In verbinding met de samenleving

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "In verbinding met de samenleving"

Transcriptie

1 Netbeheer Nederland

2 In verbinding met de samenleving De levering van energie is van levensbelang voor onze samenleving. Bijna 17 miljoen Nederlanders zijn verbonden met het gas- en elektriciteitsnet. Om die reden werken de netbeheerders 24/7 aan een betrouwbare, veilige, betaalbare en steeds duurzamer energievoorziening. In 2013 hebben de regionale en de landelijke netbeheerders ruim twee miljard euro geïnvesteerd om het energienet de meest betrouwbare van Europa te houden. Hiermee vervullen zij een essentiële bijdrage aan een goed investeringsklimaat. Het toevoegen van intelligentie aan het net is daarbij een steeds belangrijker middel: niet alleen om de kosten in de hand te houden maar ook om de verduurzaming te faciliteren en het energienet klaar te maken voor de toekomst. Een toekomst waarin het aanbod van duurzame energiebronnen zoals zon en wind zal toenemen en waarin energie vaker decentraal wordt opgewekt. Dat vereist meer flexibiliteit van het energienet om de betrouwbaarheid op niveau te houden. Nieuwe technieken, zoals sensoren en automatische schakelmogelijkheden, kunnen de duur van een onderbreking aanmerkelijk verkorten of zelfs voorkomen. Desondanks zijn onderbrekingen in de energievoorziening nooit helemaal uit te sluiten. Omdat dit grote maatschappelijke gevolgen heeft, communiceren de netbedrijven via het landelijk storingsnummer, website en apps met klanten als zich ondanks alle inspanningen een onderbreking voordoet. De energievoorziening is sterk in beweging. De verduurzaming stelt nieuwe eisen aan het energienet en brengt nieuwe spelers op de energiemarkt. De rol van de netbeheerders is deze ontwikkeling in lijn hiermee te faciliteren. In 2013 waren het Actieplan Duurzame Energievoorziening, de introductie van het nieuwe marktmodel en de slimme meter belangrijke onderwerpen voor de netbeheerders evenals het SER Energieakkoord. Netbeheer Nederland heeft daarnaast een actieve bijdrage geleverd aan de besluitvorming in Europa en is in Nederland verbonden met diverse projecten en initiatieven om de verduurzaming van de energievoorziening te realiseren, waaronder de Green Deal Smart City Event. In overleg met het ministerie van Economische Zaken (EZ) levert de brancheorganisatie input aan het nieuwe wetgevingstraject STROOM. Ook het afgelopen jaar hebben de netbedrijven actief samengewerkt met bedrijven, overheden en de klant. Brancheorganisatie Netbeheer Nederland heeft hieraan een bijdrage geleverd door contacten te onderhouden met maatschappelijke organisaties, overheden in Den Haag en Brussel, andere brancheorganisaties, onderzoeksinstellingen en de politiek. De verhuizing van Netbeheer Nederland naar hartje Den Haag illustreert het belang dat de brancheorganisatie hecht aan goede verbindingen met haar belangrijkste stakeholders. Rens Knegt, directeur Netbeheer Nederland 2

3 Veilige en betrouwbare energievoorziening De regionale en de landelijke energienetbeheerders hebben een veilige en betrouwbare energievoorziening als topprioriteit. Dat begint bij een robuust energienet, hoogwaardige materialen en goed opgeleide monteurs. Veilig werken aan gas- en elektriciteitsnetten De veiligheidsregelgeving voor het werken aan elektriciteitsnetten staat in het Branche supplement van de Bedrijfsvoering Elektrische Installaties (BEI-BS). Voor de gasdistributienetten is deze regelgeving uitgewerkt in de Veiligheidsinstructies Aardgas (Viag). In 2013 is een omvangrijke update uitgevoerd met het doel om de veiligheidsregelgeving eenduidig, praktisch en toegankelijk te maken. Door de samenwerkende gas- en elektriciteitsnetbeheerders zijn landelijke veiligheidsrichtlijnen en veiligheidswerkinstructies (VWI s) opgesteld voor het veilig werken aan gas- en elektriciteitsnetten. Medewerkers van netwerkbedrijven en aannemers werken volgens deze richtlijnen. Naast een slim net dat de netbeheerders verbindt met hun klanten, is het minstens even belangrijk om in verbinding te staan met de samenleving. Veiligheidsniveau gasnetten De gasvoorziening in Nederland heeft in de afgelopen decennia op een betrouwbare en veilige manier een belangrijke bijdrage geleverd aan onze energiebehoefte. In de openbare gasvoorziening is nauwelijks sprake van serieuze incidenten. Aan de hand van deze goede uitgangssituatie gaan de leden van Netbeheer Nederland de gasveiligheid op een systematische manier evalueren en onderdeel maken van de onderhoud- en investeringsplannen. Hiertoe is in overleg met een aantal stakeholders gekeken naar het veiligheidsniveau van de gasnetten in vergelijking met het veiligheidsniveau in andere sectoren. In 2014 zal de dialoog met stakeholders in samenwerking met de TU Delft worden geprofessionaliseerd. Met de veiligheidsregio s en de politie zijn daarnaast veiligheidsconvenanten afgesloten. 3

4 Registratie van kabels en leidingen De gezamenlijke netbeheerders hebben het afgelopen jaar veel aandacht gegeven aan het verbeteren van de registratie van de kabels en leidingen. Een volledige en juiste registratie is van groot belang voor bijna alle werkzaamheden van de netbeheerder. Door eenduidige data-analyses, fysieke controles en expertkennis zijn netbeheerders in staat om op uniforme wijze inzichtelijk te maken hoe goed de geregistreerde data is. De toezichthouder SodM heeft aangegeven dat deze methodiek een zeer goede stap is om tot een zo volledig mogelijke BedrijfsMiddelen Registratie (BMR) te komen die noodzakelijk is voor efficiënt en effectief netbeheer. Spanningskwaliteit In februari 2013 hebben de gezamenlijke netbeheerders een opdracht van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) ontvangen om de monitoring van de spanningskwaliteit te verbeteren en hierover transparanter te communiceren. In december 2013 zijn door de gezamenlijke netbeheerders twee plannen van aanpak ingediend bij de ACM. Eén daarvan is gemaakt door de regionale netbeheerders en één door de landelijk elektriciteitsnetbeheerder TenneT. In 2014 zal dit leiden tot extra metingen en het inzichtelijk maken van de resultaten via een publieke website. Terugdringen van onderbrekingen in de energievoorziening De leveringszekerheid wordt op uiteenlopende wijze gewaarborgd. Bijvoorbeeld door veiligheidsen kwaliteitssystemen, storingspreventie- en detectiesystemen. De belangrijkste oorzaak van gas- en stroomonderbrekingen zijn nog altijd graafschades. Bijna een derde van alle energiestoringen wordt hierdoor veroorzaakt. In 2013 is de Wet Informatie Uitwisseling Ondergrondse Netten (WION) geëvalueerd die kaders stelt om graafschades te voorkomen. Daarbij is geconstateerd dat het aantal graafschades nog niet is afgenomen. In 2014 zal graafschadereductie daarom hoog op de agenda blijven staan. Netbeheer Nederland pleit voor kwaliteitsborging bij alle partijen in de graafketen. Dat begint al bij de offerteaanvraag waarin wordt gesteld dat conform de regels wordt gewerkt. Om stroomstoringen door energiediefstal te voorkomen, is in 2013 in een aantal gemeenten de hennepgeurkaart verspreid. Met deze kaart worden inwoners bewust gemaakt van de geur van hennep en kunnen zij verdachte situaties melden. Structuurvisie ondergrond Vanwege de toenemende activiteiten in de ondergrond werkt het ministerie van Infrastructuur & Milieu in samenwerking met het ministerie van Economische Zaken sinds 2011 aan een structuurvisie voor de ondergrond (STRONG). Als lid van de klankbordgroep heeft Netbeheer Nederland begin 2013 met de betrokken ministeries overleg gevoerd. Op basis van een uitgebreide inventarisatie is de Structuurvisie Ondergrond in 2013 verbreed naar de ondiepe ondergrond, waarin het aspect kabels en leidingen wordt meegenomen. 4

5 Energietransitie mogelijk maken: in dialoog met de omgeving Gas- en elektriciteitsnetten zijn een basisvoorwaarde voor verduurzaming van de energievoorziening. Netbeheerders hebben een unieke positie in de energievoorziening en kunnen in samenwerking met andere sectoren een bijdrage leveren aan de doelstelling van 16% duurzame energie in Behalve de bijdrage aan deze maatschappelijke doelen is het ook voor de betrouwbaarheid en de betaalbaarheid van de energievoorziening op langere termijn van belang dat de netbeheerders de ontwikkelingen in de energietransitie van nabij volgen en hierin acteren. Actieplan Duurzame Energievoorziening Netbeheer Nederland heeft in dialoog met ruim dertig partijen het Actieplan Duurzame Energievoorziening opgesteld. In het toekomstbeeld is de energievoorziening in 2030 een duurzaam en geïntegreerd systeem. Lokale duurzame opwek van energie speelt een voorname rol. Tegelijkertijd is er ook een toename van centrale duurzame opwek en vindt uitwisseling plaats tussen diverse Europese landen. De klant heeft keuzevrijheid of en hoe hij/zij actief is in de energievoorziening en kan kiezen voor verschillende service levels. Dat stelt netbeheerders voor grote uitdagingen. Uitgangspunt is en blijft een betrouwbare, veilige, betaalbare en duurzame energievoorziening. Dit vereist flexibiliteit van het energienet en mogelijkheden om vraag en aanbod van energie op elkaar af te stemmen. Netbeheerders hebben een unieke positie in de energievoorziening en kunnen in samenwerking met andere sectoren een bijdrage leveren aan de doelstelling van 16% duurzame energie in

6 Het Actieplan wordt uitgewerkt door scenario s te ontwikkelen voor de toekomstige energievoorziening en de successen uit de proeftuinen met smart grids te evalueren. In 2014 ontwikkelen de netbeheerders samen met ketenpartners scenario s die zowel vanuit financieel als maatschappelijk perspectief zicht bieden op het toekomstbeeld van de energievoorziening in Daarnaast is opschaling van de huidige proeftuinen noodzakelijk. Voorbeelden hiervan zijn het TKI projectvoorstel Smart Grid Evolution, de Green Deal Smart Energy Cities, de implementatie van het Universal Smart Energy Framework (USEF) en de IPIN tender design and building of a integral test facility for smart grids (SAFIRE). Energieakkoord voor duurzame groei In september 2013 is het SER Energieakkoord voor duurzame groei ondertekend door meer dan veertig partijen. Met hun ondertekening hebben de netbeheerders de bereidheid getoond bij te dragen aan de verduurzaming van samenleving en economie. De insteek is dat zij faciliteerder, uitvoerder en systeem-integreerder zijn van de duurzame groei van de hernieuwbare energiesector en zich als zodanig ook opstellen naar de andere partners van het Energieakkoord. De gezamenlijke netbeheerders hebben invulling gegeven aan het nationaal energieakkoord door geen aansluitkosten voor de tweede aansluiting, die collectief salderen (terugleveren aan het net) fiscaal aantrekkelijk maakt, in rekening te brengen. In 2014 worden de acties voortgezet en zullen waar nodig nieuwe projecten worden gestart. Netbeheer Nederland is betrokken bij de borgingscommissie die de voortgang van het Energieakkoord bewaakt. Decentrale energie opwek Netbeheer Nederland heeft in 2013 onderzoek gedaan naar de betekenis van lokale initiatieven in de energiemarkt. Daaruit komt naar voren dat netbeheerders een logische samenwerkingspartner zijn bij de ontwikkeling van lokale energie-initiatieven. Netbeheerders faciliteren de invoeding van decentrale productie in de haarvaten van het net. De uitkomsten van het onderzoek zijn verwerkt in het Actieplan Duurzame Energievoorziening. Tegelijkertijd zijn de netbeheerders naar aanleiding van de aanbevelingen bezig interne processen te optimaliseren en producten en diensten geschikt te maken voor decentrale collectieven. Via kunnen mensen productie-installaties zoals zonnepanelen aanmelden. Inmiddels zijn meer dan installaties geregistreerd. Netbeheer Nederland heeft het afgelopen jaar samen met haar leden diverse andere onderzoeken geïnitieerd naar de impact van decentrale duurzame energie. Daaruit blijkt dat de laagspanningsnetten de komende twintig jaar voldoende ruimte bieden voor de traditionele groei. Transformatoren zijn gemiddeld gezien de eerste technische bottleneck. De belasting van het energienet kan worden verkleind door de energiestromen te sturen. In de proeftuinen met smart grids (intelligente netten) worden hiermee door de netbeheerders en andere partijen volop ervaringen opgedaan. Het onderzoek benadrukt het belang om de gebruiker hierbij centraal te stellen. Netbeheer Nederland neemt de resultaten van het onderzoek mee in haar activiteiten op het gebied van smart grids. 6

7 Kleinschalige energieopslag De netbeheerders hebben met hun onderzoek naar de mogelijkheden van kleinschalige energieopslag een discussiemodel samengesteld waarin de toegankelijkheid van de opslagfaciliteit en de openheid voor de marktpartijen centraal staan. In dat discussiemodel is kleinschalige energieopslag mogelijk voor meerdere marktpartijen. De klant kan zijn behoefte aan opslag via een Service Provider laten optimaliseren. Leveranciers kunnen de opslag inzetten voor commerciële doeleinden en netbeheerders kunnen gebruik maken van de opslagfaciliteit voor hun netbeheertaken. Het discussiemodel dient als startpunt voor de discussie over de inrichting van kleinschalige energieopslag in de elektriciteitsmarkt in het kader van het bredere debat over decentrale markten. Keuzes op telecomgebied zullen bezien moeten worden in het licht van de toekomstige intelligente netten, waar de slimme meter een onderdeel van is. Telecom Telecom speelt een grote rol in de energievoorziening en zal nog belangrijker worden bij het verwezenlijken van de energietransitie. In de visie van de netbeheerders, zoals neergelegd in het Actieplan Duurzame Energievoorziening, is deze transitie alleen mogelijk met geavanceerde ICT. De netbeheerders zijn daarom op zoek naar efficiënte telecommunicatieoplossingen. De uitrol van de slimme meter geeft hier extra urgentie aan. De slimme meter staat echter niet op zichzelf: keuzes op telecomgebied zullen bezien moeten worden in het licht van de toekomstige intelligente netten, waar de slimme meter een onderdeel van is. De netbeheerders hebben zich het afgelopen jaar gebogen over de vraagstukken die deze ontwikkelingen met zich meebrengen over de te gebruiken techniek, maar ook over strategische aspecten zoals de vraag of, en zo ja in hoeverre, de netbeheerders kunnen samenwerken bij het inkopen en inrichten van telecommunicatie. De invulling hiervan wordt in het komende jaar bepaald. 7

8 Eén van de dominante thema s in de Europese context is de relatie tussen telecom en netbeheer. Allereerst door het intelligenter maken van netten dat gepaard gaat met meer ICT en daardoor meer data. Een acuter beleidsvoornemen was het voorstel tot een Verordening voor de uitrol van breedband. De Commissie wenste met dit voorstel de infrastructuur van alle netbeheerders open te stellen voor de telecomsector om breedbanduitrol te versnellen. Los van de vraag of de infra van netbeheerders hiertoe de meest geëigende is, kleefden er praktische en juridische bezwaren aan dit voorstel, dat directe werking zou hebben. Netbeheer Nederland heeft deze als eerste in de Europese energiesector aangekaart bij zowel EZ als haar Europese koepels en bij haar contacten met Europese beleidsmakers. Inmiddels is een meerderheid binnen de Raad alsmede het Europees Parlement ervan overtuigd geraakt, dat het voorstel niet het juiste instrument is. Elektrisch vervoer De netbeheerders zijn via de stichting e-laad betrokken bij het thema elektrisch vervoer om de impact op het energienet te monitoren. Elektrisch vervoer levert een belangrijke bijdrage aan energiebesparing en aan de vermindering van de uitstoot van CO 2 en fijnstof: dat is beter voor het klimaat en de leefomgeving. Elektrisch vervoer kan daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan duurzame mobiliteit in Nederland en aan de energietransitie in het algemeen. De netbeheerders hebben ook in 2013 sterk bijgedragen aan de ontwikkeling van de openbare laadinfrastructuur. Netbeheer Nederland heeft voorstellen gedaan voor het verlagen van de gereguleerde kosten van openbare laadpunten. Daarbij is in overleg met het ministerie van Economische Zaken de conclusie getrokken dat deze voorstellen een waardevolle bijdrage kunnen zijn, maar dat dit op onderdelen aanpassing van wet- en regelgeving behoeft. Het initiatief om tot een dergelijke wijziging te komen, is reeds genomen. Daarnaast heeft Netbeheer Nederland bijgedragen aan het plan om te komen tot een breed gedragen kennisen R&D platform. De uitwerking daarvan volgt in De kennis en ervaring die de netbeheerders inmiddels hebben opgedaan via de stichting e-laad zal worden ingebracht in een nieuw onderzoekscentrum. In 2013 heeft e-laad de e publieke laadpaal geplaatst. Groen gas Groen Gas wordt geproduceerd uit onder meer slib, afval van stortplaatsen en mest. Dit ruwe biogas wordt opgewerkt tot groen gas en heeft dan dezelfde kwaliteit als aardgas. Daardoor kan het ingevoed worden op het normale gasnet en is het beschikbaar voor iedereen die een gasaansluiting heeft of rijdt op groen gas. De netbeheerders hebben in overleg met de gebruikersorganisaties een voorstel ingediend bij toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) voor het wijzigen van de voorwaarden voor de invoeding van gas op regionale gastransportnetten en de introductie van voorwaarden voor gaskwaliteitsmeting. Hiervoor is een aantal onderzoeken verricht. De onderzoeksresultaten zijn benut bij het opstellen van de hierboven genoemde voorstellen. Het ministerie van Economische Zaken is gestart met het opstellen van een ministeriële regeling met de kwaliteitseisen van het ingevoede gas. De netbeheerders leveren hiervoor input. 8

9 Betaalbaar Een stabiel en voorspelbaar reguleringskader is essentieel voor onze kapitaalintensieve sector waarin investeringen in het energienet voor tientallen jaren vooruit worden gedaan. Netbeheer Nederland heeft namens de regionale netbeheerders aandacht gevraagd om bij de wijzigingen in de reguleringsmethodiek een bijdrage te leveren aan een voorspelbare en stabiele tariefontwikkeling, het creëren van een gezond investeringsklimaat en het bereiken van een evenwicht tussen redelijk rendement en efficiënte kosten. Dit is in het belang van alle marktpartijen, bedrijven en van de consument. Een betaalbare energievoorziening is van groot belang voor de Nederlandse economie en voor de samenleving. Methodebesluiten In 2013 is veelvuldig overleg geweest met ACM over de invulling van de nieuwe methodebesluiten die de basis vormen voor de tarieven die netbeheerders in rekening kunnen brengen aan de klant. Kernthema s waren de hoogte van de WACC en het toepassen van de zogeheten one-off. Netbeheer Nederland heeft namens de regionale netbeheerders beroep aangetekend bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven (CBb) tegen de methode besluiten. De afhandeling daarvan zal in 2014 plaatsvinden. Kern van de zaak is dat de netbeheerders toe willen naar een meer op de lange termijn gerichte tariefontwikkeling waarmee grote tariefdalingen en stijgingen kunnen worden voorkomen. 9

10 Nieuw marktmodel kleinverbruik: 1 factuur Een belangrijke mijlpaal was 1 augustus Na jaren voorbereiding trad met een vertraging van vier maanden het nieuwe marktmodel in werking, waardoor consumenten en kleinzakelijke ondernemers voortaan via de energieleverancier één energierekening ontvangen inclusief de transportkosten. Hoewel uit evaluatie van het totale project is gebleken dat er in het achterliggende proces verbeteringen mogelijk waren, bijvoorbeeld op het gebied van governance, is de daadwerkelijke invoering van het verplichte leveranciersmodel op 1 augustus 2013 voor de klant vrijwel probleemloos verlopen. Netverliezen gas In 2013 heeft ACM de nieuwe spelregels voor het behandelen van de netverliezen gas vastgesteld. Daarmee is voorlopig een einde gekomen aan een discussie die in het voorjaar van 2007 in de Tweede Kamer is opgestart onder de titel liegende gasmeters. De netbeheerders hebben samen met de energieleveranciers een actieve bijdrage geleverd aan de totstandkoming van deze regelgeving. De implementatie in de systemen van netbeheerders en leveranciers moet plaatsvinden in 2014, zodat de regeling vanaf 1 januari 2015 kan worden uitgevoerd. Precariobelasting Het wetsvoorstel tot afschaffing precariobelasting op kabels en leidingen van nutsbedrijven is ook in 2013 niet ingediend bij de Tweede Kamer. Naar aanleiding van het advies van de Raad van State over het concept wetsvoorstel (september 2012) heeft de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties besloten om meer tijd te nemen voor een verbeterd wetsvoorstel. Netbeheer Nederland staat hiervoor in nauw contact met het ministerie om de precariobelasting af te schaffen. Slimme meter De gezamenlijke netbeheerders zijn het afgelopen jaar bezig geweest met de kleinschalige aanbieding van de slimme meter. ACM geeft in zijn monitoringrapportage aan dat de aanbieding van slimme meters goed verloopt en consumentvriendelijk wordt uitgevoerd. Er worden geen fundamentele problemen voorzien om grootschalig van start te gaan. In overleg met Agentschap NL is invulling gegeven aan de energiebesparingsmonitor. Uit de resultaten van de pilot projecten van de (grote) netbeheerders blijkt, dat een energiebesparing van circa 10% mogelijk is. Op het gebied van Privacy & Security is een richtlijn opgesteld en is een gedragscode overeengekomen met het College Bescherming Persoonsgegevens. Om de opzet en het bestaan van de richtlijn en gedragscode bij de netbeheerders zeker te stellen, heeft een externe audit plaatsgevonden. De schakelaar en gasklep in de meter hebben het afgelopen jaar veel aandacht gehad. Na uitgebreid onderzoek is gebleken dat de kosten en risico s van deze functionaliteit niet opwegen tegen de voordelen. De minister heeft daarop besloten de schakelaar en gasklep, conform het advies van Netbeheer Nederland, uit de metereisen te schrappen. De samenwerking met energieleveranciers en dienstenaanbieders zal het komende jaar worden verstevigd. 10

11 Europa Het belang van Europa op energiebeleid neemt toe. Ongeveer 70% van de Nederlandse wetgeving komt in Brussel tot stand. De verdere vervolmaking van de interne energiemarkt is in toenemende mate een belangrijk Europees beleidsterrein. Technische en tariefregulering, marktmodellen, de rol van netbeheerders bij de invoeding van duurzame energie, de verdere integratie en koppeling van de energienetten van de EU-lidstaten en de relatie met de telecomsector zijn belangrijke thema s waar de netbeheerders in Europees verband aan werken. Netbeheer Nederland heeft een permanente, in Brussel aanwezige, lobby die in nauwe samenwerking met de Europese koepel CEDEC en daarnaast ook Eurelectric opereert. Daarnaast heeft ze inmiddels een breed netwerk met het Europees Parlement, de Commissie, de PV en andere relevante Europese stakeholders opgebouwd. Ongeveer 70% van de Nederlandse wetgeving komt in Brussel tot stand. Vooruitblik Met de transitie die plaatsvindt in de energievoorziening staat de brancheorganisatie in een aantal opzichten aan het begin van een nieuw tijdperk. Speerpunten in 2014 zijn het nieuwe Wetgevingstraject Stroom, de uitwerking in nauwe samenwerking met andere partijen van het Actieplan Duurzame Energievoorziening en de grootschalige implementatie van intelligente netten en slimme meters. Ook zal (nog) meer aandacht zijn voor het veiligheidsniveau in de energievoorziening. Daarnaast zal in overleg met de toezichthouder worden gekeken naar langetermijnregulering. Daarin moet evenwicht bestaan tussen redelijk rendement en efficiënte kosten. Een stabiel en voorspelbaar reguleringskader is essentieel voor de kapitaalintensieve sector van de netbeheerders waarin investeringen in het energienet voor tientallen jaren vooruit worden gedaan. Al deze onderwerpen hebben direct raakvlak met de belangrijkste kerntaak waar de netbeheerders voor staan: een veilige, betrouwbare, betaalbare en duurzame energievoorziening. 11

12 Anna van Buerenplein DA Den Haag Postbus LP Den Haag Tel Mail Web

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014

TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid. Programmalijnen en speerpunten 2014 TKI Tender en programmalijnen Switch2SmartGrid Programmalijnen en speerpunten 2014 Programmalijnen en aandachtspunten 1. Energiemanagement voor fleibiliteit van energiesysteem 2. Informatie en control

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN)

Smart Grids proeftuinen. Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten (IPIN) Smart Grids proeftuinen Innovatieprogramma Intelligente Netten

Nadere informatie

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology

Smart Grids. Ernst ten Heuvelhof 10-1-2011. Challenge the future. Delft University of Technology Smart Grids Ernst ten Heuvelhof Smart Grids Twee-richtingsverkeer stroom in laagspanningsnet Real time prijzen stroom zichtbaar voor afnemers Taskforce Smart Grids Ingesteld door Minister van EZ Secretariaat

Nadere informatie

Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid

Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid Green Deal van Netbeheer Nederland met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Staatssecretaris

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam

DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam DE SLIMME METER DE SLIMME METER Slim, bewust en Duurzaam Slim, Bewust en Duurzaam Wat is een slimme meter? Slimme meters vervangen de huidige gas- en elektriciteitsmeters. Deze digitale meter meet net

Nadere informatie

Inventarisatie juridische vragen en belemmeringen IPIN-projecten

Inventarisatie juridische vragen en belemmeringen IPIN-projecten Inventarisatie juridische vragen en belemmeringen IPIN-projecten Inventarisatie juridische vragen en belemmeringen IPIN-projecten Conclusies en aanbevelingen (uit Rapport TNO september 2013 in opdracht

Nadere informatie

De regionale en de landelijke energienetbeheerders hebben een veilige, betrouwbare en betaalbare energievoorziening als topprioriteit.

De regionale en de landelijke energienetbeheerders hebben een veilige, betrouwbare en betaalbare energievoorziening als topprioriteit. De regionale en de landelijke energienetbeheerders hebben een veilige, betrouwbare en betaalbare energievoorziening als topprioriteit. Inleiding Werken aan het energienet van morgen Hoe moet de energievoorziening

Nadere informatie

Netbeheer Nederland Spanningskwaliteit

Netbeheer Nederland Spanningskwaliteit gskwaliteit spanningskwaliteit spa Netbeheer Nederland Inleiding Deze brochure is bedoeld voor de consument en geeft een toelichting op het begrip spanningskwaliteit. Er wordt antwoord gegeven op vragen

Nadere informatie

Nederland wordt slimmer met energie

Nederland wordt slimmer met energie Nederland wordt slimmer met energie SPEECH Bert de Vries, plv. Directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, NEBC 8 juni (uitgesproken door Jaco Stremler (plv. directeur Energie en Duurzaamheid)

Nadere informatie

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken

6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6 Pijler 4: Het energietransportnetwerk gereedmaken 6.1 Aanpassingen van de infrastructuur in Nederland De energietransitie kan ingrijpende gevolgen hebben voor vraag en aanbod van energie en voor de netwerken

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst

Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst enexis.nl Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst Bedrijfsplan 2012 Ons vakmanschap voor de klant, nu en in de toekomst Bedrijfsplan 2012 Een goed net Tevreden klanten 2. Verbeteren interne

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.enduris. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.enduris.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt

Nadere informatie

Slotbijeenkomst Deelnemers. IPIN Proeftuin Slim Net Lochem Paul Stolte, 12 juni 2015

Slotbijeenkomst Deelnemers. IPIN Proeftuin Slim Net Lochem Paul Stolte, 12 juni 2015 Slotbijeenkomst Deelnemers IPIN Proeftuin Slim Net Lochem Paul Stolte, 12 juni 2015 IPIN Project Proeftuin Innovatieprogramma Intelligente Netten (Min. van EZ) 2011-2014 IN4 energy Heel even mee terug

Nadere informatie

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland)

Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) Het energiesysteem verduurzaamt (Bron: ECN, Energie-Nederland en Netbeheer Nederland) De energievoorziening gaat veranderen. De energiemarkten zijn sterk in beweging en dat leidt tot onzekerheden. De energiesector

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving

Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Energietransitie biedt kansen in de gebouwde omgeving Enexis: energie in goede banen Even if you doubt the evidence, providing incentives for energy-efficiency and clean energy are the right thing to do

Nadere informatie

ideego programma 2015

ideego programma 2015 ideego programma 2015 Wijnand van Hooff Programmadirecteur TKI Solar Energy TKI Solar Energy zonnestroomtechnologieën 1. Zonnestroom 2 TKI EnerGO energie in de gebouwde omgeving 2. Warmte en koude 3 TKI

Nadere informatie

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia Persbericht Vereniging Energie-Nederland Den Haag, 3 oktober 2011 Energie-Nederland: Deze Green Deal is een belangrijke stap voor de verduurzaming van de Nederlandse energievoorziening de komende decennia

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg.

Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting. www.dnwg. Is uw organisatie grootverbruiker van gas en/of elektriciteit? In deze brochure vindt u belangrijke informatie voor uw aansluiting www.dnwg.nl Wanneer wordt u aangemerkt als grootverbruiker? U valt in

Nadere informatie

Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten

Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten Resultaten en vooruitzichten voor het Vlaamse beleidsplatform Slimme netten Thierry Van Craenenbroeck First Belgian Smart Grid Day 18/10/2012 Vlaamse Regulator van de Elektriciteits- en Gasmarkt Kader

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

De slimme meter Klaar voor de toekomst

De slimme meter Klaar voor de toekomst De slimme meter Klaar voor de toekomst met de slimme meter bent u klaar voor de toekomst Endinet maakt haar energienetten klaar voor de toekomst. Net als de auto-, de telefoonen bankindustrie worden ook

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

IPIN Proeftuin Lochem

IPIN Proeftuin Lochem IPIN Proeftuin Lochem Inleiding, samenwerking, uitdaging Oktober 2013 Ben Tubben Opzet programma IN4Energy Het consortium IN4Energy maakt het mogelijk dat deelnemers aan de proeftuin daadwerkelijk richting

Nadere informatie

All about Energy College Doel van dit ronde tafel gesprek

All about Energy College Doel van dit ronde tafel gesprek All about Energy College Doel van dit ronde tafel gesprek Een gezamenlijk project definiëren, dat samen met ons netwerk succesvol kan worden gerealiseerd. Het definiëren van uw Roadmap naar 26 mei 2025

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

Met genoegen kondigen we de verkiezing van De Slimste Binnenstad van Nederland aan.

Met genoegen kondigen we de verkiezing van De Slimste Binnenstad van Nederland aan. Gemeente t.a.v. het College van Burgemeester en wethouders Datum: 24-2-2015 verkiezing@smartdatacity.org Aankondiging Slimste Binnenstad van Nederland Bijlage: Toelichting Geacht college, Met genoegen

Nadere informatie

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis

s-hertogenbosch, juni 2013 Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis Samenwerkingsovereenkomst Brabantse Pilot Publieke Laadinfrastructuur Provincie Noord-Brabant en Enexis INHOUD 1. Inleiding 2. Pilot laadinfrastructuur Brabant 3. Overwegingen 4. Doelstellingen 5. Gefaseerde

Nadere informatie

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008

MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 MANAGEMENT SAMENVATTING ENERGIERAPPORT 2008 Er is de komende jaren een fundamentele verandering van onze energievoorziening nodig om het hoofd te bieden aan de mondiale uitdagingen op energiegebied: de

Nadere informatie

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen

Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Introductie in Energie- & Industriesystemen TB141E - Hoorcollege 9 - Toekomstige Energie & Industriesystemen Dr. ir. Émile J. L. Chappin Challenge the future 1 Mondiale uitdagingen Spanning tussen toename

Nadere informatie

De toekomst van de netten

De toekomst van de netten De toekomst van de netten Speelveld, energieneutrale wijk, rol van smart grids dr. C. (Cor) Leguijt, presentatie Kivi-Niria, 8 okt. 2013 Inhoud de toekomst van de netten Kort: over CE Delft De hoeken van

Nadere informatie

Ministerie van Economische Zaken

Ministerie van Economische Zaken DOORBRAAKPROJECT ICT EN ENERGIE Routekaart doorbraakproject ICT en Energie Ministerie van Economische Zaken Rapport nr.: 14-2884 Datum: 2014-10-15 SAMENVATTING ROADMAP Het kabinet wil dat de uitstoot van

Nadere informatie

Onderzoeksproject Slimme Meters. VREG Brussel, 12 april 2010

Onderzoeksproject Slimme Meters. VREG Brussel, 12 april 2010 Onderzoeksproject Slimme Meters VREG Brussel, 12 april 2010 Eandis staat voor significante uitdagingen op het niveau van regelgeving, markttendensen en kostenefficiëntie Overzicht uitdagingen organisatie

Nadere informatie

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM

NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM MAART 2014 NAAR EEN DUURZAAM ENERGIESYSTEEM HOE ENEXIS BIJDRAAGT AAN DE REALISATIE VAN DE ENERGIEDOELSTELLINGEN TOEKOMSTVAST MAKEN VAN DE ENERGIENETTEN Enexis neemt haar verantwoordelijkheid om, vanuit

Nadere informatie

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN

DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN DE SLIMME METER VRAGEN EN ANTWOORDEN Versie augustus 2012 In dit document vindt u vragen en antwoorden over de slimme meter gesorteerd op de volgende onderdelen: Algemeen Plaatsing van de meter Keuzevrijheid

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort

Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort Open Data Estafette Duurzame Energie, 11 juni 2014, Amersfoort Gaston Halders (Enexis) Arjan van Diemen (TNO) Derek Rodenberg (KPN) Energie Informatie Agenda Introductie sprekers Projectachtergrond Het

Nadere informatie

Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder

Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder 16-11-2011 1 Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder 16-11-2011 2 Overzicht Van Consumer naar Prosumer De beschermde afnemer die een actieve gebruiker van het net wordt

Nadere informatie

Ontwikkelingen Zonne-energie

Ontwikkelingen Zonne-energie Ontwikkelingen Zonne-energie : Energieke Samenleving onderweg naar morgen Bert Bakker NIEUW: Bezuidenhoutseweg 50 2594 AW Den Haag 070 3040114 De oorsprong van (duurzame) energie De zon als energieleverancier

Nadere informatie

Smart Grids & Elektrisch vervoer. Innovatie workshop. Delft, 7 januari 2011. Joris Knigge Innovatie Asset Management

Smart Grids & Elektrisch vervoer. Innovatie workshop. Delft, 7 januari 2011. Joris Knigge Innovatie Asset Management Smart Grids & Elektrisch vervoer Innovatie workshop Delft, 7 januari 2011 Joris Knigge Innovatie Asset Management Inhoud Inleiding Energietransitie en Elektrisch vervoer (mobile) Smart Grids Praktische

Nadere informatie

Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht

Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht Reactie op het consultatiedocument Duurzaamheid in Energietoezicht Inleiding De Vrijhandelsorganisatie voor (verder: VOEG ) heeft kennisgenomen van het door de Autoriteit Consument & Markt op 22 oktober

Nadere informatie

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014

Energiecafé BECO. 16 Oktober 2014 Energiecafé BECO 16 Oktober 2014 Programma Welkom Introductie Presentatie Voorzitter BECO Peer Verkuijlen Waarom BECO? Gemeente Bernheze wethouder Wijdeven Energiemarkt in beweging DE Unie Rense van Dijk

Nadere informatie

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen?

2-7-2014. Energieakkoord voor duurzame groei. Juli 2014 WERK IN UITVOERING. Ed Nijpels. Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? Energieakkoord voor duurzame groei Juli 2014 WERK IN UITVOERING Ed Nijpels Wie zaten aan tafel tijdens de onderhandelingen? 1 Waarom een Energieakkoord? Perspectief Consistentie Ambitie Realiteit Groei

Nadere informatie

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken

Mark Frequin. Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Mark Frequin Voormalig Directeur-Generaal Energie en Telecom Ministerie van Economische Zaken Energiebeleid: van context tot acties. Mark Frequin Rijks Universiteit Groningen Inhoud 1. Context 2. Richting

Nadere informatie

Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050

Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050 Woerden, 29 mei 2015 Inbreng VEMW Open consultatie RLi Energieadvies 2050 Visie VEMW VEMW behartigt de belangen van de zakelijke energie- en watergebruikers in Nederland. Nederland kent al decennia een

Nadere informatie

Energy Services heeft nieuws voor u!

Energy Services heeft nieuws voor u! Energy Services heeft nieuws voor u! Mobiele App voor uw Energiezaken Energiebesparende technieken en duurzame energie Nieuwe website, met nog meer informatie Energiebesparing in kantoren, bedrijfshallen

Nadere informatie

Green Deal van The New Motion (Infrastructuur Elektrisch Vervoer) met de Rijksoverheid

Green Deal van The New Motion (Infrastructuur Elektrisch Vervoer) met de Rijksoverheid Green Deal van The New Motion (Infrastructuur Elektrisch Vervoer) met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd

Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd Regelingen en voorzieningen CODE 5.1.4.22 Slimme energiemeters vanaf 1.1.2012 ingevoerd bronnen vraag en antwoord ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I), 23.2.2011, www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

allander Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander Leeuwarden, 5 maart 2014

allander Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander Leeuwarden, 5 maart 2014 Gesprek met Friese Statenleden over groeistrategie Alliander ] allander Leeuwarden, 5 maart 2014 Ir. Peter Molengraaf Voorzitter Raad van Bestuur Raad van Bestuur Alliander 1 Toename decentrale opwek de

Nadere informatie

NKL Seminar Ecomobiel. Kennisdeling Wat levert het op?

NKL Seminar Ecomobiel. Kennisdeling Wat levert het op? NKL Seminar Ecomobiel Kennisdeling Wat levert het op? Den Bosch - 7 oktober 2015 Seminar NKL Programma Welkom Introductie Presentatie NKL en Interactie Projecten NKL - stand van zaken - resultaten Pitch

Nadere informatie

NKL Seminar Ecomobiel. Kennisdeling Wat levert het op?

NKL Seminar Ecomobiel. Kennisdeling Wat levert het op? NKL Seminar Ecomobiel Kennisdeling Wat levert het op? Den Bosch - 7 oktober 2015 Seminar NKL Programma Welkom Introductie Presentatie NKL en Interactie Projecten NKL - stand van zaken - resultaten Pitch

Nadere informatie

De slimme meter. Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower. Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014

De slimme meter. Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower. Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014 De slimme meter Informatiebijeenkomst / Energiecafé Zummerepower Klok & Peel Museum Asten 26 juni 2014 Extern gebruik Mary van der Torre (senior adviseur Slimme meters) Hein van Roij (technisch projectmanager

Nadere informatie

Energieakkoord: Wij zijn aan zet!

Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord in het kort - Akkoord over energiebesparing binnen de SER tussen overheid, natuur- en milieuorganisaties, vakbonden, energieproducenten, netbeheerders,

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de

PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE. bij de EUROPESE COMMISSIE Brussel, 25.2.2015 COM(2015) 80 final ANNEX 1 PAKKET ENERGIE-UNIE BIJLAGE STAPPENPLAN VOOR DE ENERGIE-UNIE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET

Nadere informatie

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland

Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Aan het Ministerie van Economische Zaken Postbus 20401 2500 EK Den Haag Nederland Bonaire, 26 augustus 2013 Betreft: internetconsultatie Wet elektriciteit en drinkwater BES Status: openbaar Geachte heer,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 542 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

De rol van biomassa in de energietransitie.

De rol van biomassa in de energietransitie. De rol van biomassa in de energietransitie. Bert de Vries Plaatsvervangend directeur-generaal Energie, Telecom en Mededinging, Ministerie van Economische Zaken Inhoud 1. Energieakkoord 2. Energietransitie

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

Power to gas onderdeel van de energietransitie

Power to gas onderdeel van de energietransitie Power to gas onderdeel van de energietransitie 10 oktober 2013 K.G. Wiersma Gasunie: gasinfrastructuur & gastransport 1 Gastransportnet in Nederland en Noord-Duitsland Volume ~125 mrd m 3 aardgas p/j Lengte

Nadere informatie

Antwoord van minister Kamp (Economische Zaken) (ontvangen 14 oktober 2013)

Antwoord van minister Kamp (Economische Zaken) (ontvangen 14 oktober 2013) AH 233 2013Z16375 van minister Kamp (Economische Zaken) (ontvangen 14 oktober 2013) 1 In hoeverre klopt de raming van 20.000 elektrische auto s in Nederland aan het eind van 2013, zoals gesteld in het

Nadere informatie

Links van netbeheerders om de slimme meter aan te vragen (kies wie uw netwerkbeheerder is):

Links van netbeheerders om de slimme meter aan te vragen (kies wie uw netwerkbeheerder is): Uw slimme meter Iedereen krijgt gratis de komende jaren in plaats van een gewone energiemeter een zogenaamde slimme meter. Dat is een digitale energiemeter voor het gasverbruik en het elektriciteitsverbruik,

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

UNIFORME LAADSTEKKER VOOR PUBLIEKE OPLAADINFRASTRUCTUUR ELEKTRISCHE VOERTUIGEN

UNIFORME LAADSTEKKER VOOR PUBLIEKE OPLAADINFRASTRUCTUUR ELEKTRISCHE VOERTUIGEN PERSMEDEDELING VAN VICEMINISTER-PRESIDENT INGRID LIETEN VLAAMS MINISTER VAN INNOVATIE, OVERHEIDSINVESTERINGEN, MEDIA EN ARMOEDEBESTRIJDING 25 mei 2012 UNIFORME LAADSTEKKER VOOR PUBLIEKE OPLAADINFRASTRUCTUUR

Nadere informatie

Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving

Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving Leeswijzer Smart Grid Pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving Deze leeswijzer geeft een overzicht van de inhoud van het rapport Smart Grid pilots. Handvatten voor toepassing wet- en regelgeving.

Nadere informatie

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken

Wido van Heemstra. Adviseur Agentschap NL. Saldering, de stand van zaken Wido van Heemstra Adviseur Agentschap NL Saldering, de stand van zaken Saldering: de stand van zaken Wido van Heemstra Agentschap NL Nationaal Zonne-energiedebat Universiteit Utrecht 13 mei 2013 Overzicht

Nadere informatie

Pagina 1/6. Speerpunten 2013 Autoriteit Consument & Markt

Pagina 1/6. Speerpunten 2013 Autoriteit Consument & Markt Speerpunten 2013 Autoriteit Consument & Markt De Autoriteit Consument & Markt (ACM) bevordert kansen en keuzes voor bedrijven en consumenten. Kansen voor innovatie, nieuwe producten, diensten en aanbieders.

Nadere informatie

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006).

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006). RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 februari 2006 (16.03) (OR. en) 6682/06 ENER 61 NOTA Betreft: Werking van de interne energiemarkt - Ontwerp-conclusies van de Raad De delegaties treffen in bijlage

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Figuur 1: De ontwikkeling van de kostprijs van zonne-energie en batterijen versus de consumentenprijs van elektriciteit

Figuur 1: De ontwikkeling van de kostprijs van zonne-energie en batterijen versus de consumentenprijs van elektriciteit Energiebedrijven op zoek naar toegevoegde waarde De transitie naar een hernieuwbaar en deels decentraal energielandschap zal zich doorzetten. De vervanging van de centrale elektriciteitsproductie door

Nadere informatie

Verkenning van de impact van de verduurzaming op de energie-infrastructuur

Verkenning van de impact van de verduurzaming op de energie-infrastructuur st Net voor de toekomst Net voor de toekomst Verkenning van de impact van de verduurzaming op de energie-infrastructuur 2 Toekomstbestendig 3 Jeroen de Swart, 5 Bart van der Cammen, 7 Groen gas investeren

Nadere informatie

Welke toekomst heeft de slimme stad?

Welke toekomst heeft de slimme stad? Welke toekomst heeft de slimme stad? Matthijs Kouw, PhD 04-06-2015 matthijs@matthijskouw.nl www.matthijskouw.nl @mvkouw 1 HET PROBLEEM 2 04-06-2015 Matthijs Kouw Klimaatverandering: CO 2 emissies (1) 3

Nadere informatie

Staan de beste stuurlui aan wal?

Staan de beste stuurlui aan wal? Staan de beste stuurlui aan wal? ir. Harry Droog, voorzitter van het Energietransitie Platform Duurzame Elektriciteitsvoorziening / Jaap t Hooft, adviseur EOS Welkom, opening, doelen De heer Droog gaat

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap

Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap Energiedossiers tijdens het Nederlandse voorzitterschap Vleva, Minaraad, 28 januari 2016 Jan Haers LNE/AIB Energie-attaché PV Het Luxemburgse voorzitterschap (2 de helft 2015) Raad Energie van 26 november

Nadere informatie

certificeert duurzame energie

certificeert duurzame energie certificeert duurzame energie Met het certificeren van duurzame energie voorzien we deze energieproductie van een echtheidscertificaat. Dit draagt wezenlijk bij aan het goed functioneren van de groeneenergiemarkt.

Nadere informatie

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ)

Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) Uitwerking categorie: Overig Hernieuwbaar (of wel de 186 PJ) (tussenstand 1 mei 2015) Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel Achtergrond 186 PJ opgave ENERGIEAKKOORD VOOR DUURZAME GROEI Concrete afspraken

Nadere informatie

Uitvraag: Kwartiermaker (team) / fase 2 Green Deal: Uitwerking Periode van inzet: januari juni- 2014

Uitvraag: Kwartiermaker (team) / fase 2 Green Deal: Uitwerking Periode van inzet: januari juni- 2014 Uitvraag: Kwartiermaker (team) / fase 2 Green Deal: Uitwerking Periode van inzet: januari juni- 2014 De Green Deal: Smart Energy Cities (afgekort SmEC) is op 12 november ondertekend. In de GD is voorzien

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden,

Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Geachte Tweede Kamerleden, Tweede Kamer der Staten-Generaal t.a.v. Vaste commissie voor EL&I Postbus 20018 2500 EA Den Haag Datum 0 Contactpersoon Doorkiesnummer Mailadres 1/5 Geachte Tweede Kamerleden, U heeft op 5 december de

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs

Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche. Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Betekenis Energieakkoord voor Duurzame Groei voor de Installatiebranche Teun Bokhoven Duurzame Energie Koepel 3 februari 2014 / VSK beurs Inhoud Introductie Duurzame Energie Koepel en Sector beschrijving

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

Actieplan Duurzame Energievoorziening IN PROGRESS

Actieplan Duurzame Energievoorziening IN PROGRESS Actieplan Duurzame Energievoorziening IN PROGRESS Op weg naar het Energiesysteem van 2030 Voorwoord De transitie van de energievoorziening in Europa is overduidelijk. Ook in Nederland verandert het energielandschap.

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie