'Energiek op weg naar een beter klimaat'

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "'Energiek op weg naar een beter klimaat'"

Transcriptie

1 'Energiek op weg naar een beter klimaat' Regionaal klimaatprogramma MARN regio Duurzaamheid Nu uu 31 mei 2007

2 Colofon Opdrachtgever : MARN Project : Regionaal Klimaatprogramma Projectnummer/ Kenmerk : Status : Definitief Datum : 31 mei 2007 Auteur : Leo van den Akker Projectgroep : Energieberaad MARN Autorisatie : Mark van Rijn paraaf: RMB Gildekamp 8 Postbus AB Cuijk Telefoon

3 VOORWOORD Het klimaat heeft dringend onze aandacht nodig. Zoals Al Gore het omschreef hebben we te maken met een ongemakkelijke waarheid. De milieuproblemen zijn dermate groot dat een wereldwijde aanpak noodzakelijk is. Stijgende energieprijzen en afhankelijkheid van energieleverende landen leiden ertoe dat de vraag naar energie en daarmee het klimaatprobleem ook steeds vaker op de economische agenda komt te staan, bijvoorbeeld om de maandelijkse lasten van gezinnen beheersbaar te houden. Met voorliggend klimaatprogramma pakt de MARN-regio en haar tien gemeenten de uitdagingen aan. Dit kunnen we echter niet alleen. Ook inbreng van Senter Novem en de provincie Gelderland is cruciaal voor het welslagen van dit programma. Los nog van alle inwoners, bedrijven, scholen maar ook woningbouwverenigingen in onze regio. Door met zijn allen aan de slag te gaan kunnen we een eerste belangrijke stap zetten op weg naar een duurzaam klimaatbeheer. Dit gaan we doen met concrete en praktische resultaten! Ik zal mijn uiterste best doen om waar mogelijk de realisatie van dit programma te ondersteunen. Ik reken ook graag op uw energieke inzet! Jan Blom Wethouder Millingen aan de Rijn Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

4 Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

5 BESTUURLIJKE SAMENVATTING De oscarwinnende documentaire 'An Inconveniant Truth' van Al Gore en recente rapportages van de Intergovernmental Panel of Climate Change (IPCC) hebben veel aandacht gegenereerd voor klimaatverandering. Maar naast klimaatverandering zijn ook de stijgende energieprijzen en de afhankelijkheid van de olie-, kolen- en gasproducerende landen belangrijke argumenten om veranderingen door te voeren in onze energievoorziening. Het regeerakkoord onderkent dit door de bestaande doelstellingen van het klimaatbeleid flink aan te scherpen. Lokale overheden hebben een belangrijke rol in het realiseren van die doelstellingen. Dit eerste regionale klimaatprogramma van de MARN regio beschrijft twaalf concrete maatregelen die de tien regiogemeenten tussen 2007 en 2011 gezamenlijk gaan doorvoeren. Doel van het programma is als regio een proportionele bijdrage te leveren aan de landelijke doelstellingen voor energiebesparing, duurzame energie en het terugbrengen van de emissies van broeikasgassen. Het programma beschrijft niet alle activiteiten voor klimaatbeleid binnen de regio, want naast dit programma kunnen gemeenten ook elk hun eigen bijdrage leveren die dit programma overstijgt. Dit regionale programma richt zich met name op die maatregelen waarvoor samenwerking efficiënt is. In een bestuurlijke bijeenkomst op 19 maart 2007 zijn de prioriteiten voor dit programma bepaald. Die zijn samen te vatten in de volgende vijf thema's (in willekeurige volgorde): A. Bio-energie; B. Energiebesparing en duurzame energie in gebouwen; C. Windenergie; D. Innovatieve projecten; E. Communicatie en educatie. Het klimaatwiel met de vijf spaken, zoals dat is weergegeven op de kaft van dit programma symboliseert de wijze van uitvoering. In de as van het wiel staat de MARN die een centrale en coördinerende taak heeft. De gemeenten zullen het wiel gezamenlijk draaiend moeten krijgen en houden door middel van een effectieve uitvoering van de maatregelen. Door gezamenlijk op te trekken is het mogelijk voortgang te bereiken en de doelstellingen te realiseren. In de uitvoering wordt nadrukkelijk afstemming en samenwerking gezocht met andere overheden, zoals de Stadsregio en de provincie Gelderland. Maar ook de doelgroepen van het klimaatbeleid, te weten inwoners van de gemeenten, bedrijven, leveranciers van energie, scholieren, etc. zullen worden gevraagd een bijdrage te leveren. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

6 Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

7 INHOUDSOPGAVE Voorwoord...3 Bestuurlijke samenvatting Inleiding Achtergronden van het klimaatprogramma Inleiding Waarom energiebesparing en duurzame energie? Overheidsbeleid Adaptatie en mitigatie Stand van zaken Nederlands energiebeleid Regionale aanpak Inleiding Doelstelling Samenwerking Omgeving klimaatprogramma Projectorganisatie Financiering programma Voortgang programma Projecten Inleiding Projecten Bio-energie Energiebesparing en duurzame energie in gebouwen Windenergie Innovatie Communicatie en educatie Totaaloverzicht Conclusie...25 Bijlagen: Gedetailleerde beschrijving projecten Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

8 8

9 1. INLEIDING Voor u ligt het eerste regionale Klimaatprogramma van de tien MARN-gemeenten. Het programma is opgesteld door en voor deze samenwerkende gemeenten. Klimaatverandering en uitputting van fossiele brandstoffen behoren tot de grootste problemen van deze tijd. Hoewel de effecten mondiaal zijn, ligt de oplossing voor een belangrijk deel op lokaal niveau. Oplossingen zijn het stimuleren van energiebesparing, het opwekken van duurzame energie uit zon, wind en water, en het zorgvuldig gebruiken van de fossiele brandstoffen. Ook de gemeenten in de MARN-regio willen daaraan een bijdrage leveren. Op 19 maart 2007 zijn door portefeuillehouders en ambtenaren de speerpunten voor het regionale klimaatprogramma bepaald. Leidend was de wens om als regio gezamenlijk een bijdrage te leveren aan de landelijke klimaatdoelstellingen en samen te werken in activiteiten waarvoor samenwerking zinvol is. Deze speerpuntenbenadering betekent dat het programma niet allesomvattend is, maar in regionaal verband op een concrete en praktische manier bijdraagt aan het totale maatregelenpakket van landelijke, provinciale en gemeentelijke overheden, en andere regionale samenwerkingsverbanden. Indien de ambities van een gemeente verder gaan dan de projecten in dit klimaatprogramma, dan kan dat uiteraard Dat wordt zelfs toegejuicht, want dat maakt het behalen van de doelstellingen alleen maar meer realistisch. Dit programma met zijn twaalf projecten biedt echter voor iedere individuele gemeente een solide basis om op een efficiënte en effectieve manier een bijdrage te leveren aan het oplossen van het klimaatprobleem. De uitvoering van dit programma wordt afgestemd met de activiteiten die de Stadsregio (voorheen KAN) op het gebied van het klimaat onderneemt. Hierbij is het doel dat de activiteiten elkaar zullen versterken en dat er geen sprake kan zijn van overlap. Op deze manier kan op een efficiënte en effectieve manier het klimaat worden verbeterd. Leeswijzer Dit uitvoeringsprogramma bestaat uit een beknopt gedeelte met beleidsachtergrond (Hoofdstuk 2) en de regionale aanpak (Hoofdstuk 3) om het kader weer te geven. Vervolgens wordt een opsomming van projecten gegeven die de komende jaren in de regio worden uitgevoerd (Hoofdstuk 4). We verwachten hiermee in de regio een belangrijke eerste stap te zetten op weg naar de afgesproken doelstellingen en daarmee naar een beter klimaat. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

10 Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

11 2. ACHTERGRONDEN VAN HET KLIMAATPROGRAMMA 2.1 Inleiding Het begrip klimaat in de titel 'energiek op weg naar een beter klimaat' geeft aan dat de acties in dit programma zijn gericht op het tegengaan van klimaatverandering door onder meer het beperken van de uitstoot van CO 2. Maar hoewel klimaatverandering een belangrijk argument is, zijn er meer redenen om energie te besparen en duurzame energie op te wekken. Dit hoofdstuk gaat daar verder op in, en geeft ook aan wat de uitgangspunten en doelstellingen van het Nederlandse energiebeleid zijn, en wat de stand van zaken op dit moment is. 2.2 Waarom energiebesparing en duurzame energie? De huidige energievoorziening in Nederland is nog grotendeels afhankelijk van gas, kolen, olie en kernenergie. Deze fossiele brandstoffen kennen een aantal knelpunten die de continuïteit van de energievoorziening in gevaar brengen Schadelijke emissies Productie en verbranding van fossiele brandstoffen leiden tot emissies. Fijn stof, zwaveldioxide, stikstofoxiden en smog zijn schadelijk voor de gezondheid en leefomgeving doordat ze de luchtkwaliteit verslechteren. Daarnaast ontstaat bij verbranding koolstofdioxide (CO 2 ) dat in belangrijke mate bijdraagt aan de versterking van het broeikaseffect en klimaatverandering. Klimaatverandering wordt door velen gezien als een van de grootste problemen van deze tijd en wordt in de algemeen aanvaarde opvatting mede veroorzaakt door de mens Betaalbaarheid fossiele brandstoffen De voorraden fossiele brandstoffen (olie, kolen, gas, uranium) zijn eindig, en dat geldt met name voor olie en gas. Met het opraken van de makkelijk winbare voorraden moeten meer kosten worden gemaakt om de moeilijker bereikbare voorraden aan te spreken. In combinatie met de sterk groeiende vraag uit vooral China en India leidt dat tot prijsstijgingen van fossiele brandstoffen. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

12 2.2.3 Afhankelijkheid van olie-producerende landen De westerse economie is volledig afhankelijk van de beschikbaarheid van energie, en daarmee ook van landen als Iran, Irak, Nigeria, Venezuela, Rusland, etc. Een onafhankelijke energievoorziening is voor westerse landen een belangrijk argument om zoveel mogelijk energie zelf op te wekken. 2.3 Overheidsbeleid De knelpunten in de energievoorziening zijn mondiaal en maken ingrijpende veranderingen op alle niveaus noodzakelijk. Op de mondiale klimaatconferenties en in EU-verband vindt unilaterale afstemming plaats. De Rijksoverheid heeft een belangrijke rol in het beïnvloeden van veranderingen, maar zeker ook de lokale overheid. De lokale overheid heeft immers directe contacten met doelgroepen en beschikt over belangrijke instrumenten de toepassing van wet- en regelgeving om de uitvoering gestalte te geven Uitgangspunten van het Nederlandse energiebeleid Uitgangspunt van het huidige Nederlandse beleid is de 'trias energetica'. Deze geeft drie manieren om het gebruik van fossiele brandstoffen te verminderen. Als eerste vraagvermindering, als tweede inzet van duurzame energie en als derde het optimaliseren van het gebruik van fossiele energie. Alle drie de sporen zijn nodig en worden gelijktijdig verder ontwikkeld Voor de lange termijn streeft de overheid naar een transitie tot een volledig duurzame energiehuishouding zonder afwenteling van milieuproblemen naar andere delen van de wereld of naar toekomstige generaties, en gebruik makend van hernieuwbare brandstoffen. De transitie gaat niet vanzelf, het vraagt om een nadrukkelijke rol de overheid. Een overheid die innovatie stimuleert, de juiste omstandigheden creëert, stuurt en handhaaft. Lokale overheden hebben in de uitvoering en realisatie een belangrijke rol. Onder duurzame energiebronnen worden hernieuwbare energiebronnen verstaan. Dit wil zeggen bruikbare energie opgewekt uit zon, water, wind, biomassa of uit de omgevingstemperatuur. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

13 Gebruik van kernenergie (kernsplitsing) geeft geen CO 2 emissie, maar wel radioactief afval. De grondstof is bovendien niet hernieuwbaar. Daarom wordt kernenergie niet beschouwd als duurzame energie Landelijke doelstellingen In het regeerakkoord van februari 2007 zijn ambitieuze klimaatdoelstellingen geformuleerd. De ambitie van het kabinet is dat Nederland de komende kabinetsperiode grote stappen neemt in de transitie naar één van de duurzaamste en efficiëntste energievoorzieningen in Europa in Hier zal door alle betrokkenen gezamenlijk aan gewerkt moeten worden. De doelstellingen uit het regeerakkoord zijn (met tussen haakjes de vastgestelde 'oude' doelen): o 20% (10%) duurzame energie in 2020; o 2% (1%) energiebesparing per jaar; o 30% reductie van broeikasgassen in 2020 ten opzichte van (6% reductie van de uitstoot van CO 2 tussen 2008 en 2012, ten opzichte van het peiljaar 1990). De laatste doelstelling voor reductie van CO 2 komt voort uit het Kyoto-protocol waarin wereldwijd afspraken zijn gemaakt voor de reductie van de uitstoot van broeikasgassen. Hierbij heeft het kabinet aangegeven dat er een MEP-regeling komt gericht op innovatie en het versneld concurrerend maken van duurzame energie. Deze moet in het bijzonder kleine ondernemers stimuleren en investeringszekerheid bieden. Tot slot worden investeringen in de energie-efficiëntie van de bestaande woningvoorraad gestimuleerd. 2.4 Adaptatie en mitigatie In de aanpak van de klimaatverandering zijn grofweg twee strategieën te volgen: mitigatie en adaptatie. Mitigatie beoogt de snelheid en omvang van klimaatverandering aan de bron te verminderen door de uitstoot van broeikasgassen zoveel mogelijk te beperken. Adaptatie richt zich op het beperken van de nadelige effecten van klimaatverandering, bijvoorbeeld door het geven van ruimte aan de rivieren of door 'klimaatbestendig' te bouwen. Tot op dit moment gaat de meeste aandacht nog uit naar mitigatie, maar verwacht wordt dat het spoor van adaptatie de komende jaren steeds belangrijker wordt. Dat blijkt onder andere uit het onderzoeksprogramma 'ruimte voor klimaat' dat de effecten van klimaatverandering op de ruimtelijke inrichting van Nederland onderzoekt. 2.5 Stand van zaken Nederlands energiebeleid Na een jarenlange stijging is het totale energieverbruik in Nederland de laatste jaren gestabiliseerd. Het verbruik in de industrie neemt nog steeds toe, maar daar staat een daling van het energieverbruik van huishoudens tegenover. Dat laatste heeft echter vooral te maken met een lager aardgasverbruik als gevolg van de zachte winters in de laatste jaren. Duurzame energie is nog een beperkte factor in Nederland, maar het aandeel stijgt jaarlijks. Duurzame energie via binnenlandse bronnen draagt in 2006 voor 2,6% bij aan de totale energievoorziening in Nederland. De productie van duurzame energie is in 2006 gegroeid met 6,6% naar 84 PJ. Onderstaande grafiek laat zien dat de Nederlandse productie van duurzame energie voornamelijk bestaat uit biomassa en windenergie. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

14 Bron: CBS Het aandeel bio-energie bestaat voor een gedeelte uit de energie die vrijkomt bij de verbranding van hernieuwbare fracties in afvalverbrandingsinstallaties (AVI's) zoals de installatie van de ARN. Alleen de hernieuwbare fractie van het restafval, zoals papier, karton, hout en organisch afval wordt aangemerkt als duurzaam. Verbranding van het niethernieuwbare restafval wordt dus niet gezien als duurzame energie. Jaarlijks wordt landelijk het percentage hernieuwbaar in het restafval vastgesteld. Normaal gesproken is dat ongeveer 50% en wordt dus ongeveer 50% van de energieopbrengst uit AVI's meegeteld als duurzame energie. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

15 3. REGIONALE AANPAK 3.1 Inleiding Klimaatverandering is een mondiaal thema en de beleidskaders van het klimaatbeleid zijn op nationaal niveau bepaald. Lokale en regionale overheden hebben echter een cruciale rol in de uitvoering. Dit regionale programma is daarom uitvoeringsgericht en gefocused op het realiseren van resultaten. Om dit geheel in te bedden in een breder kader wordt pro-actief afstemming gezocht met uitvoeringsprogramma's van de provincie en de Stadsregio. Omwille van efficiency maakt de organisatie zoveel mogelijk gebruik van bestaande structuren en overleggen. In dit hoofdstuk zijn deze uitgangspunten verder uitgewerkt. 3.2 Doelstelling De gemeenten in het MARN-gebied spreken met elkaar af de volgende doelstellingen na te streven en daarmee aan te sluiten bij de doelstellingen die door de landelijke overheid zijn geformuleerd. Een proportionele bijdrage leveren aan de landelijke en provinciale doelstellingen voor klimaatbeleid. De landelijke doelstellingen uit het regeerakkoord zijn op dit moment: o 20% duurzame energie in 2020; o 2% energiebesparing per jaar; o 30% reductie van broeikasgassen in 2020 ten opzichte van Op het moment waarop dit programma tot stand komt, worden zowel op Europees als nationaal niveau discussies gevoerd over het aanscherpen van de doelstellingen. De hierboven genoemde doelstellingen uit het regeerakkoord zijn nog niet vastgesteld, maar geven wel een duidelijke richting aan voor de te verwachten aanscherpingen. De regionale doelstelling is zodanig geformuleerd dat deze meebeweegt met toekomstige aanpassingen. Zodoende blijft de doelstelling actueel. Gekoppeld aan deze afspraak tussen de gemeenten nemen alle tien de gemeenten deel aan de maatregelen binnen dit klimaatprogramma (zie hoofdstuk 4). 3.3 Samenwerking Het klimaatprobleem kent kansen die bij uitstek regionaal opgepakt zouden moeten worden, zoals bijvoorbeeld het verwerken van biomassa maar ook de gezamenlijke inkoop van groene energie. Op die manier wordt er een wezenlijke en effectieve milieubijdrage geleverd op dat specifieke terrein. Daarbij komt dat door samenwerking ook de beschikbare budgetten, maar ook kennis op de meest efficiënte manier worden ingezet. De twaalf geselecteerde projecten Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

16 kenmerken zich juist door die meerwaarde van gezamenlijkheid. Uiteraard verschilt dit per project. Los van deze gezamenlijke projecten kunnen gemeenten uiteraard verder gaan dan dit programma. De Rijksoverheid ontwikkelt op dit moment de opvolger van de inmiddels gesloten BANS-subsidieregeling. Met deze regeling kunnen gemeenten subsidie ontvangen voor het uitvoeren van een gemeentelijk plan van aanpak klimaatbeleid. In de loop van 2008 zal meer over deze nieuwe regeling bekend worden. Iedere gemeente bepaalt zelf op welke wijze zij verder wil gaan, maar het opstellen van een eigen programma wordt toegejuicht, want dat maakt het behalen van de doelstellingen alleen maar meer realistisch. Dit programma met zijn twaalf projecten biedt echter voor iedere individuele gemeente een solide basis om op een efficiënte en effectieve manier een bijdrage te leveren aan het oplossen van het klimaatprobleem. 3.4 Omgeving klimaatprogramma De regio stemt haar beleid bewust af of de beleidsvoornemens van de provincie Gelderland en de Stadsregio. De provincie kan op verschillende terreinen menskracht en financiële middelen ter beschikking stellen. De Stadsregio stelt op dit moment een eigen programma op, waarbij de pijlers 'Hydra' en Flora aansluiten bij de maatregelen in de regio. Het raakvlak zit onder andere op het gebied van biomassa en de omzetting naar biogas. Naast deze betrokken organisaties zijn er uiteraard de doelgroepen van het klimaatprogramma, te weten inwoners van de gemeenten, bedrijven, leveranciers van energie, scholieren, etc. Het is binnen dit programma cruciaal dat zoveel mogelijk stakeholders worden geactiveerd om met dit vraagstuk aan de slag te gaan. De gemeenten kunnen het niet alleen, de verbeteringsmogelijkheden dienen breed opgepakt te worden. 3.5 Projectorganisatie De projectorganisatie heeft tot doel om via een heldere taakverdeling de verantwoordelijkheden in dit programma vast te leggen zodat de uitvoering van de geformuleerde maatregelen op een efficiënte en effectieve manier kan plaatsvinden. De projectorganisatie benut daarom zoveel mogelijk bestaande structuren. Hierbij moet de bestuurlijke en ambtelijke betrokkenheid geborgd zijn. Cruciaal voor het welslagen van dit programma is een positieve en pro-actieve houding van alle betrokkenen binnen deze structuur. In de praktijk betekent dit dat het huidige Energieberaad een leidende rol krijgt bij de uitvoering van het programma. Naast de deelnemende gemeenten zullen ook vertegenwoordigers van de Provincie Gelderland, de Stadsregio en SenterNovem worden uitgenodigd voor deelname aan het beraad. Vanuit het secretariaat van de MARN zal dit beraad ondersteund worden bij de uitvoering van haar werkzaamheden. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

17 Dit beraad wordt hierbij uitgebreid met één bestuurlijke vertegenwoordiger die ook trekker/ambassadeur wordt van dit programma, te weten de heer J. Blom, wethouder van de gemeente Millingen aan de Rijn. 3.6 Financiering programma De uitvoering van het programma kost tijd en geld. Naast inzet van de gemeentelijke ambtenaren en medewerkers van het MARN-secretariaat is met name de vraag op welke wijze de regio de financiering wil vormgeven. Dit kan door de kosten van de projecten te delen door de deelnemers op basis van bijvoorbeeld het inwonertal van de gemeente. Een andere optie is om een deel van de regionale middelen, zoals bijvoorbeeld de mogelijke dividenduitkering van de ARN te gebruiken voor de uitvoering van de projecten. Het voordeel hiervan is dat dit de samenwerking binnen het MARN-gebied versterkt. In de uitvoering van dit programma wordt gestreefd zo goed mogelijk gebruik te maken van beschikbare subsidiegelden en andere ondersteuningsmogelijkheden. Op korte termijn wordt de introductie van nieuwe subsidieregelingen verwacht. Deze zullen zich met name richten op innovatie in duurzame energie en energiebesparing in bestaande gebouwen, twee van de speerpunten van het huidige kabinet. Daarnaast zijn er financiële en personele bijdragen mogelijk vanuit de provincie Gelderland en kan ook SenterNovem een bijdrage leveren. In de begroting zijn subsidiebedragen meegenomen voor zover die bekend zijn, het is waarschijnlijk dat gedurende de uitvoering nog nieuwe subsidiemogelijkheden ontstaan. 3.7 Voortgang programma De inhoudelijke voortgang in het bereiken van de genoemde doelstellingen wordt op nationaal niveau gemonitoord. Het meten van de effecten van het regionaal beleid zou op dit moment een onevenredige inspanning vergen omdat de benodigde verbruiksgegevens per gemeente (nog) niet beschikbaar zijn. De voortgang zal wel op projectniveau worden bewaakt, gericht op de geleverde inspanningen en aantoonbare resultaten. De maatregelen zoals vermeld in deze rapportage vormen een goede eerste stap op weg naar de afgesproken doelstellingen. Om de voortgang van dit uitvoeringsprogramma te kunnen monitoren zal jaarlijks aan het eind van het jaar de stand van zaken rondom de uitgevoerde projecten worden opgemaakt. Op basis van die evaluatie kan de lijst met projecten ook geactualiseerd worden. Eventuele wijzigingen in het programma zullen het reguliere besluitvormingstraject binnen de MARN volgen. Ten behoeve van de efficiency zal de monitoring gekoppeld worden aan het inhoudelijke jaarverslag van de MARN. Daarnaast zal tijdens de reguliere vergaderingen van het Algemeen Bestuur aandacht worden besteed aan de voortgang van het klimaatprogramma. Eind 2009 / voorjaar 2010 wordt het volledige programma geëvalueerd. Bij een positief oordeel kan op dat moment gewerkt worden aan een tweede regionaal uitvoeringsprogramma Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

18 Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

19 4. PROJECTEN 4.1 Inleiding Op 19 maart 2007 zijn tijdens een workshop met ambtenaren en wethouders van alle MARNgemeenten de prioriteiten bepaald voor het regionale klimaatprogramma. Belangrijke overwegingen bij het bepalen van de prioriteiten waren het milieu-effect van de maatregelen, de voordelen van samenwerking en ook het bereiken van bewustwording. Op deze manier is een pakket van 12 regionale maatregelen ontstaan dat is samen te vatten onder vijf thema's. Dit hoofdstuk beschrijft deze thema s en de maatregelen op hoofdlijnen. De maatregelen zelf zijn in de bijlage verder uitgewerkt op productbladen. Het hoofdstuk sluit af met een totaaloverzicht van de projecten, de benodigde financiële middelen en de tijdsbesteding voor de MARN en de gemeenten. 4.2 Projecten Het regionaal klimaatprogramma concentreert zich op de volgende, in willekeurige volgorde benoemde, vijf thema's: A. Bio-energie; B. Energiebesparing en duurzame energie in gebouwen; 1. nieuwbouw; 2. bestaande bouw; 3. gemeentelijke gebouwen en installaties; C. Windenergie; D. Innovatie; E. Communicatie en educatie. Deze vijf thema s worden regionaal aangepakt om de weg naar duurzaamheid in te slaan. Het klimaatwiel met de vijf spaken (zie volgende figuur) symboliseert deze aanpak. In de as van het wiel en daarmee het klimaatprogramma staat de MARN die een coördinerende taak heeft. De gemeenten zullen het wiel gezamenlijk draaiend moeten krijgen door middel van een effectieve uitvoering van de maatregelen. Door gezamenlijk op te trekken zal het mogelijk zijn de doelstellingen te realiseren. Meteen na vaststelling van dit programma wordt een start gemaakt met de uitvoering. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

20 HOOG Duurzaamheid Mate van duurzaamheid LAAG Nu u Tijd 4.3 Bio-energie Bio-energie heeft prioriteit vanwege de relatief grote opbrengst aan duurzame energie. De inzameling van biomassa en de schaal van verwerking vereist samenwerking tussen gemeenten. Bovendien werken de gemeenten in de MARN-regio al lange tijd samen op het gebied van afval. Het opnemen van biomassa in een regionaal klimaatprogramma is daarom een logische stap. Project: A.1 Energie uit biomassa 4.4 Energiebesparing en duurzame energie in gebouwen Het effect van maatregelen in vooral oudere bestaande gebouwen is groot, ook al omdat er veel gebouwen zijn. Door de stijgende energielasten kunnen de meerkosten in toenemende mate worden gedekt door de baten, en door voortschrijdende technieken zijn er steeds meer mogelijkheden voor besparing. Om die redenen krijgen bestaande gebouwen ook in het regeerakkoord veel aandacht. Voor nieuwbouw zijn de wettelijke eisen voor energieprestatie de afgelopen jaren fors aangescherpt. Toch is ook hier nog veel te winnen, met name omdat maatregelen zich over de gehele levensduur van ongeveer 100 jaar kunnen terugverdienen en omdat veel maatregelen Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

21 efficiënter zijn te treffen in een nieuwbouwsituatie. En de nieuwbouw van vandaag is tenslotte de bestaande bouw van morgen! Projecten: Nieuwbouw: B.1 Regionale kansenkaart voor koude-warmteopslag (KWO) B.2 Aanscherpen energienormen in de bouw (EPN en EPL) B.3 Uitvoeren energievisie woningbouwplannen Bestaande bouw: B.4 Convenant duurzaam bouwen Gemeentelijke (bestaande) gebouwen en installaties B.5 Energiescans voor openbare verlichting, (riool-) pompen en gemalen en VRI B.6 Energiemaatregelen scholen B.7 Energiemanagement gemeentelijke gebouwen B.8 Inkoop groene energie 4.5 Windenergie Eén grote windturbine levert ongeveer net zo veel duurzame elektriciteit als m 2 zonnepanelen. Vanwege die grote opbrengst is windenergie onmisbaar voor het bereiken van de doelstellingen. Niet in alle gemeenten zijn echter mogelijkheden voor realisatie van een windpark. Behalve geschikte locaties is ook bestuurlijk draagvlak en doorzettingsvermogen van groot belang voor realisatie. Sinds enkele jaren zijn er ook kleinere windturbines op de markt die geschikt zijn voor plaatsing in de gebouwde omgeving en op boerenerven. Deze kennen niet het nadeel van de grootschaligheid. Project: C.1 Windenergie 4.6 Innovatie Naast de min of meer reguliere projecten zoals hierboven genoemd, heeft de regio behoefte aan één of enkele vooroplopende en onorthodoxe projecten die van de gebaande paden afwijken. Welke projecten dat precies zijn, is onderwerp van een bestuurlijke brainstormsessie. Hierbij wordt waar mogelijk ook afstemming gezocht met de Stadsregio. Project: D.1 Brainstorm innovatieve projecten 4.7 Communicatie en educatie Gedragsbeïnvloeding is noodzakelijk om de doelstellingen te bereiken. Gemeenten kunnen het namelijk niet alleen. Communicatie en educatie zijn hiervoor belangrijke middelen. Met communicatie over de projecten wordt al een olievlekwerking beoogd waardoor het effect van de uitgevoerde projecten wordt vergroot. Door communicatie naar de inwoners van de gemeenten, bedrijven, etc. kan het gedrag ook rechtstreeks beïnvloed worden. Door daarnaast Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

22 ook via educatie op gedragsverandering in te zetten, worden ook de scholieren van basisschool en middelbare school bereikt. Uiteindelijk wordt langs deze weg op de langere termijn een groot milieu-effect bereikt en wordt acceptatie en draagvlak voor maatregelen vergroot. Uitgangspunt bij de uitvoering is dat aansluiting wordt gezocht bij de werkwijze van de individuele gemeente. Project: E.1 Communicatie en educatie 4.8 Totaaloverzicht De volgende tabel geeft een overzicht van alle projecten die in de regio worden ondernomen. Gemeenten die de intentieverklaring ondertekenen geven ook aan deel te nemen aan de projecten. Energiek op weg naar een beter klimaat, regionaal klimaatprogramma MARN

23 Projectenoverzicht MARN Uren MARN Externe kosten ( ) Vaste projecten A.1 Energie uit biomassa ) B.1 Regionale kansenkaart KWO B.2 Energiezuinig bouwen 80 B.3 Energievisie woningbouwlocaties B.4 Convenant duurzaam bouwen B.5 Energiescans openbare verlichting en gemalen 20 B.6 Energiemaatregelen scholen B.7 Energiemanagement gemeentelijke gebouwen B.8 Inkoop groene energie C.1 Windenergie D.1 Brainstorm innovatieve projecten E.1 Communicatie en educatie Organisatie Totaal ) Kosten van ca worden naar verwachting gedekt door externe financiering van provincie Gelderland en/of de gemeente Nijmegen Projectenoverzicht per gemeente Uren gemeenten Externe kosten ( ) Vaste projecten A.1 Energie uit biomassa 20 B.1 Regionale kansenkaart KWO B.2 Energiezuinig bouwen 40 B.3 Energievisie woningbouwlocaties ) B.4 Convenant duurzaam bouwen B.5 Energiescans openbare verlichting en gemalen 40 2) B.6 Energiemaatregelen scholen 40 3) B.7 Energiemanagement gemeentelijke gebouwen B.8 Inkoop groene energie 40 C.1 Windenergie D.1 Brainstorm innovatieve projecten 10 E.1 Communicatie en educatie Organisatie Totaal Toelichting 1) Financiering vanuit provincie mogelijk 2) Scan bij SenterNovem of bij SNM/Philips is kostenloos 3) Kosten bedragen per uitgevoerd energie-advies in een school. Hierbij is uitgegaan van een stelpost per gemeente van gemiddeld

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu

ENERGIECONCEPTEN. Advies op maat. vandorp.eu ENERGIECONCEPTEN Advies op maat ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energiekosten zal dit in 10

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Vaststellen van beleidskaders voor windenergie-initiatieven; 2. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary)

Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015. Versie 2.0 (summary) Energiezorgplan Van Dorp Installaties bv 2011 2015 Versie 2.0 (summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Februari 2012 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue verbetering...

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Beschrijving Energie Management Systeem

Beschrijving Energie Management Systeem Beschrijving Energie Management Systeem 11 maart 2014 Dit document beschrijft het Energie Management Systeem en het reductieplan voor realisatie van de energiereductie doelstellingen van Bepacom B.V. StenVi

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen

Regie op energie. Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Investeren in de productie van duurzame energie in de regio Arnhem-Nijmegen Regie op energie Wij, de 22 gemeenten in de regio Arnhem- Nijmegen, maken ons sterk voor een versnelde transitie van fossiele

Nadere informatie

ENERGIE. besparen. vandorp.eu

ENERGIE. besparen. vandorp.eu ENERGIE besparen ENERGIE- KOSTEN Stelt u zich eens voor dat u 1,- per m 2 aan energiekosten kunt besparen in een pand van 5.000 m 2. In een tijd van stijgende energieprijzen zal dit in 10 jaar al gauw

Nadere informatie

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving

Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Stand van zaken bioenergie in Nederland subsidies en regelgeving Kees Kwant Inhoud Doelstellingen duurzaam energiebeleid Energiesituatie in Nederland Ondersteuning vanuit SenterNovem (SDE, EOS, EIA, DEN-B)

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten

Scope 1 doelstelling Scope 2 doelstelling Scope 1 en 2 gecombineerd 5% CO 2- reductie. 30% CO 2- reductie in 2016 6% CO 2 -reductie in 2016 ten B. Kwantitatieve doelstellingen & beleid 1 INLEIDING Verhoef wil concreet en aantoonbaar maken dat we ons inspannen om CO 2 te reduceren. Daarvoor hebben wij dit reductiebeleid opgesteld. 2 HET CO 2 REDUCTIE

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 8 april 2015 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Februari 2010 Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Inleiding Het college van Smallingerland heeft de nota Duurzame Ontwikkeling in Smallingerland, periode 2009-2012 vastgesteld

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Energievoorziening Rotterdam 2025

Energievoorziening Rotterdam 2025 Energievoorziening Rotterdam 2025 Trends Issues Uitdagingen 9/14/2011 www.bollwerk.nl 1 Trends (1) Wereld energiemarkt: onzeker Toenemende druk op steeds schaarsere fossiele bronnen Energieprijzen onvoorspelbaar,

Nadere informatie

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst!

Besparen op uw maandelijkse energiekosten is uw eerste winst! Accountants controleren over het algemeen niet de energierekening van hun cliënten op fouten! Controleert u de energierekening op fouten? Uit onderzoek van de NMa blijkt dat meer dan 20% van energierekeningen

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2

Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Wat verstaan we onder warmtehuishouding? Jo Cox Sponsor P2 Energietransitie Papierketen De ambities binnen Energietransitie Papierketen: Halvering van het energieverbruik per eindproduct in de keten per

Nadere informatie

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade

Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade Samen energie besparen! Convenant Energiebesparing 2009-2011 - Gemeente Kerkrade 2 Voorwoord Beste mensen, voor u ligt de folder over het convenant energiebesparing 2009 2011. Dit is een samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Initiatiefvoorstel Tenda Hoffmans. (Groen Links), Jan de Ridder (PvdA) E-mail: J.A.deRidder@uva.nl Bestuurlijke context Eind 2005 is er door de raad aan de hand van een nota

Nadere informatie

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec)

Kernenergie. kernenergie01 (1 min, 22 sec) Kernenergie En dan is er nog de kernenergie! Kernenergie is energie opgewekt door kernreacties, de reacties waarbij atoomkernen zijn betrokken. In een kerncentrale splitst men uraniumkernen in kleinere

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept

Presentatie de Zonnewoning. Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept Presentatie de Zonnewoning Kennismaken met een duurzaam, comfortabel en energiezuinig woonconcept 2006 Waarom een Zonnewoning? Aansluiten bij (Klimaat-) beleid: Met het concept de Zonnewoning kunnen wij

Nadere informatie

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas'

MEMO GAD BNG 28.50.30.701 ISO 14001. Gewestelijke Afvalstoffen Dienst. Portefeuillehouders Milieu. Werkgroep biomassa en 'rijden op groen gas' Gewestelijke Afvalstoffen Dienst Gooi en Vechtstreek Postadres: Postbus 514 1200 AM Hilversum Bezoekadres: Hooftlaan 32 1401 EE Bussum Telefoon: (035) 699 18 88 Fax: (035) 694 17 45 Internet: www.gad.nl

Nadere informatie

Onderwerp: Kaders voor windenergie

Onderwerp: Kaders voor windenergie Aan het Algemeen Bestuur Datum: 02-10-2013 Onderwerp: Kaders voor windenergie Voorstel 1. Kennis te nemen van het initiatief voor een windmolenpark bij de Spinder te Tilburg; 2. Kaders vast te stellen

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Regionaal Energie Convenant 2014-2016

Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Regionaal Energie Convenant 2014-2016 Mede mogelijk gemaakt met steun van: Regio Rivierenland Provincie Gelderland RCT-Rivierenland Pagina 1 Ondertekenaars, hier tezamen genoemd: partijen 1. Hebben het

Nadere informatie

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1)

Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Reductiebeleid en (kwantitatieve) doelstellingen (3.B.1) Directie: K.J. de Jong Handtekening: KAM-Coördinator: D.T. de Jong Handtekening: Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Het CO 2 -reductiebeleid van

Nadere informatie

Raadsnotitie. Bijlagen

Raadsnotitie. Bijlagen Raadsnotitie GEMEENTEBESTUUR onderwerp Energiestrategie Venlo Beesel Venray team ROSEB Rn nummer 2013 1 collegevergadering d.d. raadsvergadering 11 december 2012 d.d. 23 januari 2013 programma Veelzijdige

Nadere informatie

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014

Symposium De Groene Delta van Nijmegen. Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Symposium De Groene Delta van Nijmegen Dag van de duurzaamheid 10 oktober 2014 Noodzaak tot veranderen 13-10-2014 2 En toen was daar... http://www.energieakkoordser.nl/ https://energiekgelderland.nl/paginas/default.aspx

Nadere informatie

Dan op een ander dak!

Dan op een ander dak! Geen zonnepanelen op eigen dak? Dan op een ander dak! Een initiatief van Zon op Nederland Wat is Zon op Nederland In het kort: Zon op is burgerinitiatief Buurtbewoners kopen gezamenlijk zonnepanelen Op

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO)

Energieke Zorgbouw. 5 oktober 2011. Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Energieke Zorgbouw 5 oktober 2011 Wijnanda Willemse (Agentschap NL) Stefan van Heumen (TNO) Introductie Wijnanda Willemse adviseur NL Energie & Klimaat - Agentschap NL Voorheen SenterNovem Energiebesparing

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5

CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 CO2 reductiedoelstellingen niveau 5 Aannemingsbedrijf van der Meer B.V. Benthuizen 19 november 2014 J. van der Meer. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave 0.0 Inhoud 1.0

Nadere informatie

Samenvatting bevindingen Energiescan

Samenvatting bevindingen Energiescan techniplan adviseurs bv R A A D G E V E N D I N G E N I E U R S B U R E A U SIH-103X1-E-MV002A blad 1 van 6 Status: CONCEPT Project : Hogeschool Windesheim Zwolle Onderwerp : Samenvatting bevindingen Energiescan

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Nieuws uit Dordrecht: Dordrecht lanceert zonatlas

Nieuws uit Dordrecht: Dordrecht lanceert zonatlas L.S., Opdat bijgaande berichtgeving u allen bereikt moge hebben, Mvrgr Funs Bergmans Van: Ruud Lammers [mailto:rl@dds.nl] Verzonden: vrijdag 8 februari 2013 17:11 Aan: Bergmans, APMAF Onderwerp: contract

Nadere informatie

Korte inhoud voorstel

Korte inhoud voorstel 62 Gemeente Bloemendaal Aan de Gemeenteraad. Raadsvergadering : 27 september 2007 Nummer : 62 Commissie : Commissie Grondgebied Portefeuillehouder : wethouder drs. Th.H.M. Wolf mpa Afdeling : II-Bouwen

Nadere informatie

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland.

Energiek Gelderland. Gelders debat. 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen. www.gelderland. Uitnodiging Energiek Gelderland Gelders debat 12 februari 2014, 18.00-20.00 uur Hotel de Wageningsche Berg Wageningen www.gelderland.nl/geldersdebat Provinciale Staten van Gelderland gaan graag met u in

Nadere informatie

Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V.

Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Wegenbouw B.V. Versie d.d. 11-7-2013 Geactualiseerd d.d. 04-10-2013 Geactualiseerd d.d. 09-05-2014 Inhoudsopgave Nr. Titel Pagina 1. Inleiding 3 2.

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie

Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010. Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Vergisting anno 2010 Rendabele vergister onder SDE 2010 Hans van den Boom 22 april 2010 Sectormanager Duurzame Energie Financieren Duurzame energie binnen Rabobank Groep Maatwerk Sustainability naast Food

Nadere informatie

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET)

Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) Startbijeenkomst Energiestrategie Midden-Holland Woensdag 22 juni 2016 Workshopronde I sessie C Parkstad Limburg EnergieTransitie (PALET) GR: samenwerking van

Nadere informatie

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord.

1. Wethouder Tiemens te machtigen voor het ondertekenen van het Gelders Energie Akkoord. Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Deelname Gelders Energieakkoord Programma Duurzaamheid Portefeuillehouder H. Tiemens Samenvatting Het Klimaatverbond, Alliander en Gelderse Natuur en Milieufederatie

Nadere informatie

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016

Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van. Gas. Versie 26 januari 2016 Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Gas 1. Scope/afbakening De productgroep Gas omvat alle gas die van het openbare gasnet en via transport over de weg betrokken wordt door

Nadere informatie

Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke subsidieverordening stimulering aanschaf zonnepanelen bij particuliere woningen

Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke subsidieverordening stimulering aanschaf zonnepanelen bij particuliere woningen Voorbereidende raadsvergadering: 12 juni 2012 Besluitvormende raadsvergadering: 26 juni 2012 Portefeuillehouder: E. Damen AAN DE GEMEENTERAAD Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen Adviescommissie 4 april 2011 Dagelijks bestuur 13 april 2011 Algemeen bestuur 14 december 2011 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 22 Onderwerp: Groene Energie in Spaarnwoude Het algemeen bestuur besluit: 1.

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Wegenbouw B.V. HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Milieu B.V. Pagina 1. Versie 11-7-2013, Geactualiseerd 28-8-2013

Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Wegenbouw B.V. HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Milieu B.V. Pagina 1. Versie 11-7-2013, Geactualiseerd 28-8-2013 Communicatieplan [3.C.2] HOOIJER Wegenbouw B.V. HOOIJER Renkum B.V. HOOIJER Milieu B.V. Versie 11-7-2013, Geactualiseerd 28-8-2013 Pagina 1 Inhoudsopgave Nr. Titel Pagina 1. Inleiding 3 2. Eisen vanuit

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1

3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen. Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 3B1 Reductiebeleid en Doelstellingen Datum : 3 jul. 2014 Door : Sandra Kleef Functie : KAM-manager Versie : 2014.1 INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE 2 INLEIDING 3 01. HET CO2-REDUCTIEBELEID VAN ONS BEDRIJF 3

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel

Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel Cursus energiebesparing bij de dorpshuizen in Tytsjerksteradiel W2N advies bureau in Drachten Freerk Wiersum Inhoud Deel1 Deel2 - Trias energetica - Verbruik/kosten - Constructie/installatie - Monitoring

Nadere informatie

3.B.2 Energie Management Actieplan

3.B.2 Energie Management Actieplan Inleiding B.V. is in 2012 gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2 -prestatieladder. Op basis van de uitkomsten uit de interne audits van 2012 en de vragen vanuit de markt, is een vervolgtraject gestart

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i.

Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Subsidieregeling Energiebesparing in de Sociale Huursector, nr. 2006wem004996i. Toelichting Inleiding Provinciale staten van Utrecht hebben besloten om 750.000,- in te zetten voor de reductie van CO 2

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018

Riedsútstel. Underwerp Duurzaamheidsbeleid 2014-2018 Riedsútstel Ried : 22 januari 2015 Status : Opiniërend/Besluitvormend Eardere behandeling : Informerend d.d. 6 november 2014 Agindapunt : 10 Portefúljehâlder : M. van der Veen Amtner : mw. R.M.A. van Sonsbeek

Nadere informatie

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen

Masterclass IV. Energie op bedrijventerreinen Masterclass IV Energie op bedrijventerreinen Programma Tijd Onderwerp Wie 16.00 Welkom Aleida van den Akker / Margreet Verwaal (Provincie Zuid-Holland) 16.05 Context en urgentie Wiebe Brandsma (Provincie

Nadere informatie

Gezonde en zuinige scholen in Gelderland

Gezonde en zuinige scholen in Gelderland Gezonde en zuinige scholen in Gelderland Provincie Gelderland Yvonne Tieleman W/E adviseurs Janny Stevens Gezonde en zuinige scholen Gelders Klimaatprogramma 2008-2011 Aanpakken en aanpassen Naar een klimaatneutraal

Nadere informatie

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering

Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem Gevolg Waarschijnlijk gevolg Maatregel Voornemen E.U. Beleid Nederlandse regering Windmolenproblematiek in rangorde van grof naar fijn Probleem: Wereldwijd toename energie uit fossiele brandstof Gevolg: CO2 uitstoot, slinkende brandstofvoorraden en toenemende milieubelasting Waarschijnlijk

Nadere informatie

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18%

Onderverdeeld naar sector bedraagt het energieverbruik procentueel: 32% 18% Aan: gemeenteraad Van: B&W Datum: 9 november 2009 Betreft: Motie 134 "Meetbare stappen Duurzame Energie" In de raadsvergadering van 22 april 2009 is naar aanleiding van het onderwerp Duurzaamheidsplan

Nadere informatie