ELKE DAG WARME MAALTIJDEN BIJ ESA-ESTEC

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ELKE DAG 1.700 WARME MAALTIJDEN BIJ ESA-ESTEC"

Transcriptie

1 MAGAZINE VAN FACILICOM SERVICES GROUP JAARGANG 1, NUMMER 2 JULI 2012 TOTAL FACILITY MANAGEMENT 2.0 BIJ VODAFONE Het nieuwe bouwen en het nieuwe beheren ELKE DAG WARME MAALTIJDEN BIJ ESA-ESTEC DE OVERSTEEK NAAR ENGELAND

2 Nieuwe kansen Dit zijn de tijden waarin bedrijven zich moeten bewijzen. De crisis in Europa en in Nederland houdt maar aan en iedereen merkt dat. Ook voor Facilicom betekent het dat we opeens in een nieuwe werkelijkheid verkeren. Het zou namelijk zo maar eens kunnen zijn dat we dit jaar, na een lange periode van groei, met krimp worden geconfronteerd. Toch bieden deze tijden ook nieuwe kansen. Ik denk dat Facilicom prima is toegerust om ook nu, of misschien wel juist nu, bestaande en nieuwe opdrachtgevers aan zich te binden met vernieuwende concepten. We onderscheiden ons immers van onze collega s doordat we alle soft facilities en hard facilities in huis hebben en daarmee de stap kunnen zetten naar echte integratie van diensten, óók op de werkvloer. We doen dat bijvoorbeeld bij Vodafone, een bedrijf dat recent zijn contract heeft aangepast en nu op het nieuwe hoofdkantoor in Amsterdam werkt met integrated facility management. Dat stelt ons in staat een hogere kwaliteit te realiseren tegen lagere kosten. Samen met het mobile workingconcept dat Vodafone heeft ingevoerd, leidt dat in Amsterdam tot werkelijk spectaculaire besparingen. Onder aan de streep levert dat voor ons weliswaar minder omzet op, maar het betekent wel dat we gerenommeerde opdrachtgevers die echt verder willen in het efficiënter en flexibeler maken van hun organisatie, op een goede manier kunnen onder - steunen. En zo hopelijk ook aan ons kunnen binden. Ook verder zitten we niet stil. Enkele jaren geleden zijn we, in het begin op kleine schaal en in een jointventure, actief geworden in de zorg. Een markt die enorm zal groeien. Inmiddels heeft Axxicom zo n medewerkers in de thuishulp en zijn we ook succesvol met andere initiatieven in deze markt. Het streven is om in die sector in de komende drie, vier jaar door te groeien naar een omzet van 100 miljoen euro. We hebben de competenties die nodig zijn om in die markt succesvol te zijn. Het zijn relatief een - voudige werkzaamheden die continu en op een voorspelbare en betrouwbare manier moeten worden verricht en er ligt een druk op de tarieven waardoor het noodzaak is om op een uiterst kostenefficiënte manier te werk te gaan. Het zijn competenties waarin we ons al meer dan 45 jaar bewijzen. We zien hier dan ook goede kansen voor Facilicom. Dat is een opsteker. Als we succesvol zijn in de zorg, creëren we nieuwe doorstromingsmogelijkheden binnen ons bedrijf. Die tak kan bovendien uitgroeien tot een waardevolle nieuwe pijler onder onze organisatie, en dan ook nog eens in een andere sector dan de facilitaire dienstverlening. Dat zal ervoor zorgen dat de stabiliteit en de continuïteit van ons bedrijf en van onze dienstverlening, ook in de facilitaire markt, weer beter is gegarandeerd. VOORWOORD! HANS GENNISSEN, PRESIDENT-DIRECTEUR FACILICOM SERVICES GROUP

3 In dit nummer Het integreren van facilitaire diensten heeft de toekomst. Dat gaat veel verder dan het leveren van multiservices: bij echt integraal werken worden alle diensten samen - gesmeed tot één geheel, is er één facilitair team dat verantwoordelijk is voor alles dat er op de vloer gebeurt, en is er ook echt nog maar één single point of contact.4 4 Total facility management 2.0 bij Vodafone 9 Prof. dr. Andries de Grip: Bedrijven kunnen de krapte op de arbeidsmarkt maar beter vóór zijn 12 Op weg naar duurzame inzetbaarheid 4 14 Het nieuwe bouwen en het nieuwe beheren 17 Column: Geert van de Laar Het nieuwe bouwen en het nieuwe beheren 18 Elke dag warme maaltijden bij ESA-ESTEC 23 André Kuipers: schoon, veilig, smakelijk en solide in de ruimte De oversteek naar Engeland 29 Feedback: Bart Veldkamp 6 Elke dag warme maaltijden bij ESA-ESTEC 6 De oversteek naar Engeland 30 WhatsUpp! Handige gadgets, slimme apps en leuk leesvoer 32 De TU/e zeven jaar schoonhouden 35 Verantwoord: social return in Amsterdam Colofon Facilitair! is het magazine van Facilicom Services Group. Facilitair! verschijnt twee keer per jaar en wordt verspreid onder opdrachtgevers, relaties, studenten en andere geïnteresseerden. Facilitair! is ook op internet te vinden: Abonnementen zijn gratis en kunnen bij voorkeur per mail worden aangevraagd o.v.v. alle adresgegevens, functie en bedrijf via Facilicom moedigt de discussie aan over de onderwerpen in Facilitair! Het delen van artikelen (met bronvermelding) is toegestaan. Ook tips en reacties zijn welkom. Kijk op Eindredactie: Geert van de Laar, Babette Sarlet en Frank Bokern. Teksten: Frank Bokern, Weergaloos met Woorden, Bussum. Ontwerp en lay-out: John Roobol, Facilicom Services Group. Fotografie: Productie: Melchior Verheezen for CONCPT Fotografie: Nikki Nooteboom, Patricia Volmer, Jan de Groen. Adres: Redactie Facilitair!, Postbus 144, 3100 AC Schiedam. Telefoon: (010) , Meer informatie over Facilicom is te vinden op

4 Total facility management 2.0 Het integreren van facilitaire diensten heeft de toekomst. Dat gaat veel verder dan het leveren van multiservices: bij echt integraal werken worden alle diensten samengesmeed tot één geheel, is er één facilitair team dat verantwoordelijk is voor alles dat er op de vloer gebeurt, en is er ook echt nog maar één single point of contact. De dienstverlening wordt daarmee efficiënter én effectiever. Facilicom Facility Solutions brengt het al in praktijk bij Philip Morris en Royal Friesland Campina. Bij Vodafone vindt nu een pilot plaats op het nieuwe hoofdkantoor in Amsterdam. In 2009 besloot Vodafone Nederland het facilitaire management van de hele vastgoedportfolio bij één partij onder te brengen. In veel landen hebben de Vodafone-organisaties twee of drie servicelines geoutsourced, maar blijven ze de rest zelf doen. Dan krijg je een soort dubbelrol, dan blijf je op twee benen hinken. Dat wilde Head of Property Nataschja Zaal niet. Wij zijn zelf nu echt een regieorganisatie geworden. Het contract is veelomvattend. Facilicom Facility Solutions is verantwoordelijk voor schoonmaak, beveiliging, receptiediensten, catering, koffieautomaten, afvalverwerking, repro, postshops, groenvoorziening, servicedesks en technisch en bouwkundig onderhoud van de kantoren in Amsterdam, Maastricht, Eindhoven en Veenendaal. Bijzonder is dat het contract echt al het vastgoed behelst. Dus ook de 90 winkels van Vodafone. En sinds 1 juni van dit jaar ook de circa 162 winkels van BelCompany, sinds kort eigendom van Vodafone. Een nieuwe rol Het was een grote stap voor Vodafone om alles uit te besteden. Nataschja Zaal: We hadden een behoorlijk grote facilitaire organisatie. Die was in 2009 al gedownsized, vervolgens kwam daar nog eens de outsourcing overheen. Een aantal mensen dat bij Vodafone werkzaam was als facilitycoördinator, is overgegaan naar Facilicom. Andere mensen zijn in het team gebleven maar waren opeens geen facility-coördinator meer, maar contractmanager. Dat is wennen. Het KPI-model dat was aangeleverd door het moederbedrijf, bleek niet goed werkbaar. Dat was toch niet helemaal toegesneden op de situatie zoals wij die hier met elkaar hebben gecreëerd. Dus dat hebben we moeten herschrijven. Dat moet je dan dus wel allemaal doorakkeren, en dat moet je natuurlijk samen doen. Ook de nieuwe rol van Property Services was wennen. Het is zoeken naar je plek. Wie doet nu wat? Je wilt niet elkaars werk gaan zitten doen. Dat gebeurde toch wel eens, zeker in het begin. Account manager Ron Overwijk van Facilicom Facility Solutions: Het was een leerproces voor beide partijen. Het prettige is natuurlijk dat je allebei een gezamenlijk doel hebt: het moet een geoliede organisatie worden waarin Facilicom zich goed kan manifesteren en ook geld kan verdienen, want het is natuurlijk wel gewoon een commerciële opdracht, en waarin Property Services zijn interne klanten goed kan servicen. Dat moet je tunen. Je moet naar een niveau waarin de klant tevreden is en het budgettair allemaal goed is te realiseren Facilitair! Integrated Facility Management De diensten worden zo veel mogelijk ingevuld met Facilicom-bedrijven. De contracten voor de catering en de koffieautomaten lopen weliswaar nog rechtstreeks via Vodafone, maar ook daarvan doet Facilicom Facility Solutions het management. Ron Overwijk: Het is een multiservicescontract. Maar in het nieuwe kantoor in Amsterdam hebben we alle diensten sinds 1 januari geïntegreerd. In de oude, tijdelijke locatie verliep het niet allemaal helemaal goed, dus wilden we het hier anders aanpakken. Die wens leefde ook bij Vodafone. Ook omdat dit een ander kantoor is, met andere behoeftes. Daar hebben we niet heel lang over hoeven nadenken en ook niet heel lang over kunnen nadenken, want het ging zoals het bij Vodafone bijna altijd gaat: binnen een week is de beslissing genomen. Dat was vorig jaar november. En in januari moest het gaan draaien. We hadden dus maar ruim een maand om het anders te gaan inrichten. Ron stelde voor om te gaan werken volgens het concept van Integrated Facility Management (IFM). Nataschja Zaal: Dat sprak me aan. Het maakt de facilitaire dienstverlening flexibeler en maakt dat er beter kan worden ingespeeld op veranderingen. Het concept is overigens nog maar net nieuw: Facilicom Facility Solutions is pas vorig jaar bij enkele grote opdrachtgevers volgens dit model gaan werken. Ron Overwijk: We hebben het vertrouwen gekregen van Vodafone om het waar te gaan maken. We werken hier nu echt integraal, met één facilitair team dat verantwoordelijk is voor alles wat er op de vloer gebeurt, en ook echt met nog maar één single point of contact. NATASCHJA ZAAL: WE HEBBEN NIET VOOR IEDERE MEDEWERKER EEN WERKPLEK. WE HANTEREN EEN RATIO VAN 60 PROCENT, DUS WE BESPAREN 40 PROCENT OP DE VIERKANTE METERS

5 bij Vodafone Facilitair! 5

6 Betrokken en flexibel We werken bij Vodafone volgens het mobile working-principe, legt Nataschja Zaal uit. We vertellen aan onze klanten dat iedereen overal moet kunnen werken, dus wilden we dat zelf in onze eigen organisatie ook waarmaken. Mensen zijn bij ons vrij om te werken waar ze willen en om zelf hun tijden te bepalen, en worden afgerekend op hun output. Daar hoort ook bij dat ze zelf de plekken waar ze werken een beetje netjes houden. Dan moet je wel facilitaire medewerkers hebben die onze mensen daar op durven aanspreken. Dus heb je mensen nodig die betrokken zijn, die dit zien als hun kantoor en dat goed willen onderhouden en daarin ook zelf verantwoordelijkheid nemen. Ron Overwijk: Als mensen hier zitten te werken, dan moeten ze zich kunnen concentreren. Daar moet ons team rekening mee houden: ze moeten zich flexibel opstellen, en die ruimte dan eventueel maar later schoonmaken. Maar het gaat om meer. IFM betekent dat je bij elke situatie van iedereen in het team maximale flexibiliteit mag verwachten om ermee om te gaan. Als een schoonmaker ziet dat een lamp stuk is, moet hij dat meteen melden, of er misschien wel zelf iets aan doen. Zo werken we hier nu al in de soft facilities, maar dat willen we ook gaan doen in de hard facilities. We zijn nu aan het kijken of we bij Breijer mensen zo kunnen opleiden dat ze multifunctioneel inzetbaar zijn, zodat je niet voor elke storing een apart iemand hoeft in te schakelen. Dan heb je minder verstoringen en worden storingen sneller verholpen Facilitair! Efficiënter en effectiever Het is nog maar een pilot. Maar als de pilot slaagt, gaat Facilicom in alle kantoren van Vodafone de diensten integreren. Nataschja Zaal: Het is voor ons een volgende stap, na in 2009 het total facility management te hebben uitbesteed. Facilicom noemt dit ook wel total facility management 2.0, en dat is het ook: het is een verdere doorvoering van efficiency die je kunt bereiken in het facility management. Ron Overwijk: Het is niet alleen efficiënter, het stelt je als facilitair dienstverlener ook in staat om effectiever je werk te doen. Met IFM kunnen we beter voldoen aan de vragen en wensen van de klant. IFM stelt je in staat alle processen optimaal te stroomlijnen en de maximale kwaliteit eruit te halen. Op de vloer uit dat zich in een team met mensen die overal verantwoordelijk voor zijn en ook overal aanspreekbaar op zijn, rechtstreeks via de facility-coördinator en dus niet via de kolommen van de diverse bedrijven. En dat past perfect bij de omgeving die Vodafone hier wil creëren. We zijn er nog niet, we moeten het IFM-concept hier nog beter tunen. Maar als we die laatste stap nog weten te zetten, hebben we hier misschien wel het ideale plaatje. Besparing van 60 procent De nieuwe manier van werken is voor Vodafone zeker ook kosteneffectief. Nataschja Zaal: We hebben niet voor iedere medewerker een werkplek. We hanteren een ratio van 60 procent, dus we besparen 40 procent op de vierkante meters. De besparingen op de facilitaire dienstverlening zijn nog forser. We hebben minder vierkante meters om schoon te maken en te

7 RON OVERWIJK: MET IFM KUNNEN WE BETER VOLDOEN AAN DE VRAGEN EN WENSEN VAN DE KLANT. IFM STELT JE IN STAAT ALLE PROCESSEN OPTIMAAL TE STROOMLIJNEN EN DE MAXIMALE KWALITEIT ERUIT TE HALEN onderhouden. Met Facilicom hebben we bovendien een output-contract. De schoonmakers hoeven dus de bureaus die niet gebruikt zijn, ook niet schoon te maken. Onze kantoren zijn ook nagenoeg paperless. We hebben sinds procent bespaard op het papierverbruik. Dat betekent ook je geen papierbakken meer hoeft te legen. We hebben niet meer bij elk bureau een prullenbak, dus dat scheelt weer in schoonmaakkosten. We hebben geen interne postbode want iedereen kan overal zitten, dus dat zou geen zin hebben. We hebben veel minder printers, dus dat scheelt printers en printeronderhoud. Met dat alles hebben we 60 procent weten te besparen op de facilitaire kosten. Het is dan ook begrijpelijk dat Vodafone veel geïnteresseerde bezoekers krijgt. Er zijn heel veel mensen die het nieuwe kantoor hier in Amsterdam en in Maastricht komen bekijken, ze willen graag zien hoe wij werken. < Gratis water voor iedereen Het statiegeld voor PET-flessen wordt afgeschaft. Veel mensen zijn bang dat de hoeveelheid zwerfafval daardoor sterk zal toenemen. Maar misschien gaat dat wel helemaal niet gebeuren. Nederland wordt welhaast overspoeld met initiatieven om overal gratis drinkwater beschikbaar te maken. En dat komt misschien wel allemaal door Join the Pipe, waarschijnlijk ook meteen het mooiste initiatief. De twee Nederlandse reclamejongens achter deze inmiddels internationale organisatie zoeken bedrijven als donateurs. Voor een bedrag van euro zetten ze hier in Nederland een watertappunt neer, en meteen ook in een arm land waar mensen niet of nauwelijks de beschikking hebben over water. Nu al telt Nederland 100 van deze tappunten, en dat moeten er dit jaar nog 200 worden. Inmiddels hebben al mensen in de Derde Wereld dankzij dit initiatief makkelijk toegang tot drinkwater. Vodafone is sinds 2011 member van Join the Pipe. Op het hoofdkantoor in Amsterdam zijn inmiddels meerdere tappunten geïnstalleerd. Het bedrijf wil bovendien een tappunt doneren aan de hoofdstad, bij het Centraal Station. Ook particulieren kunnen Join the Pipe steunen door de speciale waterfles te kopen. Kijk op Facilitair! 7

8 Facilitair!

9 Bedrijven kunnen de krapte op de arbeidsmarkt maar beter vóór zijn De crisis zal de trend wat vertragen, maar de arbeidsmarkt wordt echt krapper, stelt professor dr. Andries de Grip. Dus kunnen bedrijven zich daar maar beter op voorbereiden. Ze moeten een goed werkgever zijn, zich continu op de arbeidsmarkt bewegen, medewerkers in staat stellen voortdurend nieuwe competenties te verwerven en kennis op te doen, tijdig kijken hoe mede - werkers ook de laatste 20 jaar van hun loopbaan kunnen invullen en misschien wel functies herontwerpen. Er is een forse cultuuromslag nodig bij werkgevers, en trouwens ook bij werknemers. Na zijn promotie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam kwam Andries de Grip voor een paar jaar naar Maastricht, maar is er nooit meer weggegaan. Hij werd er na twaalf jaar benoemd tot hoogleraar in het vakgebied dat vanaf het begin zijn grootste interesse had: de arbeidsmarkt. Als lid van de commissie Arbeidsmarkt - vraagstukken van de Sociaal-Economische Raad (SER) draagt hij bij aan veel belangrijke adviezen die het adviesorgaan produceert over de arbeidsmarkt. Wat hem er niet van weerhoudt om kritisch of zelfs cynisch te zijn over sommige beslissingen die de politiek neemt, zoals de versoepeling van het ontslagrecht die nu lijkt te worden doorgevoerd. Mijn beeld is dat bedrijven daar helemaal niet meer zo op zaten te wachten. Ze hebben genoeg mogelijkheden om hun personeelsomvang aan te passen als dat nodig is. Hij vreest dat de regeling vooral zal worden gebruikt om af te komen van oudere medewerkers die relatief hoge salarissen hebben, in de ogen van werkgevers minder productief zijn en nu nog langer moeten doorwerken. Er is iets oneigenlijks ingeslopen. Het versoepelde ontslagrecht is dus niet nodig om ondernemers flexibiliteit te bieden, maar om dat nieuwe probleem op te lossen. Een slechte zaak, vindt hij. Je kunt er donder op zeggen dat die ouderen geen nieuwe baan kunnen vinden. Het is bovendien dubbel. De overheid wil dat mensen langer doorwerken en geeft werkgevers dus tegelijkertijd de mogelijkheid om daaraan te ontsnappen. Knelpunten komen Door de aanhoudende crisis betwijfelen steeds meer mensen of we echt wel te maken gaan krijgen met krapte op de arbeidsmarkt. Prof. dr. De Grip is er echter stellig over: De arbeidsmarkt wordt krapper. Daar doet de crisis wel wat aan af maar de onderliggende trend is er. Door de vergrijzing zullen veel mensen de arbeidsmarkt gaan verlaten. Ook al komen er dan geen banen bij, dan is er toch veel behoefte aan nieuwe mensen. Andere trend is dat bepaalde sectoren te weinig belangstelling zien, bijvoorbeeld technische banen. Dus ook daar hoeft er geen baan bij te komen, terwijl er toch tekorten zullen ontstaan. Als er dan ook nog groei plaatsvindt, worden de tekorten nog groter. Dat zie je bijvoorbeeld in de zorg. Daar zijn nu al tekorten en die zullen alleen maar groter worden doordat de sector nog fors zal groeien. Speciaal voor het interview heeft hij het even opgezocht. Uit de voorspelling die we vorig jaar hebben gemaakt voor 2016 blijkt dat er tegen die tijd zelfs in de markt van de schoonmaak knelpunten zullen zijn. Dat betekent overigens niet dat zo n sector niet meer aan mensen kan komen. Het betekent wel dat schoonmaakbedrijven meer moeite moeten doen om mensen voor hun sector te werven en dat ze zich wellicht ook moeten gaan richten op andere groepen, misschien ook wel andere leeftijdsgroepen Facilitair! 9

10 MENSEN MOETEN KUNNEN BLIJVEN BIJDRAGEN AAN DE CONCURRENTIEKRACHT VAN DE ECONOMIE. OM DAT TE BEREIKEN ZULLEN MEDEWERKERS VOORTDUREND NIEUWE COMPETENTIES MOETEN VERWERVEN EN NIEUWE KENNIS MOETEN OPDOEN Mensen zekerheden bieden Tekorten worden altijd opgelost door de markt, constateert hij nuchter. Maar het is de vraag of dat wenselijke oplossingen zijn. Een van de makkelijkste oplossingen is: geef alle uitvoerende medewerkers 20 procent salarisverhoging. Dan daalt de vraag naar personeel vanzelf omdat de dienstverlening te duur wordt en bedrijven weer zelf gaan schoonmaken. Salarisverhoging zal er zeker komen, stelt hij, want dat zie je altijd op zo n punt in de conjunctuur, maar hij vindt dat gevaarlijk. Dat wordt een zelfversterkend proces. Je wint er op zo n moment ook veel mee als je mensen meer zekerheid biedt. Je ziet dat mensen in zo n periode veel vaker vaste contracten krijgen. Maar je kunt ook op andere manieren zekerheden bieden. Door ze meteen een maximaal tijdelijk contract te geven van drie jaar. Zo kun je nog veel meer arbeidsvoorwaarden oprekken in het voordeel van de werknemer. Ook nu is het bieden van zekerheden belangrijk, vindt hij. Er ontstaat een gevaarlijke kloof tussen flexwerkers en werknemers met een vast contract. De doorstroom van flexbanen naar banen met een vast dienstverband is de laatste jaren sterk gedaald. Dat is zorgelijk omdat daarmee een verloren generatie dreigt te ontstaan. Jongeren die aan het begin van hun leven en hun loopbaan staan, en in feite krijgen te horen dat ze niet gewenst zijn. Hun kennis erodeert, soms al binnen een paar jaar, ze verliezen hun interesse, en hun arbeidsmoraal wordt aangetast. Andries de Grip pleitte daarom recent op de site Me Judice samen met collega dr. Frank Cörvers voor de invoering van een mooie middenweg tussen flexibel en vast: langdurige tijdelijk contracten van tien jaar. In dat idee moeten werkgevers ervoor zorgen dat een werknemer na die tien jaar nog steeds employable is en dus makkelijk kan overstappen naar ander werk. Als dat goed geregeld wordt, kan dat zowel voor werkgevers als werkgevers een aantrekkelijk alternatief zijn voor een vast dienstverband. Aanrader van Andries de Grip ( voor iedereen die een visie zoekt op de toekomst van de Nederlandse economie ): The Netherlands of 2040 van het Centraal Planbureau. Ook te vinden op: Nu je slag slaan Bedrijven kunnen de krapte op de arbeidsmarkt maar beter voor zijn, zegt hij. Want straks staat de arbeidsmarkt op zijn kop: dan hebben niet langer de werkgevers het voor het zeggen, maar de werknemers. En die zullen kiezen voor bedrijven die zich opstellen als een goed werkgever, ook als het even wat minder gaat. Het is belangrijk om goed met je mensen om te gaan, want mensen onthouden dat en horen dat ook van anderen. Als mensen weten dat een bepaald bedrijf ze niet meteen eruit zet als het een beetje moeilijk wordt, dan gaan ze daar graag werken. Dat betekent ook dat je als bedrijf altijd de beste mensen krijgt. Ik snap, het kost geld om mensen te behouden als er boventalligheid is. Je zult dan misschien moeten kijken of die mensen op een andere manier zinvol aan het werk kunnen blijven. Of je kunt op zo n moment overwegen om te investeren in de organisatie door mensen te gaan opleiden en trainen en er zo voor te zorgen dat je straks heel concurrerend bent als er zich nieuwe kansen voordoen. Een anticyclisch beleid dus, dat logisch voortvloeit uit een goed strategisch management en dus ook een goed strategisch personeels - management. Daarnaast moeten bedrijven ervoor zorgen dat ze in beeld blijven bij het arbeidspotentieel. Je moet als bedrijf continu op de arbeids Facilitair!

11 markt aanwezig zijn. Ook al heb je momenteel geen harde vacatures. Op de hogere niveaus moet je traineeships aanbieden. Als de krapte zich straks voordoet, kun je die goede mensen misschien niet meer krijgen, dus moet je proberen nu je slag te slaan en ze aan je te binden. Functies herontwerpen Bedrijven moeten ook streven naar duurzame inzetbaarheid, zegt hij. Al geeft hij daar als econoom wel een heel eigen invulling aan. Mensen moeten kunnen blijven bijdragen aan de concurrentiekracht van de economie. Om dat te bereiken zullen medewerkers voortdurend nieuwe competenties moeten verwerven en nieuwe kennis moeten opdoen. Bij duurzame inzetbaarheid denken bedrijven vaak aan vitaliteit. Maar dat is het niet alleen. Als een bouwvakker niet meer inzetbaar is vanwege rugklachten, dan wordt die lichamelijke klacht als oorzaak gezien. Maar je kunt ook zeggen dat hij niet meer duurzaam inzetbaar is omdat hij, toen hij nog helemaal gezond was, niet is omgeschoold tot bijvoorbeeld beveiliger of tot leraar in het beroepsonderwijs. Als er echt klachten komen, dan heb je het eigenlijk al laten vastlopen. Dat moeten bedrijven dus zien te voorkomen. Zorg dat mensen tussen de 40 en de 50, wanneer ze nog heel gewild zijn op de arbeidsmarkt, een keuze maken hoe ze het resterende deel van hun loopbaan inzetbaar blijven. Dat kan in een andere functie, maar dat kan misschien ook wel in dezelfde functie, maar dan aangepast. Je zou functies kunnen herontwerpen, waarbij je kijkt naar de belastingsfactoren en de werkzaamheden waarin jongere of oudere medewerkers beter zijn. Nu worden functies alleen herontworpen vanuit het organisatieperspectief. Maar dat zou je dus ook moeten doen vanuit een leeftijds- of loopbaanperspectief. Collega s van mij doen dat nu al in ziekenhuizen. In de verpleging treedt ook vergrijzing op en wordt de belasting voor veel mensen te zwaar. Daar zijn ze nu aan het kijken hoe ze aangepaste functies kunnen creëren voor oudere verpleegkundigen. Op weg naar duurzame inzetbaarheid > Lange termijn-trend: kwaliteit Het zal allemaal niet zonder slag of stoot gaan. Er is een forse cultuur - omslag nodig bij werkgevers, en trouwens ook bij werknemers. Het vraagt om innovatie, of beter: om sociale innovatie, een van zijn stokpaardjes. Daarmee bedoel ik: het vernieuwen van organisatie aspecten en het over grenzen heen denken. Daar is denk ik heel veel mee te winnen. Uit onderzoek blijkt dat het heel bepalend is voor de concurrentiekracht als je als bedrijf over dat vermogen beschikt. Dan willen ook de beste mensen bij je werken. Die werkgevers kunnen hun klanten kwaliteit garanderen, omdat ze de betere medewerkers krijgen. En doordat deze bedrijven investeren in de competenties van mensen, weten opdrachtgevers ook zeker dat de competenties up to date zijn. Straks ben je een succesvol bedrijf als je een goed werkgever bent, mensen weet vast te houden en de beste mensen weet te werven. Omdat je daarmee ook klanten vasthoudt. Omdat je bij krapte niet te maken krijgt met vacatures die je niet kunt invullen. En omdat daardoor de kwaliteit van je dienstverlening goed is. Kwaliteit van producten en diensten, dat is een lange termijn-trend, wordt steeds belangrijker voor het succes van organisaties. En kwaliteit van producten en diensten is afhankelijk van de kwaliteit van personeel. Zeker in de dienstverlening. < Zestien hoogleraren en wetenschappers hebben zich op 12 juni 2012 in een brief aan de Tweede Kamer gekeerd tegen de versoepeling van het ontslagrecht en het doorberekenen van de WW aan werkgevers. Lees de brief op: Facilitair! 11

12 Op weg naar duurzame inzetbaarheid Nederland vergrijst. De pensioenleeftijd gaat omhoog. Er dreigt krapte op de arbeidsmarkt. En landelijk is er steeds meer langdurig ziekteverzuim. Allemaal factoren om rekening mee te houden voor een typisch mensenbedrijf als Facilicom. Het ziekteverzuimbeleid is daarom omgezet in een gezondheidsbeleid. Gestreefd wordt naar een duurzame inzetbaarheid van medewerkers tot hun 67e. Door de recessie is de voorziene krapte op de arbeidsmarkt weer enigszins achter de horizon verdwenen, maar de dreiging blijft. En zelfs al zou krapte uitblijven, dan nog is het belangrijk voor Facilicom om te streven naar duurzame inzetbaarheid. De gemiddelde leeftijd van medewerkers stijgt. Goed nieuws, want het betekent dat Facilicom succesvol is in zijn streven naar long-time employment. Kennis en ervaring worden zo vastgehouden, de continuïteit bij opdrachtgevers is gegarandeerd. Positief is ook dat uit een analyse van de medewerkers - tevredenheidsonderzoeken blijkt dat deze medewerkers erg bevlogen en betrokken zijn en veel plezier hebben in het werk. Maar dat werk moet dan ook wel plezierig voor ze blijven. En dat is zeker van belang nu duidelijk is dat iedereen langer moet doorwerken. Zorggesprekken Het ziekteverzuim bij Facilicom ligt doorgaans rond de 5 procent en dat is een goede score voor de branche. Toch ziet ook Facilicom het verzuim nu toenemen, ook het langdurig verzuim, en dan vooral bij mensen van 55 jaar en ouder. Ook komen meer mensen in het Spoor 2-traject terecht, dat wil zeggen dat ze nog wel kunnen werken, maar niet meer in hun oude functie of bij hun oude bedrijf. Martine Geurts, vice-president van Facilicom: Daar willen we wat aan doen. Bij Prorest en Trigion Services zijn we daarom gestart met het houden van zogeheten zorggesprekken. We willen met mensen in gesprek raken vóór ze ziek worden of frequent gaan verzuimen. Het kan zijn dat ze met problemen worstelen in de privésfeer. Daar willen we ze graag bij helpen als dat in onze macht ligt. Maar dan moeten we dus wel weten wat er aan de hand is. Het zal ook vaak gaan om mensen die zijn vastgelopen in hun werk, die niet meer op hun plek zitten en ontevreden zijn. Ook daar kun je wat aan doen, als je het maar weet. De zorggesprekken worden niet gevoerd door de direct leiding - gevende, maar door iemand van P&O. Marleen Berk, directeur P&O van BRAVO in het MTO Bewegen, roken, alcohol, voeding en ontspanning, ofwel BRAVO. Het zijn vijf elementen die in belangrijke mate bepalend zijn of iemand gezond is en lekker in zijn vel zit. Werkgevers is er veel aan gelegen om deze leefstijlfactoren bij medewerkers te beïnvloeden. Dat dient een algemeen maatschappelijk belang, het hoort bij goed werkgeverschap, en het kan bijdragen aan een lager ziekteverzuim of zelfs totale uitval voorkomen. Ook bij Facilicom is BRAVO een veelgebruikte term. Maar het is moeilijk om bij een facilitair bedrijf de leefstijl te beïnvloeden: de meeste medewerkers werken op locatie en er zijn niet zo veel contactmomenten. Recent is in ieder geval besloten om in medewerkerstevredenheidsonderzoeken (MTO s) ook vragen op te nemen over leefstijl. Die MTO s gaan ook nog eens veel vaker plaatsvinden: niet meer eens in de twee of drie jaar, maar elk jaar, en bij sommige grote divisies wel twee keer per jaar. Human resources development manager Leonie Eggens van Trigion Trigion: Dat is een enorm succes. We weten nog niet wat het effect is op verzuim, maar de medewerkers stellen deze zorggesprekken enorm op prijs. Belastbaarheidsprofielen De zorggesprekken hebben duidelijk gemaakt dat er bij Facilicom meer aandacht moet komen voor de belastbaarheid van mensen. Martine Geurts: Daar selecteren we nu eigenlijk nauwelijks op. Maar cateringmedewerkers doen bijvoorbeeld alleen maar staand werk, daar kun je dan maar beter wel rekening mee houden. Beveiligingsmedewerkers moeten psychisch weer heel sterk zijn, om een ander voorbeeld te noemen. Je mag mensen niet zo maar medisch keuren bij sollicitatie, maar je kan natuurlijk wel kijken of ze fysiek en psychisch geschikt zijn voor bepaald werk. Natuurlijk kijken we nu ook al of ze psychisch geschikt zijn, maar dat kan gerichter. P&O-medewerkers in vrijwel alle divisies zijn nu bezig om functiebelastbaarheidsprofielen op te stellen. Marleen Berk: Bij de werving heb je dan beter in kaart wat iemand fysiek en psychisch moet kunnen. Maar het is ook belangrijk voor bedrijfsartsen en arbeidsdeskundigen. Als iemand weer moet integreren is het natuurlijk wel handig als exact op papier staat wat de belastbaarheid is van functies. Daaraan kan ook worden afgemeten of een zieke medewerker wel duurzaam kan terugkeren. Facilicom streeft er overigens altijd naar om mensen van werk naar werk Facilitair!

13 te laten stromen. Martine Geurts: Dat hoort bij goed werkgeverschap. Het zou asociaal zijn om mensen die vaak heel lang bij ons hebben gewerkt, in de steek te laten. De juiste mensen werven Duurzame inzetbaarheid wordt natuurlijk ook bevorderd als medewerkers en werk goed bij elkaar passen. Het is daarom belangrijk om de juiste mensen te werven. En dat zijn door veranderende omstandigheden soms andere mensen dan in het verleden. Meerdere divisies binnen Facilicom zijn daarom bezig met een grootschalig drijfverenonderzoek. Bij Trigion is het onderzoek al afgerond. Human resources development manager Leonie Eggens: Opdrachtgevers willen steeds vaker een bepaald aantal uren een beveiliger of receptioniste. Dat betekent dat we veel meer behoefte krijgen aan een flexibele schil, dus parttimers en dus ook vaak vrouwen, en studenten. We hebben daarom laten onderzoeken wat de drijfveren zijn van onder andere deze doelgroepen. Dat heeft ons veel wijzer gemaakt. De uitkomsten gebruiken we om medewerkers uit deze groepen die we al in ons bestand hebben, het meer naar de zin te maken. Maar we gaan het natuurlijk ook gebruiken in de werving. We kunnen nu wervingscampagnes maken die zich heel specifiek richten op deze doelgroepen. En daarin precies dat naar voren brengen wat deze mensen aanspreekt in het werk in de beveiliging. Mensen flexibel houden De groeiende behoefte aan flexibiliteit bij opdrachtgevers heeft Facilicom ook op een andere manier aan het denken gezet. Martine Geurts: We streven altijd al naar long-time employment. En hechten sterk aan continuïteit bij de opdrachtgever. Dat heeft ertoe geleid dat medewerkers vaak wel twintig jaar en zelfs langer op hetzelfde object werkzaam zijn. Dat is misschien wel helemaal niet zo goed. Zo krijg je mensen die eraan gewend raken om altijd maar op dezelfde plek te zitten, die dus niet meer openstaan voor verandering en die dus inflexibel worden. Dat kan tot grote problemen leiden als zo n opdracht wegvalt of opeens op een andere, flexibele manier moet worden ingevuld. Dat is een verandering die ze dan Martine Geurts, vice-president van Facilicom misschien niet aankunnen, en dat hebben we dan zelf veroorzaakt. Het is wellicht beter om medewerkers elke drie, vier jaar over te plaatsen naar een ander object. Dat zorgt voor een frisse wind in het team en is waarschijnlijk alleen maar goed voor de kwaliteit. Maar zeker zo belangrijk: het houdt mensen flexibel. Dat is volgens mij ook een onderdeel van modern werkgeverschap: mensen flexibel krijgen en houden. Want als mensen flexibel zijn en niet bang zijn voor verandering, blijven ze ook vitaal en duurzaam inzetbaar. < Marleen Berk, directeur P&O van Trigion Drijfverenonderzoek Het drijfverenonderzoek bij Trigion heeft tot interessante bevindingen geleid. Een kleine greep. Starters, mensen die al zijn opgeleid en op zoek zijn naar een baan, willen graag aan de slag bij het bedrijf waar ze tijdens de opleiding stage hebben gelopen. Trigion gaat daarom in overleg met opdrachtgevers kijken of het mogelijk is om meer stageplaatsen te creëren. Onder studenten in het HBO en WO zal de vraag naar bijbanen de komende tijd fors toenemen. Deze studenten zoeken werk op ongebruikelijke tijden, bijvoorbeeld in de nacht, en vinden de verdiensten belangrijk. Trigion heeft veel werk in de nacht, en dat betaalt ook nog eens goed door alle toeslagen. Alle reden dus om met die argumenten te gaan werven onder studenten. Parttimers en vrouwen (die vaak ook parttime willen werken) willen graag op vaste tijden werken, of anders precies weten wanneer ze moeten werken. Als het mogelijk is om daar in de planning goed op in te spelen, kan dat als argument worden gebruikt bij het werven van parttimers en vrouwen. Vrouwen stellen de sociale aspecten van het vak op prijs, dus die moeten worden benadrukt bij het werven van vrouwen. Ook blijkt dat vrouwen zich meer vrouw willen blijven voelen. Daar komt Trigion binnenkort aan tegemoet met nieuwe uniformen waarin dat is meegenomen. Het is dan dus belangrijk om de vrouwelijkheid van die uniformen goed te tonen in de fotografie Facilitair! 13

14 Het nieuwe bouwen en het Vorig jaar won Breijer de tender voor de restauratie van het monumentale C-gebouw van de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Een gewone aanbesteding, waarbij zeker ook werd gekeken naar prijs. Maar de Erasmus wilde toch wel wat meer. De betrokken bedrijven, Erasmus Facilitair Bedrijf, CEAC Design Consortium en Breijer Bouw en Installatie, hebben in een convenant vastgelegd dat ze proberen de nieuwste innovaties toe te passen die bijdragen aan een schoner milieu. Integraal bouwen zorgt al voor een aanzienlijke (milieu)winst omdat het hele bouwproces veel efficiënter verloopt. Werken met BIM vergroot die winst nog eens aanzienlijk, omdat daardoor de faalkosten doorgaans drastisch worden teruggebracht. Maar de echte vernieuwing is dat Breijer het plan lanceerde om het BIM-model zo in te richten dat ook het totale beheer van het pand erin kan worden ondergebracht. HET HELE PAND EN ALLE RUIMTES ZIJN TOT IN DETAIL NAGEBOUWD IN HET BIM-MODEL OM DE RENOVATIE GOED AAN TE KUNNEN PAKKEN. DAT MODEL IS OOK GESCHIKT TE MAKEN VOOR GEBRUIK BIJ HET BEHEER Fouten bouw voorkomen Het bouwproces is danig aan het veranderen. Dat komt mede door het gebruik van computers en dan vooral door softwareprogramma s als BIM. Met dit Bouwwerk Informatie Model is het hele pand in 3D te ontwerpen. Dan gaat het niet alleen om de vorm en de inrichting van het pand, maar juist ook om de constructie. Daarmee is het mogelijk om, al voordat de bouw begint, fouten in het ontwerp en de constructie te signaleren. Dat voorkomt veel faalkosten: er worden geen verkeerde materialen meer besteld, daardoor lopen dus ook planningen niet meer in het honderd, het werk van de verschillende disciplines is veel beter op elkaar af te stemmen en de logistiek op de bouwplaats kan veel doordachter worden opgezet. Pieter-Jan Hooijdonk, nu nog operationeel directeur maar binnenkort algemeen directeur van Breijer Bouw en Installatie: Ik weet uit eigen ervaring hoe belangrijk een goede afstemming is in de bouw. Ik ben bij Breijer begonnen als bedrijfsjurist. De meeste problemen waar ik mee te maken kreeg, hadden te maken met slechte communicatie, slechte samenwerking en met fouten die pas bij de uitvoering aan het licht kwamen. Met BIM kun je dat voor een groot deel voorkomen. Faalkosten in het beheer BIM rukt op in de bouw. De Bouw Informatie Raad streeft ernaar dat in 2014 bij 20 procent van alle bouwprojecten wordt gewerkt met het Bouwwerk Informatie Model. In de renovatie wordt het nog maar weinig gebruikt. Behalve dan door Breijer, een bedrijf dat overigens ook is gespecialiseerd in de renovatie en de herbestemming van gebouwen. Breijer is echter ook nog eens onderdeel van Facilicom en heeft daarom gezocht naar een nog bredere toepassing van BIM. Pieter-Jan van Hooijdonk: De voordelen van BIM komen vooral ten goede aan de bouwpartners. De opdrachtgever heeft er niet zo veel belang bij: als het gebouw maar op tijd klaar is voor de prijs die hij ervoor wil betalen. Ik denk dat het belangrijk is om ook de opdrachtgevers te betrekken bij zo n belangrijke ontwikkeling in de bouw en dus te zoeken naar een meerwaarde. Die heeft hij gevonden. BIM is ook goed te gebruiken bij het beheer van een pand. Dat levert nog veel meer winst op. In de complete levenscyclus van een pand neemt de bouw maar 5 procent in van de totale kosten. Beheer en onderhoud zijn goed voor 95 procent. De faalkosten in de dertig jaar van de exploitatie zijn vele malen groter dan de faalkosten tijdens dat ene jaar van de bouw. Dus als je ook het beheer en het onderhoud met behulp van BIM efficiënter en effectiever kunt maken, bespaar je nog veel meer. Gebouwd in de computer Breijer heeft dat idee uitgewerkt én meteen toegepast bij de renovatie van de Erasmus Universiteit. Het hele pand en alle ruimtes zijn tot in detail nagebouwd in het BIM-model om de renovatie goed aan te kunnen pakken. Dat model is ook geschikt te maken voor gebruik bij het beheer. Dat moet je dan wel meteen bij het begin doen, als je het model gaat inrichten. Dan moet je dus ook al in deze fase de bedrijven die het beheer gaan doen aan tafel hebben zitten. Dat was bij de Erasmus relatief makkelijk te organiseren, omdat Breijer ook het beheer en het onderhoud van het pand gaat doen, en veel van de soft facilities worden ingevuld door andere Facilitair!

15 nieuwe beheren Pieter-Jan van Hooijdonk studeerde rechten aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Hij werkte vanaf 1999 als jurist bij de Vereniging Eigen Huis. In 2001 stapte hij over naar Breijer Bouw en Installatie. Hij begon als bedrijfsjurist, was directeur bouw, werd later operationeel directeur, en geeft per 1 juli 2012 leiding aan het bedrijf als algemeen directeur. Boek: Easycratie. De toekomst van werken en organiseren - Martijn Aslander en Erwin Witteveen. ( Over een niet-bureaucratische, zeer rationele, op samenwerking geënte manier van werken, organiseren en waarde toevoegen. ). App: de app van Cobouw (op de ipad) FOTO: WARDIE HELLENDOORN Facilitair! 15

16 Facilicom-bedrijven. Alle ruimtes en alle materialen die we in de ruimtes gebruiken, gaan we voorzien van een barcode. Een monteur die straks met een tabletcomputer een ruimte betreedt, hoeft de barcode van de ruimte maar te scannen en hij ziet precies welke materialen er zijn gebruikt. Hij hoeft geen plafondplaten op te tillen, geen bouwtekeningen te bestuderen, maar krijgt alle actuele informatie meteen op zijn scherm. Merk, specificaties, datum van installatie, prijs, wanneer voor het laatst onderhouden, leverancier, alles. Van installaties, van onderdelen en van materialen zoals ramen en deuren. Al die informatie kun je overal raadplegen. Dus ook vooraf, voor je gaat rijden. Er worden heel vaak dubbele en soms driedubbele ritten gemaakt omdat onderdelen eerst moeten worden opgemeten. Dat is hier straks verleden tijd. Koploperproject Ook de opdrachtgever of beheerder van een pand kan zo n uitgebreid BIMmodel gebruiken. Je kunt er ook in opnemen dat je precies ziet hoe je pand wordt gebruikt en daar de energiebehoefte op aanpassen, of de installatie, of de indeling van het pand. Dat is ook de reden waarom de Rijksgebouwendienst erg geïnteresseerd is in deze nieuwe toepassing van BIM. De Rijksgebouwendienst wordt steeds meer een regieorganisatie. Dat kan alleen als de dienst goede informatie heeft over wat er gebeurt in de panden. Dat moeten ze op afstand kunnen monitoren, want anders moeten ze nog steeds mensen erop af sturen om te controleren of al het onderhoud wel plaatsvindt en of het goed gebeurt. Het BIM-model geeft altijd actuele informatie over alles wat er in het pand gebeurt en is gebeurd. De Bouw Informatie Raad, een orgaan dat innovatie in de bouw wil stimuleren en waar de Rijksgebouwendienst een belangrijk participant in is, heeft de aanpak van de renovatie van de Erasmus inmiddels aangemerkt als koploperproject. De Rijksgebouwendienst voert nu gesprekken met Breijer om samen een pilot te gaan draaien met BIM als beheersysteem. < Facilitair!

17 COLUMN! Goed uitbesteden Door de aanhoudende recessie blijven bedrijven kritisch naar de kosten kijken en onderzoeken ze bijvoorbeeld mogelijkheden om de facilitaire dienstverlening nog efficiënter te maken. In Angelsaksische landen leidde dat al tot een sterke groei in maincontracting. Aanbieders gaan daar intensief samenwerken of zelfs fuseren om aan die vraag tegemoet te komen. In Nederland wordt vooralsnog gezocht naar andere oplossingen. Maincontracting is hier minder populair. Het lijkt alsof er bij bedrijven toch enige weerstand is om echt alles uit handen te geven. Dat komt ook doordat in ons land het facility management in veel organisaties goed is georganiseerd. Ze kiezen er dan liever voor om alle facilities uit te besteden in een multiservices-contract, waarbij ze zelf de regie houden. Dat is natuurlijk ook een prima optie en dat model kan heel succesvol zijn, maar dan moet het wel goed gebeuren. Samen met het uitbesteden van de facilities in één contract, zou dan tegelijkertijd de bestaande facilitaire afdeling, die vaak nog heel breed is, moeten worden omgevormd tot een echte regieorganisatie. Dat betekent dat het eigen middelmanagement, de facility-coördinatoren die in de oude situatie de facilities aanstuurden, óók worden geoutsourced. Merkwaardig genoeg gebeurt dat vaak niet. Dat leidt tot de rare situatie dat de uitbesteding, gericht op het terugdringen van de kosten, juist zorgt voor een kostenverhoging. Want de aanbieder heeft natuurlijk óók middelmanagement nodig om alle diensten aan te sturen en ervoor te zorgen dat ze goed samenwerken. Bovendien krijg je dan bij elke discipline in feite twee kapiteins op één schip. Dat kan ervoor zorgen dat de dienstverlening juist stroever gaat verlopen en de besluitvorming stroperiger wordt. Het maakt in ieder geval dat de aanbieder minder de ruimte krijgt om zijn concept te ontwikkelen en daadwerkelijk te komen tot een vernieuwende, efficiënte en effectieve manier van werken. Een mooi voorbeeld van hoe het wel moet, is Vodafone. Dat bedrijf heeft Facilicom gevraagd enkele van de facility-coördinatoren over te nemen, en beperkt zich nu met de eigen facilitaire organisatie daadwerkelijk tot alleen de regie. Dat is een groot succes, waarbij Vodafone overigens ook zelf aangeeft dat het nog niet zo makkelijk was om uit te vinden wat nu precies de rol moet zijn van zo n regieorganisatie. Begrijpelijk, het is een leerproces. Het siert Vodafone dat het Facilicom het vertrouwen heeft gegeven om samen tot die effectieve rolverdeling te komen. Het is goed om te zien dat Nederland toe is aan die nieuwe stap in het uitbesteden van de facilitaire dienstverlening. Maar het zou jammer zijn als bedrijven en organisaties die stap maar half zetten. Want daarmee zouden ze kansen laten liggen. GEERT VAN DE LAAR, CONCERNDIRECTEUR FACILITAIRE BEDRIJVEN NEDERLAND Geert van de Laar blogt elke twee weken op Facilitair! 17

18 Elke dag warme maaltijden bij ESA-ESTEC Bij ESA-ESTEC in de duinen van Noordwijk werken zo n mensen aan het realiseren van de Europese ruimtevaartambities. Prorest is verantwoordelijk voor de restauratieve voorzieningen op de site. Omdat veel medewerkers uit een cultuur komen waar ook tussen de middag warm wordt gegeten, serveert Prorest hier elke dag in de drie restaurants een grote keuze aan warme maaltijden. Het maakt de cateringopdracht uniek voor Nederland Facilitair!

19 Facilitair! 19

20 Het European Space Agency heeft locaties in verschillende van de negentien deelnemende landen. Het European Space Research and Technology Centre (ESTEC) in Noordwijk is de grootste locatie en het technisch hart van ESA. Hier werken mensen aan wetenschappelijke missies, ruimtemissies, aardobservatie-, telecommunicatieen navigatiesatellieten. De site wordt door ESA zelf bestempeld als een spil in de Europese ruimtevaartactiviteiten. Hier is een project geboren als Galileo, het alternatieve GPS-systeem dat Europa aan het bouwen is. Maar ook de Europese bijdrage aan het International Space Station (ISS) is hier ontwikkeld, het ruimtestation waar onze eigen André Kuipers meer dan een half jaar wetenschappelijk onderzoek heeft gedaan. Catering op hoog niveau Zo n mensen werken hier om de ambities waar te maken die Europa heeft in de ruimte. De medewerkers zijn afkomstig uit alle negentien lidstaten van de ESA. Carlo Sarasini, Head of General Support bij ESA-ESTEC: De typische Nederlandse lunch is internationaal niet de standaard. Ik kom zelf uit Italië en ken de standaard in Griekenland, Spanje, Frankrijk, Duitsland. Het zou denk ik erg moeilijk zijn om het internationale karakter van deze organisatie te behouden als we geen warme maaltijden zouden bieden, maar alleen een gewoon Nederlands assortiment met een broodje kaas en een glas melk. Ik weet niet of het dan mogelijk zou zijn om de juiste hoogopgeleide mensen aan te trekken en hier te houden. Maar er is nog een reden om restauratieve voorzieningen van een hoge kwalitiet te hebben. We krijgen hier elke week wel hoog internationaal bezoek. Die evenementen moeten wij ondersteunen en dan heb je dus een catering nodig die op hoog niveau kan opereren. Eén contract voor alle facilities Een team van 50 mensen Het cateringteam van Prorest bestaat uit 42 mensen, waaronder chef-kok Patrick Rosalie en 9 andere koks. Het team wordt elke middag nog eens aangevuld met 8 mensen van schoonmaakbedrijf Gom die de spoel - keuken bemensen. Het grootste restaurant bevindt zich in het meest in het oog springende gebouw op de site, een pand ontworpen door de bekende Nederlandse architect Aldo van Eyck. Hier lunchen elke dag tussen de en de mensen. Een tweede restaurant, gebouwd om het hoofdrestaurant te ontlasten, biedt dagelijks lunches aan nog eens zo n 325 gasten. De derde en kleinste locatie is onderdeel van het sport - centrum op het terrein en daar lunchen elke dag enkele tientallen mensen. Cateringmanager Jos Hoogeveen: Dagelijks hebben we zo n gasten, maar als er veel bezoekers zijn, gaan we makkelijk over de gasten heen. En zo n 90 procent van alle gasten die we hebben, eet warm. Sous-chef Nick Caseley, die jaren werkte in sterrenrestaurants: De meeste mensen die hier werken, komen niet uit Nederland maar uit een van de andere negentien lidstaten van ESA. Ze zijn het gewend om DAGELIJKS HEBBEN WE ZO N GASTEN, MAAR ALS ER VEEL BEZOEKERS ZIJN, GAAN WE MAKKELIJK OVER DE GASTEN HEEN. EN ZO N 90 PROCENT VAN ALLE GASTEN DIE WE HEBBEN, EET WARM Facilitair!

Op weg naar duurzame inzetbaarheid

Op weg naar duurzame inzetbaarheid Op weg naar duurzame inzetbaarheid Nederland vergrijst. De pensioenleeftijd gaat omhoog. Er dreigt krapte op de arbeidsmarkt. En landelijk is er steeds meer langdurig ziekteverzuim. Allemaal factoren om

Nadere informatie

Bedrijven kunnen de krapte op de arbeidsmarkt maar beter vóór zijn

Bedrijven kunnen de krapte op de arbeidsmarkt maar beter vóór zijn Bedrijven kunnen de krapte op de arbeidsmarkt maar beter vóór zijn De crisis zal de trend wat vertragen, maar de arbeidsmarkt wordt echt krapper, stelt professor dr. Andries de Grip. Dus kunnen bedrijven

Nadere informatie

Integraal facility management bij ESA- ESTEC

Integraal facility management bij ESA- ESTEC Integraal facility management bij ESA- ESTEC Het European Space Research and Technology Centre in Noordwijk is het technische hart van de ESA, het European Space Agency. Hier werken zo'n 2.500 mensen aan

Nadere informatie

Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal!

Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal! Schoonmaak Beveiligen Catering Personeelsdiensten Horecadiensten Bouw- en installatietechniek Facility management Schoon! Veilig! Smakelijk! Flexibel! Proost! Solide! Integraal! De juiste mensen op de

Nadere informatie

Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Hostmanship kan de meerwaarde bieden die opdrachtgevers in toenemende mate wensen. Zeker als er sprake is van dagschoonmaak of als schoonmakers actief

Nadere informatie

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Visiedocument: Hostmanship en de Code DANKZIJ HOSTMAN SHIP IS HET DUS MOGELIJK EEN BELANGRIJKE MEERWAARDE BIEDEN ÉN EEN GOEDE INVULLING GEVEN AAN DE CODE Hostmanship kan de meerwaarde bieden die opdrachtgevers

Nadere informatie

Beveiligers die ook post bezorgen

Beveiligers die ook post bezorgen Beveiligers die ook post bezorgen PostNL kan postbezorgers geen fulltime baan meer bieden, maar wil wel werven onder kostwinners. Veel facilitaire branches hebben te maken met een veranderende en soms

Nadere informatie

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar

Meer kansen, meer banen. SW-bedrijven als banenmakelaar Meer kansen, meer banen Inleiding Mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt hebben terecht de volle aandacht van de politiek. Vrijwel alle verkiezingsprogramma s besteden er aandacht aan. Het gaat

Nadere informatie

Trends 2014 in facilitaire dienstverlening

Trends 2014 in facilitaire dienstverlening Trends 2014 in facilitaire dienstverlening Inhoud Inleiding Organisatietrends waar u op in kunt spelen Ontwikkelingen bij facilitaire afdelingen Zeven tips op een rijtje Slot Over Facilicom FACILICOM SERVICES

Nadere informatie

Toonaangevend in services

Toonaangevend in services De juiste receptionistes, telefonistes en servicedeskmedewerkers Toonaangevend in services De juiste mensen op de juiste plek Trigion Services biedt al ruim 20 jaar oplossingen als het gaat om de invulling

Nadere informatie

INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN

INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN Vernieuwing Bouw & Forum Utiliteitsbouw 6 november 2013 Pieter-Jan van Hooijdonk Algemeen directeur Breijer Bouw & Installatie AGENDA Introductie Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

De transitie van een omvangrijk contract van KPN

De transitie van een omvangrijk contract van KPN De transitie van een omvangrijk contract van KPN Het is cruciaal dat het KPN-netwerk 24/7 in de lucht is, ook omdat vitale communicatiediensten ervan afhankelijk zijn. Onderhoud, schoonmaak en beveiliging

Nadere informatie

De Droom: samen leren, werken en innoveren

De Droom: samen leren, werken en innoveren De Droom: samen leren, werken en innoveren Hybride onderwijs in een excellente leeromgeving komt tot stand in nauwe samenwerking tussen onderwijs en het bedrijfsleven. Dat is De Droom van de branche Horeca

Nadere informatie

Veiligheid en gastvrijheid krijgen een gezicht. De juiste mensen op de juiste plek

Veiligheid en gastvrijheid krijgen een gezicht. De juiste mensen op de juiste plek Beveiliging Aviation Security Receptie Services Bedrijfsrecherche, ICT-security, Consultancy & Opleidingen Brand en Beveiligingstechniek AlarmServiceCentrale Toezicht & Handhaving Evenementenlogistiek

Nadere informatie

WERVEN EN TRAINEN IN CUSTOMER CONTACT DE IDEALE OPZET ONDERZOCHT

WERVEN EN TRAINEN IN CUSTOMER CONTACT DE IDEALE OPZET ONDERZOCHT WERVEN EN TRAINEN IN CUSTOMER CONTACT DE IDEALE OPZET ONDERZOCHT WERVEN EN TRAINEN IN CUSTOMER CONTACT DE IDEALE OPZET ONDERZOCHT De recessie loopt ten einde. De markt trekt aan en het aantal vacatures

Nadere informatie

HECTAS Uw partner in facilitaire diensten. Betrouwbare service

HECTAS Uw partner in facilitaire diensten. Betrouwbare service HECTAS Uw partner in facilitaire diensten Betrouwbare service Altijd binnen bereik Soms ligt iets dat goed is heel dichtbij. Neem nou HECTAS. Onze decentrale, klantgerichte organisatie heeft diverse vestigingen

Nadere informatie

Het ideale facilitair bedrijf voor een ziekenhuis

Het ideale facilitair bedrijf voor een ziekenhuis THE OPERATORS Het ideale facilitair bedrijf voor een ziekenhuis Facilicom en Strukton Worksphere bieden onder het label The Operators een nieuw concept aan voor ziekenhuizen. Samen hebben we een model

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Natural Delicious. Professionals in uw restaurant. De juiste mensen op de juiste plek

Natural Delicious. Professionals in uw restaurant. De juiste mensen op de juiste plek Natural Delicious Professionals in uw restaurant De juiste mensen op de juiste plek Genieten van vers en ge in een sfeervolle ambia Lekker, vers, natuurlijk en gezond komen samen in Natural Delicious.

Nadere informatie

Soepel samenwerken met SBM Offshore

Soepel samenwerken met SBM Offshore Soepel samenwerken met SBM Offshore Eind vorig jaar besloot SBM Offshore het hoofdkantoor te verplaatsen naar Schiphol. In acht weken tijd werd het pand verbouwd. In diezelfde korte tijd moest ook de facilitaire

Nadere informatie

Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing!

Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing! Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing! Flavours to go Het flexibele concept voor uw interne catering waar u de smaak van te pakken krijgt! Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing!

Nadere informatie

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011

Voorwoord. Uitkomsten enquête 19-06-2011 Voorwoord In mijn scriptie De oorlog om ICT-talent heb ik onderzoek gedaan of Het Nieuwe Werken als (gedeeltelijke) oplossing kon dienen voor de aankomende vergrijzing. Hiervoor werd de volgende onderzoeksvraag

Nadere informatie

In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services. Meten, verbeteren en voorspellen,

In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services. Meten, verbeteren en voorspellen, In 3 stappen naar een optimale klantbeleving in facility services Meten, verbeteren en voorspellen, Inhoud 1. De facilitaire markt verandert... 3 2. Waarom klantbelevingsmanagement?... 3 3. Stap 1: Meten...

Nadere informatie

Horeca en Facilitaire dienstverlening

Horeca en Facilitaire dienstverlening Groningen, Hoogeveen, Hardenberg 06 2014-2015 Horeca en Facilitaire dienstverlening www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal opleidingencentrum

Nadere informatie

Besparen op maatschappelijk vastgoed

Besparen op maatschappelijk vastgoed Besparen op maatschappelijk vastgoed Het gemeentehuis, de school, de brandweerkazerne, het zwembad, het buurthuis, begraafplaatsen, gemeentewerven, het gemaal en zelfs de kerktoren: het is allemaal eigendom

Nadere informatie

Horeca en Facilitaire dienstverlening

Horeca en Facilitaire dienstverlening 06 Groningen, Hoogeveen, Hardenberg 2012-2013 en Facilitaire dienstverlening www.alfa-college.nl Jouw opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het christelijk regionaal opleidingencentrum

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Winst behalen met PPSconstructies

Winst behalen met PPSconstructies Winst behalen met PPSconstructies Er valt veel winst te behalen met PPS-constructies. Maar dan moeten opdrachtgever en opdrachtnemer goed samenwerken. Daar komt wel wat bij kijken. Het denken in PPS is

Nadere informatie

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist

De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist De ICT-Academy: Van werkzoekende tot ICT-specialist Adresgegevens: Meent 93a 3011 JG Rotterdam 010 41 40 282 Voor algemene informatie over Carrièrewinkel Projecten: www.carrierewinkel.nl E-mail: info@carrierewinkel.nl

Nadere informatie

Facilitaire dienstverlening en Horeca

Facilitaire dienstverlening en Horeca #9 en Horeca,, Hardenberg ca! Jij? In de hore nt groeien! * Laat je tale www.alfa-college.nl Bel voor informatie: 0800-35 85 368 Jouw mbo-opleiding volg je bij het Alfa-college Het Alfa-college is het

Nadere informatie

De dienstverlening scoorde 9 op een schaal van 10

De dienstverlening scoorde 9 op een schaal van 10 De dienstverlening scoorde 9 op een schaal van 10 In 2018 krijgt Breda een nieuw gerechtsgebouw. Het gebouw in het Stationskwartier biedt dan onderdak aan de Rechtbank, het Openbaar Ministerie en de Raad

Nadere informatie

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case

Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Leeftijdbewust personeelsbeleid De business case Inleiding Binnen de sector ziekenhuizen is leeftijdsbewust personeelsbeleid een relevant thema. De studie RegioMarge 2006, De arbeidsmarkt van verpleegkundigen,

Nadere informatie

Klantcase: De Willemswerf: Kneppelhout & Korthals Advocaten

Klantcase: De Willemswerf: Kneppelhout & Korthals Advocaten Klantcase: De Willemswerf: Kneppelhout & Korthals Advocaten DE WILLEMSWERF: KNEPPELHOUT & KORTHALS ADVOCATEN Lianne Laurijssens en Jan Beijers FACILICOM IS ALTIJD GOED BEREIKBAAR EN DENKT MET ONS MEE Het

Nadere informatie

Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers?

Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers? Vragen en antwoorden over outsourcing-projecten Vraag 1. Wanneer zijn outsourcingprojecten van belang voor medewerkers? Outsourcingprojecten zijn relevant voor medewerkers als een bedrijf niet alleen ICT-diensten

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

De initiële vraag van USG People ten behoeve van De Speeddates

De initiële vraag van USG People ten behoeve van De Speeddates De initiële vraag van USG People ten behoeve van De Speeddates Welk consortium helpt USG People en andere corporates om invulling te geven aan hun dynamische huisvestingsvraag, waarbij gebruik centraal

Nadere informatie

DOOR FFS WORDEN NIET PROFESSIONEEL GEBORG

DOOR FFS WORDEN NIET PROFESSIONEEL GEBORG Klantcase: Albron AD IJZERMANS, MANAGER INKOOP EN LOGISTIEK VAN ALBRON: DOOR FFS WORDEN NIET PROFESSIONEEL GEBORG Ad IJzermans (l) en Don Ran KERNACTIVITEITEN D EN DOORONTWIKKELD Een gezonde lunch in een

Nadere informatie

VOORWOORD. Het gaat uiteindelijk over de vraag of je anders naar werk weet te kijken. Wij, van De Berk hebben een. andere manier van kijken naar werk,

VOORWOORD. Het gaat uiteindelijk over de vraag of je anders naar werk weet te kijken. Wij, van De Berk hebben een. andere manier van kijken naar werk, Het gaat uiteindelijk over de vraag of je anders naar werk weet te kijken VOORWOORD Wij, van De Berk hebben een andere manier van kijken naar werk, naar organisaties en naar elkaar. Deze brochure weerspiegelt

Nadere informatie

Bedrijfspresentatie. Euroforce B.V.

Bedrijfspresentatie. Euroforce B.V. Bedrijfspresentatie Algemeen is opgericht in 2001 en is begonnen als uitzendorganisatie, inmiddels heeft Euroforce zich ontwikkeld tot een breder dienstverlenende organisatie en hebben we veel ervaring

Nadere informatie

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten

HAALT MEER UIT ONDERWIJS. Uw partner in Brede School activiteiten HAALT MEER UIT ONDERWIJS Uw partner in Brede School activiteiten Dit is WIJS! WIJS vindt dat leren vooral leuk moet zijn. Vanuit deze gedachte verbinden we educatie en entertainment aan elkaar. Door een

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS

EEN VAN ONZE EXPERTS EEN VAN ONZE EXPERTS Be the change you want to see in this world Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn actueel en bieden

Nadere informatie

Stappenplan Aanbesteding catering

Stappenplan Aanbesteding catering Stappenplan Aanbesteden catering SB 6.6-1 SB 6.6 Stappenplan Aanbesteding catering Inleiding Problemen bij de uitvoering van cateringdienstverlening door een leverancier komen vaak voor, omdat de opdrachtgever

Nadere informatie

1-2-3-Schoon. Schoonmakers die vooruitdenken. De juiste mensen op de juiste plek

1-2-3-Schoon. Schoonmakers die vooruitdenken. De juiste mensen op de juiste plek 1-2-3-Schoon Schoonmakers die vooruitdenken De juiste mensen op de juiste plek 1-2-3-Schoon In drie stappen naar een schone school 1-2-3 Gom maakt in overleg met u een transparant maatwerkplan op basis

Nadere informatie

Wie het pand van Cubiss in Tilburg binnenstapt,

Wie het pand van Cubiss in Tilburg binnenstapt, Klantcase: Cubiss DOOR ONZE NIEUWE MANIER VAN WERKEN IS EEN SCHOON EN FRIS PAND EXTRA BELANGRIJK Een aantal jaar geleden maakte Cubiss een enorme omslag. Het bedrijf dat met name bibliotheken en maatschappelijke

Nadere informatie

Laat uw medewerkers excelleren

Laat uw medewerkers excelleren Laat uw medewerkers excelleren LivingFacility realiseert en regisseert integraal facilitair management in grote kantooromgevingen en voor organisaties die actief zijn op meerdere locaties. Wij combineren

Nadere informatie

Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel

Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel Bakker Hillegom verhoogt omzet met nieuwe webwinkel Bakker Hillegom is het grootste tuinpostorderbedrijf in Europa. Verkoop via internet wordt daarbij steeds belangrijker. The Vision Web heeft voor Bakker

Nadere informatie

Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek

Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek Onderzoek vitaliteit en arbeidsmotivatie in de zorg Achtergrond van het Odyssee onderzoek Bij onze opdrachtgevers en relaties in de zorg zien wij een veelheid aan discussies en projecten die ons inziens

Nadere informatie

Payroll Services voor de horeca en recreatiebranche

Payroll Services voor de horeca en recreatiebranche Payroll Services voor de horeca en recreatiebranche Wat is payrolling? Bij het runnen van een bedrijf komt veel kijken. Alleen al de inzet van personeel levert een hoop extra werk en administratieve rompslomp

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

arrangementen en trainingen

arrangementen en trainingen arrangementen en trainingen Alstublieft, Hiermee ontvangt u inspirerende informatie over een aantal heel speciale workshops en trainingen die de Kookerij Culinary College voor de zakelijke markt heeft

Nadere informatie

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG

EXPERTS MEET THE. Seminars voor financials in de zorg WWW.BAKERTILLYBERK.NL/FINANCE4CARE DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG MEET THE EXPERTS KENNISMAKING MET LEAN IN DE ZORG: ANDERS DENKEN VOOR EFFICIËNTERE ZORG DOOR DR. VINCENT WIEGEL OP 16 OKTOBER 2014 VERBINDENDE CONTROL DOOR MR. DR. HARRIE AARDEMA OP 6 NOVEMBER 2014 INKOOP

Nadere informatie

Van financieel talent naar Public Business Controller

Van financieel talent naar Public Business Controller Kennis van de Overheid Van financieel talent naar Public Business Controller Talentprogramma voor jonge professionals Investeer in de toekomst van uw financiële afdeling Junior talenten kunnen een bijzondere

Nadere informatie

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D.

M200802. Vrouwen aan de start. Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven. drs. A. Bruins drs. D. M200802 Vrouwen aan de start Een vergelijking tussen vrouwelijke en mannelijke starters en hun bedrijven drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, juni 2008 2 Vrouwen aan de start Vrouwen vinden het starten

Nadere informatie

Ook België loopt warm voor multiservices en maincontracting

Ook België loopt warm voor multiservices en maincontracting Ook België loopt warm voor multiservices en maincontracting Opdrachtgevers in België huren veel diensten nog als single service in. Ze denken nog weinig in multiservices en maincontracting. Toch profileert

Nadere informatie

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen

3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen 3 vragen die managers hun medewerkers nooit stellen en die het managen veel simpeler en succesvoller maken! Door Esther Mallant 2012 Esther Mallant www.hrmallant.nl Introductie De 3 vragen die managers

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid. 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht

Duurzame Inzetbaarheid. 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht Duurzame Inzetbaarheid 23 mei 2016 Netwerk Sociale Innovatie Universiteit Maastricht Kennismaken Annette van Waning (1970) Head of CSR Vebego International Directeur Vebego Foundation Drijfveren - Duurzaamheid

Nadere informatie

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens

Bedrijfsprofiel. Constant Jurgens Bedrijfsprofiel Het succes van een bedrijf wordt gecreëerd door de mensen die er werken. Hun ideeën, motivatie en vaardigheden, hun normen en waarden, maar ook hun persoonlijkheden zijn de belangrijkste

Nadere informatie

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

CaterCoach CaterManager. Volledige controle over uw restauratieve voorziening

CaterCoach CaterManager. Volledige controle over uw restauratieve voorziening CaterCoach CaterManager Volledige controle over uw restauratieve voorziening Uw gasten verwachten meer... CaterManager biedt de oplossing De plekken waar de Nederlander tegenwoordig kan eten zijn haast

Nadere informatie

Professionals in uw restaurant

Professionals in uw restaurant IJzerlaan 11 2060 Antwerpen tel. 03/224.38.12 fax 03/226.56.34 info@prorest.be www.prorest.be Catering Healthcare Onderdeel van Facilicom Professionals in uw restaurant Bedrijven van Facilicom Facilicom

Nadere informatie

Portfolio: Praktijkervaring > Ervaringen Jaar 2

Portfolio: Praktijkervaring > Ervaringen Jaar 2 Portfolio: Praktijkervaring > Ervaringen Jaar 2 Visrestaurant De Viskêête Tijdsperiode: 2006 tot heden Locatie: Havendijk 36, 4401 NS Yerseke Website: www.pietvanoost.nl Competenties: Stressbestendigheid,

Nadere informatie

WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE. PvdA manifest

WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE. PvdA manifest WERK EN BESTAANSZEKERHEID IN ALMERE PvdA manifest Inleiding Werk, werk, werk! is wat de Almeerse PvdA betreft één van de belangrijkste opdrachten voor een nieuwe coalitie in Almere. De gemeente Almere

Nadere informatie

Staffing Professionals On Site Services Payrolling

Staffing Professionals On Site Services Payrolling Staffing Professionals On Site Services Payrolling Logistiek Office Finance Industrie De heldere keuzes van Flexpoint flexpoint Dagelijks zijn meer dan 3000 Flexpoint medewerkers aan de slag bij onze opdrachtgevers

Nadere informatie

Maatwerk in facility management

Maatwerk in facility management Maatwerk in facility management De juiste mensen op de juiste plek Facilicom. De juiste me nsen op de juiste plek Facilicom Facility Solutions: een introductie Facilicom Facility Solutions is gespecialiseerd

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Cursus Inkoopmanagement & Procurement De cursus Inkoopmanagement & Procurement duurt ongeveer 2 maanden en omvat 5 colleges van 3 uur. U volgt de cursus met ongeveer 10-15 studenten op een van onze opleidingslocaties

Nadere informatie

Uitzenden Detacheren Werving+Selectie Payrolling

Uitzenden Detacheren Werving+Selectie Payrolling Uitzenden Detacheren Werving+Selectie Payrolling De economie is voortdurend in beweging. Voor de groei en continuïteit van uw bedrijf is het noodzakelijk snel en flexibel in te spelen op veranderende omstandigheden.

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek 2014

Klanttevredenheidsonderzoek 2014 Klanttevredenheidsonderzoek 2014 Een beknopt overzicht van de resultaten September 2014 Passie voor zorg Bedankt! Geachte relatie, U heeft onlangs deelgenomen aan het Klanttevredenheidsonderzoek van Holland

Nadere informatie

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet

Exact Online. Uw financiële cockpit op internet Exact Online Uw financiële cockpit op internet Eenvoudig online boekhouden Een onderneming staat of valt met haar financiële beleid. Met inzicht in de omzet, winst en cashflow nu en in de toekomst. Een

Nadere informatie

Het Nieuwe Werken 111

Het Nieuwe Werken 111 Het Nieuwe Werken 111 Inleiding Het Nieuwe Werken De laatste jaren heeft Het Nieuwe Werken zich sterk ontwikkeld en veel bekendheid gekregen. Maatschappelijke ontwikkelingen als files, de balans tussen

Nadere informatie

Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0

Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0 Verkooporganisatie van Danica maakt verkoopkansen inzichtelijk met Microsoft Dynamics CRM 3.0 Om betere verkoopresultaten te behalen koos Danica voor Microsoft Dynamics CRM 3.0. Vanaf de invoering zijn

Nadere informatie

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen,

Dank u wel kolonel Lambrichts, mevrouw Sybilla Dekker, Generaal, geachte aanwezigen, Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter gelegenheid van de eerste deeltijdopleiding Middelbare Defensie Vorming te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank u wel kolonel Lambrichts,

Nadere informatie

Maak ondernemen eenvoudig, kies voor Tentoo.

Maak ondernemen eenvoudig, kies voor Tentoo. Maak ondernemen eenvoudig, kies voor Tentoo. Payrolling Human resources Salarisadministratie tentoo.nl Ondernemers zijn altijd op zoek naar de ideale voorwaarden voor succes. Steeds meer werk gevers kiezen

Nadere informatie

Installateur. Win tijd met Draka. samen meters maken. www.wintijdmetdraka.nl

Installateur. Win tijd met Draka. samen meters maken. www.wintijdmetdraka.nl Installateur Win tijd met Draka www.wintijdmetdraka.nl samen meters maken Win tijd met Draka Producten en diensten die direct het resultaat van uw project verbeteren In projecten is de druk om te presteren

Nadere informatie

Geeft richting in de wereld

Geeft richting in de wereld Geeft richting in de wereld werled van IT I T- m a k e l a a r IT-makelaar Hardware Software Wireless Cloud Virtualisatie Mobility Werkplek Data center Hardware Software Wireless Cloud Virtualisatie Mobility

Nadere informatie

EEN VAN ONZE EXPERTS. For every situation, there is a suitable line from a song

EEN VAN ONZE EXPERTS. For every situation, there is a suitable line from a song EEN VAN ONZE EXPERTS For every situation, there is a suitable line from a song Een netwerk van hoog opgeleide, ervaren zelfstandig FM-professionals. Wij zijn gepassioneerd bezig met ons vakgebied, zijn

Nadere informatie

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent B 3. Survey commitment van medewerkers

Ellen van Wijk - Ruim baan voor creatief talent B 3. Survey commitment van medewerkers Survey commitment van medewerkers B 3 Survey commitment van medewerkers 229 230 Ruim baan voor creatief talent, bijlage 3 Voor je ligt een vragenlijst waarin gevraagd wordt naar verschillende aspecten

Nadere informatie

Voor wie verstandig handelt! Daling personeel

Voor wie verstandig handelt! Daling personeel Daling personeel Trendsamenvatting Naam Definitie Scope Invloed Conclusie Bronnen Daling personeel Het aantal medewerkers dat werkzaam is in de sector / branche zal gemiddeld genomen hoger opgeleid zijn,

Nadere informatie

Medewerkerstevredenheidsonderzoek

Medewerkerstevredenheidsonderzoek Medewerkerstevredenheidsonderzoek Dit medewerkerstevredenheidsonderzoek bestaat uit een aantal standaard onderwerpen die vaak gebruikt worden in medewerkerstevredenheidsonderzoeken. Afhankelijk van de

Nadere informatie

Onconventionele stappen in de gemeente Lingewaard

Onconventionele stappen in de gemeente Lingewaard IEDEREEN HEEFT RECHT OP WERK Onconventionele stappen in de gemeente Lingewaard Tekst: Fenny Brandsma / Fotografie: Kees Winkelman De gemeente Lingewaard startte ruim een jaar geleden een onconventionele

Nadere informatie

Recruitment Process Outsourcing

Recruitment Process Outsourcing Recruitment Process Outsourcing Whitepaper : Recruitment Process Outsourcing Auteur : Jacco Valkenburg RPO: Recruitment Process Outsourcing Nu organisaties weer aan groei durven denken kan het aantrekkelijk

Nadere informatie

Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact

Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact Sales als basis voor klantcontact stimuleert klanttevredenheid Meer dan 900 medewerkers van Transcom Nederland verzorgen dagelijks facilitaire

Nadere informatie

3/2/2014. SPP Met medezeggenschap! Working nine to 5 6 maart 2014 M.Sikkel. Mede-HRMontwikkelingen. Strategische Personeelsplanning (SPP)

3/2/2014. SPP Met medezeggenschap! Working nine to 5 6 maart 2014 M.Sikkel. Mede-HRMontwikkelingen. Strategische Personeelsplanning (SPP) Vertrouwd met Arbeidszaken SPP Met medezeggenschap! Working nine to 5 6 maart 2014 M.Sikkel Strategische Personeelsplanning (SPP) Vandaag verkennen wij wat SSP is en hoe medezeggenschap hierbij kan ondersteunen

Nadere informatie

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012

. Winstgevendheid door wenbaarheid. Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst. 24 april 2012 . Winstgevendheid door wenbaarheid Wendbare organisaties bieden zekerheid voor de toekomst 24 april 2012 wie zijn wij Optines Consultancy is als HRM business partner gespecialiseerd in verandermanagement,

Nadere informatie

ING Minder autoverkeer en tevreden medewerkers met OV-jaarkaart

ING Minder autoverkeer en tevreden medewerkers met OV-jaarkaart Auto van de hand dankzij OV-jaarkaart Bij ons kunnen medewerkers zonder leasauto kiezen tussen gebruik van de eigen auto voor woonwerkverkeer óf het OV. De OV-jaarkaart die we hun bieden is in heel Nederland

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld

Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Persbericht Yacht, 23 februari 2010 Aantal financials dat actief een andere functie zoekt bijna verdubbeld Trends en ontwikkelingen op de financiële arbeidsmarkt Door: mr.drs. E. Kolthof, Yacht, Competence

Nadere informatie

WHAT S THE CASE? CLIENT CASE PROVINCIE UTRECHT

WHAT S THE CASE? CLIENT CASE PROVINCIE UTRECHT WHAT S THE CASE? CLIENT CASE PROVINCIE UTRECHT Sinds 1981 verzorgt Sodexo de cateringservices bij de Provincie Utrecht. Vanaf 2010 is deze dienstverlening geleidelijk uitgebreid. Sodexo werd toen aangenomen

Nadere informatie

De perfecte kop koffie in een wereld die continu beweegt

De perfecte kop koffie in een wereld die continu beweegt De perfecte kop koffie in een wereld die continu beweegt Nestlé Professional D LIKE A SKINNY LATTE CAPPUCCINO skimmed milk MOCHA OFFEE make it stronger cold WATER UNGO DRINK ESPRESSOAMERICANO LATTECHOCOLATEE

Nadere informatie

SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING VINCO ENGINEERING

SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING VINCO ENGINEERING SPECIALIST IN TECHNISCHE DIENSTVERLENING MENSEN MAKEN HET VERSCHIL Als ze op de juiste plek zitten. In het juiste team. Als zij hun talent kunnen omzetten in toegevoegde waarde. Wij adviseren, ondersteunen

Nadere informatie

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf

Plan van Aanpak Format. Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Plan van Aanpak Format Pilot functiecreatie gemeente/provincie SW bedrijf Inhoudsopgave 1 Naar een inclusieve arbeidsorganisatie met functiecreatie. 1 2 Plan van aanpak pilot functiecreatie... 2 3 Projectstructuur

Nadere informatie

i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten.

i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten. i-signaal ontwikkelt, implementeert en ondersteunt VerzuimSignaal en daaraan gerelateerde diensten. Wij zijn i-signaal Een dynamische organisatie, waar mensen met plezier een actieve bijdrage leveren om

Nadere informatie

Willem van Ansem, Manager Consulting AOS Studley

Willem van Ansem, Manager Consulting AOS Studley AOS Studley en NFC organiseren een bijzonder evenement voor alle benchmarkklanten! Bij BENCHMARK XL staan kennis delen, leren van elkaar en verbeteren centraal - op veler verzoek nu met een brede groep

Nadere informatie

Present. complete ondersteuning bij verzuim en re-integratie. informatie voor de ondernemer

Present. complete ondersteuning bij verzuim en re-integratie. informatie voor de ondernemer complete ondersteuning bij verzuim en re-integratie informatie voor de ondernemer : gezond ondernemen met meer rendement een flexibel pakket voor meer grip op ziekteverzuim Ondernemingen gericht op continuïteit

Nadere informatie

Horeca. Opleidingen in de keuken Opleidingen in de bediening

Horeca. Opleidingen in de keuken Opleidingen in de bediening Horeca Opleidingen in de keuken Opleidingen in de bediening Veel jongeren gaan na het stappen nog even een fastservicezaak binnen om de maag te vullen met een broodje of een stuk pizza. Als er iets te

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst?

Ordina ICT Talent Development. Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Ordina ICT Talent Development Zijn uw ICT medewerkers klaar voor de toekomst? Waarom het thema ICT Talent Development? 2 Onze klanten hebben een structurele behoefte aan gekwalificeerde ICT professionals

Nadere informatie

Vacatures in de industrie 1

Vacatures in de industrie 1 Vacatures in de industrie 1 Martje Roessingh 2 De laatste jaren is het aantal vacatures sterk toegenomen. Daarentegen is in de periode 1995-2000 het aantal geregistreerde werklozen grofweg gehalveerd.

Nadere informatie

verrassend werken bij #

verrassend werken bij # verrassend werken bij # we willen het leven van mensen leuker en makkelijker maken 2 3 dit is # We willen het leven van mensen leuker en makkelijker maken. En dat hoeft helemaal niet duur te zijn, vinden

Nadere informatie

Verras uw business-collega s met een IT-sixpack

Verras uw business-collega s met een IT-sixpack Hybride-cloudaanpak Verras uw business-collega s met een IT-sixpack De CIO staat steeds meer onder druk: enerzijds vragen uw businesscollega s een s nellere en meer flexibele dienstverlening, anderzijds

Nadere informatie