maken hebben met een hogedrukgebied of een lagedrukgebied. Beschrijf en verklaar de verschillen in neerslag tussen een situatie met hoge druk en een situatie met lage druk. 31

33 36-Zoek uit hoe de volgende vormen van neerslag ontstaan: sneeuw, hagel, dauw, rijp en mist. 32

34 5-Klimaat. 37-Bestudeer de Basisboeknummers 51 en 52. Maak daarna deze samenvatting af. BB : Klimaatsysteem van Köppen. De Duitse klimatoloog Köppen heeft een klimaatindeling gemaakt door te kijken naar de vegetatie. De grenzen tussen de verschillende klimaten kun je echter ook aangeven met isothermen. Köppen onderscheidt vijf hoofklimaten, met als kenmerkende vegetatie. A B C D E Naam van de klimaatzone Tropische klimaten Droge klimaten Gematigde (zee)klimaten Landklimaten Poolklimaten Kenmerkende vegetatie Binnen deze hoofdklimaten wordt het volgende onderscheid gemaakt: BS = BW = Af =. Aw =.. Cs =... ET = toendraklimaat EH = sneeuwklimaat. (gem. zomertemperatuur < 0⁰C eeuwige sneeuw) De letters f, s en w die aan de klimaten A, C en D worden toegevoegd betekenen: f s w Winter(trocken) 33

35 Grenzen tussen de klimaatgebieden Wanneer spreek je van een warm / tropisch klimaat? Als het in de winter Als het kouder wordt wil de kokospalm daar niet groeien. Wanneer spreek je van een gematigd (zee)klimaat? Als het in de winter Als het kouder wordt willen er geen loofbomen meer groeien. Wanneer spreek je van een koud / polair klimaat? Als het in de zomer. Als het in de zomer niet warmer wordt groeien er helemaal geen bomen meer. 38-Zet de hoofdklimaten (1 hoofdletter) van Köppen in de legenda. Figuur 28: Kaart met de klimaatindeling van Köppen. Cs 34

36 39-Bestudeer de Basisboeknummers 41, 42 en a-Zet de betekenis van de dikgedrukte begrippen in de begrippenlijst. 39-b-Geef voor beide kaarten in figuur 29 de drie luchtsoorten aan. (de legenda invullen.) Geef de luchtsoorten in kaart a dezelfde kleur als in kaart b. 39-c-Zet boven beide kaarten om welke indeling in luchtsoorten het gaat. 39-d-Welke isothermen worden aangewezen met de pijlen x en y? x = Y =.. Figuur 29: Luchtstreken op aarde. a b X Y Legenda A= B = C = 40-Neem in de Bosatlas de kaart van Europa voor je met de klimaatindeling van Köppen. 40-a-Welk hoofdklimaat van Köppen komt niet in Europa voor? Waaorm niet?.. 40-b-In welke klimaatgebied liggen Antwerpen en Lublin? Verklaar het verschil

37 41-Teken en kleur de klimaatgrafiek met behulp van de gegevens uit de tabel. 41-a-Welk klimaat (2 letters) is dit volgens de klimaatindeling van Köppen?. Tip! Vink alle klimaten 1 voor 1 af! -Blijft het in de winter warmer dan 18⁰C? Ja A-klimaat Nee volgende klimaat proberen -Blijft het in de winter warmer dan - 3⁰C? Ja C-klimaat Nee volgende klimaat proberen Etc..etc. N.B. Let ook op de neerslag. Denk aan: Af of Aw / Cs of Cf / BS of BW. 41-b-Welke klimaten worden hier afgebeeld? (2 letters!) a b 36

38 c d e 42-Regelmatig verschijnen er in de media berichten over klimaatverandering. Neem in de atlas het kaartblad Nederland; klimaat voor je. 42-a-Vergelijk de kaarten G en H. Welke conclusie kan je trekken? 42-b-Bestudeer de kaarten J en K. Wat is er de afgelopen 100 jaar gebeurd met de gemiddelde neerslag en de gemiddeld temperatuur? (Gebruik de af te lezen getallen in je antwoord) 42-c-Wat waren de vijf koudste jaren sinds de Tweede Wereldoorlog? 42-d-In welke van deze jaren werd de Elfstedentocht gereden? 37

39 43-Zie de clip van figuur 37 op de ELO. 43-a-Leg uit wat we verstaan onder het broeikaseffect en het versterkte broeikaseffect. 43-b-Hoe ontstaat het versterkte broeikaseffect? 43-c-Bekijk de clip van figuur 38 op de ELO. Hoe hebben we informatie gekregen over klimaten in het verleden? 38

40 6-Begrippenlijst B26 Dampkring of atmosfeer Broeikaseffect Natuurlijk broeikaseffect Versterkt broeikaseffect de luchtlaag om de aarde. het vermogen om warmte vast te houden de dampkring houdt een gedeelte van de warmte vast. Door toename van CO 2 in de atmosfeer kan de aarde minder goed zijn warmte kwijt (vergelijk het als een dubbele deken), gevolg: opwarming B27 Weerselementen Weer temperatuur, neerslag en wind de toestand van de dampkring (temperatuur, neerslag en wind) op een bepaalde plaats en een bepaald moment. B28 Klimaat - de gemiddelde weerstoestand over een groot gebied en over een langere tijd (dertig à veertig jaar). B29 Poolklimaat - Temperatuur: het gehele jaar koud (gehele jaar onder de 10 graden). Neerslag: weinig, in de vorm van sneeuw. Tropisch klimaat - Zeeklimaat - Landklimaat - Droog klimaat - Temperatuur: het gehele jaar warm (boven de 18 graden). Neerslag: veel, soms een gedeelte van het jaar droog. Temperatuur: zomers niet echt warm, 's winters niet echt koud. Neerslag: gedurende het gehele jaar. Temperatuur: strenge winters en warm zomers. Neerslag: gehele jaar, maar kleine hoeveelheid. Temperatuur: soms heet, soms koud. Neerslag: weinig. B32 Temperatuurfactoren - De factoren waardoor temperatuursverschillen op aarde veroorzaakt worden (breedteligging, hoogteligging, landzeeverdeling, wind- en zeestromen, ligging van gebergten). 39

41 B33 Breedteligging - Hoge breedte - Lage breedte - Poolstreken - De kortste afstand van een punt tot de evenaar, gemeten in graden. Een plaats ver van de evenaar. Een plaats dicht bij de evenaar. Gebied rond de Polen waar de gemiddelde temperatuur in geen enkele maand boven de 10 graden Celsius uitkomt. B35 kreeftskeerkring - steenbokskeerkring keerkring keerkring op 23½ NB keerkring op 23½ ZB een plek op de aarde tot waar de zon een loodrechte stand ten opzichte van de aarde kan halen (tussen de keerkringen in staat de zon tweemaal per jaar loodrecht). B36 Hoogteligging - het aantal meters dat een plek zich boven (of onder) de zeespiegel bevindt. B38 Aanlandige wind - Aflandige wind - wind vanuit zee (zeewind, zorgt voor minder warme zomers en minder koude winters). wind vanaf land (landwind, zorgt voor hete zomers en koude winters). B39 Zeestromen - een stroming met warm of koud zeewater. De zeestroom heeft invloed op de temperatuur op het land. B41 Isotherm een lijn die plaatsen met gelijke temperatuur met elkaar verbindt. B42 Luchtstreken temperatuurzones (poolstreken, gematigde zone en tropen) Poolstreken - Gebied tussen de poolcirkel (66½ NB of ZB) en de pool (90 NB of ZB). Zie ook: B33, B42, B43, B73, B74 40

42 Gematigde zone - Tropen Wiskundige begrenzing Gebied tussen de keerkringen (23½ NB of ZB) en de poolcirkel (66½ NB of ZB). gebied tussen de keerkringen (23½ NB en 23½ ZB) luchtstreken begrenzen met behulp van breedtecirkels. B43 Thermische begrenzing - luchtstreken begrenzen met behulp van isothermen. Palmgrens De isotherm (lijn van plaatsen met gelijke temperatuur) van 18 C in de koudste maand. (De kokospalm groeit alleen op plekken waar de gemiddelde temperatuur het gehele jaar boven de 18 C blijft). Boomgrens - De isotherm (lijn van plaatsen met gelijke temperatuur) van 10 C in de warmste maand. (Bomen stoppen met groeien als de gemiddelde temperatuur het gehele jaar onder de 10 C blijft = naaldboomgrens, loofbomen stoppen al met groeien als de gemiddelde temperatuur het gehele jaar onder de 15 C blijft = loofboomgrens ). B44 Waterdamp Wolken Neerslag onzichtbare waterdeeltjes (gasvormig) zichtbare, zwevende, zeer kleine waterdeeltjes water dat in vaste vorm (sneeuw, hagel) of vloeibare vorm (regen, mist) uit de dampkring op aarde neerslaat. B45 Stijgingsregen - Stuwingsregen - Loefzijde - Lijzijde - 41 Regen die ontstaat door het stijgen van warme lucht. Bij de evenaar stijgt de lucht door opwarming van de zon. De stijgende lucht koelt af. Door de afkoeling ontstaan wolken en uiteindelijk regen. (B45, fig. 3.16) Regen die ontstaat door het opstuwen van lucht tegen een berg. De opstuwende lucht stijgt en koelt af. Door de afkoeling ontstaan wolken en regen. (B45, fig. 3.17). de windkant van een gebergte. Door opstuwende lucht valt aan deze kant de neerslag. De kant van de berg die uit de wind ligt. Door dalende lucht wordt de lucht warmer, zet uit en kan meer waterdamp bevatten. Gevolg: wolken verdwijnen. Het is aan deze kant droog. Ook wel regenschaduw genoemd.

43 Regenschaduw - andere naam voor de lijzijde van een berg. B46 Wind De stroming van luchtdeeltjes langs het aardoppervlak, van een gebied met hoge druk (dalende lucht) naar een gebied met lage druk (stijgende lucht). B54 Klimaatgrafiek - Overzicht van de gemiddelde temperatuur en neerslag van een klimaat(gebied). B56 Reliëf - Laagland - Heuvelland - Middelgebergte - Hooggebergte - Hoogteverschillen in het landschap. Land met een hoogte tot 200 meter. Land tussen 200 en 500 meter. Toppen tussen 500 en 1500 meter. Gebergte met toppen boven de 1500 meter. B71 Toendra - Taiga - Permafrost - heterogeen bos - homogeen bos - Tropisch regenwoud - Gebied met een temperatuur gemiddeld onder 10 graden Celsius, zodat boomgroei niet mogelijk is. Alleen mossen en struikjes. (Bodem is permanent bevroren). Naaldboomgebied of naaldboomgordel. Gebied met een temperatuur het hele jaar onder 15 C (zomer), waardoor het te koud is voor loofbomen. Hier groeien alleen naaldbomen (homogeen bos). Altijd (permanent) bevroren ondergrond. Bos met verschillende soorten bomen. Bos met één soort boom (bijv. taiga) Miljoenen jaren oud, heterogeen bos in de tropische luchtstreek. Zeer veel soorten planten en bomen. Het hele jaar neerslag. Temperatuur het hele jaar tussen de 25 en 35 C. Savanne - 42 Open tropisch bosgebied: afwisseling van graslanden met groepjes bomen en struiken (Parklandschap). Er is een droge tijd van drie tot vier maanden.

44 Steppe - Oase - Boomloze grasvlakte. Er is een droge tijd van acht tot negen maanden. Plek in de woestijn waar water is. B44 Waterdamp Wolken Neerslag onzichtbare waterdeeltjes (gasvormig) zichtbare, zwevende, zeer kleine waterdeeltjes water dat in vaste vorm (sneeuw, hagel) of vloeibare vorm (regen, mist) uit de dampkring op aarde neerslaat. B45 Stijgingsregen - Stuwingsregen - Loefzijde - Lijzijde - Regenschaduw - Regen die ontstaat door het stijgen van warme lucht. Bij de evenaar stijgt de lucht door opwarming van de zon. De stijgende lucht koelt af. Door de afkoeling ontstaan wolken en uiteindelijk regen. (B45, fig. 3.16) Regen die ontstaat door het opstuwen van lucht tegen een berg. De opstuwende lucht stijgt en koelt af. Door de afkoeling ontstaan wolken en regen. (B45, fig. 3.17). de windkant van een gebergte. Door opstuwende lucht valt aan deze kant de neerslag. De kant van de berg die uit de wind ligt. Door dalende lucht wordt de lucht warmer, zet uit en kan meer waterdamp bevatten. Gevolg: wolken verdwijnen. Het is aan deze kant droog. Ook wel regenschaduw genoemd. andere naam voor de lijzijde van een berg. B46 Wind De stroming van luchtdeeltjes langs het aardoppervlak, van een gebied met hoge druk (dalende lucht) naar een gebied met lage druk (stijgende lucht). B47 43

45 Hoge druk Lage druk Kolom lucht is extra zwaar, de lucht is in elkaar geperst door dalende luchtstroom. (meer dan 1013 mb/hp) Kolom lucht is minder zwaar, de lucht gaat uit elkaar door stijgende luchtstroom. (minder dan 1013 mb / hp) B48 Tropisch minimum Subtropisch maximum Subpolair minimum - Polair maximum - Lagedrukgebied bij de tropen. Hogedrukgebied op 30 NB en 30 ZB Lagedrukgebied op 60 NB en 60 ZB Hogedrukgebied bij de polen B49 lagedrukgebied hogedrukgebied isobar Gebied met een tekort aan lucht (lucht stroomt toe) Gebied met een teveel aan lucht (lucht stroomt weg) Een lijn die plaatsen met dezelfde luchtdruk met elkaar verbindt. B51 Klimaatsysteem van Köppen - Vijf klimaatzones gekoppeld aan bepaalde plantengroei (vegetatie). Zone A = Tropische plantengroei Zone B = Woestijnvegetatie Zone C = Gebied met loofbomen Zone D = Gebied met naaldbomen Zone E = Gebied met toendra's of eeuwige sneeuw A = Tropisch klimaat = B = Droog klimaat C = Gematigd zeeklimaat D = Landklimaat (Continentaal klimaat) E = Poolklimaat Onderscheid op temperatuur: klimaten A, C, D, en E 44

46 Onderscheid op ontbreken van neerslag: klimaat B kleine letters: f = fehlt (er ontbreekt een droge tijd, dus gehele jaar neerslag) s = sommertrocknen (zomerdroogte, droge tijd in de zomer) w = wintertrocknen (winterdroogte, droge tijd in de winter) B54 Klimaatgrafiek - Overzicht van de gemiddelde temperatuur en neerslag van een klimaat(gebied). Woordzoeker Weer en Klimaat 45

47 W I N D K B O O M G R E N S E S N E E R S L A G R A B O S I K P G N I R K R E E K S T F E E R K J G J E S M R E H T O S I W T N M G I E L S A E I E G F L U R R C T A A M I L K D N A L D D O E A R W E I T A T O R D R A A F E A W G E M A T I G D E E G H U F N E K E R T S T H C U L Z C A S L T S O R F A M R E P O R S E O A Q E I T A S N E D N O C N B M N N A X M R E T E M O M R E H T D M M I S N E R G M L A P G E A I U L O O F B O M E N G R E N S G K I X E B A R O M E T E R S U E D J I Z F E O L T A A S S A P 1. De kant van de berg die in de wind ligt: Een ander woord voor lijzijde Tussen 23½ en 66½ Noorderbreedte en Zuiderbreedte ligt de... zone 4. De isotherm van 18 in de koudste maand noem je de De beweging die de aarde maakt om haar denkbeeldige as, noemt men de Een lijn op een kaart die plaatsen met dezelfde barometerstand met elkaar verbindt is een 7. Welke factor speelt de hoofdrol voor de temperatuur van een plaats op aarde? 8. Windkracht wordt uitgedrukt in De luchtdruk wordt gemeten met een De temperatuur wordt gemeten met een De keerkring op het Noordelijk Halfrond heet de In het hoge Noorden, kan de bodem jaar in jaar uit bevroren blijven. Dit noemt men Een lijn die op een kaart plaatsen verbindt die dezelfde temperatuur hebben noemt men Lucht in verplaatsing langsheen het aardoppervlak, noemt men Gebieden ver verwijderd van oceaan of zee, hebben een... klimaat, met grote temperatuurverschillen tussen winter en zomer. 16. Een grafische voorstelling van het jaarverloop van temperatuur en neerslag van een plaats, noemt men een Zeewinden noem je... winden. 18. Ander woord voor dampkring De gemiddelde weerstoestand over een groot gebied en over een langere tijd (30 à 40 jaar) Het overgaan van waterdamp naar water... 46

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) Temperatuurverschillen op aarde.

Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) Temperatuurverschillen op aarde. Opdrachten bij Weer en klimaat. (Tekstboek en de ELO) 3.1.1. Temperatuurverschillen op aarde. 1-Maak een begrippenlijst van de rood gedrukte begrippen. 2-Wat zijn de drie elementen van weer en klimaat?

Nadere informatie

2 Landschapszones op aarde SO 1

2 Landschapszones op aarde SO 1 Aardrijkskunde 1 havo/vwo 2 Landschapszones op aarde SO 1 Deze toets bestaat uit tien vragen: open vragen en meerkeuzevragen. Ook zijn er vragen waarbij de atlas (Grote Bosatlas, editie 54) nodig is. Bij

Nadere informatie

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Antwoorden Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: dinsdag 31 januari 2017 Tijd: 11:02 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 11, 12, 12, 13, 13, 14, 14, 15,

Nadere informatie

4 Leven in een koud gebied

4 Leven in een koud gebied 4 Leven in een koud gebied 1 a Canada b/c W16 d 73 2 a Te koud: s zomers < 10º C b gebruik van sneeuwscooter en sleden kleding c te koud om voedsel te verbouwen 3a/4 W17 Toendra: wat, waar en waarom daar?

Nadere informatie

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand?

Hoe komen de verschillende klimaten op Aarde tot stand? Klimaat Wat is klimaat? Klimaat is de gemiddelde toestand van het weer over een langere periode op een bepaalde plaats. Veel meteorologische instituten hanteren een periode van 30 jaar voor de berekening

Nadere informatie

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat

Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Toets_Hfdst2_WeerEnKlimaat Vragen Samengesteld door: visign@hetnet.nl Datum: 31-1-2017 Tijd: 11:02 Samenstelling: Geowijzer Vraag: 3, 4, 5, 7, 8, 10, 11, 11, 12, 12, 13, 13, 14, 14, 15, 16, 17, 18, 19,

Nadere informatie

H2: Europa, verenigd of versnipperd?

H2: Europa, verenigd of versnipperd? H2: Europa, verenigd of versnipperd? Klas 2 Geo Vragen 5 1. Europa is te herkennen aan een aantal natuurkenmerken. Noem er drie. 6 2. Het aantal inwoners verandert door natuurlijk bevolkingsgroei (geboorte

Nadere informatie

Werkblad:weersverwachtingen

Werkblad:weersverwachtingen Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

Klimaten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Klimaten hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 02 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/52491 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Wat is Meteorologie?

Wat is Meteorologie? Meteorologie Niek van Andel www.alweeronline.nl Wat is Meteorologie? Latijn: Meteorologia Grieks: Meteorologos metewros (hoog in de lucht) logos (leer van) Leer van iets, hoog in de lucht (abstract) 1

Nadere informatie

Manieren om een weersverwachting te maken Een weersverwachting kun je op verschillende manieren maken. Hieronder staan drie voorbeelden.

Manieren om een weersverwachting te maken Een weersverwachting kun je op verschillende manieren maken. Hieronder staan drie voorbeelden. Weersverwachtingen Radio, tv en internet geven elke dag de weersverwachting. Maar hoe maken weerdeskundigen deze verwachting, en kun je dat niet zelf ook? Je meet een aantal weergegevens en maakt zelf

Nadere informatie

Het weer hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63740

Het weer hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/63740 Auteur VO-content Laatst gewijzigd 06 May 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/63740 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD

1. LESBEGIN. 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. LESDOELEN LEERINHOUD WERKVORMEN/ MEDIA/ORGANISATIE TIJD 1. LESBEGIN 2. Lesuitwerking De verschillende klimaten de Europese kaart situeren. Onderwijsleergesprek 2 III. Factoren van weer en klimaat. 1. De temperatuur verschilt volgens het seizoen. - 21 juni staat

Nadere informatie

Samenvatting aardrijkskunde H9:

Samenvatting aardrijkskunde H9: Samenvatting aardrijkskunde H9: 1.Opbouw van de atmosfeer: opbouw atmosfeer of dampkring gebaseerd op temperatuursschommelingen. Hoogte atmosfeer Naam atmosfeerlaag Temp.-verloop verschijnsel 80-1000Km

Nadere informatie

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5

Leren voor de biologietoets. Groep 8 Hoofdstuk 5 Leren voor de biologietoets Groep 8 Hoofdstuk 5 Weer of geen weer 1 Het weerbericht Het weer kan in Nederland elke dag anders zijn. Daarom luisteren en kijken wij vaak naar weerberichten op de radio en

Nadere informatie

Periode Aardrijkskunde 10 e klas. Klimatologie. Versie 2011-5

Periode Aardrijkskunde 10 e klas. Klimatologie. Versie 2011-5 Periode Aardrijkskunde 10 e klas Klimatologie Versie 2011-5 Fokko Hooijer Januari 2011 2 Inhoud Inleiding... 3 Praktische informatie... 3 Hoe word je beoordeeld?... 3 Wat moet je kennen en kunnen?... 4

Nadere informatie

Toets 2 - 'Landschappen in Europa'

Toets 2 - 'Landschappen in Europa' Auteur Mayon Ottens Laatst gewijzigd 16 June 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/62989 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt.

Het klimaat is het gemiddelde weer in een bepaald gebied over een langere tijdsperiode. Meestal wordt hiervoor 30 jaar gebruikt. Werken met klimaatgegevens Introductie Weer en klimaatgegevens worden gemeten. Om deze meetgegevens snel te kunnen beoordelen worden ze vaak gepresenteerd in de vorm van grafieken of kaarten. Over de hele

Nadere informatie

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen.

Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Aarde Opgave 3 Klimaat in Siberië Bestudeer de bronnen 1 en 2 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik de bronnen 1 en 2 en de atlas. In zowel Chatanga als Ojmjakon valt weinig neerslag

Nadere informatie

Toets 1 - 'Landschappen in Europa'

Toets 1 - 'Landschappen in Europa' Auteur Mayon Ottens Laatst gewijzigd 07 oktober 2015 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres https://maken.wikiwijs.nl/62751 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet?

1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? 1 Kun je aan planten zien wat je aan moet? Hoofdstuk 1 Les 1 Zoek het op Bij de evenaar staat de zon hoog. Het is er warm en daardoor verdampt het water. Die warme damp stijgt op en koelt af: dan gaat

Nadere informatie

De Geo; Weer en klimaat

De Geo; Weer en klimaat Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sylvia Bol 10 January 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/92529 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Toets 1 - 'Landschappen in Europa'

Toets 1 - 'Landschappen in Europa' Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Mayon Ottens 07 October 2015 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62751 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Een les met WOW - Luchtdruk

Een les met WOW - Luchtdruk Een les met WOW - Luchtdruk Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Les 5: Factoren van weer en klimaat

Les 5: Factoren van weer en klimaat Les 5: Factoren van weer en klimaat 1 De stand van de zon 1.1 seizoen Zoek de januari- en julitemperatuur van de volgende steden op. AW weerstation (plaats) temperatuur januari temperatuur juli Stockholm...

Nadere informatie

Een les met WOW - Temperatuur

Een les met WOW - Temperatuur Een les met WOW - Temperatuur Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

Een les met WOW - Luchtdruk

Een les met WOW - Luchtdruk Een les met WOW - Luchtdruk Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van

Nadere informatie

2 Natuurlandschappen op aarde

2 Natuurlandschappen op aarde 2 Natuurlandschappen op aarde Start 1 a 1 bos 2 zee b thuis/hotel c nat / droog dichtbegroeid / onbegroeid koud / warm hoog / laag 2 a nat / droog dichtbegroeid / weinig begroeiing - onbegroeid koud /

Nadere informatie

Het soort weer dat een land tijdens een lange periode heeft. Gebied in de wereld waar het klimaat overal hetzelfde is.

Het soort weer dat een land tijdens een lange periode heeft. Gebied in de wereld waar het klimaat overal hetzelfde is. Meander Samenvatting groep 6 Thema 4 Streken en klimaten Samenvatting Klimaatgebieden De aarde kun je verdelen in gebieden met verschillende klimaten. Nederland heeft een zeeklimaat. Dat is een gematigd

Nadere informatie

Weer en klimaat. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Weer en klimaat. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 December 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/87209 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK

Meander. Aardrijkskunde WERKBOEK 6 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK 6 Meander Aardrijkskunde WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Carla Wiechers Leerlijnen: Mark van Heck Auteurs: Marc ter Horst, Meie Kiel, Dianne Manders, Jacques van der Pijl

Nadere informatie

Van de regen in de drup

Van de regen in de drup Doelen Kerndoel 43: De leerlingen leren hoe je weer en klimaat kunt beschrijven met behulp van temperatuur, neerslag en wind. De leerlingen leren de waterkringloop. Kerndoel 47: De leerlingen leren de

Nadere informatie

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD

PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD PERIODESCHRIFT AARDRIJKSKUNDE EUROPA EN DE WERELD HET KLIMAAT Het klimaat is, zo luidt de officiële definitie, het gemiddelde weer over een periode van 30 jaar. Dat wil zeggen dat het klimaat in een bepaald

Nadere informatie

Klimaten VS vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Klimaten VS vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 November 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82688 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond.

Ten noorden van de evenaar ligt het noordelijk halfrond. Ten zuiden daarvan het zuidelijk halfrond. Rekenen aan de aarde Introductie Bij het vak aardrijkskunde wordt de aarde bestudeerd. De aarde is een bol. Om te bepalen waar je je op deze bol bevindt zijn denkbeeldige lijnen over de aarde getrokken,

Nadere informatie

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2. 1ste druk

De Geo. 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw. Antwoorden hoofdstuk 2.  1ste druk De Geo 1 th Aardrijkskunde voor de onderbouw Antwoorden hoofdstuk 2 www.degeo-online.nl 1ste druk De Geo, aardrijkskunde voor de onderbouw van th - Docentenhandleiding 1 TH 1 ThiemeMeulenhoff Utrecht/Zutphen,

Nadere informatie

H4 weer totaal.notebook. December 13, 2013. dec 4 20:10. dec 12 10:50. dec 12 11:03. dec 15 15:01. Luchtdruk. Het Weer (hoofdstuk 4)

H4 weer totaal.notebook. December 13, 2013. dec 4 20:10. dec 12 10:50. dec 12 11:03. dec 15 15:01. Luchtdruk. Het Weer (hoofdstuk 4) Het Weer (hoofdstuk 4) Luchtdruk Om te begrijpen wat voor weer het is en ook wat voor weer er komt zijn een paar dingen belangrijk Luchtdruk windsnelheid en windrichting temperatuur luchtvochtigheid dec

Nadere informatie

De Geo; Weer en klimaat

De Geo; Weer en klimaat Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres Sylvia Bol 12 januari 2017 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/92529 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Nederland en Spanje vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Nederland en Spanje vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 November 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82679 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

Klimaat. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Klimaat. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur R.A. de Bock Laatst gewijzigd 02 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/71693 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein.

Nadere informatie

Neerslag vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Neerslag vmbo12. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 14 October 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/62197 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken

INDONESIË. Natuurlijke en landschappelijke kenmerken INDONESIË Natuurlijke en landschappelijke kenmerken Structuur [1/2] De kandidaat kan gebiedskenmerken van een ontwikkelingsland beschrijven en analyseren. Het betreft: a. sociaal-geografische en fysisch-geografische

Nadere informatie

VERANDEREN VAN KLIMAAT?

VERANDEREN VAN KLIMAAT? VERANDEREN VAN KLIMAAT? Tropisch klimaat, gematigd klimaat, klimaatopwarming, klimaatfactoren...misschien heb je al gehoord van deze uitdrukkingen. Maar weet je wat ze echt betekenen? Nova, wat bedoelen

Nadere informatie

Het begin van de winter

Het begin van de winter WINTER 21 december WINTER 2 Het begin van de winter Vanaf 21 juni worden de dagen weer langzaam korter. De zomer duurt tot 22 of 23 september. Dan zijn de dag en de nacht overal even lang. Met andere woorden:

Nadere informatie

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur

Tentamen Inleiding Atmosfeer 3 mei 2016 UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur UITWERKINGEN TENTAMEN INLEIDING ATMOSFEER 3 mei 2016, 13:30-16:30 uur 2 a. Gebruik De barometrische hoogteformule: p(z) = p 0 e (gm dz R T) Punt A: 50 10 3 = 101 10 3 (9.81 28.96 z 831 273.15 e ) geeft

Nadere informatie

2. Algemene circulatie

2. Algemene circulatie 2. Algemene circulatie 2.1 Inleiding De atmosfeer is voortdurend in beweging. Op het eerste gezicht lijkt dat bewegingspatroon een totale chaos, maar toch blijkt het te voldoen aan bepaalde regels. Beweging

Nadere informatie

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype

11. Weersituaties. 11.1 Inleiding. 11.2 Weertype 11. Weersituaties 11.1 Inleiding et weer wordt voor een belangrijk deel bepaald door de eigenschappen van de lucht die wordt aangevoerd. Nu eens zitten we in lucht die boven zee flink wat vocht heeft opgepikt;

Nadere informatie

> Schatting van de verplaatsingssnelheid

> Schatting van de verplaatsingssnelheid >>> Context De Meteosat satelliet De Meteosat satellieten zijn geostationaire satellieten, dat wil zeggen dat de bewegingsrichting gelijk is aan die van de Aarde en de rotatieperiode dezelfde is als die

Nadere informatie

inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 nawoord Blz. 11 bibliografie Blz. 12

inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 nawoord Blz. 11 bibliografie Blz. 12 Het weer Ruben 6B inhoudsopgave voorwoord Blz. 2 inleiding Blz. 3 hoofdstukken Blz. 4 Temperatuur blz. 4 De seizoenen blz. 5 Wind + windkracht blz. 6 Wolken blz. 7 Neerslag blz. 9 nawoord Blz. 11 bibliografie

Nadere informatie

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde

aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde Het klimaat GROEP 3-4 27 45 minuten 1, 42 en 43 De leerling: aan het water koeler is dan op het land langzamer afkoelt dan aarde landklimaat en zeeklimaat blauwe kleurpotloden Zorg voor de activiteit De

Nadere informatie

Weerberichten vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie.

Weerberichten vmbo-kgt34. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd 21 November 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/82678 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken van Kennisnet.

Nadere informatie

De algemene luchtcirculatie

De algemene luchtcirculatie De algemene luchtcirculatie De Aarde wordt niet gelijkmatig opgewarmd door de Zon. Bij de polen is het het hele jaar beduidend kouder dan aan de evenaar. Er is dus een effect van de breedteligging op de

Nadere informatie

Leefgebieden in de duinen. Les met werkblad - biologie

Leefgebieden in de duinen. Les met werkblad - biologie Groep 5 t/m 8 Les met werkblad - biologie Doel: Leerlingen weten na de les dat leefomstandigheden op kleine stukjes van een gebied sterk kunnen verschillen. Leerlingen kunnen noemen dat er door hoogteverschillen

Nadere informatie

Klimaatzones - HV 2 - kopie 1

Klimaatzones - HV 2 - kopie 1 Klimaatzones - HV 2 - kopie 1 Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres marije Ebbens 11 november 2015 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/68545 Dit lesmateriaal

Nadere informatie

Bedreigingen. Broeikaseffect

Bedreigingen. Broeikaseffect Bedreigingen Vroeger gebeurde het nogal eens dat de zee een gat in de duinen sloeg en het land overspoelde. Tegenwoordig gebeurt dat niet meer. De mensen hebben de duinen met behulp van helm goed vastgelegd

Nadere informatie

Een les met WOW - Neerslag

Een les met WOW - Neerslag Een les met WOW - Neerslag Weather Observations Website VMBO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het

Nadere informatie

De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende:

De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende: De vegetatiezones: Kleur de vegetatiezones tussen 0 en 20 OL. Maak een legende: 64 Lokaliseer de klimatogrammen op de kaart Bepaal het klimaat en de vegetatie van elk klimaogram m.b.v. je determineertabel

Nadere informatie

Landengids voor: Landengids

Landengids voor: Landengids We gaan een reisgids maken voor een land dat je zelf mag uitkiezen. Dat is een boekje waarin allemaal dingen staan die met dat land te maken hebben en die je zou willen weten als je op vakantie zou gaan

Nadere informatie

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging?

Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Practicum: Hoezo Zeespiegelstijging? Op de Aarde wonen er ongeveer 6 446 131 400 mensen. In België wonen er 10 584 534. De meeste mensen wonen in de bergen / in de woestijn / in de nabijheid van water/

Nadere informatie

HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN

HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN HFDST 6. HET WEER IN ONZE STREKEN 54 II. Hoe kunnen we verklaren dat we in België vaak een wisselvallig weer hebben? Wat wordt bedoeld met wisselvallig weer? De verklaring: op ca. 50 NB hebben we een botsing

Nadere informatie

hoog staat de zon? De zon in Noord-Europa Wat ga je leren? Begrippen

hoog staat de zon? De zon in Noord-Europa Wat ga je leren? Begrippen 1 Hoe hoog staat de zon? Hoofdstuk 1 Kijkles les 1 Wat ga je leren? De zon in Noord-Europa In deze les leer je dat het in Zuid-Europa warmer is dan in Noord-Europa. Je leert ook hoe dat komt. De noordpool

Nadere informatie

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden

Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Eindexamen vwo aardrijkskunde 214-I Aarde Opgave 3 Opbouw en afbraak van de Schotse Hooglanden Bestudeer de bronnen 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje die bij deze opgave horen. Gebruik bron 3a en de

Nadere informatie

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect

Les Koolstofkringloop en broeikaseffect LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Basisles Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Les Koolstofkringloop en broeikaseffect Werkblad Zonlicht dat de aarde bereikt, zorgt ervoor dat het aardoppervlak warm

Nadere informatie

IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR

IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR Naam: Klas : Nr: Datum: IJSLAND: EEN LAND VAN WATER EN VUUR A. Roegis & L. Van Eycken 2014-2015 BACHELORPROEF HOGENT Aardrijkskunde IJsland: een land van water en vuur Pagina 2 Deze werkbundel mag gebruikt

Nadere informatie

Een les met WOW - Wind

Een les met WOW - Wind Een les met WOW - Wind Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze les is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van het KNMI Redactie:

Nadere informatie

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur

Examen Inleiding Atmosfeer 8 mei 2014 EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER. 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur EXAMEN INLEIDING ATMOSFEER 8 mei 2014, 13:30-16:30 uur E E R S T D I T L E Z E N!! 1. Vermeld duidelijk je NAAM en REGISTRATIENUMMER in de linkerbovenhoek van elk in te leveren foliovel (de foliovellen

Nadere informatie

Het weer: docentenblad

Het weer: docentenblad Het weer: docentenblad Over weerstations Overal in de wereld zijn weerstations te vinden. Daar wordt op eenzelfde manier en met dezelfde instrumenten, namelijk volgens eisen van de Wereld Meteorologische

Nadere informatie

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig.

Het klimaat. Tip. Gebruik kleine bekers, dan heb je minder klei nodig. Het klimaat GROEP 5-6 47 65 minuten 1, 23, 42 en 50 Zet voor de activiteit Verandert de waterspiegel? de bekers, de schoteltjes, de klei en de kannen water klaar. Maak een dag van tevoren ten minste 12

Nadere informatie

Leven in jouw woonplaats

Leven in jouw woonplaats Q Leven in jouw woonplaats Wonen groep 3-4 25 tijdsduur 90 minuten (alleen haalbaar met vijf extra begeleiders) kerndoelen 1, 8, 54 en 55 lesdoelen De leerling: ontdekt de bijzonderheden van zijn woonplaats

Nadere informatie

Veranderend weer en klimaatverandering

Veranderend weer en klimaatverandering Veranderend weer en klimaatverandering Mensen reageren op het weer. Trek je een T-shirt aan of wordt het een trui? Ga je met de tram omdat het regent, of neem je de fiets omdat het toch droog blijft? Is

Nadere informatie

Waterkringloop hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie.

Waterkringloop hv123. CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie. Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 December 2016 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie http://maken.wikiwijs.nl/52481 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs Maken

Nadere informatie

Inhoud. Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek

Inhoud. Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek Inhoud Praktische gegevens 3 - Doelgroep - Leerdoelen - Tijdsduur - Aansluiting bij lesmethoden - Keuze van de onderzoeksplek Handleiding 4 - Voorbereiding in de klas - Inleiding - Praktische organisatie

Nadere informatie

Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden

Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden Werkwinkel: Geografische denkvaardigheden Dag van de Aardrijkskunde 3 7 I. Mestdagh A. Vermeulen KLIMAATTYPE: WARM ALTIJD NAT KLIMAAT VEGETATIETYPE: TROPISCH REGENWOUD TROPISCH REGENWOUD - Boomgroei mogelijk

Nadere informatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie

Klimaatverandering. Opzet presentatie Klimaatverandering Mondiaal en in Nederland J. Bessembinder e.v.a. Opzet presentatie Wat is klimaat(verandering)? Het broeikaseffect Waargenomen klimaatverandering Wat verwachten we wereldwijd/in Europa

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken Het Weer 1. Wolken Als je vaak naar buiten kijkt zie je soms wolken. Aan dan vraag jij je soms wel eens af wat er allemaal in een wolk zit. Nou ik zal eens uitleggen hoe een wolk in elkaar zit. Een wolk

Nadere informatie

Een les met WOW - Neerslag

Een les met WOW - Neerslag Een les met WOW - Neerslag Weather Observations Website HAVO - VWO WOW handleiding 1 Colofon Deze handleiding is gemaakt door het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG) in opdracht van

Nadere informatie

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden.

De ramp in 1953 waarbij grote stukken van Zeeland, Noord-Brabant en Zuid- Holland overstroomden. Thema 1 Water De watersnoodramp In 1953 braken tijdens een zware storm de dijken door in Zeeland en delen van Noord-Brabant en Zuid-Holland. Het land overstroomde. Bij deze watersnoodramp kwamen veel mensen

Nadere informatie

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING

LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING LESONTWERP ALGEMENE VAKKEN / VOEDING-VERZORGING Naam: Spilstyns Angélique Campus Heverlee Hertogstraat 178 3001 Heverlee Tel. 016 375600 www.khleuven.be Vakkencombinatie: AA - Eng Stagebegeleider DLO:

Nadere informatie

Het weer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/68387

Het weer. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. http://maken.wikiwijs.nl/68387 Auteur R.A. de Bock Laatst gewijzigd 22 June 2016 Licentie CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie Webadres http://maken.wikiwijs.nl/68387 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijsleermiddelenplein. Wikiwijsleermiddelenplein

Nadere informatie

Planeet vol planten richtlijnen voor de animator

Planeet vol planten richtlijnen voor de animator Planeet vol planten richtlijnen voor de animator 1. Algemene beschrijving Dit atelier sluit aan bij de leerstof van de lessen aardrijkskunde (2 de graad SO) rond plantengroei en klimaat. Dankzij onze enorme

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/87197

Zon, aarde en maan. CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie. https://maken.wikiwijs.nl/87197 Auteur VO-content Laatst gewijzigd Licentie Webadres 16 december 2016 CC Naamsvermelding 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/87197 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs van Kennisnet. Wikiwijs

Nadere informatie

Storm in het nieuws!

Storm in het nieuws! Kopieerblad 1 Storm in het nieuws! Storm in het nieuws! Wat weet je over de storm die heeft plaatsgevonden? Waar heeft de storm plaatsgevonden? Duid dit aan op de wereldkaart. Voeg hier eventueel een artikel

Nadere informatie

ZONNELOPER N N WWW.EU-UNAWE.ORG/NL WWW.ASTRONOMIE.NL 52 NL. 90 NOORDPOOL maart. juni juli. aug. sept. okt. mei. april. feb

ZONNELOPER N N WWW.EU-UNAWE.ORG/NL WWW.ASTRONOMIE.NL 52 NL. 90 NOORDPOOL maart. juni juli. aug. sept. okt. mei. april. feb 40 N VALAB N ZONNELOPER NW NO STAND VAN DE ZON IN GRADEN BOVEN DE HORIZON 10 20 W O 30 50 60 ZW ZO 70 Z 52 NL BREEDTEGRAAD 80 70 60 50 40 30 20 10 0 EVENAAR KALENDER NE zomerzonnewende mei april juni juli

Nadere informatie

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw

KLIMAATVERANDERING. 20e eeuw KLIMAATVERANDERING 20e eeuw Vraag De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met 0.2-0.5 C 0.6-0.9 C Antwoord De temperatuur op aarde is in de afgelopen honderd jaar gestegen met

Nadere informatie

AARDRIJKSKUNDE VOOR DE ONDERBOUW

AARDRIJKSKUNDE VOOR DE ONDERBOUW Humboldt AARDRIJKSKUNDE VOOR DE ONDERBOUW 1 VWO GYM LEEROPDRACHTENBOEK 3 Inhoud Hoofdstuk 1 Woonplaats aarde Hoofdstuk 2 Klimaatgebieden 1.1 Planeet aarde 8 1.2 Mensen bevolken de aarde 10 1.3 De onderdelen

Nadere informatie

Drenthe Drenthe is de provincie waar de minste mensen op een vierkante kilometer wonen. In heel Drenthe wonen ongeveer mensen.

Drenthe Drenthe is de provincie waar de minste mensen op een vierkante kilometer wonen. In heel Drenthe wonen ongeveer mensen. Meander Samenvatting groep 6 Thema 3 De aarde beweegt Samenvatting Dag en nacht De aarde draait om haar as. De zon kan dus maar een helft van de aarde verlichten. Daardoor is het licht en donker, dag en

Nadere informatie

Naam: klas:1 nr: Datum: Lesuur: 1-2 3 4 5-6 7-8

Naam: klas:1 nr: Datum: Lesuur: 1-2 3 4 5-6 7-8 BZL Naam: klas:1 nr: Datum: Lesuur: 1-2 3 4 5-6 7-8 Weer en klimaat zelfstandig werk A HET WEER Het weer is de toestand van de temperatuur, neerslag, luchtdruk en winden van een bepaalde plaats op een

Nadere informatie

4. Straling, warmte, temperatuur

4. Straling, warmte, temperatuur 4. Straling, warmte, temperatuur 4.1 Inleiding De zon levert met zijn zonnestraling alle energie die de luchtstromingen op aarde op gang houden. Minder bekend is dat ook de aarde warmte uitstraalt; daarbij

Nadere informatie

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:...

Zon, aarde en maan. Expertgroep 3: De seizoenen. Naam leerling:... Leden expertgroep:... Expertgroep 3: De seizoenen Naam leerling:.... Leden expertgroep:... Voorbereiding Lente, zomer, herfst en winter zijn seizoenen met elk hun eigen karakter. Jullie gaan onderzoeken hoe het komt dat we

Nadere informatie

Drenthe Drenthe is de provincie waar de minste mensen op een vierkante kilometer wonen. In heel Drenthe wonen ongeveer mensen.

Drenthe Drenthe is de provincie waar de minste mensen op een vierkante kilometer wonen. In heel Drenthe wonen ongeveer mensen. Meander Samenvatting groep 6 Thema 3 De aarde beweegt Samenvatting Dag en nacht De aarde draait om haar as. De zon kan dus maar een helft van de aarde verlichten. Daardoor is het licht en donker, dag en

Nadere informatie

6. Luchtvochtigheid. rol bij het A g g r e g a t i e t o e s t a n d e n v a n w a t e r. 6.1 inleiding. 6.2 Aggregatietoestanden

6. Luchtvochtigheid. rol bij het A g g r e g a t i e t o e s t a n d e n v a n w a t e r. 6.1 inleiding. 6.2 Aggregatietoestanden 6. Luchtvochtigheid 6.1 inleiding Vocht heeft een grote invloed op het weer zoals wij dat ervaren. Zaken als zicht, luchtvochtigheid, bewolking en neerslag worden er direct door bepaald. Afkoeling kan

Nadere informatie

4vwo les1. 4vwo les1. Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Paragraaf 1 t/m 4

4vwo les1. 4vwo les1. Hoofdstuk 1 Extern systeem en klimaatzones Paragraaf 1 t/m 4 4vwo les1 4vwo les1 - Leerlingenlijst controleren - De onderwerpen dit jaar - De opzet van het boek en werkboek (o.a. BOX en CHECK IT OUT opdrachten) - Knipbladen - Werkoverzichten - intro hoofdstuk 1

Nadere informatie

Aardrijkskunde voor de tweede fase LEERKATERN HAVO. Aarde

Aardrijkskunde voor de tweede fase LEERKATERN HAVO. Aarde Aardrijkskunde voor de tweede fase LEERKATERN HAVO Aarde Aardrijkskunde voor de tweede fase LEERKATERN HAVO Auteurs: Wout Lentjes Hans Palings Theo Savelkouls Maarten Terlingen Peter Teune Brigitte Weidema

Nadere informatie

Klimaatgrafieken hv123

Klimaatgrafieken hv123 banner Auteur Laatst gewijzigd Licentie Webadres VO-content 27 november 2017 CC Naamsvermelding-GelijkDelen 3.0 Nederland licentie https://maken.wikiwijs.nl/63743 Dit lesmateriaal is gemaakt met Wikiwijs

Nadere informatie

Herfstwerkboekje van

Herfstwerkboekje van Herfstwerkboekje van Herfst werkboekje groep 5 1 De bladeren aan de bomen worden bruin en rood en vallen naar beneden, het is weer herfst! September wordt herfstmaand genoemd, dit omdat op 22 september

Nadere informatie

Docenteninformatie. Leerlingenmateriaal. Lesbrief. Winterstormen op de Atlantische Oceaan

Docenteninformatie. Leerlingenmateriaal. Lesbrief. Winterstormen op de Atlantische Oceaan 6 Lesbrief Winterstormen op de Atlantische Oceaan Docenteninformatie Inhoud De winter van 213-2 gaat voor Nederland de boeken in als een van de zachtste winters sinds 176. Alle drie de afzonderlijke wintermaanden

Nadere informatie

LESBLAD WATERKRINGLOOP GROEP 5-6

LESBLAD WATERKRINGLOOP GROEP 5-6 1 NAAM GROEP De reis van een waterdruppel Het water op aarde maakt verre reizen. De reizen van het water verlopen altijd in een rondje: de waterkringloop. Het begint met de zon De zon verwarmt het zeewater

Nadere informatie