ACTIEPLAN KLIMAATBELEID

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ACTIEPLAN KLIMAATBELEID 2008-2010"

Transcriptie

1 ACTIEPLAN KLIMAATBELEID GEMEENTE DIEMEN JUNI 2008

2 Dit actieplan is opgesteld door een werkgroep bestaande uit: dhr. R.P. Grondel (wethouder voor o.a. Milieu, voorzitter); mevr. A. Kragt (hoofd sector Ruimtelijke Ontwikkeling en Beheer); dhr. P.H.J. van de Mortel (hoofd afdeling Ruimte en Infra); dhr. E.J. van der Velden (hoofd afdeling Vergunningen en Handhaving); dhr. W.P. Groeneveld (coördinator team Milieu, secretaris). Het actieplan is op 5 juni 2008 door de gemeenteraad vastgesteld. Bladzijde 2 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

3 INHOUDSOPGAVE ====================================================================== Inhoudsopgave 3 Voorwoord 4 Lijst van afkortingen en begrippen 5 Samenvatting 6 Hoofdstuk 1 : Probleemstelling en oplossingsrichting Probleemstelling Europees en mondiaal beleid Nieuw rijksbeleid Rollen van de gemeente 10 Hoofdstuk 2 : Bestaand klimaatbeleid in Diemen 11 Hoofdstuk 3 : Nieuw Diemens beleid voor de periode Klimaatbijeenkomst Monitoring energieverbruik Hoofddoelstellingen Ideeën voor intensiveren klimaatbeleid 15 Bijlage 1 : Eerder uitgevoerd energie(besparings)beleid in Diemen 18 Bijlage 2 : Uitwerking nieuw Diemens klimaatbeleid De acties hebben betrekking op: 1. Beschikken over een budget voor het klimaatbeleid Energiezuinige gemeentelijke gebouwen Energiezuinige gemeentelijke installaties Duurzaam gemeentelijk wagen- en machinepark Verbruiken en opwekken van duurzame energie Berging en afvoer van regenwater Inwoners structureel voorzien van informatie over het klimaatbeleid Ondersteunen van het bedrijfsleven bij klimaatbeleid Energiebesparing in de bestaande bouw en nieuwbouw Energiemaatregelen bij herontwikkeling Bergwijkpark-Noord Verbeteren van de voorzieningen voor het langzaam verkeer Verbeteren van het collectief vervoer Verminderen van het autogebruik 35 Bladzijde 3 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

4 VOORWOORD ====================================================================== Het bestaande Diemense klimaatbeleid is door de gemeenteraad vastgesteld in het jaar 2002 en heeft betrekking op de periode Toen is gekozen voor het uitvoeren van een beperkt aantal activiteiten. Aangezien het klimaatprobleem is verergerd en het rijksbeleid is en wordt aangescherpt, is er alle aanleiding om ook het Diemense klimaatbeleid te intensiveren. Deze intensivering is niet opgenomen in het collegeprogramma voor de periode In de notitie Voortgang programma Milieunotitie d.d. 5 maart 2007 is als nieuwe activiteit aangekondigd, het opstellen van een plan van aanpak intensiveren klimaatbeleid. In het voorjaar van 2007 is een werkgroep van start gegaan met het opstellen van het plan van aanpak en het inventariseren van de mogelijkheden om het klimaatbeleid in Diemen te intensiveren. Vervolgens vond op 13 november 2007 een klimaatbijeenkomst plaats met als doelen: het klimaatprobleem onder ieders aandacht te brengen; draagvlak te creëren voor het intensiveren van het klimaatbeleid in Diemen; samen met de doelgroepen de mogelijkheden te inventariseren voor het Diemense klimaatbeleid voor de periode ; een basis te bieden voor het door de gemeente en de doelgroepen stellen van eigen prioriteiten en het nemen van besluiten daarover. Op basis van de inventarisatie van de werkgroep en de resultaten van de klimaatbijeenkomst is een ontwerpactieplan opgesteld, dat op 1 februari 2008 is besproken met enkele burgers (klankbordgroep). Op het ontwerpactieplan kon door een ieder worden ingesproken. Van die gelegenheid is geen gebruik gemaakt. De behandeling in de informatieve raadsvergadering op 15 mei 2008 heeft niet geleid tot wijzigingen ten opzichte van de ontwerpversie /WG Burgemeester en wethouders van de gemeente Diemen, de secretaris, de burgemeester, J.D. de Kort. mw. drs. A.E. Koopmanschap. Bladzijde 4 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

5 LIJST VAN AFKORTINGEN EN BEGRIPPEN ====================================================================== A&M : Amstelland & Meerlanden (regio bestaande uit de gemeenten Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Haarlemmermeer, Ouder-Amstel en Uithoorn). Arbo : Arbeidsomstandigheden. BANS : Bestuurs-Akkoord Nieuwe Stijl: afspraken die rijk, provincies en gemeenten hebben gemaakt om de synergie (toegevoegde waarde bij samenwerking) tussen de drie bestuurslagen te vergroten. CO2 : Kooldioxide. DE : Duurzame Energie (opgewekt door: wind, zon, waterkracht, biomassa). Dubo : Duurzaam bouwen (energiezuinig, milieuvriendelijke materialen). EPA : Energie Prestatie Advies (advies voor woningen). EPC : Energie Prestatie Coëfficiënt (energienorm voor gebouwen). EPL : Energie Prestatie op Locatie (energienorm voor stedenbouwkundige plannen). GVB : Gemeente Vervoerbedrijf Amsterdam. ISV : Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing. KNMI : Koninklijk Nederlands Meteorologisch Instituut. NME : Natuur- en Milieu-Educatie. NS : Nederlandse Spoorwegen. OV : Openbaar Vervoer. VNG : Vereniging van Nederlandse Gemeenten. VRI : Verkeers-Regel-Installatie. WKK : Warmte-Kracht-Koppeling. Bladzijde 5 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

6 SAMENVATTING ====================================================================== Hoofdstuk 1 : Probleemstelling en oplossingsrichting Wie in Nederland de klimaatverandering wil beïnvloeden moet dat met name doen via de energiehuishouding. Vooruitlopend op nieuwe Kyoto-doelstellingen heeft het kabinet als doelstelling opgenomen in het jaar 2020 de emissies van broeikasgassen ten opzichte van het jaar 1990 met 30% te reduceren. Ondermeer te bereiken door: CO2-opslag in de bodem, het aandeel duurzame energie te verhogen tot 20% (in dat kader windenergie op land verdubbelen) en door nieuwe woningen en gebouwen klimaatneutraal op te leveren. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft namens de gemeenten op 12 november 2007 het klimaatakkoord gesloten met het Rijk. De gemeenten ondersteunen het rijksbeleid en het Rijk stelt daarvoor geld ter beschikking. De gemeente Diemen heeft ingestemd met het bereikte klimaatakkoord VNG-Rijk. In een later stadium, als de subsidieregeling beschikbaar is, kan Diemen een besluit nemen over het al dan niet aanvragen van subsidie en het daardoor aangaan van verplichtingen. Hoofdstuk 2 : Bestaand klimaatbeleid in Diemen Door middel van vaststelling van de Nota Nieuw Milieubeleid van december 2002 heeft de gemeenteraad besloten tot tien energie(besparings)activiteiten voor de periode Geconcludeerd kan worden dat het beleid voor de periode weinig ambitieus was en dat uiteindelijk, dankzij de warmte/koudeopslag in Plantage de Sniep, de voorgenomen activiteiten grotendeels zijn/worden gerealiseerd. Hoofdstuk 3 : Nieuw Diemens beleid voor de periode Mede op basis van de uitkomsten van de klimaatbijeenkomst op 13 november 2007 is dit ontwerpactieplan klimaatbeleid opgesteld. Visie regio De regio Amstelland & Meerlanden wil in het jaar 2040 energieneutraal zijn. In A&M-verband zal in het jaar 2008 deze visie nader worden uitgewerkt. Gedacht wordt aan het opstellen van een beleidsvisie met een stappenplan in perioden van vijf jaar. Als eerste stap wordt een plan van aanpak opgesteld, op basis waarvan aan de gemeenteraad wordt gevraagd of Diemen deze ambitie deelt. Visie Diemen Diemen wil in de periode aantoonbare resultaten geboekt hebben op het gebied van energiebesparing en duurzame energie. Uitgangspunt daarbij is de Trias energetica. In volgorde van belangrijkheid: 1. de mogelijkheden van energiebesparing optimaal benutten; 2. zoveel mogelijk duurzaam opgewekte energie verbruiken; 3. op een efficiënte wijze gebruik maken van fossiele brandstoffen. Bladzijde 6 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

7 Hoofddoelstellingen Aan de visie wordt invulling gegeven door de volgende hoofddoelstellingen (de cijfers verwijzen naar de volgorde van de Trias energetica): 1.a. Diemen streeft ernaar om in het jaar 2010 voor de eigen gebouwen, voorzieningen en installaties 10% energie te besparen ten opzichte van het verbruik in het jaar b. Diemen ondersteunt burgers, instellingen en bedrijven bij energiebesparing. 2.a. Diemen realiseert uiterlijk in het jaar 2010 tenminste één voorbeeldproject voor de opwekking van duurzame energie. 2.b. 2.c. Diemen koopt voor de eigen organisatie blijvend alleen groene stroom in. Diemen ondersteunt burgers, instellingen en bedrijven bij het toepassen van duurzame energie. 3. Diemen gebruikt uiterlijk in het jaar 2010 schonere brandstoffen voor haar eigen wagenpark. 4. Diemen betrekt de mogelijkheid van het plaatsen van grote windmolens bij de opstelling van de ruimtelijke structuurvisie. In aanvulling op het bestaande beleid zijn diverse ideeën naar voren gebracht voor het intensiveren van het Diemense klimaatbeleid. Daarbij is het de bedoeling om aan te sluiten op successen die elders zijn bereikt. De ideeën zijn vooralsnog verdeeld over drie hoofdgroepen: gemeentelijke interne milieuzorg; wonen en werken; verkeer en vervoer. De volgorde van de acties is volledig willekeurig. Het overzicht van activiteiten is niet statisch en kan ook in de komende jaren nog worden aangevuld. Ondermeer zal waar mogelijk worden aangesloten bij acties op landelijk en provinciaal niveau, in A&M-verband, van de gemeente Amsterdam, van nutsbedrijven, en anderen. Benadrukt wordt dat voorlichting en communicatie zeer belangrijk zijn. Diverse activiteiten kunnen binnen de bestaande capaciteit en financiële middelen worden uitgevoerd. Wellicht kan een deel van de kosten voor de helft worden gedekt uit een aan te vragen BANS-subsidie. Vooralsnog worden de volgende (extra) uitgaven verwacht: actie omschrijving kosten dekking 2 meerkosten investeringen in gemeentelijke gebouwen in relatie tot besparing in de exploitatie p.m. nog niet 2 opstellen permanente energieprestatiecertificaten p.m. nog niet 3 onderzoek/beleid energiebesparing openbare verlichting bestaand 3 energiebesparing in de elektrische gemalen p.m. rioolrechten 5 kosten voorbeeldmaatregelen duurzame energie p.m. nog niet 6 opstellen gemeentelijk waterplan bestaand 7 advies/middelen alle huishoudens tijdens gemeentedag p.m. nog niet 7 advies/middelen voor huishoudens met een laag inkomen p.m. nog niet 7 voortzetten actie BespaarDaar p.m. nog niet 7 subsidiëren zonnepanelen en zonneboilers p.m. nog niet De gemeenteraad heeft bij de begroting voor 2008 al een bedrag van beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van klimaatbeleid. Bij de besteding van dit bedrag wordt gedacht aan: voorlichting en communicatie; natuur- en milieueducatie; de regio energieneutraal in 2040; voortzetten BespaarDaar; reservering voor bewonersinitiatief. Bladzijde 7 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

8 HOOFDSTUK 1 PROBLEEMSTELLING EN OPLOSSINGSRICHTING ====================================================================== 1.1 Probleemstelling De ontbossing en het verbruik van fossiele brandstoffen voor de energievoorziening en mobiliteit zijn verreweg de grootste veroorzakers van de toename van kooldioxide (CO2). Waarschijnlijk is CO2 weer de belangrijkste beïnvloedbare veroorzaker van klimaatverandering. Kortom, wie in Nederland de klimaatverandering wil beïnvloeden moet dat met name doen via de energiehuishouding. Over de relatie tussen klimaatverandering en menselijk handelen vindt nog wetenschappelijk debat plaats. De heersende wetenschappelijke en politieke meerderheid gaat van deze relatie uit. Sommige wetenschappers denken echter dat de zon voor de opwarming zorgt. Onomstreden is dat energiebesparing en het toepassen van duurzame energie in ieder geval noodzakelijk is in het kader van een duurzame ontwikkeling. Bijkomende effecten kunnen zijn: minder luchtverontreiniging en minder geluidsoverlast door minder autoverkeer. Energiebesparing is daarnaast ook goed voor de portemonnee. 1.2 Europees en mondiaal beleid Het landelijke klimaatbeleid is gebaseerd op de Kyoto-doelstellingen en op afspraken in de Europese Unie. Nederland moet in de periode de emissies van broeikasgassen ten opzichte van het jaar 1990 met 6% reduceren. Concrete maatregelen zijn het intensiveren van energiebesparing naar 1,5% per jaar in het jaar 2012 en het realiseren van 10% duurzame energie in het jaar Een belangrijke nieuwe activiteit op rijksniveau is het invoeren van een energielabel voor alle gebouwen, waardoor de energieprestatie een belangrijke rol kan spelen bij een koop- of huurbeslissing. Door middel van de Subsidieregeling BANS Klimaatconvenant heeft het rijk de provincies en gemeenten uitgenodigd om het klimaatbeleid te intensiveren. Diemen heeft hiervan in het jaar 2002 geen gebruik gemaakt. Vanaf het jaar 2008 wordt de subsidieregeling voortgezet en ontstaat er voor Diemen een herkansing. De Kyoto-doelstellingen zijn onvoldoende. De klimaatverandering blijft wereldwijd een groot probleem. Voortgaan op de huidige weg leidt volgens voorspellingen tot een temperatuurstijging van zes graden in het jaar In 2006 heeft Al Gore door middel van de film An Inconvenient Truth het klimaatprobleem voor een groot publiek helder en indringend voor het voetlicht gebracht. Op 12 juli 2007 is op de televisie de documentaire The great global warning swindle uitgezonden die een tegengeluid laat horen. Op 10 januari 2007 heeft de Europese Commissie een ambitieuze strategie gepresenteerd met als doelstelling dat de CO2-uitstoot in het jaar 2020 binnen de Europese Unie is gereduceerd met 20% ten opzichte van het jaar Bladzijde 8 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

9 Op 3 mei 2007 heeft het Klimaatpanel van de Verenigde Naties in Bangkok het derde deel van het klimaatrapport uitgebracht. De belangrijkste boodschap is dat maatregelen om klimaatverandering in de hand te houden maar beperkt invloed hebben op de economische groei. Een temperatuurstijging van meer dan twee graden is volgens het panel rampzalig. Veel ontwikkelingslanden krijgen dan te maken met ongekende droogte, de opbrengst van de landbouw neemt met 30 procent af, poolkappen smelten en delta s, zoals Nederland, stromen over. Volgens het rapport is energiebesparing de maatregel die wereldwijd het beste resultaat sorteert tegen de laagste kosten. Verder moet worden ingezet op een scala aan maatregelen, zoals: benutten van windenergie en biomassa; opslag van broeikasgassen; terugdringen van ontbossing. In december 2007 is tijdens de milieutop op Bali een onderhandelingsplan vastgesteld om binnen twee jaar tot een nieuw klimaatakkoord te komen (de opvolger van het Kyotoverdrag). 1.3 Nieuw rijksbeleid Vooruitlopend op nieuwe Kyoto-doelstellingen heeft het kabinet in het Beleidsakkoord d.d. 14 juni 2007 als doelstelling opgenomen in het jaar 2020 de emissies van broeikasgassen ten opzichte van het jaar 1990 met 30% te reduceren (10% meer dan de EU-doelstelling van 10 januari 2007). Ondermeer te bereiken door: CO2-opslag in de bodem, het aandeel duurzame energie te verhogen tot 20% (in dat kader windenergie op land verdubbelen) en door nieuwe woningen en gebouwen klimaatneutraal op te leveren. Hiernaast dient Nederland klimaatbestendig te worden ingericht. De kustverdediging moet worden gemoderniseerd en er moet meer ruimte voor water komen. De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) heeft namens de gemeenten op 12 november 2007 het klimaatakkoord gesloten met het Rijk. Het akkoord houdt globaal het volgende in: - de gemeenten ondersteunen het rijksbeleid actief; - het Rijk stelt 37 miljoen beschikbaar voor gemeentelijke activiteiten; - het Rijk stelt een subsidieregeling Duurzame energieproductie in. De gemeentelijke ondersteuning houdt globaal het volgende in: - streven naar 75% duurzaam inkopen in 2010 en 100% in 2015; - actief uitwisselen van ervaringen met klimaatneutrale huisvesting en organisatie; - meewerken aan verdubbeling windenergie op land in 2011; - meewerken aan vergroten verkrijgbaarheid van alternatieve- en biobrandstoffen; - experimenten met energiebesparing en duurzame energie bij nieuwbouw/renovatie; - prioriteit geven aan energiebesparing bij controles Wet milieubeheer; - voortvarende vergunningverlening voor duurzame en innovatieve energiesystemen. Een deel van deze onderwerpen (niet met precies dezelfde formulering) is opgenomen in het Diemense ontwerpactieplan klimaatbeleid Het akkoord sluit nauw aan bij al lopende gemeentelijke initiatieven. Het akkoord leidt niet tot extra regelgeving en harde verplichtingen voor gemeenten. Deelname is vrijwillig maar aan het verkrijgen van subsidie zijn uiteraard wel voorwaarden verbonden. Die voorwaarden zijn nog niet bekend. De gemeente Diemen heeft ingestemd met het bereikte klimaatakkoord VNG-Rijk. In een later stadium, als de subsidieregeling beschikbaar is, kan Diemen een besluit nemen over het al dan niet aanvragen van subsidie en het daardoor aangaan van verplichtingen. Bladzijde 9 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

10 1.4 Rollen van de gemeente De aandacht voor het klimaat en energiebesparing neemt toe, maar dat leidt niet zomaar tot resultaten. De ervaring leert dat het bewerkstelligen van gedragsverandering een moeizaam proces is. De indruk bestaat dat het vaak juist de mensen zijn die al energiebewust zijn die er, naar aanleiding van voorlichting en/of acties, nog een schepje bovenop doen. Uit de instrumentplanner van SenterNovem blijkt dat instrumenten met een hoog effect, juist ook de instrumenten zijn waaraan hoge kosten zijn verbonden, zoals: subsidieverlening, training, coaching en persoonlijk advies. Daarnaast kan door het treffen van fysieke maatregelen, waaronder voorbeeldprojecten, een hoop worden bereikt. Een goed voorbeeld is de stelselmatige verlaging in de afgelopen jaren van de Energie Prestatie Coëfficiënt (EPC) voor nieuwe gebouwen. Mede daardoor zijn in de afgelopen jaren nieuwe technieken, zoals warmte/koudeopslag in de bodem, voortvarend (door)ontwikkeld en bij grotere bouwprojecten al gemeengoed geworden. Hiernaast raakt het woord klimaatneutraal steeds meer in. Er worden klimaatneutrale congressen georganiseerd. De vliegreis wordt klimaatneutraal door boomplantcertificaten te kopen. Diverse Nederlandse gemeenten geven aan in een bepaald jaar een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie te willen zijn. Wat kan de gemeente Diemen bijdragen aan het verminderen van het klimaatprobleem? De invloed van de gemeente is afhankelijk van de rol van de gemeente. Die varieert van zeer groot tot minder groot als de gemeente: a. beslisser is (bijv.: vaststellen van bestemmings- en verkeersplannen); b. medebeslisser is (bijv.: over de regionale concessies voor het openbaar vervoer); c. grond inbrengt (bijv.: voor de woningbouwlocatie Plantage de Sniep); d. zelf opdracht geeft (bijv.: voor de bouw van gemeentelijke accommodaties); e. medefinancier is (bijv.: door herinrichting van de openbare ruimte als onderdeel van de revitalisering of herstructurering van een gebied, zoals Bergwijkpark-Noord); f. subsidie verstrekt (bijv.: voor energiebesparing, zoals de actie BespaarDaar); g. toetser is (bijv.: nagaan of bouwplannen voldoen aan de wettelijke EPC); h. toezichthouder is (bijv.: nagaan of bedrijven zich houden aan de milieuregels); i. inspreker is (bijv.: reageren op plannen van het rijk met betrekking tot de rijkswegen). Is de invloed van de gemeente klein, dan is het verstrekken van voorlichting en proberen te overtuigen de aangewezen weg. Bladzijde 10 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

11 HOOFDSTUK 2 BESTAAND KLIMAATBELEID IN DIEMEN ====================================================================== Voor het laatst heeft een discussie over het te voeren klimaatbeleid in Diemen plaatsgevonden in Toen is een klimaatscan uitgevoerd op basis van de prestatiekaart behorend bij de Subsidieregeling BANS Klimaatconvenant. Vervolgens is nagegaan welke intensivering haalbaar is, gegeven het toen vastgestelde uitgangspunt dat de activiteiten: a. weinig ambtelijke capaciteit vergen; b. weinig bijkomende kosten kennen; c. dat zoveel mogelijk wordt aangesloten bij activiteiten van derden; d. dat het te verwachten milieurendement hoog is. In 2002 is geconcludeerd dat de intensivering van het energie(besparings)beleid in Diemen te gering was om gebruik te kunnen maken van de Subsidieregeling BANS Klimaatconvenant en te gering was om met de provincie Noord-Holland een CO2-convenant af te sluiten. Door middel van vaststelling van de Nota Nieuw Milieubeleid van december 2002 heeft de gemeenteraad besloten tot de volgende tien energie(besparings)activiteiten voor de periode Gemeentelijke gebouwen en voorzieningen 1. Gegeven de voorbeeldfunctie van de gemeente wordt bij nieuwbouw voortaan uitgegaan van een met gemiddeld 10% verscherpte EPC. Voor elk nieuwbouwplan zullen de mogelijkheden en het milieurendement in beeld worden gebracht. 2. Gegeven de voorbeeldfunctie van de gemeente zullen voortaan bij renovatie en vervanging in bestaande gebouwen alle relevante energetische maatregelen, zowel kostenneutraal als niet-kostenneutraal, apart in beeld worden gebracht. Rekening houdend met het milieurendement kan dan een besluit worden genomen. 3. Gegeven de voorbeeldfunctie van de gemeente zullen voortaan bij renovatie en vervanging van infrastructurele voorzieningen en installaties alle relevante energetische maatregelen, ongeacht de terugverdientijd, apart in beeld worden gebracht. Rekening houdend met het milieurendement kan dan een besluit worden genomen. 4. De overeenkomst met Nuon voor de levering van groene stroom loopt af per 31 december Voor de levering vanaf het jaar 2004 zullen de omvang, herkomst en milieuvriendelijkheid van de af te nemen elektriciteit nader worden beschouwd. 5. Nieuwe personenauto s worden uitsluitend in de klassen A en B van de Energieetikettering aangeschaft, met een voorkeur voor klasse A. Woningbouw 6. Voor de Sniep wordt een Energie Prestatie op Locatie (EPL) voorgeschreven van tenminste Wij gaan voor de Sniep een verlaging van de EPC met 0,1 ten opzichte van de wettelijke norm bij start bouw voorschrijven. Voor andere nieuwbouwprojecten zullen wij ons inspannen om de EPC eveneens met 0,1 aan te scherpen. 8. In het jaar 2002 is een regionaal Plan van aanpak Energie Prestatie Advies (EPA) opgesteld. De uitvoering in Diemen vindt in het jaar 2003 plaats. Duurzame energie 9. Naar verwachting wordt in het jaar 2004 in A&M-verband een Duurzame Energiescan (DE-scan) uitgevoerd. Op basis daarvan zullen wij ons meermalen genomen Bladzijde 11 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

12 besluit om in het buitengebied geen windturbines toe te staan in heroverweging nemen. De regionale DE-scan zal ook betrekking hebben op biomassa en zonne-energie, bijvoorbeeld de plaatsing van zonnepanelen op geluidsschermen. 10. Voor de Sniep zal de 70% zongerichte verkaveling worden nagestreefd, maar niet worden voorgeschreven. Zijn al deze activiteiten uitgevoerd en zijn de doelstellingen gerealiseerd? Ja en nee. Een kort resumé In de Milieunotitie wordt verslag gedaan van de bereikte of te bereiken resultaten. Het nieuwe kantoorgebouw op de gemeentewerf heeft een EPC van 0,9. Dit is beduidend beter dan de wettelijke norm van 1,5 of de in Diemen met 10% aangescherpte norm van 1,35. Het plaatsen van een windmolen op de nieuwe gemeentewerf is wegbezuinigd. De nieuwbouw van de brede school De Nieuwe Kring heeft een EPC van 0,7. Dit is beduidend beter dan de wettelijke norm van 1,4 of de in Diemen met 10% aangescherpte norm van 1,26. De nieuwbouw van de bibliotheek en het kantoor hebben een EPC van 0,96. Dit is beduidend beter dan de wettelijke norm van 2,2 (bibliotheek) en 1,5 (kantoor). De daarboven gelegen woningen voldoen aan de in het jaar 2005 geldende wettelijke norm van 1,0 (in dat jaar is de bouwvergunning verleend). De nieuwbouwwoningen in het Centrumplan krijgen een EPC van 0,8. Dit is conform de per 28 augustus 2006 aangescherpte wettelijke norm. 4. De gemeente koopt groene stroom in. In eerste instantie voor 45% van het verbruik en vanaf het jaar 2004 voor 100% van het verbruik. 5. Er zijn nog geen nieuwe personenauto s aangeschaft In het kader van de planvorming voor de Sniep zijn alle eisen gesteld. Later bleken forse bezuinigingen noodzakelijk waardoor de gemeenteraad besloot alle bovenwettelijke eisen te laten vervallen. Medio 2007 besloot Rabo/Dura om voor het project Plantage de Sniep uit te gaan van warmte/koudeopslag in de bodem waardoor een energiebesparing van 70% wordt gerealiseerd. De EPC wordt daardoor met een veelvoud van de oorspronkelijk gewenste 0,1 verlaagd. 8. Het EPA-project is in 2003 uitgevoerd doch heeft weinig resultaat opgeleverd. In mei 2007 is het vergelijkbare project BespaarDaar van start gegaan. Betreft advies aan eigenaren/bewoners voor besparingen en doorgeleiding naar gescreende bedrijven voor de uitvoering van maatregelen. Ook BespaarDaar is tot nu toe niet succesvol vanwege het ontbreken van subsidie voor zonnepanelen en zonneboilers. 9. In het jaar 2004 is geen regionale DE-scan uitgevoerd. Staat nu gepland voor het jaar Een overzicht van alle eerder in Diemen uitgevoerde activiteiten treft u aan in bijlage 1. Geconcludeerd kan worden dat het beleid voor de periode weinig ambitieus was en dat uiteindelijk, dankzij de warmte/koudeopslag in Plantage de Sniep, de voorgenomen activiteiten grotendeels zijn/worden gerealiseerd. Bladzijde 12 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

13 HOOFDSTUK 3 NIEUW DIEMENS BELEID VOOR DE PERIODE ====================================================================== 3.1 Klimaatbijeenkomst De Diemense klimaatbijeenkomst op 13 november 2007 is s-middags door circa 50 en savonds door circa 60 personen bijgewoond. Het middagprogramma bestond uit de klimaatfilm An Inconvenient Truth van Al Gore en een toelichting van het KNMI op de klimaatverandering in Nederland. De klimaatscenario s van het KNMI hebben betrekking op het jaar 2050 en geven de veranderingen aan voor Nederland ten opzichte van het jaar De uitkomsten van alle klimaatscenario s zijn: de geconstateerde opwarming zet door; de zeespiegel blijft stijgen (tussen 15 en 35 cm); winters worden gemiddeld natter (4 tot 14%); heviger extreme zomerbuien; kleine veranderingen in het windklimaat. Tijdens het avondprogramma zijn diverse klimaatactiviteiten gepresenteerd die in Diemen kunnen worden uitgevoerd. Naast het zorgen voor droge voeten ging het daarbij om energiebesparing en het toepassen van duurzame energiebronnen. Ondermeer zijn de onderwerpen openbare verlichting en voorlichting uitgebreid aan de orde geweest. Diverse aanwezigen hebben hun mening weergegeven op een enquêteformulier. Het verslag van de klimaatbijeenkomst, waaronder de uitkomst van de enquête, is geplaatst op de gemeentelijke website: (klik achtereenvolgens op: inwoner, afval en milieu, milieu, energie/klimaat). Mede op basis van de uitkomsten van de klimaatbijeenkomst is dit ontwerpactieplan klimaatbeleid opgesteld. 3.2 Monitoring energieverbruik Het verhogen van het ambitieniveau voor de periode , door middel van doelstellingen en daarop afgestemde activiteiten, kent een groot probleem: het monitoren van het bereikte resultaat is vaak niet mogelijk. Al vele jaren verstrekken de energiebedrijven uit concurrentieoogpunt geen informatie meer over het energieverbruik in een bepaalde gemeente. Daardoor is het bij de doelgroepen burgers en bedrijven (behalve voor een individueel bedrijf) niet mogelijk om te monitoren of een eventueel vastgestelde besparingsdoelstelling wordt gerealiseerd. Dit geldt in belangrijke mate ook voor het energieverbruik van de gemeente zelf. Tot en met het jaar 2003 was in de Milieunotitie informatie opgenomen over het energieverbruik in gemeentelijke gebouwen en van de openbare verlichting. Geconstateerd werd dat die informatie geen toegevoegde waarde had. Veel cijfers weken jaarlijks nauwelijks af. Waren er wel afwijkingen dan kon daarvoor meestal geen verklaring worden gegeven. Van belang zijn ondermeer de volgende indicatoren die niet allemaal worden gemonitord: de omvang van de gebouwen, de openingstijden, het aantal gebruikers/bezoekers, de aanwezige apparaten/installaties en de doorgevoerde besparingsmaatregelen. Bladzijde 13 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

14 In A&M-verband, als onderdeel van de regio energieneutraal in 2040 zal worden nagegaan op welke wijze de monitoring van het energieverbruik en/of de CO2-uitstoot in de toekomst kan plaatsvinden. Ter informatie onderstaand de CO2-uitstoot zoals deze eind 2007 door Milieudefensie per gemeente in kaart is gebracht. Zie voor meer informatie Gemeente CO2-uitstoot per inwoner Aalsmeer 6,9 Amstelveen 5 Diemen 27,9 * Haarlemmermeer 13,5 Ouder-Amstel 15,9 Uithoorn 8,4 Landelijk gemiddelde 10.7 * Diemen scoort erg hoog als gevolg van de uitstoot van de elektriciteitscentrale. Hiernaast kunnen inwoners of bedrijven worden aangespoord om zelf het energieverbruik bij te houden. In het verleden verstrekte Nuon hiervoor jaarlijks een meterkastkaart. 3.3 Hoofddoelstellingen Het thans formuleren van SMART-doelstellingen (specifiek, meetbaar, acceptabel, realistisch en tijdgebonden) is door het ontbreken van een goede monitoring nauwelijks mogelijk. Het opnemen van een besparingsdoelstelling van 10% voor het eigen energieverbruik moet daarom worden gezien als een inspanningsverplichting. Zodra besparingspotentieel is onderzocht, bijvoorbeeld voor de openbare verlichting, zal duidelijk worden hoe realistisch de doelstelling is. Visie regio De regio Amstelland & Meerlanden wil in het jaar 2040 energieneutraal zijn. In A&M-verband zal in het jaar 2008 deze visie nader worden uitgewerkt. Gedacht wordt aan het opstellen van een beleidsvisie met een stappenplan in perioden van vijf jaar. Als eerste stap wordt een plan van aanpak opgesteld, op basis waarvan aan de gemeenteraad wordt gevraagd of Diemen deze ambitie deelt. Visie Diemen Diemen wil in de periode aantoonbare resultaten geboekt hebben op het gebied van energiebesparing en duurzame energie. Uitgangspunt daarbij is de Trias energetica. In volgorde van belangrijkheid: 1. de mogelijkheden van energiebesparing optimaal benutten; 2. zoveel mogelijk duurzaam opgewekte energie verbruiken; 3. op een efficiënte wijze gebruik maken van fossiele brandstoffen. Hoofddoelstellingen Aan de visie wordt invulling gegeven door de volgende hoofddoelstellingen (de cijfers verwijzen naar de volgorde van de Trias energetica): 1.a. Diemen streeft ernaar om in het jaar 2010 voor de eigen gebouwen, voorzieningen en installaties 10% energie te besparen ten opzichte van het verbruik in het jaar b. Diemen ondersteunt burgers, instellingen en bedrijven bij energiebesparing. Bladzijde 14 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

15 2.a. 2.b. 2.c. Diemen realiseert uiterlijk in het jaar 2010 tenminste één voorbeeldproject voor de opwekking van duurzame energie. Diemen koopt voor de eigen organisatie blijvend alleen groene stroom in. Diemen ondersteunt burgers, instellingen en bedrijven bij het toepassen van duurzame energie. 3. Diemen gebruikt uiterlijk in het jaar 2010 schonere brandstoffen voor haar eigen wagenpark. 4. Diemen betrekt de mogelijkheid van het plaatsen van grote windmolens bij de opstelling van de ruimtelijke structuurvisie. 3.4 Ideeën voor intensiveren klimaatbeleid In aanvulling op het bestaande beleid zijn de volgende ideeën naar voren gebracht voor het intensiveren van het Diemense klimaatbeleid. Daarbij is het de bedoeling om aan te sluiten op successen die elders zijn bereikt. De ideeën zijn vooralsnog verdeeld over drie hoofdgroepen: gemeentelijke interne milieuzorg; wonen en werken; verkeer en vervoer. De volgorde van de acties is volledig willekeurig. Het overzicht van activiteiten is niet statisch en kan ook in de komende jaren nog worden aangevuld. Ondermeer zal waar mogelijk worden aangesloten bij acties op landelijk en provinciaal niveau, in A&M-verband, van de gemeente Amsterdam, van nutsbedrijven, en anderen. Benadrukt wordt dat voorlichting en communicatie zeer belangrijk zijn. De ideeën voor het intensiveren van het Diemense klimaatbeleid zijn als volgt. Gemeentelijke interne milieuzorg Actie 1 De gemeente beschikt over een budget voor het klimaatbeleid. Ambtelijke capaciteit en financiële middelen zijn beschikbaar. Subsidies, waaronder BANS, zijn aangevraagd en verkregen. Actie 2 Gemeentelijke gebouwen zijn energiezuinig. Bij nieuwbouw een met 10% verscherpte EPC. Bij renovatie en vervanging is er veel aandacht voor energiebesparing. Grotere gebouwen beschikken over een permanent energieprestatiecertificaat. Reclame- en sierverlichting zijn buiten bedrijfsuren beperkt. Actie 3 Gemeentelijke installaties zijn en werken energiezuinig. De mogelijkheden van energiebesparing in de openbare verlichting, verkeersregelinstallaties en elektrische gemalen zijn onderzocht en zoveel mogelijk benut. Bladzijde 15 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

16 Actie 4 Het gemeentelijke wagen- en machinepark is duurzaam in gebruik. Alleen voertuigen en machines aanschaffen indien dit echt nodig is. Mogelijkheden van verduurzamen (roetfilters, aardgas) zijn onderzocht en uitgevoerd. Het aantal te verrijden kilometers is zoveel mogelijk beperkt. Actie 5 De gemeente verbruikt duurzame energie en wekt deze op haar grondgebied op. De gemeente koopt voor 100% groene stroom in. Voorbeeldmaatregelen voor duurzame energie (zon, wind, biomassa) zijn gerealiseerd. Grote windmolens zijn planologisch toegestaan op daarvoor nader te bepalen geschikte locaties (wordt meegenomen in de ruimtelijke structuurvisie). Actie 6 De berging en afvoer van regenwater zijn goed geregeld. Opstellen van een gemeentelijk waterplan. Er is nagegaan of Diemen wat betreft waterbeheer een bijdrage kan leveren in het kader van ontwikkelingssamenwerking. Wonen en werken Actie 7 De gemeente voorziet haar inwoners structureel van informatie over het klimaatbeleid. Regelmatig wordt informatie verstrekt in de Diemen Info en op de website. Jaarlijks nagaan of het lesmateriaal NME voor de scholen nog voldoet. De gemeentedag 2008 staat in het teken van klimaatbeleid. Overwogen is of extra aandacht wordt besteed aan huishoudens met een laag inkomen. De actie BespaarDaar is voortgezet indien subsidie beschikbaar is gekomen voor zonnepanelen en/of zonneboilers. Actie 8 De gemeente ondersteunt het bedrijfsleven bij klimaatbeleid. Alle bedrijven ontvangen informatie en succesprojecten van bedrijven worden toegelicht. Tijdens bedrijfsbezoeken en het vooroverleg met bedrijven wordt het onderwerp energie altijd besproken. Actie 9 Afspraken maken met woningcorporaties voor energiebesparing in de bestaande bouw en nieuwbouw. Winst na verkoop huurwoningen in Diemen mede aanwenden voor klimaatinvesteringen. Bij renovatie en nieuwbouw veel aandacht schenken aan energiebesparing en duurzame energie. Bijdrage leveren aan de Amsterdamse koploperalliantie. Actie 10 Treffen van energiemaatregelen bij herontwikkeling Bergwijkpark-Noord. Tenminste alle gangbare maatregelen treffen voor energiebesparing en duurzame energie (warmte/koudeopslag in de bodem of warmtelevering, zongerichte verkaveling woningen, extra isolatie woningen, beperken warmte- en koudevraag, energiezuinige apparatuur, opwekken duurzame energie). Verkeer en vervoer Actie 11 Verbeteren van de voorzieningen voor het langzaam verkeer. Verkeersonveilige situaties onderzoeken en verbeteren. Goede fiets- en voetpaden en stallingmogelijkheden voor fietsen. Bladzijde 16 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

17 Actie 12 Verbeteren van het collectief vervoer. Versterken van het openbaar vervoer. Initiatieven van derden ondersteunen. Integraal verkeers- en vervoersplan opstellen voor Bergwijkpark aansluitend op visieontwikkeling voor Bergwijkpark-Noord. Actie 13 Verminderen van het autogebruik. Parkeerplaatsen reserveren voor autodelen. Uitbreiden van het gebied met een blauwe parkeerzone in gebieden met een hoge parkeerdruk vanwege forenzen/bezoekers van Amsterdam. Een uitwerking van al deze ideeën treft u aan in bijlage 2. Diverse activiteiten kunnen binnen de bestaande capaciteit en financiële middelen worden uitgevoerd. Vooralsnog worden de volgende (extra) uitgaven verwacht: actie omschrijving kosten dekking 2 meerkosten investeringen in gemeentelijke gebouwen in relatie tot besparing in de exploitatie p.m. nog niet 2 opstellen permanente energieprestatiecertificaten p.m. nog niet 3 onderzoek/beleid energiebesparing openbare verlichting bestaand 3 energiebesparing in de elektrische gemalen p.m. rioolrechten 5 kosten voorbeeldmaatregelen duurzame energie p.m. nog niet 6 opstellen gemeentelijk waterplan bestaand 7 advies/middelen alle huishoudens tijdens gemeentedag p.m. nog niet 7 advies/middelen voor huishoudens met een laag inkomen p.m. nog niet 7 voortzetten actie BespaarDaar p.m. nog niet 7 subsidiëren zonnepanelen en zonneboilers p.m. nog niet Wellicht kan een deel van de kosten voor de helft worden gedekt uit een aan te vragen BANS-subsidie. De gemeenteraad heeft bij de begroting voor 2008 al een bedrag van beschikbaar gesteld voor het uitvoeren van klimaatbeleid. Bij de besteding van dit bedrag wordt gedacht aan: voorlichting en communicatie; natuur- en milieueducatie; de regio energieneutraal in 2040; voortzetten BespaarDaar; reservering voor bewonersinitiatief. Bladzijde 17 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

18 BIJLAGE 1 EERDER UITGEVOERD ENERGIE(BESPARINGS)BELEID IN DIEMEN ====================================================================== Achtereenvolgens treft u in deze bijlage aan: Overzicht van beleidsstukken; Overzicht van activiteiten van afdeling Ruimte & Infra; Overzicht van activiteiten van het team Milieu van de afdeling Vergunningen en Handhaving; Overzicht van activiteiten van de energiebeleidcoördinator. Vanaf 1997 zijn de volgende beleidsstukken opgesteld en door de gemeenteraad vastgesteld die (geheel of voor een belangrijk deel) met energie(besparings)beleid te maken hebben: Jaar omschrijving 1998 Milieudienst Amsterdam: Milieubeleidsplan Diemen , in nauwe samenwerking met burgers, bedrijven en instellingen Milieudienst Amsterdam: Nota Diemen Duurzaam Bouwen. Team Milieu: Beleidsnota Duurzaam Bouwen, waarin wordt gereageerd op de nota van de Milieudienst Amsterdam. In de Amsterdamse nota ontbrak een relatie met de beschikbare ambtelijke capaciteit en financiën, waardoor een aantal door Amsterdam voorgestelde activiteiten is geschrapt Team Milieu: Nota Nieuw milieubeleid, waaronder energie(besparings)beleid. De tien vastgestelde maatregelen staan op de bladzijden 10 en 11. Vanaf 1997 zijn door de afdeling Ruimte & Infra de volgende activiteiten uitgevoerd die (geheel of voor een belangrijk deel) met vermindering van autoverkeer en derhalve met energie(besparings)beleid te maken hebben: jaar of omschrijving periode Nagaan of het hoofdnet fiets voldoet, in goede staat is, veilig is, en of de mogelijkheden voor het stallen van fietsen voldoen, vindt voortdurend plaats Waar mogelijk het collectief vervoer verbeteren (routes, haltes, frequenties), vindt voortdurend plaats Voor autodelen zijn enkele parkeerplaatsen gereserveerd in Diemen-Centrum. De standplaatsen blijken niet rendabel te zijn waardoor Greenwheels enkele jaren later stopt met deze voorziening De Winkeliersvereniging Diemerplein ziet af van een gezamenlijke bezorgdienst van de winkeliers Het voornemen om een databank te realiseren voor carpoolers op het industrieterrein Verrijn Stuart/Stammerdijk gaat bij gebrek aan belangstelling van werknemers niet door Het instellen van een blauwe parkeerzone in het zuidwestelijk deel van Diemen- Centrum, ter voorkoming van langparkeerders van buiten de gemeente Plaatsing kluizen OV-fiets bij NS-stations Diemen en Diemen-Zuid. Bladzijde 18 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

19 Vanaf 1997 zijn door het team Milieu van de afdeling Vergunningen en Handhaving de volgende activiteiten uitgevoerd die (geheel of voor een belangrijk deel) met energie(besparings)beleid te maken hebben: jaar of omschrijving periode Bedrijven met een hoog energieverbruik worden verplicht om een energiescan uit te voeren en een energiebesparingplan op te stellen en uit te voeren. Vanaf 1 januari 2008 zijn de regels van het Rijk versoepeld: de ondergrens is verhoogd tot bedrijven die kwh elektriciteit (was ) of m3 aardgasequivalent (was ) verbruiken, waarbij het gaat om bedrijven die energiebesparingpotentieel laten liggen Uitvoeren 100% controle op de uitvoering van de tweejaarlijkse keuring van grote stookinstallaties; keuring is gericht op: veiligheid, beperking van de milieubelasting en beperking van het energieverbruik. Vanaf 1 januari 2008 zijn de regels van het Rijk versoepeld: de keuring van stookinstallaties met een nominaal vermogen van meer dan 100 kilowatt vindt voortaan om de vier jaar plaats In A&M-verband wordt aandacht besteed aan vervoersmanagement bij bedrijven. Vanaf 1 januari 2008 zijn de regels van het Rijk versoepeld: de ondergrens is verhoogd tot bedrijven met 500 werknemers (was 100), waarbij het aannemelijk moet zijn dat het bedrijf onvoldoende maatregelen treft. Vanaf 1997 zijn door de energiebeleidcoördinator de volgende activiteiten gepland en/of uitgevoerd die (geheel of voor een belangrijk deel) met energie(besparings)beleid te maken hebben: jaar of omschrijving periode Actie zonneboilers in samenwerking met Nuon. Tijdens de actie werd de aanschaf gesubsidieerd Een gratis milieuadvies verstrekt aan kleine bedrijven, scholen, wijk- en buurtcentra, e.d. door de Stichting Collusie. De gemeente heeft de stichting hiervoor betaald Inzet van het energiebesparingteam van Nuon bij huishoudens met een laag inkomen. Gratis advies en aanbrengen kleine voorzieningen (zoals tochtstrips) aan huis Actie spaardouchekoppen en tijdschakelaars boilers in complex M.L. Kinglaan in samenwerking met Nuon. Tijdens de actie werd de aanschaf gesubsidieerd Werving deelnemers ecoteams in samenwerking met Ecoteam steunpunt Noord-Holland leverde te weinig respons op Ondersteuning scholen bij invoeren interne milieuzorg door Stichting Collusie kon door personeelsproblemen bij Collusie niet doorgaan Actie omwisseling warmwaterapparatuur in complex M.L. Kinglaan in samenwerking met Nuon. Tijdens de actie voor een verlaagd actietarief A&M-project ecosteps, individueel (via internet) vervolg op ecoteams, is niet doorgegaan Voor de Sniep is door bureau Ecofys een onderzoek uitgevoerd naar de Optimale Energie Infrastructuur. De vastgestelde maatregelen met betrekking tot de EPL en EPC zijn in 2005 wegbezuinigd. Medio 2007 heeft Rabo/Dura besloten tot warmte/koudeopslag in de bodem, waardoor een energiebesparing Bladzijde 19 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

20 van 70% wordt gerealiseerd De grote eigenaren/verhuurders (corporaties en beleggers) hadden op één na geen interesse in deelname aan een meerjarig A&M EPA-project op complexniveau A&M-project gratis Energie Prestatie Advies voor woningen, met de bedoeling en mogelijkheid om daarna tegen actietarieven maatregelen te laten treffen aan de woning. Heeft weinig opgeleverd A&M-project Duurzame Energiescan is niet doorgegaan, waardoor geen heroverweging van plaatsing van windmolens in het buitengebied heeft plaatsgevonden Uit kostenoverwegingen worden geen kleine windmolens op de nieuwbouw van het kantoor op de gemeentewerf geplaatst; er wordt wel heel veel geïnvesteerd in energiezuinige apparatuur, waardoor ruimschoots wordt voldaan aan de in Diemen verlaagde EPC (te realiseren 0,9 in plaats van 1,35 bij een wettelijke norm van 1,5) De gemeente neemt voor 100% van haar behoefte groene stroom af. Het aantal Nederlandse huishoudens dat groene stroom afneemt is in de periode afgenomen van 3 miljoen naar 2,4 miljoen Extra aandacht in de Diemen Info voor: stoken open haard, ventileren, stop stand-by verbruik en spaarlampen Deelname aan provinciaal project BespaarDaar gericht op energieadvies en treffen maatregelen door eigenaren/bewoners. Is in Diemen vanaf mei 2007 in uitvoering. De beschikbare personele capaciteit (bestaande formatie) van de energiebeleidcoördinator is in het jaar 1995 in het Energiebeleidsplan Diemen vastgelegd op 200 uren per jaar. Door personele wisselingen, toegenomen werkdruk en bezuinigingen op de formatie, zijn die uren alleen nog theoretisch beschikbaar. De werkelijke tijdsbesteding bedroeg in de periode 2003 t/m 2006 gemiddeld zo n 50 uren per jaar. In het jaar 2007 zijn, met name als gevolg van het opstellen van dit actieplan, circa 150 uren aan het klimaatbeleid besteed. Bladzijde 20 Actieplan Klimaatbeleid Gemeente Diemen d.d. 5 juni 2008

Raadsvoordracht. Onderwerp: Milieunotitie 2011. Gevraagde beslissing De Milieunotitie 2011 vaststellen. Relevante achtergrondinformatie

Raadsvoordracht. Onderwerp: Milieunotitie 2011. Gevraagde beslissing De Milieunotitie 2011 vaststellen. Relevante achtergrondinformatie Raadsvoordracht Onderwerp: Milieunotitie 2011 Datum: 13 september 2011 Steller: W.P. Groeneveld Portefeuillehouder: R.P. Grondel Gevraagde beslissing De Milieunotitie 2011 vaststellen. Relevante achtergrondinformatie

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Een 10 puntenplan voor gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Doet uw gemeente voldoende aan het klimaatprobleem? Iedere aanpak van het klimaatprobleem begint lokaal. Internationaal

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04

OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 OPZET KLIMAATPLAN 11-2-04 Samenvatting Deze notitie voorziet in de opzet van het klimaatplan voor Nijmegen. Dit is de voortzetting het Nijmeegse energiebeleid. Actualisering was sowieso nodig omdat oude

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren

Jaarverslag 2013. Van pionieren naar realiseren Jaarverslag 2013 Van pionieren naar realiseren 1 1.1 1.2 1.2.1 1.2.2 2 2.1 2.2 2.3 Inhoudsopgave 1. Bestuur ECD Het bestuur van de ECD, in 2013 bestaande uit dhr. D.A. van Steensel (HVC) en dhr. H.P.A.

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015

Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Bijlage nota gs: 502478/502484 Uitvoeringsregeling subsidie duurzaam renoveren Noord- Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van, nr., tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK)

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK) Samenvatting: Inleiding: In de voorbereiding van de Duurzaamheidsagenda heeft uw college ingestemd met de indiening van een gemeentelijke aanvraag ter verkrijging van een uitkering uit het Gemeentefonds

Nadere informatie

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden

Energie. 1 Conclusies. Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden Energie Energiebesparing en duurzame energie in de Drechtsteden De gemeenten in de regio Drechtsteden werken samen aan klimaat- en energiebeleid. Ingezet wordt op energiebesparing en toename van gebruik

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Rapportage 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op de totale bedrijfsvoering

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Diemen mei 2009. Nr.: 09-52 Onderwerp: oormerken SLOK-uitkering en onder voorwaarde instemmen met het project A&M energieneutraal 2040

RAADSVOORSTEL Diemen mei 2009. Nr.: 09-52 Onderwerp: oormerken SLOK-uitkering en onder voorwaarde instemmen met het project A&M energieneutraal 2040 RAADSVOORSTEL Diemen mei 2009 Nr.: 09-52 Onderwerp: oormerken SLOK-uitkering en onder voorwaarde instemmen met het project A&M energieneutraal 2040 Aan de raad, 1. Gevraagd raadsbesluit te besluiten: 1.

Nadere informatie

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2

Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Totale uitstoot in 2010: 14.000 kiloton CO 2 Industrie Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 1% besparing op gas en elektra per jaar. Totaal is dat 8 % besparing in 2020. Opbrengst: 100 kiloton.

Nadere informatie

CO2-reductieplan 2015

CO2-reductieplan 2015 CO2-reductieplan 2015 Samen zorgen voor minder CO2 Tussentijdse rapportage januari juni 2015 1 Inleiding Dit CO₂-reductieplan heeft, net zoals het volledige energiemanagementsysteem, zowel betrekking op

Nadere informatie

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente?

Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Wat wordt de energiestrategie van de gemeente? Programma raadsrotonde 17 mei 2010 Opening avond door rotondevoorzitter. Inleiding; (door Conny Huijskes; 10 minuten) - Uitleg opzet avond /in het begin toelichten

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek

Beleidsnotitie. Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Beleidsnotitie Kleine Windturbines in de Gemeente Oude IJsselstreek Aanleiding De afgelopen periode is de interesse voor kleine windturbines in Nederland toegenomen. Verwacht wordt dat de komende jaren

Nadere informatie

Korte inhoud voorstel

Korte inhoud voorstel 62 Gemeente Bloemendaal Aan de Gemeenteraad. Raadsvergadering : 27 september 2007 Nummer : 62 Commissie : Commissie Grondgebied Portefeuillehouder : wethouder drs. Th.H.M. Wolf mpa Afdeling : II-Bouwen

Nadere informatie

Diemen verduurzamen en energieneutraal maken in 2040

Diemen verduurzamen en energieneutraal maken in 2040 Diemen verduurzamen en energieneutraal maken in 2040 Actieplan energiebeleid 2013-2017 Afdeling Ruimtelijke Ontwikkeling 18 december 2012 ONTWERP INHOUDSOPGAVE ======================================================================

Nadere informatie

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden

Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden College Onderwerp Experiment toepassen zonne-energie Castellum in Oudheusden OORJV004 Collegevoorstel Inleiding In Oudheusden ontwikkelt Woonveste samen met de gemeente Heusden het plan Castellum. Er worden

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Raadsnotitie. Bijlagen

Raadsnotitie. Bijlagen Raadsnotitie GEMEENTEBESTUUR onderwerp Energiestrategie Venlo Beesel Venray team ROSEB Rn nummer 2013 1 collegevergadering d.d. raadsvergadering 11 december 2012 d.d. 23 januari 2013 programma Veelzijdige

Nadere informatie

Advies BAG Duurzaamheid en betaalbaarheid. Portaal Utrecht. mei 2012 John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum

Advies BAG Duurzaamheid en betaalbaarheid. Portaal Utrecht. mei 2012 John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 1 BAG Duurzaamheid en betaalbaarheid Portaal Utrecht 1 mei 2012 John van Veen senior adviseur Woonbond Kennis- en centrum Inleiding Op 4 april jongstleden is een groep van veertien huurders van Portaal

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

gelet op de titels 4.1 en 4.2 van de Algemene wet bestuursrecht en artikel 149 van de Gemeentewet; b e s l u i t:

gelet op de titels 4.1 en 4.2 van de Algemene wet bestuursrecht en artikel 149 van de Gemeentewet; b e s l u i t: Gemeente Bloemendaal 2008023905 De raad van de gemeente Bloemendaal; overwegende dat: - de gemeente in mei 2004 een uitvoeringsprogramma klimaatbeleid heeft vastgesteld; - daarin de wens is uitgesproken

Nadere informatie

Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke subsidieverordening stimulering aanschaf zonnepanelen bij particuliere woningen

Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke subsidieverordening stimulering aanschaf zonnepanelen bij particuliere woningen Voorbereidende raadsvergadering: 12 juni 2012 Besluitvormende raadsvergadering: 26 juni 2012 Portefeuillehouder: E. Damen AAN DE GEMEENTERAAD Nummer : 2012/36 Datum : 9 mei 2012 Onderwerp : Tijdelijke

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Voorgestelde beslispunten: 1 Samenvatting van het voorstel. 2 Aanleiding. Openbaar

Raadsvoorstel. Voorgestelde beslispunten: 1 Samenvatting van het voorstel. 2 Aanleiding. Openbaar Raadsvoorstel Openbaar Voorstelnummer : 13RV000052 Onderwerp : Zonnepanelen op het dak van het gemeentehuis Besluit in de raad : 25 september 2013 Portefeuillehouder : Drs. J. Baerends Naam steller : I.I.

Nadere informatie

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1

14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Energie Management Actieplan 2013 14 april 2013 (JF) Energie Management Actieplan 2013 1 Inhoudsopgave 6.1 Reductiedoelstellingen 3 6.2 Plan van aanpak 3 6.3 Samenvatting 6 Energie Management Actieplan

Nadere informatie

Energie Management Actieplan

Energie Management Actieplan Energie Management Actieplan Aannemingsbedrijf K. Dekker B.V. Opgesteld door: Gecontroleerd door: Vrijgave door: D. Blank H. Groenenberg M.J.M. Stoop Versie: augustus 2014 1 Voorwoord In onze missie staat

Nadere informatie

Onderwerp: Verstrekken krediet voor het aanschaffen van zonnepanelen

Onderwerp: Verstrekken krediet voor het aanschaffen van zonnepanelen Raadsvergadering, 10 december 2013 Voorstel aan de Raad Nr.: 20131210 8 RV Agendapunt: 8 Datum: 19 november 2013 Onderwerp: Verstrekken krediet voor het aanschaffen van zonnepanelen Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

Raadsvergadering van 21 januari 2010. Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente. Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING

Raadsvergadering van 21 januari 2010. Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente. Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING RAADSVOORSTEL Agendanummer Raadsvergadering van 21 januari 2010 Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING Naar aanleiding van een motie

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief)

Monitor klimaatbeleid. Gemeente Hunsum (fictief) Inleiding Behaalt uw gemeente de klimaatdoelstellingen? Wilt u weten hoeveel duurzame energie in uw gemeente wordt geproduceerd of energie wordt bespaard? Zoekt u inzicht in welke maatregelen succesvol

Nadere informatie

De strijd voor energiebesparing en vermindering van CO 2 -uitstoot:

De strijd voor energiebesparing en vermindering van CO 2 -uitstoot: Energiebesparing bij de Gemeente Heusden: plan van aanpak Datum: 26 mei 2016 Status: versie 2, definitief De strijd voor energiebesparing en vermindering van CO 2 -uitstoot: De gemeente geeft het voorbeeld,

Nadere informatie

Steller :S. Wind Telefoonnummer ; 0229-252200 Afdeling : Middelen en Beheer - VG Email : s.wind@hoorn.nl Document retour: Nee

Steller :S. Wind Telefoonnummer ; 0229-252200 Afdeling : Middelen en Beheer - VG Email : s.wind@hoorn.nl Document retour: Nee 1 van 5 W- "W" OEMEENTE J ^ Q Q J *! ^ t Zaaknummer MOOISBS Behoort bii opleqqer: 1001958 nr. : Programmabegroting^g R u m e j k e Ordening en Volkshuisvesting Telefoonnummer ; 0229-252200 : Middelen en

Nadere informatie

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding

Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Aanleiding 1 Vraag- en antwoordlijst Windenergie op Goeree-Overflakkee Versie: 25 april 2013 Opgesteld door: Windgroep Goeree-Overflakkee, gemeente Goeree-Overflakkee en provincie Zuid-Holland Aanleiding Waarom zijn

Nadere informatie

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken

TER KENNISNAME. Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken CIE GZ 6 01-2007 TER KENNISNAME AAN Onderwerp : Klimaatbeleid (energiebeleid) de commissie grondgebiedzaken 1 Inleiding In 1997 zijn in Kyoto internationale afspraken gemaakt om tot een reductie van uitstoot

Nadere informatie

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente 3 Doel 1: Een klimaatbestendig en energieneutraal Sliedrecht 4 Mileubeleidsplan en uitvoeringsprogramma 2010-2011 De gemeente vindt duurzaamheid

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen Adviescommissie 4 april 2011 Dagelijks bestuur 13 april 2011 Algemeen bestuur 14 december 2011 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 22 Onderwerp: Groene Energie in Spaarnwoude Het algemeen bestuur besluit: 1.

Nadere informatie

VOORSTEL akkoord gaan met het voorstel tot uitvoering van het amendement revolverend fonds en kennis te nemen van de roadmap. Aan de Gemeenteraad

VOORSTEL akkoord gaan met het voorstel tot uitvoering van het amendement revolverend fonds en kennis te nemen van de roadmap. Aan de Gemeenteraad VERGADERING GEMEENTERAAD d.d. 19 januari 2015 AGENDA NR. 4, Cie S&M 05-01-2015 VOORSTEL akkoord gaan met het voorstel tot uitvoering van het amendement revolverend fonds en kennis te nemen van de roadmap.

Nadere informatie

Per milieuonderwerp is gekozen voor een ambitieniveau. Hierbij gaat het om volgende drie ambitieniveau s:

Per milieuonderwerp is gekozen voor een ambitieniveau. Hierbij gaat het om volgende drie ambitieniveau s: Bijlage 1: Projectenboek 1. Inleiding Voor u ligt bijlage 1 van het milieubeleidsplan, het Projectenboek. In het projectenboek worden de projecten voor het milieubeleid benoemd die in de periode van 2009

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie

Bijlage 5: Provinciale menukaart

Bijlage 5: Provinciale menukaart Bijlage 5: menukaart PROVINCIALE MENUKAART DUURZAME ENERGIE EN ENERGIEBESPARING Aandachtsveld Doelgroep Ambitieniveau Indicator Energie in beleid Hoofdlijnen in omgevingsbeleid (bijvoorbeeld energieparagraaf

Nadere informatie

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst

Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Toelichting energie- en klimaatactieplan Ranst Infomoment Ranst 23 september 2015 20u 1 Ranst timing 1. Voorstelling project aan schepencollege + goedkeuring: 12/2 2. werkgroep energie & klimaat: 19/3

Nadere informatie

CO 2-reductiedoelen en CO 2-reductiemaatregelen

CO 2-reductiedoelen en CO 2-reductiemaatregelen CO 2 -reductiedoelen en reductiemaatregelen Roosendaal, 20-06-2014. Auteur(s): H. Schrauwen, Energie & Technisch adviseur. Geaccordeerd door: M. Soenessardien, Organisatie INHOUDSOPGAVE 1. CO 2 -REDUCTIEBELEID

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015

Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Uitvoeringsprogramma Klimaatbeleid Vaals 2012-2015 Projectcode GEMEENTE 1 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen Doelstelling Het verbeteren van de energieprestatie van gemeentelijke gebouwen door 3%

Nadere informatie

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking

Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Verkoopbaarheid en verhuurbaarheid van vastgoed verhogen door Duurzame Energieopwekking Erik van der Steen HYS legal 1 HYS Legal Inleiding Triodos Bank: Waarom we graag duurzaam vastgoed financieren Jones

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 09 oktober 2014 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl

Energievisie Borne 22 september 2011. Michel Leermakers Linda Rutgers Twence. Co Kuip HVC. www.twence.nl Energievisie Borne 22 september 2011 Michel Leermakers Linda Rutgers Twence Co Kuip HVC Inhoud van vanochtend Gemeente Borne Visie Twence Werkwijze Energievisie Resultaten Huidige energieconsumptie Bronpotentieel

Nadere informatie

Energie Management Actieplan 2015

Energie Management Actieplan 2015 Energie Management Actieplan 2015 Aannemingsbedrijf K. Dekker B.V. Opgesteld door: Gecontroleerd door: Vrijgave door: D. Blank H. Groenenberg A.A. Kirstein Versie: Juni 2015 Energie management actieplan

Nadere informatie

Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas. Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015

Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas. Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015 Realisatie wind-energie in Weert in samenwerking met Nederweert, Leudal en Peel-en Maas Informatiebijeenkomst Commissie Weert, 17 november 2015 1 Inhoud Duurzame energie in Weert POL en samenwerking Uitgangspunt

Nadere informatie

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder

Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder Energie audit verslag Certificering op CO 2 -prestatieladdder CO 2 -prestatieladder Niek Konijn Holding B.V. Niveau 3 Auteur(s): J.N. Bruinsma (Niek Konijn Holding B.V.) M. de Lange (Nedcon Organisatieadvies

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118

Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118 Raadsvergadering d.d. Casenummer R.V. Nummer Raadsvoorstel 2 april 2009 AB09.00204 RV2009-118 Gemeente Bussum Vaststellen Subsidieverordening duurzame energie maatregelen aan bestaande woningen in particulier

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Nr.: 09-65 Onderwerp: Tijdelijke huisvesting Brede School Plantage de Sniep. Diemen, 21 juli 2009

RAADSVOORSTEL. Nr.: 09-65 Onderwerp: Tijdelijke huisvesting Brede School Plantage de Sniep. Diemen, 21 juli 2009 RAADSVOORSTEL Nr.: 09-65 Onderwerp: Tijdelijke huisvesting Brede School Plantage de Sniep Diemen, 21 juli 2009 Aan de gemeenteraad 1. Gevraagd raadsbesluit 1. Kennis te nemen van de uitkomsten van de enquête

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

CO 2 Reductie doelstellingen

CO 2 Reductie doelstellingen CO 2 Reductie doelstellingen Gebr. Griekspoor BV Innovatief Proactief Duurzaam Betrokken Nieuw-Vennep 5 november 2013 Dilia van der Want. Afdeling KAM Akkoord directie: Datum: Handtekening: 0.0 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen

Energieverbruik gemeentelijke gebouwen MILIEUBAROMETER: INDICATORENFICHE ENERGIE 1/2 Samenwerkingsovereenkomst 2008-2013 Milieubarometer: Energieverbruik gemeentelijke gebouwen Indicatorgegevens Naam Definitie Meeteenheid Energieverbruik gemeentelijke

Nadere informatie

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013

Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Compensatie CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie Den Haag over 2013 Inhoud 1 Aanleiding 1 2 Werkwijze 2 2.1. Bronnen 2 2.2. Kentallen 2 3 CO 2 -emissie gemeentelijke organisatie 3 4 Ontwikkeling 5 5

Nadere informatie

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot

De maatregelen bestaan in hoofdlijnen uit: Betrekken medewerkers bij reduceren energieverbruik en reduceren CO2-uitstoot Beleidsverklaring Co2 Deze beleidsverklaring met betrekking tot de CO2 uitstoot is onderdeel van het door M, van der Spek Hoveniersbedrijf B.V. gevoerde milieubeleid. M. van der Spek Hoveniersbedrijf B.V.

Nadere informatie

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015

DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 DE OPMAAK VAN EEN SEAP VOOR DE GEMEENTE KLUISBERGEN KLIMAATTEAM 1 12.10.2015 Agenda Welkom door de Schepen Lode Dekimpe Inleiding SEAP door Kim Rienckens (provincie Oost-Vlaanderen) Nulmeting en uitdagingen

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen

Initiatiefvoorstel. Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Onderwerp Duurzaam (Ver)Bouwen Initiatiefvoorstel Tenda Hoffmans. (Groen Links), Jan de Ridder (PvdA) E-mail: J.A.deRidder@uva.nl Bestuurlijke context Eind 2005 is er door de raad aan de hand van een nota

Nadere informatie

Document: Energiemanagementplan

Document: Energiemanagementplan Energiemanagementplan Certificering op CO2-prestatieladder CO 2 -prestatieladder Niveau 3 Auteur(s): De heer W. de Vries De heer H. Kosse 26 juni 2014 Definitief rapport Inhoudsopgave: blz. 1. Inleiding

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep

3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep 3.B.1 Energiereductieprogramma 2014 ten behoeve van de CO2 -Prestatieladder Hollandridderkerk Groep Documentnummer Versienummer Datum Status EnRP2014 14.02 24 april 2014 Gereed Opgesteld door: M. Waarts

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 Aannemings- en wegenbouwbedrijf Verdam B.V. Auteur(s): Dhr. S. van Dam,

Nadere informatie

Bijlage 2: context, achtergrond en beleidsafwegingen energiebeleid 2012

Bijlage 2: context, achtergrond en beleidsafwegingen energiebeleid 2012 Bijlage 2: context, achtergrond en beleidsafwegingen energiebeleid 2012 Inhoud 1 Huidig energiebeleid... 1 2 Nieuwe ontwikkelingen: Energiedoelstellingen Klimaatakkoord... 2 3 Afwegingen beleidskeuzes

Nadere informatie

CO2-Reductieplan. Klaver Infratechniek B.V. Techniek voor en door de mens. Versie 1.1 28 november 2011

CO2-Reductieplan. Klaver Infratechniek B.V. Techniek voor en door de mens. Versie 1.1 28 november 2011 CO2-Reductieplan Klaver Infratechniek B.V. Versie 1.1 28 november 2011 Techniek voor en door de mens Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Energie en CO2 Reductie scope 1... 4 1.1 Wagenpark en brandstof... 4

Nadere informatie

Werkgroep Duurzame Energie

Werkgroep Duurzame Energie AANLEIDING Tijdens de raadsvergadering van 7 juni 2011 heeft de gemeenteraad raadsbreed een motie aangenomen, waarin het college wordt opgedragen een raadsconferentie te organiseren over de mogelijkheid

Nadere informatie

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel

Brugge. 3 juni 2015. Kris Van Dijck Burgemeester Dessel Brugge 3 juni 2015 Kris Van Dijck Burgemeester Dessel 9.500 inwoners 27 km² Landelijk maar Nucleaire industrie Opslag nucleair afval Witzand winning Sportgemeente Dessel en Witgoor Sport BMX Sportpark

Nadere informatie

Energieambities in strategisch voorraadbeleid

Energieambities in strategisch voorraadbeleid TEN KROODE & VAN ZEE ORGANISATIE-ADVISEURS Energieambities in strategisch voorraadbeleid Artikel 090.003 12 februari 2008 In opdracht van SenterNovem Ten Kroode & Van Zee, organisatie-adviseurs www.tkvz.nl

Nadere informatie

Energie management actieplan

Energie management actieplan Energie management actieplan Conform 3.B.2 Op basis van de internationale norm ISO 50001 4.4.3, 4.4.4, 4.4.5, 4.4.6, 4.6.1 en 4.6.4 A.N. van Impelen en Zonen Werkhoven B.V. Auteur(s): Dhr. A.E.N. van Impelen,

Nadere informatie

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013

1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 1 e Monitor Energie Besparen Gooi en Vecht Resultaten op 31 december 2013 Inleiding Het doel van het project Energie Besparen Gooi en Vecht is om in drie jaar tijd 4.000 woningen te verduurzamen. Onder

Nadere informatie

Raadsvoorstel Agendanr. :

Raadsvoorstel Agendanr. : Raadsvoorstel Agendanr. : Onderwerp: Revolving fund sportverenigingen - Evaluatie en Vervolg Reg.nr. : 3803259 B&W verg. : 20 mei 2014 Commissie : Cie_verg. : Raadsverg. : 24 juni 2014 1) Status Op grond

Nadere informatie

7-PUNTENPLAN 2013-2014

7-PUNTENPLAN 2013-2014 7-PUNTENPLAN 2013-2014 oplegger bij het meerjarig actieplan DUURZAME WADDENEILANDEN OP WEG NAAR EEN ENERGIEKE TOEKOMST IN 2020 1 1. Inleiding Dit 7-punten plan is een oplegger bij het meerjarig actieplan

Nadere informatie

CO 2 - en energiereductiedoelstellingen 2013-2014 Alfen B.V. Auteur: H. van der Vlugt Versie: 1.1 Datum: 26-mei-2014 Doc.nr: Red1314 Alfen B.V. CO 2-reductierapport 2013-2014 Doc. nr. Red1314 26-mei-2014

Nadere informatie

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager

Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Zonder investeren besparen 10 tips en vragen voor de facilitair manager Als facilitair manager bent u verantwoordelijk voor de huisvesting. Daarmee ook voor het energiegebruik van de huisvesting. In deze

Nadere informatie

Resultaten Enquête Duurzame Energie Metslawier

Resultaten Enquête Duurzame Energie Metslawier Inleiding: Begin mei 23 is door Dorpsbelang Metslawier/DOM Metslawier een enquête huis aan huis verspreid. Doel van deze enquête is het inzichtelijk maken van de vraag van dorpsbewoners naar middelen om

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

Raadsvoorstel Zaak : 00469619

Raadsvoorstel Zaak : 00469619 Zaak : 00469619 Onderwerp Portefeuillehouder Dhr. dr. M.G.M. van der Poel Datum raadsvergadering 12 juli 2016 Samenvatting Hierbij treft u het plan van aanpak aan voor het streven naar de doelstelling

Nadere informatie

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016

Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden. 11 februari 2016 Duurzaamheidsonderzoek en subsidiescan Combibad De Vliet te Leiden 11 februari 2016 1 Managementsamenvatting Inleiding De gemeente Leiden heeft in haar duurzaamheidsambitie doelen gesteld voor de korte

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 7 Onderwerp: Meerjarenprogramma Duurzaamheid 2014-2015 Datum: 12 november 2013 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek

Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Raadsvergadering, 22 april 2008 Voorstel aan de Raad Nr: 228 Agendapunt: 6 Datum: 9 april 2008 Onderwerp: Onderzoek naar de overschrijding van de raming Brandweerkazerne Cothen-Langbroek Onderdeel raadsprogramma:

Nadere informatie

3.B.1 Energiereductieprogramma 2012 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep

3.B.1 Energiereductieprogramma 2012 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder. Hollandridderkerk Groep 3.B.1 Energiereductieprogramma 2012 ten behoeve van de CO 2 -Prestatieladder Hollandridderkerk Groep Documentnummer Versienummer Datum Status EnRP2012 12.04 3 september 2012 Gereed Opgesteld door: M. Waarts

Nadere informatie