Het maximum halen uit het minimum

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het maximum halen uit het minimum"

Transcriptie

1 Het maximum halen uit het minimum Overlevingsstrategieën van mensen die moeten rondkomen met een te beperkt inkomen. Kleinhoefstraat 4, 2440 Geel +32 (0)

2 Inhoud presentatie 1. Beknopt opzet van onderzoek 2. Uitgebreid resultaten 3. Twee opgeleide ervaringsdeskundigen aan het woord Het maximum halen uit het minimum 2

3 Definitie Overlevingsstrategieën Overlevingsstrategieën zijn bewuste handelingen om zich te handhaven in moeilijke situaties en beperkingen te overstijgen. Mensen gaan diverse tactieken toepassen om de basisbehoeften op een minimaal bevredigend niveau in te lossen. Het kunnen effectieve of minder effectieve financiële strategieën zijn. vrij naar Driessens, Meert & Van Nistelrooij Het maximum halen uit het minimum 3

4 Onderzoeksvragen Welke strategieën gebruiken gezinnen om gedurende een lange periode met een te laag inkomen te moeten overleven? Wat zijn hiervan de mogelijke gevolgen? Het maximum halen uit het minimum 4

5 Onderzoeksopzet Beknopte literatuurstudie Diepte-interviews Aftoetsen van resultaten aan internationale onderzoeksliteratuur over overlevingsstrategieën Het maximum halen uit het minimum 5

6 Literatuurstudie Enkele theoretische kaders: - Meert (1997) - Engbersen (1987) - Kempson (1994) - Van Nistelrooij (2003) Het maximum halen uit het minimum 6

7 Diepte-interviews: steekproefkader De onderzoekspopulatie zijn gezinnen met kinderen die langdurig moeten rondkomen met een te laag besteedbaar inkomen. Selectievariabelen: - Man/vrouw - Landelijk/stedelijk - Werkend/niet werkend - Wel/geen beroep op hulpverleningsorganisatie - Autochtoon/allochtoon Het maximum halen uit het minimum 7

8 Respondenten gezocht Via opleiding ervaringsdeskundige in armoede en sociale uitsluiting Via OCMW/CAW Via armoedeverenigingen/welzijnsschakels Het maximum halen uit het minimum 8

9 Respondenten gevonden 32 respondenten: - Man vrouw (6-26) - Landelijk stedelijk (17 15) - Werkend niet werkend (14 18) - Wel geen hulpverlening? (7-25) - Autochtoon allochtoon (1-31) Het maximum halen uit het minimum 9

10 Vijf groepen van strategieën Prioriteiten stellen Beperken van uitgaven Schulden maken Netwerken aanspreken Buiten de lijntjes kleuren Het maximum halen uit het minimum 10

11 1. Prioriteiten stellen Het kind op de eerste plaats: - Bij de dokter: sneller naar de dokter met de kinderen - Medicatie: wel voor kinderen niet voor zichzelf - Aan tafel: meer maaltijden voor de kinderen - In huis: verwarming aan als de kinderen thuis zijn - Andere domeinen: kledij, vrije tijd, school Het maximum halen uit het minimum 11

12 1. Prioriteiten stellen Gebrek aan financiële middelen zoveel mogelijk opgevangen door ouders zodat kinderen minder hinder ervaren Toch opvallend veel uithuisplaatsingen omdat de zorg voor kinderen op bepaalde momenten in leven niet gegarandeerd kan worden Uit literatuuronderzoek blijkt dat de aanwezigheid van een constante ondersteunende verzorgingsfiguur cruciaal is voor veilige hechting Onveilige hechting kan aan basis liggen van ongunstige ontwikkeling op tal van vlakken Het maximum halen uit het minimum 12

13 1. Prioriteiten stellen Ouders doen hun best om de basisbehoeften van hun kinderen te vervullen MAAR moeten hun kinderen ook vaak dingen ontzeggen Dit gaat gepaard met veel zorgen en verdriet Het maximum halen uit het minimum 13

14 1. Prioriteiten stellen Een dak boven het hoofd - Eigendom: slechts enkelen - Sociale huisvesting: voor de gelukkigen - Private huisvestingsmarkt: veel te duur en vaak ondermaats van kwaliteit Het maximum halen uit het minimum 14

15 1. Prioriteiten stellen Veel respondenten vinden hun woning niet geschikt Vaak onveilige en ongezonde woningen Armoedesituatie zou vaak minder schrijnend zijn mochten de gezinnen een sociale woning hebben Weinig keuzevrijheid Huurwaarborg obstakel Het maximum halen uit het minimum 15

16 1. Prioriteiten stellen Uit literatuuronderzoek blijken negatieve gevolgen van ondermaatse huisvesting op verschillende vlakken: - Gezondheid - Onderwijsprestaties - Onderlinge relaties Het maximum halen uit het minimum 16

17 2. Het beperken van uitgaven Dilemma gezond of betaalbaar: - Huisvesting: goedkope huisvesting is soms ongezond - Gezondheidszorg: Niet of te laat consulteren van arts Rechtstreeks naar spoed Uitstellen bezoek specialist Goedkope medische hulpmiddelen Sociale derdebetalersregeling Huisartsen rekenen geen consult Wijkgezondheidscentra Regeling voor medische kosten via OCMW of collectieve schuldenregeling Medicatie: gratis stalen, niet afhalen van voorgeschreven medicatie, generische variant, zelf experimenteren Het maximum halen uit het minimum 17

18 2. Het beperken van uitgaven - Voeding: Maaltijden overslaan Weinig variatie in menu s Weinig groenten en fruit Vervallen voeding Voeding uit containers Het maximum halen uit het minimum 18

19 2. Het beperken van uitgaven Noodgedwongen worden er keuzes gemaakt die mogelijk een negatief effect hebben op de gezondheid. Uit literatuuronderzoek blijkt dat kinderen en jongeren nog harder worden getroffen door armoede dan volwassen. Opgroeien in een ongezonde, onveilige en stresserende leefomgeving heeft een negatieve impact op kinderen (taal- en leesvaardigheid, plannen, zelfvertrouwen ). Uit literatuuronderzoek blijkt dat de gevolgen van onvoldoende, éénzijdige en/of ongezonde voeding niet te onderschatten zijn. Gezondheidsproblemen zoals ondergewicht, vermoeidheid, duizeligheid, hoofdpijn maar ook verminderde groei en cognitieve problemen kunnen voorkomen. Het maximum halen uit het minimum 19

20 2. Het beperken van uitgaven Angst om ziek te worden - Niet in te schatten kost - Bang voor doorverwijzing naar (dure) specialist of voorschrijven van dure medicatie - Hospitalisatieverzekering Respondenten die het anders aanpakken - Veel investeren in fruit en gezonde voeding - Regeling voor alle noodzakelijke medische uitgaven - Positief effect van sociale derdebetalersregeling - Gratis consult bij sommige dokters Het maximum halen uit het minimum 20

21 2. Het beperken van uitgaven Duurzaam leven - Energiebewust verwarmen: Verwarming laag of af dikke truien en lakens Deuropeningen en kieren dichtmaken Extra isoleren Op zoek naar goedkope energieleverancier Verwarmen met goedkopere alternatieven Budgetmeter - Energiebewust elektriciteit gebruiken: Weinig licht aandoen Geen onnodig licht laten branden Spaarlampen gebruiken Nachttarief gebruiken Budgetmeter Het maximum halen uit het minimum 21

22 2. Het beperken van uitgaven Spaarzaam met water: Met meerdere personen in hetzelfde badwater Spaardouchekop Hergebruiken van water om bv. te poetsen Regenwater opvangen en gebruiken Het maximum halen uit het minimum 22

23 2. Het beperken van uitgaven Consuminderen - Spullen hergebruiken Tweedehands kopen Doorkrijgen en doorgeven Tweedehandsspullen restylen Bewust omgaan met voeding Weinig vlees eten Verwerken van overschotten Zelf brood maken Eigen kippen/moestuin Het maximum halen uit het minimum 23

24 2. Het beperken van uitgaven Mobiliteit Met de fiets Te voet Met het openbaar vervoer Het maximum halen uit het minimum 24

25 2. Het beperken van uitgaven Respondent bewuste consumenten Vaak geen eigen keuze maar budgettaire noodzaak Onderscheid tussen energiezuinig leven en het ontbreken van basiscomfort Uit literatuuronderzoek blijkt dat leven in een koud huis een negatieve impact heeft op de gezondheid Zonder auto leven in een landelijke context is niet evident. Weinig keuzevrijheid wat betreft winkels, meer isolement Deze manier van leven is vaak zeer tijdsintensief (vaak naar verschillende 2 de handswinkels gaan, zelf confituur of brood maken, alle verplaatsingen met openbaar vervoer ) Het maximum halen uit het minimum 25

26 2. Het beperken van uitgaven Niet of weinig participeren - Vrije tijd en ontspanning vallen vaak als eerste weg - Vrije tijd of ontspanning enkel indien gratis of heel goedkoop - Vrije tijd of ontspanning via een organisatie (OCMW, welzijnsschakel) - Sommige ouders zoeker allerlei kanalen (ouders, hulpverlening, sparen ) om hun kinderen aan zoveel mogelijk zaken te laten participeren - Bij andere ouders is de financiële draagkracht zo beperkt dat alle extra s zoveel mogelijk worden beperkt - Vakanties met het gezin zijn zeldzaam Het maximum halen uit het minimum 26

27 2. Het beperken van uitgaven Weinig ruimte om aan het breder maatschappelijk leven te participeren Batterijen kunnen niet worden opgeladen Kinderen en ouders hebben een beperkt sociaal netwerk Terugtrekken in private sfeer Het maximum halen uit het minimum 27

28 2. Het beperken van uitgaven Efficiënt met geld omgaan - zeer bewust van duurte van het leven. Voor voeding verschillende manieren om uitgaven te beperken: - Goedkoopste winkel - Verschillende winkels - Inkopen doen in Nederland - Winkelen vlak voor sluitingstijd - Winkelen op markten - Rechtstreeks bij de boer kopen Het maximum halen uit het minimum 28

29 2. Het beperken van uitgaven - Voor de aanschaf van grotere stukken: - krijgen - doorgeven - toonzaalmodel - met lichte beschadiging - promotie - sparen - vaak neen zeggen - budgetmeter Het maximum halen uit het minimum 29

30 2. Het beperken van uitgaven - Strikt plannen: - Rekeningen via afbetalingen - Eerst alle noodzakelijke rekeningen betalen - Sparen - Studiekeuze en schoolkeuze in functie van budget - Winkelen met winkellijst, vooraf bepaald budget - Aankopen spreiden over het jaar Het maximum halen uit het minimum 30

31 2. Het beperken van uitgaven Uit literatuuronderzoek blijkt dat het leven zonder zekerheid over basisbehoeften armoede gerelateerde stress met zich meebrengt. Door een laag inkomen en weinig sociale steun kan financiële stress leiden tot psychische gezondheidsproblemen zoals depressie. Uit literatuuronderzoek blijkt dat ouders met een depressie minder geduld, gevoel en aandacht aan de dag leggen om hun kinderen op te voeden. Uit literatuuronderzoek blijkt dat financiële stress gepaard gaat met afwezigheden op het werk of het verminderd werk zoeken Het maximum halen uit het minimum 31

32 3. Schulden maken Uitstellen van betalingen - Gebeurt vaak hoeft niet tot schulden te leiden - Soms kan men achterstand niet meer wegwerken (onvoorziene omstandigheden) - Strategie om niets te betalen tot deurwaardersexploot komt - Vaak verhuizen om schulden te ontlopen Geldkrediet opnemen - Verleiding is groot - Ademruimte creëren Het maximum halen uit het minimum 32

33 3. Schulden maken Lenen bij vrienden en familie - Om korte periode te overbruggen - Om heel dringende uitgaven te bekostigen - Hiermee wordt heel omzichtig omgesprongen - Niet fijn om schulden bij vrienden of familie te hebben Het maximum halen uit het minimum 33

34 3. Schulden maken Goederen aankopen op krediet - In het verleden wel - Nu vaak -> niets aankopen waar geen geld voor is - Als maandelijkse afbetaling in het budget past doet het er niet toe dat het eindbedrag hoger uitvalt dan de feitelijke aankoopsom Het maximum halen uit het minimum 34

35 3. Schulden maken Verschillende types van schulden die in literatuur naar voor komen, vinden we ook terug in dit onderzoek Spaargeld is een buffer die een inkomensterugval tijdelijk kan opvangen. Maar net in de laagste inkomensgroepen is het zeer moeilijk om te sparen. Uit onderzoek blijkt dat mensen in armoede globaal genomen hun financiën met zorg, vaardigheid en de nodige vindingrijkheid beheren Het maximum halen uit het minimum 35

36 4. Netwerken aanspreken Opkomen voor jezelf - Rechten uitputten: netwerken aanspreken ongelijke toegang tot rechten Vaak info via lotgenoten - Mondig zijn: opkomen voor jezelf situatie uitleggen in allerlei omstandigheden afbetalingspannen regelen Het maximum halen uit het minimum 36

37 4. Netwerken aanspreken Krachten bundelen - Hulp in natura (kledij, voeding, speelgoed ) - Financiële hulp (vaak voor kinderen) - Ruilen Het maximum halen uit het minimum 37

38 4. Netwerken aanspreken Niet iedereen durft hulp te vragen Niet iedereen durft beslissingen van hulpverlener in vraag te stellen Vraagt veel energie Uit literatuuronderzoek blijkt dat iedereen (rijk of arm) maar beschikt over een beperkte bron aan energie en mensen falen in hun zelfregulatie en hun cognitieve functies verminderen als ze deze bron te veel moeten uitputten. Het maximum halen uit het minimum 38

39 4.Netwerken aanspreken Netwerken zijn heel belangrijk voor materiële en psychologische steun Ook aan onderhouden van netwerken zijn kosten verbonden Uit literatuuronderzoek blijkt dat het netwerk van mensen in armoede niet kleiner is maar dat men wel vaker ernstige gevoelens van eenzaamheid ervaart. Daarnaast blijkt dat mensen in armoede minder kunnen rekenen op steun en hulp van het netwerk. Het maximum halen uit het minimum 39

40 5. Buiten de lijntjes kleuren Extra inkomsten genereren - Zwartwerk - Extra inkomsten verzwijgen - Uitkeringsfraude Onconventionele besparingen - Van de camion gevallen - Kabeldistributie - Rode mazout Het maximum halen uit het minimum 40

41 5. Buiten de lijntjes kleuren Uit onderzoek blijkt dat diegene die reeds een job hebben, zich vaker in het informele circuit begeven dan uitkeringsgerechtigden. De voornaamste reden hiervoor is de angst om betrapt te worden en de financiële bestraffing. Een aantal zaken situeren zich in de schemerzone en een aantal zaken zijn onwettelijk. In de ganse groep van overlevingsstrategieën blijken de strategieën die niet wettelijk eerder een bijkomstig gegeven. Het maximum halen uit het minimum 41

42 Besluit Armoede tast vele aspecten van het welzijn aan Mensen in armoede blijven niet bij de pakken zitten. Ze trachten op allerlei vlakken de gevolgen van armoede te verminderen en hanteren hiervoor verschillende overlevingsstrategieën De dagelijkse strijd om te overleven vraagt veel energie Het maximum halen uit het minimum 42

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting In hoofdstuk 9 is aan de hand van een aantal trendvragen kort ingegaan op de financiële situatie van de inwoners van Leiden. In dit hoofdstuk is uitgebreider

Nadere informatie

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer

Preventie van werkdruk in de bouwsector. Werknemer Preventie van werkdruk in de bouwsector Werknemer Inhoud Wat is werkdruk/stress? Welke factoren bevorderen stress op het werk? Hoe herken ik stress-symptomen bij mezelf? Signalen van een te hoge werkdruk

Nadere informatie

Zelfredzaamheidsmeter Uniek cliëntnummer

Zelfredzaamheidsmeter Uniek cliëntnummer Zelfredzaamheidsmeter Uniek cliëntnummer Onderstaande zelfredzaamheidsmeter ga je invullen voor de cliënt. Het betreft tien levensdomeinen van de cliënt. Voor elk levensdomein ga je kijken in hoeverre

Nadere informatie

Bezinning voor wie wil stilstaan bij de campagne Een toekomst zonder armoede. Om te combineren met de dvd, een infoavond of ander campagne-aanbod.

Bezinning voor wie wil stilstaan bij de campagne Een toekomst zonder armoede. Om te combineren met de dvd, een infoavond of ander campagne-aanbod. Bezinning voor wie wil stilstaan bij de campagne Een toekomst zonder armoede. Om te combineren met de dvd, een infoavond of ander campagne-aanbod. Kom en duw mee Beste begeleider, Deze korte bezinning

Nadere informatie

Rondkomen van huishoudinkomen naar doelgroep

Rondkomen van huishoudinkomen naar doelgroep Hoofdstuk 16. Financiële situatie Samenvatting 16. FINANCIËLE SITUATIE In hoofdstuk 5 is aan de hand van een aantal trendvragen kort ingegaan op de financiële situatie van de inwoners van Leiden. In dit

Nadere informatie

EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten. 26 september 2012 Brussel

EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten. 26 september 2012 Brussel EAPN Assessment: Nationale Hervormingsprogramma s en Nationale Sociale Rapporten 26 september 2012 Brussel 1. Europa 2020 - Minder en minder aandacht voor inclusieve groei en armoede doelstelling Economisch

Nadere informatie

Beleidsplan Stichting FARE Almere

Beleidsplan Stichting FARE Almere Beleidsplan Stichting FARE Almere 1. Algemeen 2014 wordt het eerste volledige jaar voor de Stichting FARE Almere. Ook in 2014 ontvangt de Stichting geen enkele subsidie en zijn wij afhankelijk van particuliere

Nadere informatie

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering

Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Uit de burn-out Therapiegroep werkstresshantering Albert Schweitzer ziekenhuis mei 2009 pavo 0202 Inleiding Als u last heeft van een burn-out door stress op het werk kunt u de therapiegroep werkstresshantering

Nadere informatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie

Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie DEEL ARMOEDEBESTRIJDING Actieplan 1 Informatie- en preventiebeleid naar de Zeelse bevolking toe op het vlak van o.m. (kinder)armoede, gezondheid, participatie Actie 1 : Het OCMW zorgt er, zelfstandig of

Nadere informatie

Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen. Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september

Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen. Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september Laagdrempelige verenigingen: omgaan met mensen uit kansengroepen Workshop Roeselare stadhuis donderdag 10 september www.demos.be Tatjana van Driessche Stafmedewerker lokale netwerken en sport Ondersteuning

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting Hfst 9. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële positie van de Leidenaar. De resultaten

Nadere informatie

SIGNAALLIJST KINDERARMOEDE

SIGNAALLIJST KINDERARMOEDE SIGNAALLIJST KINDERARMOEDE 1 Inleiding Als hulpverlener kom je regelmatig situaties tegen waarin je signalen opneemt die erop kunnen wijzen dat een kind in een maatschappelijke kwetsbare positie verkeert.

Nadere informatie

De aanpak van armoede

De aanpak van armoede De aanpak van armoede Wat we kunnen leren van empowerment en de psychologie van de schaarste Wat werkt bij de aanpak van armoede WAT IS HET PROBLEEM? Groepen met een verhoogd armoederisico: WAT ZIJN DE

Nadere informatie

Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 17. Financiële dienstverlening Samenvatting In dit hoofdstuk wordt allereerst gekeken naar de bekendheid en het gebruik van vijf inkomensondersteunende regelingen, te weten: Kwijtschelding gemeentelijke

Nadere informatie

Zelfredzaamheidsmeter. zelf. redzaamheid

Zelfredzaamheidsmeter. zelf. redzaamheid smeter zelf redzaamheid smeter Met de zelfredzaamheidsmeter breng je de zelfredzaamheid van je cliënt in beeld. Het betreft tien levensdomeinen van de cliënt. Voor elk levensdomein ga je kijken in hoeverre

Nadere informatie

Mijn huis, mijn alles & alles voor mijn huis

Mijn huis, mijn alles & alles voor mijn huis Mijn huis, mijn alles & alles voor mijn huis ILIV, kenniscentrum, voerde een representatief onderzoek naar de impact van financiën op het thuisgeluk bij meer dan 4.000 Belgen. Een huis maakt gelukkig en

Nadere informatie

Leerdoelen en kerndoelen

Leerdoelen en kerndoelen Leerdoelen en kerndoelen De leerdoelen in de leerlijn vallen in het leerdomein Oriëntatie op jezelf en de wereld. Naast de gebruikelijke natuur en milieukerndoelen (kerndoelen 39, 40 en 41) zijn ook de

Nadere informatie

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen

WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen WAAR KAN IK HULP VINDEN? Informatie over geestelijke gezondheidsproblemen Tekst: Aziza Sbiti & Cha-Hsuan Liu Colofon: Deze brochure is totstandgekomen met hulp van het Inspraak Orgaan Chinezen. De inhoud

Nadere informatie

Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie

Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 5. Trendvragen financiële situatie Samenvatting Hfst 5. Trendvragen financiële situatie Na twee jaar van stijgende inkomens zien Leidenaren dit jaar hun inkomenspositie verslechteren. Het zijn

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013

Duurzaamheidk. Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Duurzaamheidk mpas Delen als manier om samen te verduurzamen Duurzaamheidkompas meting #11 December 2013 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-,

Nadere informatie

De binnenkant van armoede

De binnenkant van armoede De binnenkant van armoede De zeven koppen van de draak zie je duidelijk. Even belangrijk zijn zeven gevoeligheden bij gezinnen in armoede. In sprookjestaal, zou ik willen verwijzen naar de zeven dwergen.

Nadere informatie

Signaalkaart Jongeren

Signaalkaart Jongeren Signaalkaart Jongeren Naam: Mike de Boer Inhoudsopgave Inleiding... 3 Signaalkaart Mike... 5 Toelichting op de uitslag... 6 Pagina 2 van 8 Inleiding Op 14 maart 2014 heeft Mike de Boer de Signaalkaart

Nadere informatie

Nawoord. Armoede vandaag

Nawoord. Armoede vandaag Nawoord Via hun levensverhaal laten Emilie en Nico ons binnenkijken in de leefwereld van mensen in armoede. Het is een beklijvend getuigenis over hun dagelijkse strijd om te overleven, ook over hun verlangen

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Deze folder geeft informatie over de diagnostiek en behandeling van cluster C persoonlijkheidsstoornissen. Wat is een cluster C Persoonlijkheidsstoornis? Er bestaan verschillende

Nadere informatie

Mijn hersenletsel. Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting:

Mijn hersenletsel. Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Toelichting: Mijn hersenletsel Ik heb moeite met het vasthouden of verdelen van mijn aandacht. Ik ben snel afgeleid. Ik heb moeite om alles bij te houden/de wereld gaat zo snel. Ik heb moeite met flexibiliteit en veranderingen.

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

COMPLEMENTAIRE ZORG EN STEUN DOOR PATIENTENVERENIGINGEN VOOR CHRONISCH ZIEKEN

COMPLEMENTAIRE ZORG EN STEUN DOOR PATIENTENVERENIGINGEN VOOR CHRONISCH ZIEKEN COMPLEMENTAIRE ZORG EN STEUN DOOR PATIENTENVERENIGINGEN VOOR CHRONISCH ZIEKEN S T U D I E N A M I D D A G P A T I E N T E N E D U C A T I E B I N N E N C H R O N I S C H E Z O R G L E U V E N 1 1 / 0 9

Nadere informatie

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest.

Dit proefschrift presenteert de resultaten van het ALASCA onderzoek wat staat voor Activity and Life After Survival of a Cardiac Arrest. Samenvatting 152 Samenvatting Ieder jaar krijgen in Nederland 16.000 mensen een hartstilstand. Hoofdstuk 1 beschrijft de achtergrond van dit proefschrift. De kans om een hartstilstand te overleven is met

Nadere informatie

SPOED competenties en gedragsindicatoren

SPOED competenties en gedragsindicatoren SPOED competenties en gedragsindicatoren Leidraad voor coaches Situering: Fase 2 Analyse Gebruik: - Doel: door de vragenlijst in te vullen krijgt de coachee een zicht op zijn/haar competenties - Doelgroep:

Nadere informatie

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar

Tinnitus / oorsuizen. KNO-heelkunde. Beter voor elkaar Tinnitus / oorsuizen KNO-heelkunde Beter voor elkaar 2 TINNITUS / OORSUIZEN (Deze brochure is een gezamenlijk initiatief van NVVS en KNO vereniging) Inleiding U wilt meer weten over tinnitus klachten of

Nadere informatie

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012

Federaal Plan Armoedebestrijding. Reactie van BAPN vzw. Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Belgisch Platform tegen Armoede en Sociale Uitsluiting EU2020 30/11/2012 Federaal Plan Armoedebestrijding Reactie van BAPN vzw BAPN vzw Belgisch Netwerk Armoedebestrijding Vooruitgangstraat 333/6 1030

Nadere informatie

Leven of overleven Hoe kom ik rond?

Leven of overleven Hoe kom ik rond? Leven of overleven Hoe kom ik rond? EEN KIJK DOORHEEN DE DAG Dit exemplaar is een verzamelstuk. Het is een verzameling van 9 verschillende workshops die zijn doorgegaan op 30 april 2013. Een dag over schulden,

Nadere informatie

standpunt noodhulp 18 augustus 2009

standpunt noodhulp 18 augustus 2009 Vlaams Netwerk van verenigingen waar armen het woord nemen vzw Aromagebouw / Vooruitgangstraat 323 bus 6 (3 de verdieping) / 1030 Brussel / tel. 02-204 06 50 / fax : 02-204 06 59 info@vlaams-netwerk-armoede.be

Nadere informatie

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over

Cijfers & Feiten. Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen. Armoede in Groningen. over Cijfers & Feiten over Armoede in Groningen Drs Fransje Grisnich, Sociaal Planbureau Groningen Wat is armoede? 1. Lage inkomensgrens: leven op of onder een vastgesteld laag inkomen (CBS) Koopkrachtbenadering.

Nadere informatie

Pieternel van Giersbergen & Dieke de Koning EENZAAMHEID / 1

Pieternel van Giersbergen & Dieke de Koning EENZAAMHEID / 1 EENZAAMHEID Pieternel van Giersbergen & Dieke de Koning EENZAAMHEID / 1 Partners 'Aanpak eenzaamheid Hatert' EENZAAMHEID / 2 Programma Wat is eenzaamheid? Signalen Omgaan met EENZAAMHEID / 3 Wat is eenzaamheid?

Nadere informatie

ARMOEDEBAROMETER 2015

ARMOEDEBAROMETER 2015 ARMOEDEBAROMETER 2015 Wat zeggen de cijfers? ARMOEDE GEWIKT EN GEWOGEN Kinderarmoede: 11.2% Sinds 2008 gestaag gestegen Toekomst: blijft stijgen Kinderarmoede vooral bij moeders met een migratiegeschiedenis

Nadere informatie

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE

Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE Achtergrondcijfers WELZIJNSZORG VZW HUIDEVETTERSSTRAAT 165 1000 BRUSSEL 02 502 55 75 WWW.WELZIJNSZORG.BE INFO@WELZIJNSZORG.BE NATIONAAL SECRETARIAAT Huidevettersstraat 165 1000 Brussel T 02 502 55 75 F

Nadere informatie

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening

Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Hoofdstuk 12. Financiële dienstverlening Samenvatting Dit hoofdstuk behandelt de bekendheid en het gebruik van vijf Leidse inkomensondersteunende regelingen onder respondenten met een netto huishoudinkomen

Nadere informatie

Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging

Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging 13-0010/mh/rs/ph Alternatief voor Regeerakkoord Regie in eigen hand door persoonsgebonden en persoonsvolgende bekostiging Gevraagde actie: - Deelt u de filosofie van Regie in eigen hand? - Bent u bereid

Nadere informatie

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus

kno specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus kno haarlemmermeer specialisten in keel-, neus- & oorheelkunde Tinnitus Wat is tinnitus? Veel mensen hebben last van oorsuizen of tinnitus. Zij horen geluiden zoals ruisen, piepen of fluiten, hoog of laag,

Nadere informatie

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg?

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Ruim 10% van de Nederlandse bevolking leeft in armoede. Ongeveer 7% van de kinderen in de provincie Groningen groeit op in een gezin dat

Nadere informatie

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Leven met epilepsie: Zelfmanagement Loes Leenen, MANP PhD trainee zelfmanagement Inleiding Achtergrond Zelfmanagement Zelfmanagement & Kwaliteit van leven

Nadere informatie

Effectieve samenwerking met ketenpartners

Effectieve samenwerking met ketenpartners Nieuwe inzichten Huiselijk geweld is een veiligheidsprobleem Grote omvang en veel verschijningsvormen Zorgwekkende stapeling van problemen Van opvang naar aanpak Geweldspiraal en overdacht tussen generaties

Nadere informatie

Wetenschappelijke studie geeft zicht op de leefomstandigheden van daklozen en mensen zonder papieren

Wetenschappelijke studie geeft zicht op de leefomstandigheden van daklozen en mensen zonder papieren Kabinet van Staatssecretaris voor Maatschappelijke Integratie en Armoedebestrijding Philippe COURARD Kabinet van Minister van KMO'S, Zelfstandigen, Landbouw en Wetenschapsbeleid Sabine LARUELLE Persbericht

Nadere informatie

Profiel van daklozen in de vier grote. steden. Omz, UMC St Radboud Nijmegen. IVO, Rotterdam. Jorien van der Laan Sandra Boersma Judith Wolf

Profiel van daklozen in de vier grote. steden. Omz, UMC St Radboud Nijmegen. IVO, Rotterdam. Jorien van der Laan Sandra Boersma Judith Wolf Profiel van daklozen in de vier grote Omz, UMC St Radboud Nijmegen steden Resultaten uit de eerste meting van de Cohortstudie naar daklozen in de vier grote steden (Coda-G4) IVO, Rotterdam Jorien van der

Nadere informatie

Armoedebarometer 2012

Armoedebarometer 2012 Armoedebarometer 2012 Jill Coene An Van Haarlem Danielle Dierckx In opdracht van Decenniumdoelen 2017 Armoede in cijfers Kinderen geboren in een kansarm gezin verdubbeld tot 8,6% op tien jaar tijd - Kwalijke

Nadere informatie

6.1.1. De gezondheidstoestand

6.1.1. De gezondheidstoestand 6.1. Kernboodschap 6.1.1. De gezondheidstoestand Er is een verschuiving in het morbiditeitsprofiel in vergelijking met de gegevens over overlijden. In vergelijking met de voornaamste oorzaken van overlijden

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender

SAMENVATTING SAMENVATTING. Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender SAMENVATTING Werk en Psychische Gezondheid: Studies naar de invloed van werk kenmerken, sociale rollen en gender In de jaren negentig werd duidelijk dat steeds meer werknemers in Nederland, waaronder in

Nadere informatie

Wat is er dan wel mogelijk?

Wat is er dan wel mogelijk? Tinnitus oorsuizen 2 U heeft een KNO-arts geconsulteerd in verband met tinnitusklachten. Mogelijk heeft u na dit consult nog vragen. Deze brochure is bedoeld om u iets meer te vertellen over tinnitus en

Nadere informatie

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter)

Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) Ondersteuning bij de diagnose kanker (de lastmeter) De diagnose kanker kan grote impact op u en uw naaste(n) hebben. De ziekte en de behandeling kunnen niet alleen lichamelijke klachten met zich meebrengen,

Nadere informatie

Verbinden vanuit diversiteit

Verbinden vanuit diversiteit Verbinden vanuit diversiteit Krachtgericht sociaal werk in een context van armoede en culturele diversiteit Studievoormiddag 6 juni 2014 Het verhaal van Ahmed Een zoektocht met vele partners Partners De

Nadere informatie

Nee Ja, hoeveel? Klik hier als u tekst wilt invoeren. Klik hier als u een datum wilt invoeren. Klik hier als u tekst wilt invoeren.

Nee Ja, hoeveel? Klik hier als u tekst wilt invoeren. Klik hier als u een datum wilt invoeren. Klik hier als u tekst wilt invoeren. Algemene Gegevens Gegevens klant Naam Geboortedatum BSN Klantnummer Zijn er kinderen aanwezig? Gegevens aanbieder Nee Ja, hoeveel? Klik hier als u tekst wilt invoeren. Naam ondersteuner Contactgegevens

Nadere informatie

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016

Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020. Workshop 18 februari 2016 Lokaal gezondheidsbeleid 2016-2020 Workshop 18 februari 2016 Programma 9.30 uur Welkom Toelichting VTV 2014 en Kamerbrief VWS landelijk gezondheidsbeleid Concept Positieve Gezondheid Wat is integraal gezondheidsbeleid?

Nadere informatie

DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD. Module 4 Nu en later

DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD. Module 4 Nu en later DOMEIN E: RUILEN OVER DE TIJD Module 4 Nu en later Inflatie Definitie: stijging van het algemeen prijspeil Gevolgen van inflatie koopkracht neemt af Verslechtering internationale concurrentiepositie Bij

Nadere informatie

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling

WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW. Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling WEGWIJS IN DE BUDGET- EN SCHULDHULPVERLENING VAN OCMW EN CAW Eenmalige bemiddeling Budgetbegeleiding Budgetbeheer Collectieve Schuldenregeling INLEIDING ONZE KIJK OP HULP In deze brochure vind je informatie

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 43. Financiële situatie Samenvatting Circa tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, ruim een kwart komt net rond en kan moeilijk

Nadere informatie

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht

Vermoeidheid na kanker. Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Anneke van Wijk, GZ psycholoog Helen Dowling Instituut Utrecht Helen Dowling Instituut: Begeleiding bij kanker voor (ex-) kankerpatienten en hun naasten: Onder andere: Individuele begeleiding Lotgenotengroepen

Nadere informatie

Waar kunt u heen als u kanker hebt?

Waar kunt u heen als u kanker hebt? Oncologiecentrum Waar kunt u heen als u kanker hebt? www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Waar kunt u terecht als u kanker hebt?... 3 Overzicht hulpverleners binnen het Catharina Kanker Instituut... 3 Extern...

Nadere informatie

Omgaan met kanker. Moeheid

Omgaan met kanker. Moeheid Omgaan met kanker Moeheid Vermoeidheid is een veelvoorkomende bijwerking van kanker of de behandeling ervan. Ruim 60% van alle mensen zegt last van vermoeidheid te hebben, zelfs dagelijks. De vermoeidheid

Nadere informatie

Inhoud. deel i het domein arbeid en gezondheid 31. Voorwoord 1 0

Inhoud. deel i het domein arbeid en gezondheid 31. Voorwoord 1 0 Voorwoord 1 0 1 Inleiding 1 2 1.1 Aanleiding en doelstelling 1 5 1.2 Doelstelling 2 4 1.3 Leeswijzer 2 6 deel i het domein arbeid en gezondheid 31 2 Wat is arbeid, wat is gezondheid? 3 3 2.1 Wat is arbeid?

Nadere informatie

Nieuwsbrief van Stichting Wondem- november 2012- nummer 2. Dank u voor het maken waar van mijn droom.

Nieuwsbrief van Stichting Wondem- november 2012- nummer 2. Dank u voor het maken waar van mijn droom. Nieuwsbrief van Stichting Wondem- november 2012- nummer 2 Dank u voor het maken waar van mijn droom. De droom van Wondem Wondem is vijf keer in Ethiopië geweest. Toen hij daar op bezoek was, werd hij heel

Nadere informatie

Hoofdstuk H 11. Financiële situatie

Hoofdstuk H 11. Financiële situatie Hoofdstuk H 11. Financiële situatie Samenvatting verslechterd. Dit wordt bevestigd door het aandeel Leidenaren dat aangeeft rond te kunnen komen met hun inkomen. Dit jaar geeft bijna tweederde van de Leidenaren

Nadere informatie

Stichting Leergeld Zoetermeer. Alle kinderen doen mee!

Stichting Leergeld Zoetermeer. Alle kinderen doen mee! Stichting Leergeld Zoetermeer Alle kinderen doen mee! Leergeld onbezoldigd bestuur Onbezoldigd bestuur waardoor maximale inzet van gelden t.b.v. de doelgroep komen. Bestuur: Marco Sikkel (Voorzitter/publieke

Nadere informatie

STELLINGEN WINKEL- EN KOOKTIPS

STELLINGEN WINKEL- EN KOOKTIPS STELLINGEN WINKEL- EN KOOKTIPS Doelstelling de deelnemers geven informatie aan elkaar Duur 30 min. Materiaal de vragen en stellingen 1x afgedrukt 1 Werkvorm De deelnemers trekken om de beurt blind een

Nadere informatie

BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING

BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING BIJEENKOMST 1- KENNISMAKING kennismaken met groepswerker en groepsleden afspraken maken in groep een eerste gevoel van rust, vertrouwen en veiligheid creëren kennismaken met het thema budgetteren aanzetten

Nadere informatie

PROJECT GEZONDE LEVENSSTIJL

PROJECT GEZONDE LEVENSSTIJL PROJECT GEZONDE LEVENSSTIJL Ontstaan In Home Thaleia vinden we het belangrijk dat alle mensen een keuze kunnen maken. Mensen zijn immers niet gelijk. We hebben allemaal eigen voorkeuren en smaken.. Denk

Nadere informatie

Persoonlijk Plan. Cliëntgegevens en looptijd persoonlijk plan. Naam cliënt. Geboortedatum cliënt. Looptijd persoonlijk plan Startdatum: Einddatum:

Persoonlijk Plan. Cliëntgegevens en looptijd persoonlijk plan. Naam cliënt. Geboortedatum cliënt. Looptijd persoonlijk plan Startdatum: Einddatum: Deel A: Voorblad A1 Cliëntgegevens en looptijd persoonlijk plan Naam cliënt Geboortedatum cliënt Looptijd persoonlijk plan Startdatum: Einddatum: A2 Handtekeningen Naam Datum Handtekening Cliënt/wettelijk

Nadere informatie

H.307216.0714. Waar kunt u terecht als u kanker heeft

H.307216.0714. Waar kunt u terecht als u kanker heeft H.307216.0714 Waar kunt u terecht als u kanker heeft Inleiding Bij u is kanker geconstateerd. Tijdens of na uw ziekte kunt u te maken krijgen met situaties waar u geen raad mee weet, ook wanneer de behandeling

Nadere informatie

DOSSIER GOEDKOOPSTE ENERGIELEVERANCIER

DOSSIER GOEDKOOPSTE ENERGIELEVERANCIER Afdeling LOKEREN 1. DOSSIER GOEDKOOPSTE ENERGIELEVERANCIER Van: An De Moor [mailto:adm.ave@skynet.be] Verzonden: zondag 10 oktober 2010 14:56 Aan: Secretariaat OCMW CC: Swens Roger Onderwerp: Vraag n.a.v.

Nadere informatie

Kinderarmoedebestrijding. Senaat, 22 juni 2015. Frederic Vanhauwaert, algemeen coördinator Netwerk tegen Armoede

Kinderarmoedebestrijding. Senaat, 22 juni 2015. Frederic Vanhauwaert, algemeen coördinator Netwerk tegen Armoede Kinderarmoedebestrijding Senaat, 22 juni 2015 Frederic Vanhauwaert, algemeen coördinator Netwerk tegen Armoede Kinderarmoedebestrijding 1. Voorstelling 2. Algemeen 3. Welke maatregelen zijn er nodig? 4.

Nadere informatie

SPOED competenties en gedragsindicatoren

SPOED competenties en gedragsindicatoren SPOED competenties en gedragsindicatoren Leidraad voor coaches Situering: Fase 2 Analyse Gebruik: - Doel: door de vragenlijst in te vullen krijgt de coachee een zicht op zijn/haar competenties - Doelgroep:

Nadere informatie

Het maximum uit het minimum halen. Overlevingsstrategieën van mensen met een te beperkt inkomen.

Het maximum uit het minimum halen. Overlevingsstrategieën van mensen met een te beperkt inkomen. Het maximum uit het minimum halen. Overlevingsstrategieën van mensen met een te beperkt inkomen. Samenvatting Van Thielen,Leen Storms, Berenice Inhoudstafel 1.Inleiding 3 2. Onderzoeksopzet 3 2.1. Methode

Nadere informatie

PREVENTIE VOOR POH-GGZ

PREVENTIE VOOR POH-GGZ PREVENTIE VOOR POH-GGZ ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. MENTALE ONDERSTEUNING DIRECT EN DICHTBIJ INDIGO BIEDT

Nadere informatie

DE KERN boz Centrum voor biodynamische osteopathie, bewustwording, ontplooiing, spiritualiteit

DE KERN boz Centrum voor biodynamische osteopathie, bewustwording, ontplooiing, spiritualiteit DE KERN boz Centrum voor biodynamische osteopathie, bewustwording, ontplooiing, spiritualiteit DE KERN boz is lid van: VBAG (Vereniging ter Bevordering van Alternatieve Geneeswijze) Shibumi (International

Nadere informatie

60 jaar. Maart 2011 27/07

60 jaar. Maart 2011 27/07 60 jaar Maart 2011 27/07 27 ste jaargang. nr 07 korte inhoud Wat voorbij is... Je kind is wat je eet... Culturele avond... Alternatief verwarmen Wat komt... KWBuurtkwis... Camping KWB... KAV activiteit

Nadere informatie

Samenvatting (Summary in Dutch)

Samenvatting (Summary in Dutch) Samenvatting (Summary in Dutch) Burnout, een toestand van mentale uitputting door chronische stress in de werksituatie, vormt een ernstig maatschappelijk probleem dat momenteel veel aandacht krijgt. In

Nadere informatie

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit

Paradoxaal genoeg hebben juist veel landarbeiders geen toegang tot betaalbaar groenten en fruit DAAR PLUKKEN DE BOEREN DE VRUCHTEN VAN HET SUCCES VAN GRUPO HUALTACO Groenten en fruit zijn niet alleen gezond voor ons lichaam, maar ook voor de wereldeconomie. De groente- en fruitsector is een van de

Nadere informatie

NVAB-richtlijn blijkt effectief

NVAB-richtlijn blijkt effectief NVAB-richtlijn blijkt effectief Nieuwenhuijsen onderzocht de kwaliteit van de sociaal-medische begeleiding door bedrijfsartsen van werknemers die verzuimen vanwege overspannenheid, burn-out, depressies

Nadere informatie

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten September 2013 Door: N. Rosendaal Introductie Amsterdam (A), Den Haag (DH), Rotterdam (R), en Utrecht (U) vormen samen de vier grootste steden

Nadere informatie

Wat is armoede? Maatschappelijke participatie. Armoede in de Kempen

Wat is armoede? Maatschappelijke participatie. Armoede in de Kempen Armoede in de Kempen 30 april 2009 Bérénice Storms Wat is armoede? Armoede is een situatie waarbij het mensen ontbreekt aan de economische middelen om een aantal basisfuncties te realiseren (Van den Bosch,

Nadere informatie

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN

Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN 1 Thema 1 Pizzeria ANTWOORDEN Deel 1 Consumptie 1. Ieder mens probeert zo veel mogelijk wensen te vervullen. Iedereen begint daarbij met de belangrijkste behoeften: eten, drinken, kleding en een dak boven

Nadere informatie

Participatie van mensen in armoede Hoe heten we ze welkom in ons museum? Brussel, 23 juni 2010 Armoede

Participatie van mensen in armoede Hoe heten we ze welkom in ons museum? Brussel, 23 juni 2010 Armoede Participatie van mensen in armoede Hoe heten we ze welkom in ons museum? Brussel, 23 juni 2010 Armoede? Armoede is een netwerk van sociale uitsluitingen dat zich uitstrekt over meerdere gebieden van het

Nadere informatie

Het Tussenhuis. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l. Afdeling voor resocialisatie, training en reïntegratie

Het Tussenhuis. P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l. Afdeling voor resocialisatie, training en reïntegratie P s yc h i at r i s c h Ziekenhui s D u f f e l Het Tussenhuis Afdeling voor resocialisatie, training en reïntegratie Stationsstraat 22 C 2570 Duffel tel: 015 30 40 30 www.pz-duffel.be Informatie voor

Nadere informatie

De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen.

De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen. De crisis is te groot om ze met halve maatregelen op te lossen. Durfplan voor Vlaanderen. Een plan voor morgen en overmorgen. Op 7 juni kiest u hoe we samen de toekomst ingaan. Mét of zonder plan. Ons

Nadere informatie

Relatie en Intimiteit. Ivonne van Deursen-Oomen AnneMarie Kuijs

Relatie en Intimiteit. Ivonne van Deursen-Oomen AnneMarie Kuijs Relatie en Intimiteit Ivonne van Deursen-Oomen AnneMarie Kuijs Wat hoop je vandaag mee te nemen, te horen en/of te leren? Wat is communicatie Communicatie is een proces tussen zender en ontvanger De boodschap

Nadere informatie

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland

Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Cursusoverzicht Context 2014 Zaanstreek Waterland Kinderen 5-12 jaar KOPP/KVO Doe-praatgroep (8-12 jaar). Een vader of moeder met problemen Als je vader of moeder een psychisch of verslavingsprobleem heeft

Nadere informatie

Hoofdstuk 9. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie

Hoofdstuk 9. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Hoofdstuk 9. Trendvragen financiële situatie Hoofdstuk 10. Financiële situatie Samenvatting Hfst 9. Trendvragen financiële situatie Jaarlijks worden drie trendvragen gesteld die inzicht geven in de financiële

Nadere informatie

Studiedag Duurzame Ontwikkeling

Studiedag Duurzame Ontwikkeling Studiedag Duurzame Ontwikkeling Wanneer je een schip wilt bouwen, breng dan geen mensen bij elkaar om hout aan te slepen, werktekeningen te maken, taken te verdelen en werk te plannen, maar leer de mensen

Nadere informatie

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij

preventie mentale ondersteuning direct en dichtbij preventie ZORG BIEDEN DIRECT EN DICHTBIJ. DAAR STAAT INDIGO VOOR. HET LIEFST IN DE WIJK, LAAGDREMPELIG EN TOEGANKELIJK. VOOR IEDEREEN. mentale ondersteuning direct en dichtbij Indigo biedt niet alleen

Nadere informatie

Conclusie. Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA)

Conclusie. Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede. Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA) Conclusie Over de relatie tussen laaggeletterdheid en armoede Ingrid Christoffels, Pieter Baay (ecbo) Ineke Bijlsma, Mark Levels (ROA) ecbo - De relatie tussen laaggeletterdheid en armoede A 1 conclusie

Nadere informatie

Lezing, 10 december 2004. Relatie tussen sociaal isolement en psychiatrische ziekte

Lezing, 10 december 2004. Relatie tussen sociaal isolement en psychiatrische ziekte Lezing, 10 december 2004 Relatie tussen sociaal isolement en psychiatrische ziekte Dr. Ludwien Meeuwesen, Sociaal psychologe verbonden aan de Universiteit Utrecht, Afdeling Algemene Sociale Wetenschappen,

Nadere informatie

Informatieboekje BUDGET COACH

Informatieboekje BUDGET COACH Informatieboekje BUDGET COACH Inhoud Budgetcoach... 3 Het coachingstraject... 4 Inzicht in uw financiën... Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. gezonde financiële toekomst... 4 Schulden... 6 Bespaartips...

Nadere informatie

Afdeling revalidatie. Psychosomatische fysiotherapie

Afdeling revalidatie. Psychosomatische fysiotherapie Afdeling revalidatie Psychosomatische fysiotherapie Gespannen??? Pijn??? Vermoeid???? UIT BALANS. IN BALANS In deze folder krijgt u informatie over psychosomatiek, over wat psychosomatische klachten zijn

Nadere informatie

DVD Jongeren en schulden

DVD Jongeren en schulden DVD Jongeren en schulden Werkwijze: De leerlingen bekijken het filmpje. Daarna krijgen zij een vragenlijst die ze beginnen invullen zo ver ze kunnen. Daarna wordt de film opnieuw bekeken in drie delen

Nadere informatie

gelet op artikel 4 en artikel 5 van de Verordening wet maatschappelijke ondersteuning gemeente Hilversum 2015 besluiten:

gelet op artikel 4 en artikel 5 van de Verordening wet maatschappelijke ondersteuning gemeente Hilversum 2015 besluiten: Burgemeester en wethouders van Hilversum; gelet op artikel 4 en artikel 5 van de Verordening wet maatschappelijke ondersteuning gemeente Hilversum 2015 besluiten: De Nadere regels behorende bij de Verordening

Nadere informatie

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat

Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat Waarom stigma rondom AD(H)D bestaat N.B.: de inhoud van dit programma is slechts van adviserende aard en dient niet als vervanging voor professioneel en/of medisch advies. Als u verdere consultatie wenst,

Nadere informatie

Verwijzing naar de klinisch psycholoog

Verwijzing naar de klinisch psycholoog Verwijzing naar de klinisch psycholoog Deze folder geeft u informatie over de manier van werken van de klinisch psycholoog. Waar in deze folder gesproken wordt over u, kan het ook om uw kind gaan. Aan

Nadere informatie