Praktijk studie Kop van Noord-Holland Martijn Bongaerts, Jos Poot, 10 april 2008

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Praktijk studie Kop van Noord-Holland Martijn Bongaerts, Jos Poot, 10 april 2008"

Transcriptie

1 Praktijk studie Kop van Noord-Holland Martijn Bongaerts, Jos Poot, 10 april 2008

2 Disclaimer Continuon Aan de hand van concrete praktijksituatie wordt bestudeerd wat de mogelijke consequenties zijn van de ontwikkeling van invoeding van decentrale opwekking op ons net N.B. Het is en blijft studie Vereenvoudigingen toegestaan in data en prognoses, maar ook in veronderstellingen over ontwikkelingen en maatregelen 2

3 Scope te bestuderen netten De netten en stations op 3-, 10-, en 50 kv niveau in het gebied achter 150 kv-station Westwoud (geen laagspanning) Dat is dus een deel van de Kop van Noord-Holland. Voor bovenliggende netten, zoals het 150 kv-net en het 380 kv-net, zover als in de praktijk nodig blijkt. 3

4 Noord Holland 4

5 Kop van Noord Holland; Westwoud 5

6 Waarom Kop van Noord-Holland? Locale productie wind en WKK is nu al hoog ten opzichte van locale vraag 150 kv-station Westwoud zit op een uitloper van het 150 kv-net Er zijn nu 5 spanningsniveaus: 150kV, 50kV, 10kV, 3kV en LS Door historie technisch complex net Grote ontwikkelingen verwacht op het gebied van opwekking en vraag: Gebied aantrekkelijk voor verdere groei windenergie Grote ontwikkelingen tuinbouw; kassengebied Energievoorziening tuinbouw met veel warmte-kracht Mogelijk concentratiegebied windenergie? Nu hier en daar al 10 kv-kabels speciaal voor windenergie We onderzoeken of 20 kv een toegevoegde waarde kan hebben Majeure consequenties op bovenliggende netten verwacht 6

7 Situatie vandaag (1) Circa klanten Totale vraag circa 225 MVA Één 150-kV-station; één 150 kv-aansluiting Agriport 1 zes 50 kv-stations Circa of 10 kv-stations Circa 225 km 3 kv-net Circa 1300 km 10 kv-net Circa 150 km 50 kv-net 7

8 Situatie vandaag (2) Vraag gebied Westwoud: circa 225 MVA; minimaal 75 MVA Opgesteld windvermogen: Opgesteld WKK: circa 100 MW circa 130 MVA (overwegend gasmotoren van 1 tot 8 MVA) Prima, eigenlijk is hier het doel praktisch bereikt: aan de locale vraag kan worden voldaan met locale opwekking De praktijk is natuurlijk dynamischer: Wat bij maximale vraag en opwekking nihil? Wat bij minimale vraag en opwekking maximaal? Vraag en aanbod ook niet op dezelfde plaats 8

9 Kop van Noord Holland; Westwoud 9

10 Kop van Noord Holland; Westwoud 10

11 Kop van Noord Holland; Westwoud X

12 Concept scenario s voor de studie In studie kijken we naar ontwikkeling decentrale opwekking rond 2020: Laag/waarschijnlijk: Groei naar 200 MW wind Groei naar 600 MVA WKK (gebieden Grootslag, Agriport 1, Agriport 2) Hoog, bedoeld om grenzen op te zoeken (nee, te overschrijden): Groei naar 300 MW wind op land Bijzondere windprojecten 2 x 100 MW, bijv. Afsluitdijk en/of IJsselmeer en/of Markermeer Groei naar 850 MVA WKK (d.i. ook gebied Agriport 3 wordt ontwikkeld) Zo gek zien deze scenario s er toch niet uit? Voor TenneT en voor Continuon betekent dit nogal wat! 12

13 low Kop van Noord Holland; Westwoud X

14 high Kop van Noord Holland; Westwoud X

15 Consequenties scenario s voor het net in MW/MVA nu laag Hoog Maximale vraag Minimale vraag Opgesteld windvermogen opgesteld WKK Saldo Westwoud maximaal Saldo Westwoud minimaal Verschil En rekening houden met: Spanningshuishouding OK (netcode); kortsluitvermogen Gewenste/vereiste betrouwbaarheid (wetgeving; netcode) Balancering: bestand zijn tegen snelle fluctuaties System operation Afstemming Continuon en TenneT Planologische complicaties 15

16 Externe issues voor de netbeheerder Onzekerheid scenario s: Vraagontwikkeling tuindersgebieden voor 10 jaar zeker? Langer? Aanbod elektriciteit warmtekracht structureel onzeker? Aanbod wind onzeker? Invloed en omvang subsidies Prijsontwikkeling energie Voorrang duurzaam op netten (?) en congestiemanagement? Invloed ontwikkelingen omliggende netten (offshore wind en de rest van Noord-Holland) Anders? 16

17 Samenwerking in Improgres Wederzijds een zeer interessant studiegebied Zorgdragen voor alle noodzakelijke locale data voor de in het project te gebruiken simulatiemodellen Continuon zal voor de vastgestelde scenario s een concrete netplanning uitvoeren voor analyse van uitkomsten simulatiemodellen Mogelijkheid om terug te gaan in de tijd: nog geen aanbod windenergie en WKK tot heden Partners in het slaan van bruggen tussen theorie en praktijk Partners voor brainstorm wet- en regelgeving infrastructuur Partners voor brainstorm met meerdere stakeholders Partners voor innovatieve ideeën actief netwerkmanagement 17

18 Discussie/vragen 18

19 Continuon Netbeheer Jos Poot, Strategie en Regulering, , Martijn Bongaerts, Strategie en Regulering, , 19

PAGINA 188. Tabel 9-1: Overzicht planningssituaties regio Oost voor scenario BaU

PAGINA 188. Tabel 9-1: Overzicht planningssituaties regio Oost voor scenario BaU PAGINA 188 9. Capaciteitknelpunten en maatregelen 150kV-net regio Oost In dit hoofdstuk worden de netberekeningen toegelicht die zijn uitgevoerd voor de toetsing van het 150kV-net in regio Oost aan de

Nadere informatie

Capaciteitsplan Elektriciteit

Capaciteitsplan Elektriciteit Titel Nummer Datum 31 oktober 2002 Inhoud Pagina 1 INLEIDING... 3 2 HUIDIGE EN TOEKOMSTIGE BEHOEFTE AAN TRANSPORT... 3 2.1 HET MAXIMALE SCENARIO... 4 2.2 HET MINIMALE SCENARIO... 5 2.3 HET WERKELIJKE SCENARIO...

Nadere informatie

2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF

2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF CAPACITEITSPLAN ELEKTRICITEIT 2003-2010 Westland Energie Infrastructuur b.v. DEFINITIEF Inhoudsopgave: Inleiding 3 Toelichting op het Capaciteitsplan 4 1.1 Algemeen 4 1.2 Opbouw van het net 4 1.3 Invullen

Nadere informatie

Capaciteitsplan EWR Netbeheer B.V

Capaciteitsplan EWR Netbeheer B.V Capaciteitsplan EWR Netbeheer B.V Inhoudsopgaaf Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Prognose behoefte capaciteit transportnetten 1.2 Algemeen 1.3 Belastingen in knooppunten 1.4 Productie-invoeding in knooppunten

Nadere informatie

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014

Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt. Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Ontwikkelingen naar een duurzame energiemarkt Klaas Hommes, TenneT 28 juni 2014 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Ontwikkeling: transitie

Nadere informatie

Aansluitbeleid TenneT

Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid & Congestiemanagement Klaas Hommes Arnhem, 23 juni 2011 Aansluitbeleid TenneT Introductie Elektriciteitsmarkt Ontwikkelingen net Europees net Nederlands net Taken Tennet

Nadere informatie

Capaciteitsplan. ONS Netbeheer BV 30-11-2000

Capaciteitsplan. ONS Netbeheer BV 30-11-2000 Capaciteitsplan ONS Netbeheer BV 2001 2007 30-11-2000 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Visie 3. Modellen 3.1. Model 1 Belasting, invoeden en uitwisselen in knooppunten bij verschillende transportscenario's

Nadere informatie

T-prognoses. nut en noodzaak

T-prognoses. nut en noodzaak nut en noodzaak : nut en noodzaak Wat zijn? staat voor Transportprognoses, oftewel een verwachting van het benodigde transport voor de levering of productie van elektriciteit. Producenten, regionale netbeheerders

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Netuitbreiding Kop van Noord-Holland. Inhoud. Heading. Jaargang 1 maart 2015

Nieuwsbrief. Netuitbreiding Kop van Noord-Holland. Inhoud. Heading. Jaargang 1 maart 2015 Jaargang 1 maart 2015 Nieuwsbrief Netuitbreiding Kop van Noord-Holland Inhoud Voorwoord 02 Een toekomstbestendig energienetwerk 03 In kaart (ondergrondse) kabeltracés 04 Stappen van aanleg 05 Netuitbreiding

Nadere informatie

Notitie Nut & Noodzaak. Zuid-West 380 kv Oost

Notitie Nut & Noodzaak. Zuid-West 380 kv Oost Notitie Nut & Noodzaak Zuid-West 380 kv Oost PROJECTNUMMER 002.678.20 AUTEUR Gert Aanhaanen VERSIE 1.0 VERSIE STATUS Definitief PAGINA 1 van 11 Notitie Nut & noodzaak Zuid-West 380 kv Oost PAGINA 2 van

Nadere informatie

10. Capaciteitknelpunten en maatregelen 150kV-net regio Zuid

10. Capaciteitknelpunten en maatregelen 150kV-net regio Zuid PAGINA 232 10. Capaciteitknelpunten en maatregelen 150kV-net regio Zuid In dit hoofdstuk worden voor de regio Zuid de netberekeningen toegelicht die zijn uitgevoerd bij toetsing van de netontwerpcriteria

Nadere informatie

Capaciteitsplan 2001-2007

Capaciteitsplan 2001-2007 Bladnummer 1 Capaciteitsplan 2001-2007 Essent Netwerk Limburg BV november 2000 Essent Netwerk Limburg BV Postbus 2712 6030 AA Nederweert Bladnummer 2 Inhoudsopgave Paragraaf: blz: 1. Inleiding. 3 2. Elektriciteitsnetten

Nadere informatie

Beschikbare aansluit- en transportcapaciteit

Beschikbare aansluit- en transportcapaciteit Beschikbare aansluit- en transportcapaciteit Actueel overzicht transportcapaciteit en aansluitverzoeken TenneT Arnhem, 1 februari 2010 Aansluit- en transportcapaciteit Overzicht van de actuele situatie

Nadere informatie

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015

TenneT. Strategie als netbeheerder op zee. Marco Kuijpers. Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 TenneT Strategie als netbeheerder op zee Nationaal Windenergie Congres, 22 april 2015 Marco Kuijpers In deze presentatie TenneT in 20 seconden Netbeheerder op zee Stappen naar Net op zee Strategie TenneT

Nadere informatie

Onderzoek naar de invloed van decentrale opwekking op het elektriciteitsnet. L.W.A. Dorpmanns EG/98/894.A

Onderzoek naar de invloed van decentrale opwekking op het elektriciteitsnet. L.W.A. Dorpmanns EG/98/894.A EG/98/894 FACULTEIT DER ELEKTROTECHNIEK Vakgroep Elektrische Energietechniek Onderzoek naar de invloed van decentrale opwekking op het elektriciteitsnet. L.W.A. Dorpmanns EG/98/894.A De Faculteit Elektrotechniek

Nadere informatie

Welkom. Smart Grids Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010

Welkom. Smart Grids Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010 Welkom Slimme netten? of Netten voor slimme mensen? 20 oktober 2010 : probleemstelling Meer lokale productie Lokale injectie zorgt voor opwaartse stroom Fluctuerend en weinig controleerbaar Het netwerk

Nadere informatie

Capaciteitsplan 2003-2009 infrastructuur elektriciteit Essent Netwerk Limburg BV

Capaciteitsplan 2003-2009 infrastructuur elektriciteit Essent Netwerk Limburg BV Capaciteitsplan 2003-2009 infrastructuur elektriciteit Essent Netwerk Limburg BV november 2002 Essent Netwerk Limburg BV Postbus 2712 6030 AA Nederweert Jürgen Mutsaers, Asset Management (e-mail: jurgen.mutsaers@essent.nl)

Nadere informatie

26-11-2010. In balans met Smart Grids Willem Kooiman 29 november 2010. Team Smart Grids. Stelling! Inhoud. Wat is Smart Grid

26-11-2010. In balans met Smart Grids Willem Kooiman 29 november 2010. Team Smart Grids. Stelling! Inhoud. Wat is Smart Grid Team s John v.d. Ven, DLV GE Marco Polet Priva Sjoerd Leij Yacht Maarten Pennings NXP Marc Vlemmings NXP In balans met s Willem Kooiman 29 november 2010 Johan Hugh Egbert Irin Hans Euson Maaskant Bouwhuis

Nadere informatie

5.3.03. Elektriciteit

5.3.03. Elektriciteit 5.3.03 Elektriciteit Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Beschrijving van de capaciteit van het huidige net 3. Lange termijn visie op de capaciteitsvraag en vertaling hiervan naar transport scenario s 4. Inschatting

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2010-2016 Kwaliteits- en Capaciteitsplan Deel II A Nederlands transportnet 1 September 2009 Feda (Noorwegen) Eemshaven Bergum Weiwerd Diele Louwsmeer Vierverlaten Zeyerveen Meeden Oudehaske Ens Hessenweg

Nadere informatie

Aansluitbeleid TenneT

Aansluitbeleid TenneT Aansluitbeleid TenneT (Position Paper, stand van zaken februari 2008) Inleiding De afgelopen periode heeft een groot aantal partijen zich bij TenneT gemeld voor aansluiting van een nieuwe elektriciteitscentrale

Nadere informatie

Gelijkstroomnet in Nederland

Gelijkstroomnet in Nederland CONCEPT TER DISCUSSIE Gelijkstroomnet in Nederland Publieke gelijkstroomdienst mogelijk maken Plan van Aanpak AM Realisatie & Aanbesteding Programma Gelijkstroom CONCEPT TER DISCUSSIE Again a war of currents?

Nadere informatie

Capaciteitsplan Noord West Net N.V. 2003 2009

Capaciteitsplan Noord West Net N.V. 2003 2009 Capaciteitsplan Noord West Net N.V. 2003 2009 Inhoudsopgave Pagina 1 Inleiding... 4 2 Beschrijving van de capaciteit van het huidige net... 5 2.1 Het elektriciteitsnet van Noord West Net... 5 2.2 Koppelingen

Nadere informatie

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem

Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Integratie van grootschalig windvermogen in het Nederlandse elektriciteitssysteem Consequenties voor de balanshandhaving en oplossingsrichtingen Engbert Pelgrum, TenneT TSO B.V. Symposium Cogen Nederland

Nadere informatie

Capaciteitsplan elektriciteit B.V. NetBeheer Zuid-Kennemerland

Capaciteitsplan elektriciteit B.V. NetBeheer Zuid-Kennemerland Capaciteitsplan elektriciteit 2002-2009 B.V. NetBeheer Zuid-Kennemerland Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Het net van NetBeheer Zuid-Kennemerland... 3 3. Belastingprognose... 4 4. Knelpunten... 6 Capaciteitsplan

Nadere informatie

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014

TenneT als netontwikkelaar op zee. NWEA Winddag, 13 juni 2014 TenneT als netontwikkelaar op zee NWEA Winddag, TenneT als netontwikkelaar op zee 1. Introductie TenneT als netontwikkelaar 2. Integrale aanpak en netoptimalisatie nodig voor behalen duurzaamheidsdoelstellingen

Nadere informatie

Toelichting meetrapporten spanningskwaliteit

Toelichting meetrapporten spanningskwaliteit Toelichting meetrapporten spanningskwaliteit Laagspanning en middenspanning (LS en MS) pag. Hoogspanning en extra hoogspanning (HS en EHS) pag. 6 Meetresultaten spanningskwaliteit LS 1 Gegevens meting

Nadere informatie

Inpassing van duurzame energie

Inpassing van duurzame energie Inpassing van duurzame energie TenneT Klantendag Erik van der Hoofd Arnhem, 4 maart 2014 doelstellingen en projecties In de transitie naar duurzame energie speelt duurzame elektriciteit een grote rol De

Nadere informatie

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023;

Dat hiertoe onder andere het operationeel windvermogen op zee wordt opgeschaald naar 4.450 MW in 2023; De Minister van Economische Zaken; In overeenstemming met het gevoelen van de ministerraad, Overwegende, Dat op grond van richtlijn 2009/28/EG van het Europees Parlement en de Raad van 23 april 2009 ter

Nadere informatie

Standpuntendocument Decentrale Opwekking Gevolgen van decentrale opwekking voor de regulering van elektriciteitsnetwerken. Den Haag, mei 2004

Standpuntendocument Decentrale Opwekking Gevolgen van decentrale opwekking voor de regulering van elektriciteitsnetwerken. Den Haag, mei 2004 Gevolgen van decentrale opwekking voor de regulering van elektriciteitsnetwerken Den Haag, Projectnaam: Decentrale Opwekking (DCO) Projectnummer: 101701 Documentnummer: 101701-35 Dienst uitvoering en toezicht

Nadere informatie

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek

ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek ALV KIVI NIRIA Afd. Elektrotechniek Toekomst volgens TenneT Klaas Hommes Arnhem, 25 april 2012 Stay tuned. Safety first! Voor uw en onze veiligheid vragen wij uw aandacht voor de volgende veiligheidsmaatregelen:

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen

System Operations. 18-mei-2016. Jaap Hagen Jaap Hagen TenneT in één oogopslag Enige grensoverschrijdende netbeheerder in Europa Hoofdkantoren in Arnhem en Bayreuth (Duitsland) Leveringszekerheid 99,9975% Efficiënt Robuust netwerk Geïntegreerd netbedrijf

Nadere informatie

Energieoplossingen van de toekomst

Energieoplossingen van de toekomst Energieoplossingen van de toekomst Duurzaam en innovatief Naast de transformatorstations die Alfen voornamelijk aan netbeheerders levert, leggen we complete elektriciteitsnetwerken aan bij klanten in de

Nadere informatie

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 9400 AC Assen Dit is een gezamenlijk persbericht van de provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Noord- Holland, de gemeenten

Nadere informatie

Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie.!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres

Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie.!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres Hoogspanningsnet in de Noordzee Een toekomstvisie!!! logo original: typo en gris sans outline blanc autour des lettres 2 Hoogspanningsnet in de Noordzee : een toekomstvisie Om de Belgische en Europese

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Uitdagingen van de energie transitie

Uitdagingen van de energie transitie Uitdagingen van de energie transitie Presentatie Congres Energy Next Dordrecht 10 december 2015 Remko Bos Directeur Energie ACM Vicepresident CEER 1 ACM als toezichthouder ACM bevordert kansen en keuzes

Nadere informatie

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011

De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie. Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 De rol van TenneT in de transitie naar duurzame energie Peter Nieuwenhuijse Arnhem, 29 juni 2011 TenneT TSO Elektriciteitstransporteur in Nederland en een deel van Duitsland In Nederland: Alle netten op

Nadere informatie

Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder

Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder 16-11-2011 1 Van consumer naar prosumer - het juridische kader Prof. Dr. Hans Vedder 16-11-2011 2 Overzicht Van Consumer naar Prosumer De beschermde afnemer die een actieve gebruiker van het net wordt

Nadere informatie

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014

KCD 2013. Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 KCD 2013 Netplanning tijdens turbulente tijden - geen sinecure! Gert van der Lee Arnhem, 4 maart 2014 Juridisch kader TenneT heeft wettelijke plicht om aangeslotenen voldoende transportcapaciteit te bieden.

Nadere informatie

Capaciteitsplan Noord W est Net N.V. 2003 2009

Capaciteitsplan Noord W est Net N.V. 2003 2009 Capaciteitsplan Noord W est Net N.V. 2003 2009 I nhoudsopgave Pagina 1 Inleiding...4 2 Beschrijving van de capaciteit van het huidige net...5 2.1 Het elektriciteitsnet van Noord West Net...5 2.2 Koppelingen

Nadere informatie

Slotconferentie WCWM. Erik Duim DELTA Netwerkgroep

Slotconferentie WCWM. Erik Duim DELTA Netwerkgroep Slotconferentie WCWM Erik Duim DELTA Netwerkgroep 1 Even voorstellen: DELTA NV Energiedienstverlener in Zeeland Producent, leverancier, neteigenaar Elektriciteit, gas, datadiensten Ook water (via Joint

Nadere informatie

Energie & Vermogen. Kansen voor aangeslotenen. Martijn Ophuis. 26-mei-2015

Energie & Vermogen. Kansen voor aangeslotenen. Martijn Ophuis. 26-mei-2015 Kansen voor aangeslotenen Martijn Ophuis Onderwerpen Ancillary Services Kenmerken Make or Buy? Uitdagingen Systeemdiensten FCR - Primaire Reserve FRR Regel-, Reserve- en Noodvermogen Herstelvoorziening

Nadere informatie

ook voor de MEP-subsidie voor WKK Voorlichtingsbijeenkomst Meetvoorschriften WKK onder de MEP 5 juni 2003

ook voor de MEP-subsidie voor WKK Voorlichtingsbijeenkomst Meetvoorschriften WKK onder de MEP 5 juni 2003 METEN IS WETEN ook voor de MEP-subsidie voor WKK Voorlichtingsbijeenkomst Meetvoorschriften WKK onder de MEP 5 juni 2003 door Frits Otte, Ministerie van Economische Zaken Opzet presentatie Inleiding, achtergrond

Nadere informatie

Capaciteitsplan 2002 van het 150 kv-net in Zuid-Holland. in beheer bij ENECO Netbeheer BV en BV Transportnet Zuid-Holland

Capaciteitsplan 2002 van het 150 kv-net in Zuid-Holland. in beheer bij ENECO Netbeheer BV en BV Transportnet Zuid-Holland Capaciteitsplan 2002 van het 150 kv-net in Zuid-Holland in beheer bij ENECO Netbeheer BV en BV Transportnet Zuid-Holland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2 2. Beschrijving van de capaciteit van het huidige transportnet

Nadere informatie

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land

Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land Concept Ruimtelijk Perspectief Windenergie op Land 3 februari 2010 Inhoudsopgave 1. Aanleiding, doel en aanpak 2. Waar wél; concentratiegebieden 3. Waar niét: vrijwaringsgebieden i 4. Overig Nederland

Nadere informatie

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA

STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA UPDATE 2016 SAMENVATTING STRATEGIE DUURZAME ENERGIETRANSITIE GEMEENTE BREDA Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Mobiliteit en Milieu Opdrachtnemer Evert

Nadere informatie

Geothermie. traditioneel energiebedrijf?

Geothermie. traditioneel energiebedrijf? 31 maart 2010 T&A Survey Congres Geothermie Duurzame bron voor een traditioneel energiebedrijf? Hugo Buis Agenda Duurzame visie & ambities Waarom kiest Eneco voor Geothermie? Stand van zaken Markten Pro

Nadere informatie

Kwaliteits- en Capaciteitsplan

Kwaliteits- en Capaciteitsplan 2010-2016 Kwaliteits- en Capaciteitsplan Managementsamenvatting Nederlands transportnet 1 September 2009 Feda (Noorwegen) Eemshaven Bergum Weiwerd Diele Louwsmeer Vierverlaten Zeyerveen Meeden Oudehaske

Nadere informatie

ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2014. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers

ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2014. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2014 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2014 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers SINDS DE INVOERING VAN DE ELEKTRICITEITSWET 1998 EN

Nadere informatie

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander

Slimme Netten. Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Slimme Netten Martijn Bongaerts: - voorzitter Projectgroep Smart Grids Netbeheer Nederland - manager Innovatie, Liander Netbeheer Nederland (1) Netbeheer Nederland brancheorganisatie van alle elektriciteit-

Nadere informatie

Hoe ziet de stroommarkt er straks uit?

Hoe ziet de stroommarkt er straks uit? Hoe ziet de stroommarkt er straks uit? Projectgroep BioWKK 5 juli 2016 Stijn Schlatmann Directeur/senior adviseur www.energymatters.nl Wat doet Energy Matters Technische inpassing & economische haalbaarheid:

Nadere informatie

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading

Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Elia investeert in een zekere en duurzame elektriciteitsbevoorrading ELIA Project Stevin & project Nemo in Zeebrugge Het project Stevin tussen Zeebrugge en Zomergem

Nadere informatie

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers

Net voor de Toekomst. Frans Rooijers Net voor de Toekomst Frans Rooijers Net voor de Toekomst 1. Bepalende factoren voor energie-infrastructuur 2. Scenario s voor 2010 2050 3. Decentrale elektriciteitproductie 4. Noodzakelijke aanpassingen

Nadere informatie

De paragrafen en worden in het kader van deze partiële herziening als volgt gewijzigd;

De paragrafen en worden in het kader van deze partiële herziening als volgt gewijzigd; Partiële herziening Omgevingsplan Flevoland 2006 Beleidsaanpassing windenergie inzake vrijwaring van de gemeenten Noordoostpolder en Urk en Markermeer, IJmeer en IJsselmeer. De paragrafen 5.7.1 en 7.3.4

Nadere informatie

Is flexibiliteit het nieuwe goud?

Is flexibiliteit het nieuwe goud? Is flexibiliteit het nieuwe goud? Presentatie Congres Duurzaam Gebouwd 13 november 2014 Enexis Elektriciteit: 2,7 miljoen aangeslotenen 135,000 km MS / LS 53,000 stations Gas: 2,1 miljoen aangeslotenen

Nadere informatie

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015

Enexis. De veranderende rol van de netbeheerder. Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis. 12 november 2015 Enexis De veranderende rol van de netbeheerder Peter Vermaat Voorzitter Raad van Bestuur Enexis 12 november 2015 Rol Enexis in de elektriciteitsketen Elektriciteitscentrale voor de opwek van elektriciteit

Nadere informatie

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4

RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4 RAADSBIJEENKOMST LELYSTAD SESSIE 4 Datum: 13 maart 2012. Deelsessie: 19.55 20.45 uur in de Calamiteitenzaal Doel: Beeldvorming. Onderwerp: Standpunt ontwikkeling windpark Markermeer. Toelichting: Door

Nadere informatie

Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw.

Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw. Westland Infra, Diepgeworteld in de tuinbouw. Westland Infra heeft al meer dan 40 jaar haar wortels in de tuinbouw. Als netbeheerder zijn we verantwoordelijk voor aanleg, onderhoud en beheer van energienetten

Nadere informatie

Impact energietransitie

Impact energietransitie Impact energietransitie Marktontwikkelingen en TSO-perspectief Ben Voorhorst - COO VEMW, 12 juni 2014 Onderwerpen TenneT algemeen Opmars duurzaam in Duitsland én Nederland Uitdaging inpassing renewables

Nadere informatie

Capaciteitsplan N.V. Continuon Netbeheer 2003 2009

Capaciteitsplan N.V. Continuon Netbeheer 2003 2009 Capaciteitsplan N.V. Continuon Netbeheer 2003 2009 Inhoudsopgave Pagina 1 Inleiding... 4 2 Beschrijving van de capaciteit van het huidige net... 5 2.1 Het elektriciteitsnet van Continuon Netbeheer...

Nadere informatie

Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke

Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke Argumentatie voor vastleggen van grens tussen generatoren type A en B (NC RfG versie 14/10/2015) 26 november 2015 Marc Malbrancke Inleiding Artikel 5 van de NC RfG betreft Determination of significance

Nadere informatie

Voortgangsrapport windenergie op zee. Programma windenergie op zee

Voortgangsrapport windenergie op zee. Programma windenergie op zee Voortgangsrapport windenergie op zee Programma windenergie op zee 11 december 2014 Inhoud Wat moeten we doen? Waar staan we nu? Randvoorwaarden Waar staan we nu? Voorbereiding tender Borssele SDE+ tendersysteem

Nadere informatie

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar

DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar DE REKENING VOORBIJ ons energieverbruik voor 85 % onzichtbaar Drie scenario s bestaande technologie Netgebonden Infrastructuur: elektriciteit en warmte (gas) Actuele gegevens van 2012 vertaald naar 2035

Nadere informatie

Visie2030. Addendum Ontsluiting procesinformatie

Visie2030. Addendum Ontsluiting procesinformatie Visie2030 Addendum Ontsluiting procesinformatie Introductie Voor u ligt de Visie2030, een langetermijnvisie op de ontsluiting van procesinformatie die afkomstig is van de stations en van het elektriciteitsnet

Nadere informatie

ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2015. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers

ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2015. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2015 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT TARIEVEN 2015 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers SINDS DE INVOERING VAN DE ELEKTRICITEITSWET 1998 EN

Nadere informatie

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N -

Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei 2009 Br-secr.179N - Vaste Commissie voor Economische Zaken van de Tweede Kamer der Staten Generaal t.a.v. mevrouw A.J. Timmer, voorzitter Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Plaats en datum Ons kenmerk Uw kenmerk Utrecht, 4 mei

Nadere informatie

Lokale duurzame energie-initiatieven & Liander

Lokale duurzame energie-initiatieven & Liander Lokale duurzame energie-initiatieven & Liander 15 november 2013 Jan van Oorschot Directeur Klant & Markt Verhaallijn Wat zijn Lokale Duurzame Energie-initiatieven? Lokaal opereren Energietransitie Energie-initiatieven

Nadere informatie

2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 3 6 11 1 12 7 1 2 5 4 3 9 10 8 18 20 21 22 23 24 25 26 28

Nadere informatie

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 12,999,976 km 9,136,765 km 1,276,765 km 499,892 km 245,066 km 112,907 km 36,765 km 24,159 km 7899 km 2408 km 76 km 12 14 16 1 12 7 3 1 6 2 5 4 3 11 9 10 8 18 20 21 22 23 24 26 28 30

Nadere informatie

Position Paper. Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels

Position Paper. Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels Position Paper Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels Geactualiseerde inzichten verkabelen Aanleg ondergrondse 220- en 380 kv-kabels In 2008 heeft TenneT aangegeven maximaal 20 km 380 kv-kabel verantwoord

Nadere informatie

Onthaalcapaciteit kustzone. 25 maart 2011 UG/WG Belgian Grid

Onthaalcapaciteit kustzone. 25 maart 2011 UG/WG Belgian Grid Onthaalcapaciteit kustzone 25 maart 2011 UG/WG Belgian Grid Congestieproblematiek Elia stelt congestieproblemen vast in de regio Koksijde- Slijkens-Zeebrugge-Zedelgem-Brugge voornamelijk op de grenslijnen:

Nadere informatie

CAPACITEITSPLAN Elektriciteit. Essent Netwerk Noord 2003-2009

CAPACITEITSPLAN Elektriciteit. Essent Netwerk Noord 2003-2009 CAPACITEITSPLAN Elektriciteit Essent Netwerk Noord 2003-2009 21 november 2002 Titel CAPACITEITSPLAN Datum 21 november 2002 Inhoud Pagina 1. inleiding 3 2. Beschrijving van de capaciteit van het huidige

Nadere informatie

rapport Capaciteits- en Kwaliteitsplan Elektriciteit 2006-2012 Essent Netwerk B.V.

rapport Capaciteits- en Kwaliteitsplan Elektriciteit 2006-2012 Essent Netwerk B.V. rapport Capaciteits- en Kwaliteitsplan Elektriciteit 2006-2012 Essent Netwerk B.V. inhoud 1 INLEIDING...5 2 KWALITEIT...6 2.1 Huidige kwaliteit Essent Netwerk B.V... 6 2.2 Actuele kwaliteitsindicatoren

Nadere informatie

Regio Stedendriehoek

Regio Stedendriehoek Regio Stedendriehoek 1 Energieneutrale regio Energietransitie Stedendriehoek Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst,Zutphen Netbeheer en Duurzame Gebiedsontwikkeling Pieter van der Ploeg, Alliander

Nadere informatie

SmartGrid in de praktijk*:

SmartGrid in de praktijk*: Round Table event February 2014 Smartgrid in de praktijk oct 2012 26 februari 2014 SmartGrid in de praktijk*: De uitdagingen: o Energiecollectieven o Systeem stabiliteit o Cybersecurity * deze presentatie

Nadere informatie

Visie 2030 landelijk elektriciteitstransportnet

Visie 2030 landelijk elektriciteitstransportnet Visie 2030 landelijk elektriciteitstransportnet Visie2030 landelijk elektriciteitstransportnet Arnhem, mei 2010 voorwoord 3 1 Inleiding: netvisie en marktontwikkeling 5 Waarom een Visie2030? 5 Hoe zit

Nadere informatie

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening:

Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Rol van WKK in een toekomstige Nederlandse energievoorziening: Betaalbaar & betrouwbaar? Robert Harmsen ECN Beleidsstudies COGEN Symposium Zeist 22 oktober 2004 Een blik naar de toekomst (1) Four Futures

Nadere informatie

Voorzitter, daar waar het kan schrik niet

Voorzitter, daar waar het kan schrik niet Aan Provinciale Staten Noord-Holland Commissie RWW t.a.v de commissieleden en betrokkenen voor het inloophalfuur van 30 november 30 november 2015, Dorpsraden H.meer Zuid, Inspreker Hr. R. Hoogendoorn,

Nadere informatie

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard

Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Projectbureau Herstructurering Tuinbouw Bommelerwaard Gemeente Maasdriel commissie Ruimte 9 januari 2013 Teun Biemond Jan Woertman 1 Inhoud 1. Voorstellen 2.Herstructurering en Duurzaamheid 3.Duurzame

Nadere informatie

Tarieven 2013. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers

Tarieven 2013. Aansluiting en Transport voor grootverbruikers ELEKTRICITEIT Tarieven 2013 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers elektriciteit TARIEVEN 2013 Aansluiting en Transport voor grootverbruikers Sinds de invoering van de Elektriciteitswet 1998 en

Nadere informatie

CAPACITEITSPLAN 2001 2007. ESSENT NETWERK NOORD Versie 0 d.d. 30 november 2000

CAPACITEITSPLAN 2001 2007. ESSENT NETWERK NOORD Versie 0 d.d. 30 november 2000 CAPACITEITSPLAN 2001 2007 ESSENT NETWERK NOORD Versie 0 d.d. 30 november 2000 Titel CAPACITEITSPLAN 2001-2007 Nummer Capaciteitsplan versie 0 30 november 2000 Datum 30 november 2000 Inhoud Pagina 1. De

Nadere informatie

Voorrang duurzaam. Onderzoek naar effecten op investeringsklimaat. Deloitte Consulting B.V. Amstelveen, 13 december 2007

Voorrang duurzaam. Onderzoek naar effecten op investeringsklimaat. Deloitte Consulting B.V. Amstelveen, 13 december 2007 Voorrang duurzaam Onderzoek naar effecten op investeringsklimaat Deloitte Consulting B.V. Amstelveen, 13 december 2007 Management samenvatting Achtergrond In de nota Schoon & Zuinig zet het kabinet, conform

Nadere informatie

Capaciteitsplan

Capaciteitsplan Bladnummer 1 Capaciteitsplan 2001-2007 Essent Netwerk Brabant BV november 2000 Essent Netwerk Brabant BV Postbus 2712 6030 AA Nederweert Bladnummer 2 Inhoudsopgave Paragraaf: blz: 1. Inleiding. 3 2. Elektriciteitsnetten

Nadere informatie

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014

Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 1 Roadmap Smart Grids Mar$jn Bongaerts Frits Verheij 12 februari 2014 Inhoud 2 1. Innovatietafel aanloop naar TKI Switch2SmartGrids 2. Actieplan Duurzame Energievoorziening link naar E-akkoord 3. Toekomstbeelden

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien Uitgebreid onderzoek

Nadere informatie

Grootschalige energie-opslag

Grootschalige energie-opslag Er komt steeds meer duurzame energie uit wind Dit stelt extra eisen aan flexibiliteit van het systeem Grootschalige opslag is één van de opties om in die flexibiliteit te voorzien TenneT participeert in

Nadere informatie

25 jaar windenergie in de Noordoostpolder

25 jaar windenergie in de Noordoostpolder 25 jaar windenergie in de Noordoostpolder Ir. Guido Bakema KIVI-Excursie 14 september 2015 RWE Innogy Windpower Netherlands B.V. 1 Agenda 1. de Noordoostpolder 2. Het windpark Westermeerdijk (1987 2015)

Nadere informatie

Voor Mens, Milieu en Markt

Voor Mens, Milieu en Markt Voor Mens, Milieu en Markt Corporate Social Responsibility (CSR) bij TenneT Derk-Jan Haverkamp, Nick van den Broek, Henk Sanders Arnhem, 26 april 2011 Kerncijfers Verbindingen 20.000 km Stations 370 Interconnecties

Nadere informatie

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013

Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst. Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Elektriciteitsmarkt nu en in de toekomst Klaas Hommes Arnhem, 20 maart 2013 Transitie Veranderingen in productie Veranderingen in balancering Nieuwe kansen Vergroening 20-03-2013 2 Agenda - TenneT - Energiemarkt

Nadere informatie

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen

Eneco Groep. Duurzame energie voor iedereen Eneco Groep Duurzame energie voor iedereen Duurzame koploper Eneco is het grootste energiebedrijf van Nederland in publieke handen. Onze missie is betaalbare duurzame energie mogelijk maken die altijd,

Nadere informatie

2 oktober 2008 ET/EM / 8147673 2

2 oktober 2008 ET/EM / 8147673 2 Aan De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Datum Uw kenmerk Ons kenmerk Bijlage(n) 2 oktober 2008 ET/EM / 8147673 2 Onderwerp Aansluitbeleid elektriciteit

Nadere informatie

103345: Consultatie over innovatie Reactie DELTA Netwerkbedrijf B.V.

103345: Consultatie over innovatie Reactie DELTA Netwerkbedrijf B.V. 103345: Consultatie over innovatie Reactie DELTA Netwerkbedrijf B.V. Vraag 1: Welke definitie voor innovatie zou de Energiekamer volgens u moeten hanteren? Voor de definitie van innovatie, de invoering

Nadere informatie

Startnotitie uitbreiding elektriciteitsnet Kop Noord-Holland

Startnotitie uitbreiding elektriciteitsnet Kop Noord-Holland Startnotitie uitbreiding elektriciteitsnet Kop Noord-Holland Voornemen tot het opstellen van een Provinciaal Inpassingsplan ten behoeve van een uitbreiding van het elektriciteitsnet in de Kop van Noord-Holland

Nadere informatie

Energietransitie en schaalvoordelen

Energietransitie en schaalvoordelen Energietransitie en schaalvoordelen Samenvatting McKinsey-onderzoek Oktober 2013 CONTEXT Recent is door McKinsey, in opdracht van Alliander, een onderzoek uitgevoerd naar de vraag: Wat zijn de voordelen

Nadere informatie

Regeling uitgespaarde netverliezen Informatie- en consultatiedocument, november 2004

Regeling uitgespaarde netverliezen Informatie- en consultatiedocument, november 2004 Informatie- en consultatiedocument, november 2004 Dienst uitvoering en toezicht Energie Den Haag Team: Dorien Bennink Lars Groenhuijse Inhoudsopgave SAMENVATTING EN CONCLUSIES...4 1 INLEIDING...7 2 UITGANGSPUNTEN

Nadere informatie

Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee

Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee Uitnodiging seminar Naar 4500 MW offshore wind: de uitrol van een net op zee Een multidisciplinaire benadering; juridisch, technisch en kosten Dinsdag 24 juni 2014 l 14:00 18:00 Villa Jongerius te Utrecht

Nadere informatie

20 Transportbalans 06

20 Transportbalans 06 2 Transportbalans 6 Vol energie In deze uitgave maakt TenneT TSO B.V. de balans op over 26 inzake de voornaamste technische bedrijfsresultaten. Niet alleen zijn gegevens vermeld over onze infrastructurele

Nadere informatie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie

Uitkomsten Landbouwtelling en vergelijking met informatiebronnen uit de statistiek Hernieuwbare energie Hernieuwbare energie bij landbouwbedrijven: discussie uitkomsten Landbouwtelling 2010 Reinoud Segers Inleiding Om de paar jaar wordt de deelnemende bedrijven in de Landbouwtelling gevraagd of ze installaties

Nadere informatie