Osteopathische geneeskunde. De lever en de galblaas. Luc Peeters & Grégoire Lason

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Osteopathische geneeskunde. De lever en de galblaas. Luc Peeters & Grégoire Lason"

Transcriptie

1 Osteopathische geneeskunde De lever en de galblaas Luc Peeters & Grégoire Lason

2 De lever en de galblaas Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Contact: Osteo 2000, Kleindokkaai 3-5, B 9000 Gent, België Mail: Web: en Tel: Fax: ISBN: The International Academy of Osteopathy I.A.O. 2

3 Inhoud Inhoud Inleiding Anatomie Ligging en belangrijkste anatomische gegevens Boven- of diaframatische zijde Onderzijde Achterzijde Voorboord Fysiologische fixaties van de lever Doorbloeding van de lever Mobiliteit Innervatie Fysiologie Functies van de lever Gal Cholesterol Anamnese en fysische diagnostiek Levercirrhose Geelzucht Leverkanker Metabool syndroom Leververvetting (steatose-lipidosis) Hepatitis Hepatitis A Hepatitis C Hepatitis D Hepatitis E Hepatitis G Auto-immuun hepatitis Portale hypertensie Galstenen Galblaas ontsteking Ziekte van Wilson Functionele levercongestie Leverptose Klinische diagnostiek Palpatie Palpatie van de lever en verwante structuren Palpatie van de oorsprong van het lig. phrenicocolicum dextra

4 Palpatie van het lig. triangulare sinistra Palpatie van de sfincter van Oddi Mobiliteitstesten Mobiliteitstest van de onderste ribben in het frontale vlak Mobiliteitstest van de onderste ribben in het sagitale vlak Mobiliteitstest van de onderste ribben in het horizontale vlak Rebound test op de onderste ribben Test van het omentum minus Osteopathische technieken Algemene opmerking bij het mobiliseren van de ribben Mobilisatie van de ribben in het frontale vlak Mobilisatie van de ribben in het sagitale vlak Mobilisatie van de ribben in het horizontale vlak Heffen van de lever bij ptose Heffen van de lever bij ptose Rek van het omentum minus Rek van het omentum minus in stand Rek van het omentum minus in lig Fricties op de sfincter van Oddi Rek van het duodenum Decongestie van de linker lever Drainage van de lever in zit Drainage van de lever in ruglig Drainage van de lever in ruglig Drainage van de lever in zijlig Drainage van de galblaas Ontspanning van het lever gebied Ontspanning gebied van de sfincter van Oddi Ontspanning van het galblaas gebied Neurolymfatische reflexpunten Bibliografie Over de auteurs Dankwoord Viscerale osteopathie Inleiding Bewegingsfysiologie De bewegingen van het musculoskeletale systeem De bewegingen van het viscerale systeem Het diafragma Het hart De peristaltiek Viscerale interacties

5 Algemeen Verbindingen Glijvlakken Ligamentair ophangsysteem of beschotten De meso s De omenta Het turgoreffect en de intracavitaire drukken Bewegingsverliezen Disfuncties van het diafragma Verklevingen Retracties Trofische veranderingen Congestie of abnormale zwelling Posturale afwijkingen Viscerale bewegingsverliezen Viscerale hypermobiliteit Osteopathisch visceraal onderzoek Bibliografie bij viscerale osteopathie Gebruikte afkortingen Gebruikte begrippen Alle video s

6 1. Inleiding De lever is een orgaan dat vaak door de osteopaat in disfunctie gevonden wordt. Hij vindt dan een somatische disfunctie ter hoogte van T 6-9, een hoogstand van het diafragma en een duidelijk verhoogde weerstand bij het palperen van de lever. De lever is de poort voor alle mogelijke voedingsmiddelen naar het lichaam toe. Leverdisfuncties geven vaak klachten die men niet onmiddellijk aan de lever associeert maar waarop de lever een duidelijke invloed heeft. Leverdisfuncties hebben een negatieve actie op de vertering, op het energiehuishouden van het lichaam, op de circulatie, op de ademhaling via het diafragma en op verschillende hormonale functies. Het osteopatisch behandelen van leverdisfuncties kan niet door enkel het orgaan of zijn segment te behandelen omdat de samenwerking op mechanisch, vasculair, neurologisch en metabool vlak met andere organen en structuren te belangrijk en te bepalend is. Voor wie niet vertrouwd is met de osteopathische viscerale aanpak verwijzen we naar hoofdstuk 12 achteraan dit e-book. 6

7 2. Anatomie (Daley et Agur 2004, Netter 2003, Sobotta 2001, Tortora et Grabowski 2000) 2.1. Ligging en belangrijkste anatomische gegevens De vorm van de lever kan vergeleken worden met de bovenste helft van een horizontaal liggend ei met grote rechter extremiteit, transversaal verlengd onder het diafragma, maar naar voor ten opzichte van het posterior plan. De kleur is roodbruin, de samenstelling is vast en stevig en het friabel leverparenchym wordt omringd door een dunne fibreuze capsula, de tunica fibrosa hepatis of de capsula van Glisson. De afmetingen bij de volwassenen zijn ongeveer (Afbeelding 2): Lengte 28 cm. Breedte 15 cm. Dikte 8 cm in het rechter deel. Het gewicht van de lever (Afbeelding 2) bedraagt bij de levende mens (gevuld met bloed) 2300 à 2400 gr. De lever kan 500 á 900 gr bloed bevatten, en zijn inwendige temperatuur is meestal hoger dan deze van de omliggende organen. In sommige hepatische venen kan de temperatuur + 40 bereiken. De lever bezet de totaliteit van de rechter regio hypochondrica en ligt boven het mesocolon in het abdomen. De lever past op de onderzijde van de rechter diafragmakoepel, zijn linker extremiteit is smaller, gaat over de middenlijn en kruist de voorzijde van de slokdarm, is in contact met de inferiorzijde van het diafragma en maakt soms contact met de milt. Langs achter is hij in contact met het posteriorplan en hecht vast aan de vena cava inferior, hangt over de pyleroduodenale regio en de rechter extremiteit van de pancreas. De lever is zowel een thoracaal als een abdominaal orgaan. De superior projectie geeft een concave lijn naar boven, die de 5 de rechter intercostale ruimte bereikt op de tepellijn, en langs de linker zijde de 6 de intercostale ruimte (Afbeelding 9). Beneden gaat de voorboord van de lever schuin naar boven en naar binnen langs de ribboord, waaronder hij palpabel is bij diepe inspiratie, dan kruist hij de fossa epigastrica volgens een lijn gaande van het 9 de rechter ribkraakbeen naar het 8 ste linker ribkraakbeen. De vertebrale verhoudingen zijn gelegen langs achter en langs boven tussen T 8 -T 9, en langs onder ter hoogte van T 12, dit voor de rechterzijde (Afbeelding 9). 7

8 De galblaas (Afbeelding 3, 4, 5, 7 en 8) bevindt zich op de umbilico-medioclaviculaire lijn of umbilico-tepellijn, op de plaats waar de m. rectus abdominis kruist met de 10 de rechter rib. De ductus choledocus is meer naar achter en binnen gelegen Boven- of diaframatische zijde (Afbeelding 1) Deze is glad en convex in voor-achterwaartse zin. Ze is breed in haar rechter en smal in haar linker gedeelte. De lever is bedekt door het peritoneum visceralis en vertoont bij de unie van zijn rechter 2/3 en linker 1/3 gedeelte de insertie van het ligamentum falciforme hepatis. Het is een sagittale peritoneale plooi welke de convexe bovenzijde van de lever verbindt met het diafragma en met de anterior wand. Zij vervoegt langs achter het ligamentum coronarium welke een T vormt, waarvan de verticale tak bestaat uit het ligamentum falciforme en de horizontale uit het ligamentum coronarium. Tussen de beide bladen loopt het ligamentum teres (Afbeelding 3 en 5), een relikwaat van de vena umbilicalis met fixatie op de posterior zijde van de umbilicus. Afbeelding 1 - Boven- of diafragmatische zijde van de lever 8

9 Afbeelding 2 - Boven- of diafragmatische zijde van de lever Onderzijde De onderzijde is schuin naar beneden en naar voor georiënteerd en heeft in haar geheel de vorm van een trapezium met grote basis rechts. Ze vertoont een incisura in de vorm van een H gevormd door: Een dwarsverbinding = porta hepatis (hierin verdelen zich de elementen van het infra-hepatische pediculus, namelijk de vena portae, de arteria hepatica en de galwegen). De rechter incisura of fossa vesicae felleae, is een brede goot met in zijn voorste gedeelte het bed voor de galblaas of fovea vesicae felleae. De linker incisura of fossa ligamentum teretis of incisura ombilicale, is smal en dieper. De linker sagittale groef bevat vooral de resten van foetale vaten, vooraan het lig. teres hepatis (restant van de navelvenen), achteraan het lig. venosum (restant van de ductus venosus). 9

10 3. Mobiliteit De lever ondergaat passief de bewegingen van het diafragma (Afbeelding 16). In het frontaal vlak De beweging van het diafragma bij inademing is van boven naar onder en van achter naar voor. Het centrum tendineum van het diafragma daalt minder dan de laterale delen. De lever volgt deze diafragmale beweging: m.a.w. zal de lever tijdens de inademing (in het begin) in zijn totaliteit dalen. Wat verder in de beweging zal de rechter kwab van de lever nog verder dalen in vgl. met de linker kwab (cfr. centrum tendineum daalt minder). De lever doet a.h.w. een lateroflexie naar rechts rond een dorso-ventrale as die loopt door het linker lig. triangulare. De beweging van de onderste ribben tijdens de inademing is naar boven en lateraal. Tijdens deze inademing gaat de lever echter naar mediaal. In het sagittaal vlak Op het einde van de inspiratie doet de lever een rotatie in het sagitaal vlak naar voor. De antero-inferior zijde van de lever gaat m.a.w. naar onder en achter. De bewegingsas verloopt laterolateraal, beide liga. triangulares met elkaar verbindend. Men noemt daarom deze as ook de bi-triangulaire as. In het horizontaal vlak Tijdens de inspiratie treedt een geringe rotatie op van de lever: de externe boord van de lever gaat van achter naar voor en van rechts naar links. Bij uitademing keert de lever terug in omgekeerde richting. 25

11 Afbeelding 16 - Mobiliteit van de lever bij inademing 26

12 4. Innervatie (Friedman et al 1996, Gardemann et al 1987, Gardemann et al 1992, Koepchen 1986, Nijima 1977, Royden 2005, Staines 2006, Walton 1989, Wilkinson 1993) De innervatie van de lever is zowel parasympathisch (vanuit OAA), n. vagus als orthosympathisch (segment T 6-9 ). Het functioneren van de lever wordt bepaald door substraatconcentraties in het bloed, door circulerende hormonen, de biomatrix en het neurovegetatieve systeem. Stimulatie van de orthosympathicus naar de lever toe verhoogt de afgave van glucose, uraat en lactaat. Het vermindert de ketogenese, de amoniak opname en de afvoer van gal door de galwegen. Het veroorzaakt een overflow van noradrenaline in de v. hepatica. Orthosympathische stimulatie vermindert de bloed flow in de lever en sluit de sinusoïden in het leverweefsel. Stimulatie van de parasympathicus veroorzaakt heropening van de sinusoïden in de lever. De acties van het sympathische zenuwstelsel worden gemoduleerd door de hormonen glucagon, insuline, adrenaline, noradrenaline, vasopressine en angiotensine. Voor de osteopaat betekent dit dat men de behandeling van de lever niet enkel neurologisch kan zien maar dat men tevens rekening moet houden met de hormoonproducerende organen zoals de bijnieren, pancreas en nieren alsook met de voeding. Enkel een lever behandelen is dus nooit opportuun. Lokale mechanische stimulatie (zoals osteopaten waarschijnlijk doen bij de viscerale technieken op lever en omentum minus) veroorzaakt een verhoging van de glucose en lactaat output. Dit werkt haemodynamisch. We weten ook dat de lever het enige orgaan is dat glucose produceert om energie aan de spieren te leveren. Hierdoor kunnen we begrijpen dat levercongestie of leveraandoeningen spierverzwakking veroorzaken. Electrische stimulatie van de ventromediale hypothalamus nucleus (VMH) (orthosympathisch) veroorzaakt glycogenolysis in de lever en een elektrische stimulatie van de laterale hypothalamische nucleus (LH) (n. vagus-parasympathisch) veroorzaakt glycogenesis. Uiteraard wordt dit glycolyse-glycogenese mechanisme eveneens gestuurd door de hoeveelheid insuline in het bloed. De orthosympathicus werkt ook als regulerend centrum voor de lipolyse in vetweefsel (adipeus weefsel) via de sympathische innervatie van vooral bruin adipeus vetweefsel. Zowel de opbouw als de afbraak van het vetweefsel wordt gestimuleerd 27

13 door de orthosympathicus. Dit gebeurt enkel voor het bruine vetweefsel en niet voor het wit vetweefsel. Het behandelen van adipositas via de stimulatie van de orthosympathicus (via osteopathische behandelingen en sportieve activiteit) moet dus samengaan met verminderde vetinname en verhoogde activiteit. De parasympathicus speelt geen rol in het metabolisme van het vetweefsel. Het stimuleren van beide, ortho- en parasympathicus verhoogt de leverregeneratie na bijvoorbeeld resectie van een leverdeel. De afferentie vanuit de lever verloop via de n. vagus: sensoren in de lever detecteren veranderingen in de hepatocellulaire energiestatus en geven deze informatie verder via de n. vagus naar het hongercentrum (Langhans 1998). Drukreceptoren in de v. portae en in de lever zelf rapporteren de drukken aan het centrale zenuwstelsel. Ook manuele druk op de galblaas zorgt voor deze afferentie en heeft waarschijnlijk een bloeddruk regulerend effect. De contractiliteit van de lever bestaat uit de mogelijke diameter wijziging van de arteriën in de lever onder invloed van de orthosympathicus. Recent werd ontdekt dat er ook speciale contractiele endotheliale cellen gevonden werden in de sinusoïden van de lever. Zij regelen de lokale microcirculatie. Hoe meer de lever trofisch verandert, hoe slechter dit systeem functioneert. Referred pain vanuit lever en galblaas (Afbeelding 17) vindt men ter hoogte van de rechter schouder en nek. Ook de regio tussen navel-processus xyphoideus en de tiende rib komt vaak voor als referred pain gebied. 28

14 5. Fysiologie (Berg et al 2002, Ganong 2005, Gray 2000, Guyton et Hall 2005, Marieb 1988, Shimazu 1981, Tortora et Grabowski 2000) 5.1. Functies van de lever Metabole functie (Walther 2003) Synthese De lever produceert proteïnes en geeft ze af aan het bloed: Hemostase en fibrinolyse elementen: o Bijna alle proteïnes die het coagulatieproces stimuleren. o De inhibitoren van de coagulatie. o Fibrinolyse stimulerende proteïnes. o Fibrinolyse inhiberende proteïnes. «Carrier» proteïnes: o Albumine, drager van thyroid- en andere hormonen, vooral de vetoplosbare, vetzuren, bilirubine, geneesmiddelen en Ca 2+ en regelaar van de osmotische druk. o Ceruloplasmine, drager van koper. o Transcortine, drager van cortisol, aldosterone en progesterone. o Haptoglobine, drager van vrij hemoglobine, afgegeven door de erythrocyten. o Hemopexine, drager van hemoglobine. o IGF bindend proteïne, drager van de insuline achtige groeifactor 1. o Retinol bindende proteïne, drager van retinol. o Sexhormoon bindende globuline, drager van testosterone en oestradiol. o Thyroxine bindende globuline, drager van het thyroid hormoon thyroxine (T4) en triiodothyronine (T3). o Transthyretine, drager van het thyroid hormoon thyroxine (T4). o Transferrine, drager van ijzerionen. o Vitamine D bindende proteïne, drager van vitamine D. Hormonen: o Insuline achtige groeifactor 1, hormoon dat een belangrijke rol speelt in de groei van het kind en dat op volwassen leeftijd nog steeds actief is met een anabool effect. o Thrombopoietine, hormoon dat een rol speelt in de productie van thrombocyten in het beenmerg. 31

15 Prehormonen: o Angiotensinogeen, dat kan omgevormd worden tot angiotensine (vasoconstrictor en geeft aldosterone vrij): bloeddruk verhogend. o Apolipoproteïnes: vetbindende proteïnes om het vet doorheen de bloedstroom te voeren. De lever speelt een belangrijk rol in het koolhydratenmechanisme: Gluconeogenesis (synthese van glucose vanuit bepaalde aminozuren, melkzuur of glycerine). Glycogenolysis (afbraak van glycogeen in glucose) gestimuleerd door activiteit, honger of koorts. Glycogenesis (vorming van glycogeen vanuit glucose) (net zoals spierweefsel dit kan doen). De voornaamste bron van koolhydraten uit de voeding is zetmeel uit planten. Dit wordt aangevuld door een kleine hoeveelheid glycogeen uit dierlijke voeding, dissacharides zoals sucrose (geraffineerde suiker) en lactose (uit melk). Deze producten worden verteerd in de darmen tot monosaccharides die naar de lever getransporteerd worden. De lever zet ze om in glucose. Glucose ondergaat drie mogelijke transformaties: o Het wordt gecataboliseerd tot adenosine trifosfaat (ATP) leverancier van energie. Dit gebeurt in de meeste lichaamsweefsels (vooral in de hersenen, spieren en nieren). o Het wordt opgeslagen als glycogeen in spieren (ongeveer 400 g) en lever (ongeveer 100 g). De omzetting van glycogeen tot glucose gebeurt onder invloed van het hormoon glucagon (productie in pancreas en doelorgaan lever), het hormoon adrenaline (productie bijnieren en doelorgaan spieren) en het hormoon insuline (productie pancreas en doelorganen lever en spieren). o Het wordt omgezet in vetzuren en in het vetweefsel gestockeerd als triglycerides. 32

16 Hormonen Bron Doelorgaan Actie Glucagon Pancreas Lever Stimuleert glycogeen afbraak Adrenaline Bijnieren Spieren Stimuleert glycogeen afbraak Insuline Pancreas Lever en spieren Stimuleert glycogeen synthese De regeling van het koolhydratenmechanisme in het lichaam is van uitzonderlijk belang: Een 50% vermindering in de bloedsuikerspiegel leidt tot duizeligheid, misselijkheid en eventueel bewustzijnsverlies. Hersenen, ruggemerg en de retina hebben een constante aanvoer van glucose nodig. Deze weefsels hebben geen stockage van glycogeen. Een gebrek aan glucose beschadigt deze weefsels snel. De bloed-hersen barrière (gliacellen) zetten glucose om tot melkzuur dat de hersenen gebruiken als energieleverancier. Uithongeren tast de hersenen en het zenuwstelsel aan. 33

17 7. Klinische diagnostiek 7.1. Palpatie Palpatie van de lever en verwante structuren De gemakkelijkste manier om de lever te palperen en te testen op mobiliteit is met de patiënt in zit. De osteopaat staat achter de patiënt en plaatst de handen onder de rechter diafragmakoepel. Hij/zij palpeert de rechter lever. Normaal: het leverweefsel is niet pijnlijk bij normale palpatie en voelt soepel en glad aan. Pathologisch: klein en hard + ascitis = levercirrhosis (+ bijkomende symptomen). Pathologisch: pijnlijk = ontsteking. Pathologisch: niet pijnlijk maar onregelmatig: mogelijks tumoren of trofische veranderingen. Pathologisch: gezwollen in het achterste deel = veneuze congestie. Pathologisch: volledig gezwollen, vet aanvoelen en samengaande met bevinding galblaas = voedings levercongestie (vervetting). Hij/zij palpeert de linker lever (links naast de middellijn en erg anterior). Normaal: het linker lever weefsel voelt wat stugger aan dan de rechter zijde en is niet pijnlijk of gezwollen. Pathologisch: pijnlijk soms ook gezwollen = intoxicatie, ontsteking. Hij/zij palpeert de anterior boord van de lever. Normaal: relatief scherp en niet pijnlijk. Pathologisch: de scherpte van de boord is verdwenen bij levercongestie. Hij/zij palpeert het omentum minus, rechts van de middellijn en naar posterior. Normaal: duidelijk te voelen weerstand, niet pijnlijk bij normale palpatie. Pathologisch: te hoge weerstand maar geen pijn = retractie. Pathologisch: zeer pijnlijk = ontsteking van de galwegen of spasme. 62

18 Hij/zij palpeert de galblaas, gelegen aan de onderzijde van de rechter lever. Normaal: licht gevoelig, vooral voor de maaltijd. Pathologisch: zeer pijnlijk en gevuld aanvoelen (samengaande met pijnlijke sfincter van Oddi en galwegen) = congestie van de galblaas en de galwegen. Pathologisch: zeer pijnlijk en gezwollen aanvoelen: dit kan een emotioneel probleem zijn. Hij/zij palpeert in de richting van het ligamentum triangulare dextra: zeer moeilijk. Normaal niet voelbaar. Pathologisch: pijnlijke regio maar zonder dat men de structuur zelf goed kan voelen. De oorzaak is meestal congestie van de lever. Hij/zij palpeert in de richting van het ligamentum triangulare sinistra: te vinden aan de linker top van de linker lever. Normaal: geen pijn en moeilijk te palperen. Pathologisch: pijnlijk, vooral te wijten aan levercongestie of ptose. Video 1 - Palpatie van de lever en verwante structuren 63

19 8. Osteopathische technieken 8.1. Algemene opmerking bij het mobiliseren van de ribben Een niet elastische thorax zal de cardiale outflow verminderen. Niet enkel in rust maar ook bij inspanning. Het slagvolume van het hart daalt en de longen vertonen een verminderde vitale capaciteit. Bij inspanning zal het hartritme stijgen maar dit is niet voldoende om de vermindering van het slagvolume te compenseren. De bloeddruk zal snel stijgen. De druk in de maag verhoogt sterk. (Miller et al 2002) Voor de conditie van het hart en de circulatie in het algemeen is dan ook een goede mobiliteit van de thorax essentieel. Een slecht elastische thorax zal de diafragmale pomp functie remmen. Via de onderste ribbben heeft men een mechanisch effect op de segmenten T Mobilisatie van de ribben in het frontale vlak De patiënt is in zit met de thorax opgericht. De osteopaat omvat met beide handen de onderste ribben lateraal en heft deze naar craniaal tijdens de inademing en naar caudaal tijdens de uitademing. Tijdens de inademing wordt de thoracale wervelkolom eerder naar extensie gevoerd en tijdens de uitademing naar flexie. De moeilijke bewegingsrichting wordt gemobiliseerd. Mobiliseren naar craniaal doet hij best tijdens de inademing en mobiliseren naar caudaal best tijdens de uitademing. Video 10 - Mobilisatie van de ribben in het frontale vlak 69

20 10. Over de auteurs Grégoire Lason Luc Peeters Gent (B), Terhagen (B), Beide auteurs zijn houder van het universitair diploma Master of Science in Osteopathie University of Applied Sciences en zijn actief in de verspreiding en de academisering van de osteopathie in Europa. In 1987 richtten zij The International Academy of Osteopathy (IAO) op, waarvan zij de directeurs zijn. De IAO is al jaren het grootste opleidingsinstituut voor osteopathie in Europa. Beide osteopaten zijn lid van diverse organisaties die streven naar de verdere ontwikkeling van de osteopathie zoals the American Academy of Osteopathy (AAO), the International Osteopathic Alliance (IOA), the World Osteopathic Health Organisation (WOHO), etc. Met deze osteopathische encyclopedie willen zij onder meer aantonen dat het osteopathisch onderzoek en de osteopathische behandeling van iedere patiënt gebaseerd is op de integratie van drie grote systemen: het musculoskeletale, het viscerale en het craniosacrale systeem. 88

21 Dit e-book is een realisatie van Osteo 2000 bvba. Indien u interesse heeft in het publiceren van een e-book of indien u vragen of suggesties heeft, kan u ons steeds contacteren. Mail: Fax: Tel: Web Osteopedia: Web The International Academy of Osteopathy IAO: 103

Osteopathische geneeskunde. De milt. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische geneeskunde. De milt. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische geneeskunde De milt Luc Peeters & Grégoire Lason De milt Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Demo. De osteopathische encyclopedie. The International Academy of Osteopathy I.A.O. Geachte mevrouw, mijnheer,

Demo. De osteopathische encyclopedie. The International Academy of Osteopathy I.A.O. Geachte mevrouw, mijnheer, Demo Geachte mevrouw, mijnheer, Dank u wel voor de interesse die u voor dit e-book betoont! De osteopathische encyclopedie Deze demo bestaat uit een willekeurig aantal gekozen pagina s uit het e-book De

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De nieren en de bijnieren. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische geneeskunde. De nieren en de bijnieren. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische geneeskunde De nieren en de bijnieren Grégoire Lason & Luc Peeters De nieren en de bijnieren Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De blaas en de prostaat. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische geneeskunde. De blaas en de prostaat. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische geneeskunde De blaas en de prostaat Luc Peeters & Grégoire Lason De blaas en de prostaat Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden

Nadere informatie

Demo. De osteopathische encyclopedie. The International Academy of Osteopathy I.A.O. Geachte mevrouw, mijnheer,

Demo. De osteopathische encyclopedie. The International Academy of Osteopathy I.A.O. Geachte mevrouw, mijnheer, Demo Geachte mevrouw, mijnheer, Dank u wel voor de interesse die u voor dit e-book betoont! De osteopathische encyclopedie Deze demo bestaat uit een willekeurig aantal gekozen pagina s uit het e-book De

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. Het hart. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische geneeskunde. Het hart. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische geneeskunde Het hart Luc Peeters & Grégoire Lason Het hart Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. Het intestinum. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische geneeskunde. Het intestinum. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische geneeskunde Het intestinum Grégoire Lason & Luc Peeters Het intestinum Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De oesofagus en de maag. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische geneeskunde. De oesofagus en de maag. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische geneeskunde De oesofagus en de maag Luc Peeters & Grégoire Lason De oesofagus en de maag Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De pancreas. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische geneeskunde. De pancreas. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische geneeskunde De pancreas Grégoire Lason & Luc Peeters De pancreas Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Osteopathische Geneeskunde. De thoracale wervelkolom en de ribben. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische Geneeskunde. De thoracale wervelkolom en de ribben. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische Geneeskunde De thoracale wervelkolom en de ribben Luc Peeters & Grégoire Lason De thoracale wervelkolom en de ribben Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets

Nadere informatie

Theorie-examen Fysiologie april 2009

Theorie-examen Fysiologie april 2009 Theorie-examen Fysiologie april 2009 1. Wat is, uiteindelijk, de beperkende factor bij inspanning? A. Het ademminuutvolume. B. Het hartminuutvolume. C. De vitale capaciteit. 2. Hoe kan het lichaam in totaal

Nadere informatie

C u r r i c u l u m m o d u l a i r e o p l e i d i n g

C u r r i c u l u m m o d u l a i r e o p l e i d i n g C u r r i c u l u m m o d u l a i r e o p l e i d i n g 1. Indeling van de onderwerpen Jaar Module 1 Module 2 Module 3 Module 4 1 Osteopathische principes en het iliosacrale gewricht De heup en de knie

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De longen en het diafragma. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische geneeskunde. De longen en het diafragma. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische geneeskunde De longen en het diafragma Grégoire Lason & Luc Peeters De longen en het diafragma Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag

Nadere informatie

Osteopathische Geneeskunde. Integratie en toegepaste principes in de osteopathie. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische Geneeskunde. Integratie en toegepaste principes in de osteopathie. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische Geneeskunde Integratie en toegepaste principes in de osteopathie Luc Peeters & Grégoire Lason Integratie en toegepaste principes in de osteopathie Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De uterus en de ovaria. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische geneeskunde. De uterus en de ovaria. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische geneeskunde De uterus en de ovaria Grégoire Lason & Luc Peeters De uterus en de ovaria Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De schildklier. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische geneeskunde. De schildklier. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische geneeskunde De schildklier Grégoire Lason & Luc Peeters De schildklier Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of

Nadere informatie

Les 8 Spijsvertering 3. Vertering vetten vervolg en resorptie water en zouten. Resorptie zouten uit darm

Les 8 Spijsvertering 3. Vertering vetten vervolg en resorptie water en zouten. Resorptie zouten uit darm Les 8 Spijsvertering 3 Vertering, resorptie water en zouten, lever, enterohepatische kringloop, opname geneesmiddelen ANZN 1e leerjaar - Les 8 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Vertering vetten vervolg

Nadere informatie

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Ipsen Endocrinologie Increlex (injectie met mecasermine [rdna-herkomst]) Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Voorlichtingsfolder zoals beschreven

Nadere informatie

SEO. Beelden op te slaan voor SEO protocol 2.0

SEO. Beelden op te slaan voor SEO protocol 2.0 SEO Beelden op te slaan voor SEO protocol 2.0 beeldkwaliteit het logboek bestaat grotendeels uit optimale beelden, het is niet de verwachting dat deze kwaliteit van de beelden bij iedere zwangere te bereiken

Nadere informatie

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden

1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden Paragraaf 5.1 1. Een orgaan waarbij stoffen vanuit het interne milieu naar het externe milieu gebracht worden 2. a) Huid, longen, nieren en lever b) Water c) Huid: zouten, Longen: CO 2, Nieren: Ureum,

Nadere informatie

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen

Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Ipsen Endocrinologie Increlex (injectie met mecasermine [rdna-herkomst]) Patiënteninformatie over ernstige primaire IGF-1-deficiëntie en hoe Increlex daarbij kan helpen Voorlichtingsfolder zoals beschreven

Nadere informatie

Anatomie / fysiologie Circulatie. Stellingen n.a.v. vorig college. Stellingen, vervolg. Bloeddruk

Anatomie / fysiologie Circulatie. Stellingen n.a.v. vorig college. Stellingen, vervolg. Bloeddruk Anatomie / fysiologie Circulatie Bloeddruk 1 Stellingen n.a.v. vorig college Het ventrikelseptum van het hart is dikker dan het atriumseptum van het hart. Een hart dat over de top van de Frank Starling-curve

Nadere informatie

Osteopathie is een manuele geneeswijze, wat inhoudt dat er geen apparaten aan te pas komen.

Osteopathie is een manuele geneeswijze, wat inhoudt dat er geen apparaten aan te pas komen. Osteopathie is een manuele geneeswijze, wat inhoudt dat er geen apparaten aan te pas komen. Een osteopaat gaat uit van de visie dat de mens biologisch één geheel is en dat alle afzonderlijke delen (systemen)

Nadere informatie

Hyperglycemie Keto-acidose

Hyperglycemie Keto-acidose Hyperglycemie Keto-acidose Klinische les Marco van Meer SJG 20 06 2007 (acute) ontregeling van diabetes Doel Op het einde van mijn presentatie is jullie kennis over glucose huishouding en ketoacidose weer

Nadere informatie

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem

Inspanningsfysiologie. Energiesystemen. Fosfaatpool. Hoofdstuk 5. 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Inspanningsfysiologie Hoofdstuk 5 Energiesystemen 1. Fosfaatpool 2. Melkzuursysteem 3. Zuurstofsysteem Fosfaatpool Anaërobe alactische systeem Energierijke fosfaatverbindingen in de cel Voorraad ATP en

Nadere informatie

Osteopathische Geneeskunde. Het iliosacrale gewricht. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische Geneeskunde. Het iliosacrale gewricht. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische Geneeskunde Het iliosacrale gewricht Grégoire Lason & Luc Peeters Het iliosacrale gewricht Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden

Nadere informatie

Vuist maken, binnekant en buitenkant arm bekloppen (losse polsen) Schedel bekloppen

Vuist maken, binnekant en buitenkant arm bekloppen (losse polsen) Schedel bekloppen Do In Staand, voeten 50cm uit elkaar. Stevig afstrijken binnenkant arm van schouder naar pols, gevolgd door buitenkant arm van pols naar schouder, zowel rechterarm als linkerarm Vuist maken, binnekant

Nadere informatie

Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie

Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie Nascholing verpleegkundig specialisten oncologie De Lever: anatomie, leverschade en leverfunctie GJ (Geert) Bulte, MDL-arts i.o. Jeroen Bosch ziekenhuis, s Hertogenbosch donderdag 19-6-2014 5x leverfuncties

Nadere informatie

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband?

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Bij mensen kan slechts 1 w h i p l a s h a c c i d e n t langdurige pijn en lijden veroorzaken. De anatomie van de hond is fundamenteel gelijk aan

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie

Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie Hoofdstuk 1 Inleiding tot de anatomie en fysiologie Introductie Alle levende organismen hebben de volgende kenmerken: Reactievermogen Groei Reproductie Beweging Metabolisme Anatomie & Fysiologie Anatomen

Nadere informatie

Acute alvleesklierontsteking

Acute alvleesklierontsteking Acute alvleesklierontsteking U bent opgenomen in het ziekenhuis in verband met een alvleesklierontsteking (Acute Pancreatitis). In deze folder vindt u informatie over de oorzaken en behandeling van een

Nadere informatie

Theorie-examen Fysiologie 21 april 2006.

Theorie-examen Fysiologie 21 april 2006. Theorie-examen Fysiologie 21 april 2006. 1. Welke bestanddelen horen, onder normale omstandigheden, niet voor te komen in urine? A. Hormonen en afbraakproducten. B. Eiwitten. C. Zouten. 2. Wat is een voorbeeld

Nadere informatie

Fig. 0. 1 De Leefstijlacademie

Fig. 0. 1 De Leefstijlacademie Inleiding Wat goed dat je hebt doorgezet naar de volgende cursus! Je wilt dus nog meer te weten komen over hoe je lichaam precies in elkaar zit en hoe het werkt! En dat precies is wat je in deze cursus

Nadere informatie

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme

1/05/2011. Inleiding. LLL Symposium Stress en substraatmetabolisme Stress en substraatmetabolisme Jan J. De Waele MD PhD SICU Universitair Ziekenhuis Gent Inleiding Voeding is belangrijk bij de gehospitaliseerde patient IZ patienten verschillen fundamenteel Insult dat

Nadere informatie

Theorie-examen fysiologie 2 mei 2008

Theorie-examen fysiologie 2 mei 2008 Theorie-examen fysiologie 2 mei 2008 1. Wat kan gesteld worden van een orgaanstelsel? A. Dit zijn alle organen tezamen in het lichaam. B. Dit is een groep organen die samen een bepaalde functie vervullen.

Nadere informatie

Anatomie / fysiologie. Taken circulatiestelsel. Onderverdeling bloedvaten. Cxx53 5 en 6 Bloedvaten Lymfe

Anatomie / fysiologie. Taken circulatiestelsel. Onderverdeling bloedvaten. Cxx53 5 en 6 Bloedvaten Lymfe Anatomie / fysiologie Cxx53 5 en 6 Bloedvaten Lymfe FHV2009 / Cxx53_5_6 / Anatomie & Fysiologie - Circulatie 1 Taken circulatiestelsel Voedingsstoffen, nadat ze verteerd (in stukken gedeeld) zijn, opnemen

Nadere informatie

23-Oct-14. 6) Waardoor wordt hyperextensie van het kniegewricht vooral beperkt? A) Banden B) Bot C) Menisci D) Spieren

23-Oct-14. 6) Waardoor wordt hyperextensie van het kniegewricht vooral beperkt? A) Banden B) Bot C) Menisci D) Spieren Vlak As Beweging Gym Frontaal Sagitale Ab-adductie Radslag Latero flexie Ulnair-radiaal deviatie Elevatie-depressie Sagitaal Frontale Flexie-extensie Salto Transversale Ante-retro flexie Dorsaal flexie

Nadere informatie

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het

Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de. hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het SUIKERZIEKTE Overmatig drinken en plassen is een vaak voorkomend symptoom bij de hond. Het kan veroorzaakt worden door verschillende ziekten in het lichaam. U kunt hierbij denken aan slecht functionerende

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. Het sacroiliacale gewricht. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische geneeskunde. Het sacroiliacale gewricht. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische geneeskunde Het sacroiliacale gewricht Luc Peeters & Grégoire Lason Het sacroiliacale gewricht Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag

Nadere informatie

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten Hoofdstuk 1 Meerkeuzevraag 1.1 Meerkeuzevraag 1.2 Meerkeuzevraag 1.3 Meerkeuzevraag 1.4 Meerkeuzevraag 1.5 Meerkeuzevraag 1.6 Meerkeuzevraag 1.7 Waar ligt de lever in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven

Nadere informatie

INFORMATIE VOOR DE PATIENT

INFORMATIE VOOR DE PATIENT De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Increlex. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Om foto s voor de casus te verkrijgen zal een fotosessie met een icterische patiënt nodig zijn. Dit kan niet eenvoudig van te voren gepland worden.

Om foto s voor de casus te verkrijgen zal een fotosessie met een icterische patiënt nodig zijn. Dit kan niet eenvoudig van te voren gepland worden. Casus 05L Fase A Titel Mevrouw Klaassen Onderwerp Pancreaskop carcinoom Inhoudsdeskundige J.M. van Baalen Technisch verantwoordelijke S. Eggermont Literatuur Bestaande Cascoo casus. Multimedia materiaal

Nadere informatie

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk

Voedingsleer. Waar gaat deze kaart over? Wat wordt er van je verwacht? Voedingsleer en het plantenrijk Waar gaat deze kaart over? Deze kaart gaat over voedingsleer: over voedingsstoffen en de manier waarop ons lichaam met deze stoffen omgaat. Wat wordt er van je verwacht? Na het bestuderen van deze kaart

Nadere informatie

Domino-effect. Gevolgen van diabetes

Domino-effect. Gevolgen van diabetes Domino-effect Het gevaar van complicaties is dat ze pas na jaren optreden. Bovendien heeft diabetes een domino-effect. Vanaf dat je één aandoening hebt, zijn deze een trigger voor meerdere aandoeningen.

Nadere informatie

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3

Thema 8. Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Thema 8 Opslag, uitscheiding en bescherming Basisstof 1,2,3 Het inwendig Milieu Bestaat uit je bloed en weefselvloeistof. Daarin zitten allerlei voedingsstoffen. Je lichaam wil altijd constant zijn. *

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Stofwisseling NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

Chronische alvleesklierontsteking

Chronische alvleesklierontsteking Chronische alvleesklierontsteking U bent opgenomen in Maasziekenhuis Pantein in verband met een chronische alvleesklierontsteking (chronische pancreatitis). In deze folder vindt u informatie over de oorzaken

Nadere informatie

Klinisch College Decentrale Selectie 2013. Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013. Buikpijn. Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts

Klinisch College Decentrale Selectie 2013. Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013. Buikpijn. Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts Klinisch College Decentrale Selectie 2013 Klinisch College Decentrale Selectie 2013 AMC 3 juni 2013 Buikpijn Prof. Dr. Paul Fockens, MDL-arts Afdeling Maag-. Darm- en Leverziekten Academisch Medisch Centrum,

Nadere informatie

Herhalen anatomie art Cubiti: Elleboog

Herhalen anatomie art Cubiti: Elleboog Herhalen anatomie art Cubiti: Elleboog -Art Humero-ulnaris: scharnier Flexie-extensie -Art Humero-radialis: anatomische kogel Flexie-extensie, rotatie, ab-ad niet door ulna -Art Radio-ulnaris proximalis:

Nadere informatie

Informatiebrochure. Elastografie van de lever. I Autonome verzorgingsinstelling

Informatiebrochure. Elastografie van de lever. I Autonome verzorgingsinstelling Informatiebrochure Elastografie van de lever I Autonome verzorgingsinstelling IIInhoudsopgave Inhoud van deze brochure: 1 Structuur en functie van de lever 3 2 Wat is een elastografie van de lever? 5 3

Nadere informatie

Capabel Examens 2011 Pagina 1

Capabel Examens 2011 Pagina 1 1. Wat is de kleinste levende eenheid van een organisme? A) Een cel. B) Een orgaan. C) Een weefsel. 2. Bij welke levensverrichting van de cel speelt chromatine een belangrijke rol? A) Bij de prikkelbaarheid.

Nadere informatie

Tractus digestivus 3 Spijsvertering pj

Tractus digestivus 3 Spijsvertering pj Tractus digestivus 3 Spijsvertering pj 3 alvleesklier / dunne darm / dikke darm / lever Verslikken is een verstoring van de normale slikreflex? (N) Bij verslikken komt er voedsel in de trachea door niet

Nadere informatie

2. Bevestiging spieren. 3. Stevigheid (samen met spieren) 4. Beweeglijkheid (samen met spieren) 5. Aanmaak rode bloedcellen in beenmerg

2. Bevestiging spieren. 3. Stevigheid (samen met spieren) 4. Beweeglijkheid (samen met spieren) 5. Aanmaak rode bloedcellen in beenmerg Anatomy is destiny Sigmund Freud Belangrijkste botten Nomenclatuur Reina Welling WM/SM-theorieles 1 Osteologie bekken en onderste extremiteit Myologie spieren bovenbeen Met dank aan Jolanda Zijlstra en

Nadere informatie

Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan?

Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan? De lever is gelegen in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven links C. Onder rechts D. Onder links Als het bloed uit de holle ader verder stroomt, in welk bloedvat komt het dan? A. De aorta B. De holle

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. De intake 23 - Ernst van de klachten 24 - Het intakegesprek 25 3. Geneesmiddelen 29 - Medicijnen tegen vermoeidheid 30 4. Medisch

Nadere informatie

H.6 regeling. Samenvatting

H.6 regeling. Samenvatting H.6 regeling Samenvatting Zenuwstelsel Het zenuwstelsel bestaat uit: Centrale zenuwstelsel ( bestaat uit: grote hersenen, kleine hersenen, hersenstam en ruggenmerg Zenuwen Functies van zenuwstelsel: Verwerken

Nadere informatie

Grijze stof wordt gevormd door de cellichamen van de neuronen en de dendrieten

Grijze stof wordt gevormd door de cellichamen van de neuronen en de dendrieten I hated every minute of training, but I said, "Don't quit. Suffer now and live the rest of your life as a champion. Muhammad Ali Bart van der Meer WM/SM - theorieles 14 Amice Bewerkt door Reina Welling

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Spijsvertering NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de

Nadere informatie

Proefexamen PsBK1. Centraal Exameninstituut Complementaire Zorg

Proefexamen PsBK1. Centraal Exameninstituut Complementaire Zorg Proefexamen PsBK1 Centraal Exameninstituut Complementaire Zorg Dit proefexamen PsBK1 bestaat uit 15 meerkeuzevragen. Het werkelijke examen PsBK1 bestaat uit 60 meerkeuzevragen. Duur van het examen PsBK1

Nadere informatie

Een persoon raakt opgewonden en begint te hyperventileren. Om de hyperventilatie te stoppen, pakt hij een plastic zak.

Een persoon raakt opgewonden en begint te hyperventileren. Om de hyperventilatie te stoppen, pakt hij een plastic zak. Examentrainer Vragen Hyperventilatie Het overmatig snel verversen van de lucht in de longen wordt hyperventilatie genoemd. Door bewust of onbewust snel in en uit te ademen, daalt de concentratie van CO

Nadere informatie

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Deelexamen 1 In dit proefexamen worden over de volgende onderwerpen vragen gesteld: opbouw van het menselijk lichaam algemene fysiologie spijsverteringsstelsel ademhalingsstelsel

Nadere informatie

Verdiepingsmodule. Vaardigheid schouderonderzoek. Schoudersklachten: Vaardigheid schouderonderzoek. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur

Verdiepingsmodule. Vaardigheid schouderonderzoek. Schoudersklachten: Vaardigheid schouderonderzoek. 1. Toelichting. 2. Doel, doelgroep en tijdsduur Schoudersklachten: 1. Toelichting Deze verdiepingsmodule is gebaseerd op de NHG Standaard van oktober 2008 (tweede herziening). De anatomie van de schouder is globaal wel bekend bij de huisarts. Veelal

Nadere informatie

Dorine Erkens. GuashaTherapeut.nl VOORWOORD

Dorine Erkens. GuashaTherapeut.nl VOORWOORD VOORWOORD In dit e-book leg ik uit wat Guasha Therapie is en wat het voor je kan betekenen. Guasha Therapie is nog onbekend in Nederland. Met het schrijven en delen van dit e- book wil ik laten zien hoe

Nadere informatie

Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom

Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom Belangrijkste anatomische structuren van de wervelkolom Om uw rugklachten beter te kunnen begrijpen is een basiskennis van de rug noodzakelijk. Het Rughuis heeft in haar behandelprogramma veel aandacht

Nadere informatie

Metyrapontest. Afdeling Interne geneeskunde

Metyrapontest. Afdeling Interne geneeskunde Metyrapontest Afdeling Interne geneeskunde In deze patiënteninformatie wordt uitgelegd wat de metyrapontest inhoudt. Er is een woordenlijst als bijlage bijgevoegd om sommige woorden te verduidelijken.

Nadere informatie

Verbetert huidconditie en stimuleert haargroei

Verbetert huidconditie en stimuleert haargroei Verbetert huidconditie en stimuleert haargroei Welkom bij Luding Esthetica care Hooft nieuw concept Mesotherapie is een goede vorm van behandeling voor: voorkomen van haaruitval, Wat mag u verwachten?

Nadere informatie

Koud hè De Wim Hof Iceman methode

Koud hè De Wim Hof Iceman methode Koud hè De Wim Hof Iceman methode Inleiding op workshop Wim Hof, de Iceman Han Loozen Johan Hiel 5 1 Even voorstellen.. Han Loozen (huisarts, Panningen) en Johan Hiel (neuroloog St. Annaziekenhuis Geldrop)

Nadere informatie

Hepar / lever. Volgens woordenboek. Anatomie Fysiologie pathologie

Hepar / lever. Volgens woordenboek. Anatomie Fysiologie pathologie Hepar / lever Anatomie Fysiologie pathologie Volgens woordenboek groot onparig orgaan rechtsbuiten in de buikholte gelegen onder het rechter diafragma grote klier waarin onder andere gal wordt afgescheiden,

Nadere informatie

Tussentoets 1 (TT-1, code 8WA01) Hart en Long 8WA00. Maandag 11 maart 2013

Tussentoets 1 (TT-1, code 8WA01) Hart en Long 8WA00. Maandag 11 maart 2013 Tussentoets 1 (TT-1, code 8WA01) Hart en Long 8WA00 Maandag 11 maart 2013 Faculteit Biomedische Technologie BSc opleiding Medische Wetenschappen en Technologie Verantwoordelijk docent: C. Bouten Coördinator

Nadere informatie

WWW.DEKRACHTBRON.BE GRATIS EBOOK ZELFMASSAGE VAN DE BUIK

WWW.DEKRACHTBRON.BE GRATIS EBOOK ZELFMASSAGE VAN DE BUIK WWW.DEKRACHTBRON.BE GRATIS EBOOK ZELFMASSAGE VAN DE BUIK OVERZICHT VOLLEDIG EBOOK BUIKMASSAGE THEORIE Waarom zelfmassage van de buik Voordelen van een buikmassage Wanneer buikmassage vermijden Voorbereiding

Nadere informatie

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014

Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Eet smakelijk René de Groot 15-06-2014 Inhoudsopgave: Kennis testen Waar is voeding eigenlijk goed voor? Waarmee moeten we dan ontbijten? Bloedsuiker spiegel Calorieën?? Schijf van 5 Hoeveel calorieën

Nadere informatie

SLIM een revolutionaire visie

SLIM een revolutionaire visie SLIM een revolutionaire visie Heeft u er wel eens aan gedacht dat uw gewichtstoename niets met te veel eten of te weinig beweging te maken hoeft te hebben? Dat klinkt misschien vreemd, maar recent wetenschappelijk

Nadere informatie

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE

Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Proefexamen ANATOMIE EN FYSIOLOGIE Deelexamen In dit proefexamen worden over de volgende onderwerpen vragen gesteld: bloed uitscheidingsstelsel huid beenderstelsel spierstelsel Beschikbare tijd: 45 minuten

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De cervicale wervelkolom. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische geneeskunde. De cervicale wervelkolom. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische geneeskunde De cervicale wervelkolom Grégoire Lason & Luc Peeters De cervicale wervelkolom Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden

Nadere informatie

De ligging van de nieren De functie van de nieren

De ligging van de nieren De functie van de nieren Nefrectomie Uw behandelend uroloog heeft met u besproken dat uw nier geheel of gedeeltelijk wordt verwijderd. In de meeste gevallen wordt dit uitgevoerd vanwege een kwaadaardig gezwel. Of minder vaak,

Nadere informatie

Les 7 Spijsvertering 2. Spijsvertering Maag. Maagwand. Maag, duodenum, gal, resorptie, vetten, eiwitten, poortader

Les 7 Spijsvertering 2. Spijsvertering Maag. Maagwand. Maag, duodenum, gal, resorptie, vetten, eiwitten, poortader Les 7 Spijsvertering 2 Maag, duodenum, gal, resorptie, vetten, eiwitten, poortader ANZN 1e leerjaar - Les 7 - Matthieu Berenbroek, 2000-2011 1 Spijsvertering Maag ventriculus gaster maag leeg ongeveer

Nadere informatie

Het onderzoek van het bekken kan volgende modificaties aan het licht brengen : Ilium in opening. Ilium in sluiting. Bekken in sluiting

Het onderzoek van het bekken kan volgende modificaties aan het licht brengen : Ilium in opening. Ilium in sluiting. Bekken in sluiting Het onderzoek van het bekken kan volgende modificaties aan het licht brengen : Ilium in opening Tijdens de verlengings- en verkortingstests : Het OL verlengt doch verkort niet. Articulaire uitleg : het

Nadere informatie

Ontstoken alvleesklier

Ontstoken alvleesklier INTERNE GENEESKUNDE Ontstoken alvleesklier Pancreatitis Ontstoken alvleesklier In deze folder vindt u informatie over pancreatitis, een ontstoken alvleesklier (de pancreas). De meest voorkomende oorzaken,

Nadere informatie

MEDISCHE BASISKENNIS INLEIDING HOOFDSTUK 1 2015/2016

MEDISCHE BASISKENNIS INLEIDING HOOFDSTUK 1 2015/2016 MEDISCHE BASISKENNIS HOOFDSTUK 1 INLEIDING 2015/2016 2 INHOUDSOPGAVE HOOFDSTUK 1 INLEIDING Inhoud: 1:1 inleiding: 1:2 anatomie: 1:3 fysiologie 1:4 topografie. 3 1:1 INLEIDING ANATOMIE FYSIOLOGIE EN PATHOLOGIE

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten Stofwisseling

Mitochondriële ziekten Stofwisseling Mitochondriële ziekten Stofwisseling Deze folder maakt deel uit van een serie over mitochondriële aandoeningen. In deze folder leest u meer over de stofwisseling. De stofwisseling is niet eenvoudig daarom

Nadere informatie

Osteopathische Geneeskunde. De knie. Grégoire Lason & Luc Peeters

Osteopathische Geneeskunde. De knie. Grégoire Lason & Luc Peeters Osteopathische Geneeskunde De knie Grégoire Lason & Luc Peeters 1 De knie Grégoire Lason & Luc Peeters Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar

Nadere informatie

Doe de test: welke hormonen zijn uit balans?

Doe de test: welke hormonen zijn uit balans? Doe de test: welke hormonen zijn uit balans? Het moment van de waarheid is aangebroken. Gewichtsproblemen wijzen erop dat er iets niet in orde is met jouw hormonen, maar met welke hormonen gaat het precies

Nadere informatie

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst:

Biologie SE4. Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hoofdstuk 13 Paragraaf 1 Begrippenlijst: Hormoonklieren: Exocriene klieren: Endocriene klieren: Hypothalamus: Biologie SE4 organen die elders in het lichaam organen en weefsels activeren. zweet- en verteringsklieren

Nadere informatie

Wat is de functie van de galwegen en de alvleesklier?

Wat is de functie van de galwegen en de alvleesklier? ERCP ERCP Uw behandelend arts heeft voorgesteld om bij u een ERCP te laten doen. Dit is een onderzoek waarbij met een kijkinstrument, de endoscoop, de galwegen en/of de afvoergang van de alvleesklier kunnen

Nadere informatie

Het hoofd en het hart. F.C. Visser Stichting CardioZorg Amsterdam

Het hoofd en het hart. F.C. Visser Stichting CardioZorg Amsterdam Het hoofd en het hart F.C. Visser Stichting CardioZorg Amsterdam Inleiding Veel CVS/ME patienten hebben klachten van: Duizeligheid/licht in het hoofd bij staan, overeind komen, lopen Verwardheid, niet

Nadere informatie

Samenvatting. Chapter 8

Samenvatting. Chapter 8 Samenvatting Chapter 8 154 Het dopaminerge systeem is betrokken bij de controle over een heel scala aan fysiologische functies, variërend van motorische activiteit tot de productie van hormonen en het

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Samenvatting Men schat dat in 2005 ongeveer 40.000 mensen in Nederland een nieraandoening hadden. Hiervan waren ruim 5500 patiënten afhankelijk van dialyse. Voor dialysepatiënten

Nadere informatie

Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit

Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit Lumbaal actief onderzoek Instabiliteit De actieve stabiliteit wordt gewaarborgd door de rug- en buikspieren en de tussen het bekken en de onderste extremiteiten uitgespannen musculatuur. Belangrijkste

Nadere informatie

Thema: Transport HAVO. HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai

Thema: Transport HAVO. HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai Thema: Transport HAVO HENRY N. HASSENKHAN SCHOLENGEMEENSCHAP LELYDORP [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai Doelstellingen De student moet - de bestanddelen van bloed kunnen noemen, ingecalculeerd de kenmerken

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 21 2. Zorgvraag verhelderen 25 - Recepten 26 - Zelfzorgvragen 32 3. Geneesmiddelen 37 - Medicijnen voor hart en bloedvaten 38 4. Bereiden

Nadere informatie

Osteopathische geneeskunde. De enkel en de voet. Luc Peeters & Grégoire Lason

Osteopathische geneeskunde. De enkel en de voet. Luc Peeters & Grégoire Lason Osteopathische geneeskunde De enkel en de voet Luc Peeters & Grégoire Lason De enkel en de voet Luc Peeters & Grégoire Lason Copyright door Osteo 2000 bvba 2013. Niets uit deze opgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

Symposium : Rheumatologie : Dr. Vandevyvere Klaas. 01-03-11

Symposium : Rheumatologie : Dr. Vandevyvere Klaas. 01-03-11 Symposium : Rheumatologie : Dr. Vandevyvere Klaas. 01-03-11 Kinesitherapeutisch onderzoek : Voorwoord : Bij de Ziekte van Bechterew of Spondylitis ankylosans(sa) denken we snel aan de bamboospine, een

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Bijnieroperatie (adrenalectomie)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Bijnieroperatie (adrenalectomie) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Bijnieroperatie (adrenalectomie) Inleiding Deze brochure geeft u informatie over een operatie aan de bijnier(en) (adrenalectomie). Informatie over aandoeningen waarvoor

Nadere informatie

WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN?

WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN? WAAROM WILLEN WE EFFECTEN T.H.V. HORMONEN VASTSTELLEN? Veel van de bestudeerde polluenten (o.a. PCB s, dioxines, zware metalen) kunnen hormoonverstorende effecten hebben. Daarom worden in de humane biomonitoringscampagnes

Nadere informatie

Syncope. Uitleg en adviezen

Syncope. Uitleg en adviezen Syncope Uitleg en adviezen Syncope Syncope is het moeilijke woord voor aanvallen van kortdurend bewustzijnsverlies dat veroorzaakt wordt doordat de bloeddruk even weg valt. De meest voorkomende oorzaak

Nadere informatie

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing

Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing Koolhydraatbeperking S, M, L. Welke maat heeft je cliënt? Welkom Waarschuwing 9 november 2015 Gent HarriëtVerkoelen.nl Insuline resistentie Achtergrond van insuline resistentie, de invloed hiervan op de

Nadere informatie

Voor deze casus is een fotosessie gemaakt met een oudere mannelijke patiënt.

Voor deze casus is een fotosessie gemaakt met een oudere mannelijke patiënt. Casus 02L Fase A Titel Verraderlijke buikpijn. Onderwerp Mesenteriale ischaemie bij een man van 82 jaar. Inhoudsdeskundige Prof. Dr. J.M. van Baalen Technisch verantwoordelijke S. Eggermont Opleidingsniveau

Nadere informatie