Wereldwijde crisis. Economie in de problemen en spanningen tussen imperialistische mogendheden

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Wereldwijde crisis. Economie in de problemen en spanningen tussen imperialistische mogendheden"

Transcriptie

1 Zomerschool Verslagen en artikels Dit overzicht van verslagen en artikels is verre van volledig. Het biedt evenwel een beeld van de vele discussies op de internationale zomerschool van het CWI van 24 tot 29 juli laatstleden in Leuven. Wereldwijde crisis. Economie in de problemen en spanningen tussen imperialistische mogendheden Verslag door Alison Hill (Socialist Party Engeland en Wales) Eind juli kwamen 360 leden en sympathisanten van het CWI uit 33 landen bijeen voor een zomerschool in België. We publiceren deze week een reeks verslagen en korte artikels vanop de zomerschool. We beginnen met een verslag van een plenaire discussie over de wereldwijde crisis en wereldperspectieven. Deze discussie werd ingeleid door Niall Mulholland van het Internationaal Secretariaat van het CWI. De discussie was erg breed met zowel elementen van de wereldwijde economische crisis als de inter-imperialistische verhoudingen. Niall legde uit dat ieder deel van de wereld wordt geraakt door de dieper wordende economische crisis. De globalisering zorgt ervoor dat geen enkel continent kan ontsnappen en dat geen van de fundamentele problemen opgelost raakt. De heersende klasse probeert wereldwijd haar privileges te behouden en dit ten koste van de arbeidersklasse en rivalen in andere landen. Dit leidt tot de ontwikkeling van nieuwe revolutionaire bewegingen en de groeiende mogelijkheden van globale spanningen en conflicten. Het kapitalisme is een systeem van enorme ongelijkheden. In de VS zagen de topmanagers hun bonussen in 2010 met 38% toenemen, terwijl in oostelijk Afrika zowat twee miljoen mensen een hongersdood dreigen te sterven op dit ogenblik. De speculatie inzake voedselprijzen heeft dit jaar alleen 44 miljoen extra mensen in armoede ondergedompeld. De hongersnood in Afrika is geen daad van god. Wetenschappers stellen dat de opeenvolgende droogtes in de regio mogelijk verbonden zijn met klimaatverandering. De lokale conflicten en de imperialistische bemoeienissen in Somalië hebben de tragedie nog erger gemaakt. Het heeft ook geleid tot de vernietiging van de traditionele duurzame levenswijze die plaats moest maken voor grootschalige landbouwbedrijven. Het milieu is vandaag een essentieel onderdeel van onze perspectieven. Dat is zeker het geval na Fukushima, maar momenteel zijn er nog nieuwe plannen om extra kerncentrales te bouwen in Groot-Brittannië, China, Rusland en India. De milieukwestie kan voor politieke schokken zorgen en zelfs regeringen ten val brengen. In Australië heeft de regering van sociaal-democraten en groenen een taks op uitstootgassen ingevoerd. Dat is een erg onpopulaire belasting omdat duidelijk is dat de bedrijven die deze taks moeten betalen de kost ervan gewoon zullen doorschuiven naar de werkende bevolking. Om een einde te maken aan honger, milieurampen en armoede is er nood aan een volledige herorganisatie van de wereldeconomie op basis van sociale behoeften. Dit wordt steeds meer dringend naarmate de kapitalistische crisis blijft duren. Nieuwe recessie? Tot voor kort hadden veel economen het over een economisch herstel. Ze deden dit op basis van de financiële markten en de groei van de economie in landen als Brazilië, India en China. Nu wordt steeds meer duidelijk dat de wereldeconomie in een impasse vast zit. De globale economie kent een periode van stagnatie, maar anderzijds is het ook duidelijk dat er zonder fundamentele verandering nog cycli van groei en neergang zullen zijn. De algemene tendens is er evenwel een van zwakkere en beperktere periodes van groei als onderdeel van een algemene periode van depressie voor het wereldkapitalisme. De verspilling onder het kapitalisme blijkt alleen al uit volgend cijfer: het aantal werklozen is sinds 2007 wereldwijd toegenomen met 27 miljoen tot 205 miljoen mensen zonder werk! De barbarij van het kapitalisme blijkt ook uit de duizenden doden die zijn gevallen als gevolg van geweld tussen drugbendes in Mexico. Er worden duizenden soldaten ingezet om steden te bezetten. Ze zijn betrokken bij het martelen en moorden in naam van de Zomerschool Verslagen en artikels

2 oorlog tegen drugs. Het antwoord van de heersende klassen op de financiële en economische crisis sinds 2007/8 bestond uit het redden van de banken en het doorvoeren van stimulusmaatregelen. Dat heeft evenwel geleid tot nieuwe problemen. De overheidstekorten dwingen de nationale staten tot het besparen op sociale uitgaven. De grote bedrijven, banken en de gezinnen hebben allemaal enorme schulden. Het stimulusbeleid van Obama in de VS bereikt haar limieten. De belastingsverlagingen uit 2010 werden volledig teniet gedaan door de stijgende prijzen voor olie en de oplopende huurprijzen. Het uiteenspatten van de zeepbel op de vastgoedmarkt heeft ook de gezinnen hard geraakt. Er is een depressie in de bouwsector en in de particuliere uitgaven van de gezinnen. Amerikaanse bedrijven verminderen hun productie en dat leidt tot nieuwe ontslagen. Er zijn meer dan 24 miljoen Amerikanen ofwel werkloos ofwel ondermaats tewerkgesteld. Het aantal mensen dat voedselbonnen nodig heeft, is met 50% toegenomen tussen 2008 en Dit betekent dat inmiddels 45 miljoen mensen bijna één op zeven dergelijke hulp nodig heeft om te overleven. De heersende klassen proberen intussen in alle landen om de sociale verworvenheden die de arbeidersklasse in de periode na de Wereldoorlog heeft afgedwongen af te bouwen. Er komen bovendien nog meer besparingen aan. De breuk in de onderhandelingen tussen de Republikeinen en de Democraten in de VS omtrent het economisch programma zorgde voor paniek op de markten en het IMF waarschuwde voor een vertrouwenscrisis in de VS die aanleiding kan vormen voor een nieuwe globale recessie. De Democraten pleiten voor besparingen en een beperkte verhoging van de belastingen voor de rijken, terwijl de Republikeinen onder druk van de Tea Party ter rechterzijde enkel pleiten voor meer besparingen. Een derde van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden raakte in 2010 voor het eerst verkozen en is bijgevolg erg gevoelig voor druk van de Tea Party. Er is namelijk de angst om een zetel te verliezen aan de Tea Party indien wordt meegestapt in de Democratische plannen. Gezien de harde gevolgen bij een failliet of zelfs een tijdelijk falen om de rekeningen te betalen, is een compromis het meest waarschijnlijk [intussen is er effectief een compromis gesloten]. Maar dit biedt geen lange termijn oplossing voor de economische crisis in de VS. De heersende klasse in de VS heeft tegenover de aanhoudende en systematische crisis van het kapitalisme geen strategie op korte termijn, laat staan oplossingen op lange termijn. De Amerikaanse arbeiders hebben geen andere keuze dan te strijden. In Wisconsin hebben ze al aangetoond dat er een grote bereidheid is om tot massastrijd over te gaan. In deze deelstaat werd massaal betoogd tegen de plannen van de rechtse gouverneur om de vakbonden en de sociale verworvenheden aan te pakken. De aanvallen werden evenwel niet gestopt, voornamelijk omdat de vakbondsleiding de massastrijd niet wil ontwikkelen. In de strijd in Wisconsin bleek de noodzaak van een onafhankelijke partij en voor strijdbare vakbonden. China Ook China wordt geraakt door de wereldwijde tegenstellingen van het kapitalisme. De crisis van 2008 leidde tot een afname van de export, wat 23 miljoen jobs heeft gekost. Omdat sociale onrust werd gevreesd, ging het regime over tot een economisch stimulusbeleid. Dat beleid werd gevoerd door banken in overheidscontrole. Het leidde tot een snelle groei die de markten opwaarts stuwden, maar ook tot stijgende prijzen. Gedurende drie jaar leek China aan de wereldwijde economische crisis te ontsnappen, maar de oververhitte economie heeft nieuwe problemen en tegenstellingen opgeleverd. Zo is er het enorme probleem van slechte schulden (schulden die wellicht nooit zullen worden afbetaald). De ontwikkeling van de industriële productie werd aangedreven door de leningen van de overheidsbanken en de lokale autoriteiten gingen grote leningen aan om te investeren in infrastructuur. Tegen het einde van 2010 waren de schulden van de lokale autoriteiten goed voor een bedrag dat overeenstemt met 40% van het Chinese bbp. De speculatie op vastgoed heeft tot prijsstijgingen geleid en een overschot aan huisvesting. Toch zijn er miljoenen Chinezen die zich geen degelijke woning kunnen permitteren. Brazilië, Australië en Canada zijn belangrijke leveranciers van grondstoffen voor de Chinese groei. Dat betekent evenwel ook dat deze landen kwetsbaar zijn voor een neergang van de Chinese economie. Een vertraging zou bovendien meteen leiden tot aanvallen op de lonen en arbeidsvoorwaarden van de Chinese arbeidersklasse. De economische crisis en relatieve toename van de Chinese macht leidt tot nieuwe en scherpere tegenstellingen en spanningen tussen de grootmachten. De heersende klasse in Pakistan is nauwere banden aangegaan met China, terwijl de Indische heersende klasse sterker aanleunt bij de VS. Dat verscherpt de spanningen tussen beide landen. De Amerikaanse heersende klasse wil volgzame regimes in cruciale regio s van geo-strategisch belang. Ze wil tevens de oliereserves en andere belangrijke grondstoffen controleren. In Afghanistan is het VS-imperialisme steeds meer afhankelijk van krijgsheren, de bezetting en het marionettenregime van Karzai hebben amper enige reële steun onder de bevolking. De plannen van Obama om soldaten terug te trekken tegen eind 2012 houden nog steeds in dat soldaten ter plaatse blijven. Er zijn ook nog steeds Amerikanen in Irak en dit in 53 militaire bases. Er zijn groeiende spanningen binnen de Russische elite in de aanloop naar de presidentsverkiezingen, vooral inzake het economisch beleid en de verhoudingen tegenover het westen. President Medvedev stelt zich meer pro-westers en voor de vrije markt op. Premier Poetin en Medvedev willen beiden kandidaat zijn bij de presidentsverkiezingen, maar ze worden beiden geconfronteerd met een afname van hun populariteit. In de context van groeiend ongenoegen onder bredere lagen in Rusland kan de strijd tussen Poetin en Medvedev explosieve vormen aannemen. Chavez De ziekte van de Venezolaanse president Chavez heeft geleid tot sterkere en meer publieke tegenstellingen tussen verschillende fracties van het regime. Chavez blijft populair omwille van zijn programma van sociale hervormingen, onder meer op Zomerschool Verslagen en artikels 2

3 het vlak van gezondheidszorg en onderwijs. Maar de steun voor het Bolivariaanse regime neemt af tegen de achtergrond van stroomonderbrekingen, corruptie, een crisis op vlak van huisvesting en nog steeds het grootste aantal moorden ter wereld. Een nieuwe laag van de heersende bureaucratie is vooral bezig om zichzelf te verrijken. Chavez kondigde aan dat hij nogmaals kandidaat wil zijn om zes jaar president te zijn. Maar indien zijn gezondheid slechter wordt en hij langere tijd in het buitenland verblijft, kan dit tot een machtsstrijd leiden. Dat zal de reactionaire oppositie versterken. Indien er een einde komt aan het proces van de Bolivariaanse revolutie dan zou dit enorme gevolgen hebben voor Cuba dat sterk afhankelijk is van de Venezolaanse olie. De enige manier om de sociale verworvenheden die werden bekomen in Venezuela en Cuba te verdedigen, is door het organiseren van de verdediging van de revolutie door de arbeidersklasse. De economie moet onder de democratische controle en beheer van de arbeidersklasse komen te staan en de revolutie moet verder worden verspreid doorheen het continent. De polarisatie tussen rijk en arm in Latijns-Amerika zet aan tot strijd. In Brazilië zijn er bewegingen tegen corruptie, in Chili was er eind juni een massale betoging van tienduizenden leraars en studenten om het openbaar onderwijs te verdedigen. Vakbondsstrijd in Afrika De Afrikaanse arbeidersbeweging staat onder invloed van de revolutionaire ontwikkelingen in het Noorden van Afrika en in het Midden-Oosten. In Zuid-Afrika gingen de ingenieurs drie weken in staking en nu zijn er acties van de petroleumarbeiders. Deze bewegingen kwamen als een schok voor de neoliberale ANC-regering. De vakbondsfederatie COSATU weigert om de strijd te organiseren en de acties uit te breiden. In Nigeria werd een algemene staking van drie dagen rond de lonen afgeblazen. Maar dit thema kan op ieder ogenblik opnieuw naar voor komen in stakingsacties. Er waren ook nooit geziene protestacties in Malawi, waar 75% van de bevolking moet rondkomen met minder dan een dollar per dag. Deze voorbeelden tonen het potentieel van arbeidersstrijd en verzet. Maar er is een grote kloof tussen wat noodzakelijk is voor de arbeidersklasse en het bewustzijn onder de arbeiders. Het CWI wil de strijd van arbeiders doorheen de wereld met elkaar verbinden en tegelijk campagne voeren om waar mogelijk te komen tot nieuwe massale arbeiderspartijen en voor de opbouw van de marxisten. In Australië zorgt de export van grondstoffen naar China en Japan voor een groei van de mijnindustrie, maar het leidt ook tot een onevenwichtige economische situatie. Het bewustzijn van bredere lagen ligt achterop tegenover dat in Europa en elders, maar het is duidelijk dat de periode van relatieve rust niet zal blijven duren. De sociaal-democratische minderheidsregering staat op een historisch dieptepunt na het doorvoeren van een belasting op uitstootgassen. Als er morgen verkiezingen zouden plaatsvinden, dan kan de rechterzijde winnen. Maar dat zou enkel leiden tot meer aanvallen op de arbeidersklasse. Een beweging zoals in het zuiden van Europa kan ook in Australië ontwikkelen. Dezelfde onderliggende problemen van schulden zijn aanwezig en een derde van alle jobs zijn onzeker. Maleisië kende een snelle groei, maar de economie is niet immuun voor de crisis. De export van grondstoffen, zoals van rubber naar China, zorgde in 2010 voor een groei van 7%. Maar Maleisië is in grote mate afhankelijk van sterkere economieën zoals China. Eens het land volledig wordt overspoeld door goedkope Chinese producten, zal dit ook de lokale markten aantasten. De regering wil steeds meer liberaliseringen doorvoeren waarbij iedere vorm van prijscontrole wordt afgeschaft en de sociale uitgaven nog meer worden beperkt. Europees parlementslid Paul Murphy sprak in deze discussie over zijn bezoek aan arbeiders in Kazachstan. Hij maakte gebruik van zijn positie als Europees parlementslid om tot bij de stakende olie-arbeiders te geraken. Die arbeiders voeren een van de grootste syndicale strijdbewegingen sinds de ineenstorting van de stalinistische dictatuur. Kazachstan is wellicht een van de rijkste landen ter wereld op het vlak van natuurlijke rijkdommen per hoofd van de bevolking, maar al het geld gaat naar de heersende elite. De olie-arbeiders werken in de woestijn in verschrikkelijke omstandigheden. Ze eisen de uitbetaling van hun lonen, het doorvoeren van de beloofde loonsverhogingen, het recht om onafhankelijke vakbonden te vormen en de vrijlating van de advocaten van de vakbond die gevangen werden genomen bij het begin van het conflict. Duizenden arbeiders zijn al twee maanden aan het staken, terwijl velen een gezin van acht tot negen personen moeten onderhouden. Sommigen zijn al 40 dagen in hongerstaking. De regering zet alle mogelijke middelen in tegen de arbeiders. Honderden van hen werden in de praktijk het slachtoffer van een patronale lock-out, anderen kregen doodsbedreigen. Paul werd erg goed onthaald onder de arbeiders en nam deel aan onderhandelingen met de directie. De directie had verwacht dat Paul als Europees parlementslid slechts een gelegenheidsbezoekje zou brengen, ze schrok toen bleek dat Paul in naam van de arbeiders kwam spreken. Dit alles kreeg heel wat aandacht in de Kazachse media die niet door de regering worden gecontroleerd. Dat versterkte het zelfvertrouwen van de arbeiders. Het komt er nu op aan om de internationale solidariteit verder uit te bouwen. Paul beloofde een massale internationale campagne indien de directie niet tegemoet komt aan de eisen van de arbeiders. De regering van Kazachstan weet dat dit niet zomaar een staking is, het is een inspiratie voor arbeiders doorheen het hele land. Milieu Het milieu is een belangrijk thema voor de arbeidersklasse. Pete van de Socialist Party (Engeland en Wales) stelde dat de Nationale Wetenschapsacademie in de VS tot de conclusie kwam dat de uitstoot van gassen is gestabiliseerd sinds 1990, maar er is de komende tien jaar een vermindering met 40% noodzakelijk om de globale opwarming te stoppen. In feite is er een enorme export van vervuiling naar China. Tussen 2002 en 2008 is de uitstoot van CO2 in China toegenomen van vier tot zeven gigaton per jaar. China is goed voor de helft van de cement op wereldvlak alsook de helft van de kolen, staal en ijzer. Het is een van de grootste vervuilers ter wereld. De Zomerschool Verslagen en artikels

4 meeste groenen pleiten voor een beperking van de consumptie, maar dat betekent dat de arbeiders in China en landen als India worden veroordeeld tot eeuwige armoede. Linkse activisten moeten de verantwoordelijkheid correct leggen: bij de imperialistische mogendheden en de grote bedrijven. De Chinese regering probeert om hernieuwbare energie te ontwikkelen en te stimuleren. Dat is vooral ingegeven door winstmotieven. Wij denken dat er geen oplossing voor het milieuprobleem zal komen op basis van private winsten. De concurrentie tussen de verschillende markten ondermijnt het milieu, er is nood aan een democratische planning van de productie in harmonie met het milieu. In de discussie waren er nog tal van andere interessante tussenkomsten door kameraden uit onder meer Hong Kong, Frankrijk, Bolivia, Venezuela, Brazilië, Israël, Rusland, Nigeria en India. Tom uit de VS legde uit dat de protestacties in de VS een indicatie vormden van de strijdbaarheid onder de arbeiders: in Wisconsin was er een opstand van onderuit tegen de aanvallen op de vakbonden, pensioenen en sociale verworvenheden. Er kwamen duizenden ongeorganiseerde arbeiders en jongeren op straat. De verkiezing van rechtse gouverneurs bij de verkiezingen in november vorig jaar hebben de aanvallen op de arbeiders versterkt. De Democraten gebruiken de dreiging van de Tea Party om hun eigen aanvallen te rechtvaardigen. In Wisconsin riepen onze leden op tot een algemene staking. De vakbondsleiding stelde evenwel dat verdere acties zouden leiden tot een afname van de steun bij de publieke opinieu. Wisconsin was slechts een strijd binnen de oorlog, de volgende strijd zal mogelijk op nationaal niveau worden gevoerd. De arbeiders worden gevraagd om te betalen voor de crisis op Wall Street. Het CWI pleit binnen de vakbonden voor onafhankelijke kandidaten tegen de besparingen. Ierland In het zuidelijke deel van Ierland haalde Joe Higgins, parlementslid voor de Socialist Party, vorige week de voorpagina s met zijn verzet tegen de plannen van de regering om een gezinsbelasting van 100 euro per jaar in te voeren. Joe Higgins en de Socialist Party pleiten voor een massale nietbetalingscampagne en roepen op voor een nationaal forum op 10 september om de strijd te organiseren. Terwijl Sinn Fein in het parlement oppositieretoriek naar voor brengt, weigert deze partij het verzet op het terrein te voeren. Een parlementslid van die partij verklaarde dat een boycot erg gevaarlijk is. De discussie werd afgerond door Clare Doyle van het Internationaal Secretariaat van het CWI. Ze stelde dat we vandaag aanwezig zijn in meer landen dan voorheen en dat er nog nooit zoveel afdelingen op de zomerschool waren vertegenwoordigd. De discussie maakte duidelijk dat de ideeën van strijd en revolutie een opgang kennen. Het kapitalisme zit in een diepe en langdurige crisis. De heersende klasse van ieder land is bezorgd voor de toekomst. De diepte van de crisis blijkt bijvoorbeeld uit de hoge prijzen voor goud. Wereldwijd komen dictaturen ten val of zijn ze onstabiel na de val van Moebarak en Ben Ali. Er zullen nog stakingsacties en protestbewegingen uitbarsten, soms ondanks de rol van de vakbondsleiding. Met het CWI moeten we klaar staan, onze krachten uitbouwen en een leiding voor de beweging opbouwen die aangepast is aan de strijdbaarheid van de arbeiders en jongeren. Economische, sociale en politieke crisis komen allemaal samen in Europa Verslag door Kevin Parslow, Socialist Party (Engeland en Wales) Voor de sessie werd een video getoond met beelden van protestacties en stakingen van Ierland in het westen tot Rusland in het oosten, van Scandinavië in het noorden tot Portugal in het zuiden. Peter Taaffe stelde dat wie bij deze acties betrokken was en vandaag leeft, het geluk heeft om aan dergelijke strijd te kunnen deelnemen. We zien de ergste crisis van het kapitalisme in 70 jaar. Dat zet aan tot actie en nieuwe lagen komen in verzet. Onder hen ook vele nieuwe leden die het afgelopen jaar de rangen van het CWI hebben vervoegd, een aantal van hen was aanwezig op de zomerschool. Deze militanten willen mee geschiedenis schrijven door het programma en de methoden van het CWI te verdedigen. Voor de oudere generatie van militanten vormen de ontwikkelingen in Europa een bevestiging van de perspectieven die we al langer naar voor brengen, ook toen dit minder evident was zoals in de jaren 1990 of het eerste deel van deze eeuw. Wij zijn steeds blijven stellen dat de arbeidersklasse in strijd zou gaan naarmate de kapitalistische crisis tot ontwikkeling komt. Peter verwees naar het Murdoch-gate -schandaal, waarin ook wij betrokken partij zijn als slachtoffer van de praktijken van de schandaalpers. De onthullingen rond de praktijken van News of the World bevestigen onze positie om Tommy Sheridan te verdedigen, Sheridan werd gevangen gezet na een proces tegen News of the World. Het schandaal dat nu tot uitbarsten kwam, is slechts een voorbeeld van het rotte karakter van de kapitalistische staat en al haar instellingen: parlement, media, het gerecht en de politie. Allen zijn ze rot tot op het bot. Het centrale thema van de inleiding ging evenwel over de economische catastrofe die het grootste deel van Europa raakt en Zomerschool Verslagen en artikels

5 de reacties van de arbeidersklasse in de getroffen landen. Peter stelde dat de kapitalisten internationaal bang zijn voor besmetting doorheen Europa en een ineenstorting van de Eurozone. Anderzijds stellen we vast dat er niets zo besmettelijk is als de verspreiding van de revoluties die eerst in het Midden-Oosten en Noord-Afrika plaatsvonden en nu onderweg zijn in Griekenland en andere delen van Europa. Daar komen de arbeiders in actie en wordt dit aangevuld met een beweging van de indignados (de misnoegden), een jongerenbeweging in de steden. Er is geen gemakkelijke uitweg voor het kapitalisme nu de crisis toeslaat na 30 jaar van financialisering van de economie. Dat ging gepaard met de opbouw van enorme schuldenbergen die nu ieder economisch herstel tegenhouden. Peter stelde dat de crisis een systeemcrisis is en geen cyclische crisis vormt. Heel wat kapitalistische commentatoren vergelijken de huidige crisis met de jaren Roger Bootle van Capital Economics daarentegen ziet meer gelijkenissen met de Lange Depressie van het einde van de negentiende eeuw, een periode van bijna 25 jaar aanhoudende crisis. In de kringen van kapitalistische analisten heerst het pessimisme. Het kapitalisme zal evenwel steeds een uitweg voor haar problemen vinden en dit op de kap van de arbeidersklasse. Peter verwees naar een interview met een Griekse vrouw op televisie die het had over de neerwaartse trend voor de Griekse lonen: Wil jij misschien aan 300 euro per maand leven?, vroeg ze aan de journalist. Een ander symptoom van de crisis is de massale werkloosheid. De hardst getroffen economieën in de periferie van de Eurozone kennen een werkloosheidsgraad van 15-20%, onder jongeren loopt dit op tot 40%. Maar ook in Groot-Brittannië, dat niet tot de eurozone behoort, zijn er werklozen die al langer dan een jaar naar werk zoeken. In feite heeft niemand het zwakke herstel van de kapitalistische economie opgemerkt. Dit betekent ook dat er geen sociale stabiliteit zal komen. De volgende problemen staan nu al voor de deur. De Financial Times stelde recent: De voorwaarden voor een volgende financiële crisis zijn al aanwezig. De schulden blijven steken op het niveau van voor de crisis. In de VS is de particuliere schuld toegenomen tot 2,6 keer het bbp en bijna twee keer het niveau dat werd bereikt na de crash van De woede tegenover de gevolgen van de crisis bleek onder meer in een aantal algemene stakingen doorheen Europa. In Griekenland waren er de afgelopen maanden maar liefst 11 algemene stakingen. De omvang van de neergang is er zo sterk dat Griekenland wordt vergeleken met Argentinië. Dat is een weinig hoopvolle vergelijking, het Zuid-Amerikaanse land ging op het begin van deze eeuw failliet. op een historisch dieptepunt sinds de val van het stalinisme en de bocht naar rechts van de leiders van de arbeidersbeweging in de meeste landen. Nu begint het bewustzijn opnieuw te ontwikkelen, onder meer door de gebeurtenissen in Griekenland en elders. Onze slogans over de niet-betaling van de schulden of de nationalisatie van de banken werden aanvankelijk niet breed gedragen, maar zijn nu gevestigd als de centrale eisen van de meest bewuste lagen van de beweging. Dit betekent dat Xekinima, de Griekse afdeling van het CWI, voor belangrijke uitdagingen staat. Maar als de kameraden de juiste eisen formuleren en correcte tactieken naar voren schuiven, kan de invloed van het marxisme in Griekenland de komende periode fors toenemen. In de inleiding werden de Ierse kameraden gefeliciteerd met hun overwinning bij de verkiezingen waarbij Joe Higgins en Clare Daly in het parlement warden verkozen als onderdeel van de United Left Alliance. Na deze verkiezingen volgde Paul Muprhy Joe op in het Europees Parlement. Paul heeft zich intussen doorheen verschillende internationale campagnes op het politieke toneel gevestigd, zo was hij recent in Kazachstan en nam hij deel aan de Flotilla. In Groot-Brittannië begint de arbeidersbeweging zich ook te roeren. Er was de grote betoging van 26 maart en misschien nog opvallender, de staking rond de pensioenen in de openbare sector waarbij personeelsleden in staking gingen na een oproep van de ambtenarenbond PCS waarbinnen leden van onze organisatie een centrale rol spelen. Peter ging kort in op de wereldeconomische situatie. De stimulusmaatregelen van bij het begin van de recessie werden vooral aangewend om de financiële sector bij te staan. Dat staat in tegenstelling tot de New Deal in de VS in de jaren 1930 waarbij de meeste middelen naar investeringen in publieke infrastructuur ging. De kapitalisten zijn snel van de stimulusmaatregelen overgegaan naar een besparingsbeleid. Op het ogenblik van de zomerschool zat het Amerikaanse politieke systeem nog muurvast in de discussie over het schuldenpamflet. Peter vermeldde de mogelijkheid van een nieuwe ronde van quantitative easing, QE3, als onderdeel van een wanhopige poging van de Federal Bank in de VS om de economie alsnog op gang te trekken. Maar stimulusmaatregelen volstaan niet om het kapitalisme uit het moeras te halen en het leidt tot nieuwe dilemma s voor de kapitalisten. Zelfs Duitsland, dat de afgelopen periode een groei kende op basis van de export van geproduceerde goederen, zal niet in staat zijn om de problemen voor zich te blijven uitschuiven. China kon een recessie vermijden met een enorm investeringsprogramma in de economie, maar dat leidde meteen tot de creatie van een aantal speculatieve zeepbellen die in de komende periode tot uitbarsten kunnen komen. In de strijd van de misnoegden is het anti-partij gevoelen een complicerende factor. Het is logisch dat dit gevoelen onder een deel van de jongeren aanwezig is, het is een uitdrukking van de woede tegenover het politieke systeem alsook een veroordeling van de leiders van de officiële linkerzijde en zelfs van de vakbonden. Die leiders zijn de afgelopen periode fors naar rechts opgeschoven. Geduldig uitleggen wat een socialistisch programma betekent, kan veel van de jongeren overtuigen of toch minstens leiden tot een openheid voor onze organistie. In Griekenland zijn er heel wat elementen van een pré-revolutionaire situatie. Het bewustzijn, het begrip van de periode waar we inzitten en van de taken van de arbeidersklasse, staat echter Zoals Trotski het ooit stelde,haasten de kapitalisten zich met gesloten ogen in de richting van de ramp. Hun ramp is een economische, sociale en politieke crisis waarbij al deze elementen op hetzelfde ogenblik rijp zijn geworden. Dit schept de voorwaarden voor revolutionaire oprispingen. Opdat de arbeidersklasse succesvol zou zijn, hebben we nood aan massale socialistische organisaties met duidelijke ideeën. De voormalige sociaal-democratische en communistische partijen het politieke toneel grotendeels verlaten. Een aantal nieuwe linkse formaties zoals Syriza in Griekenland of het Linkse Blok in Portugal zijn schandalig genoeg naar rechts opgeschoven naarmate de crisis dieper wordt. De ervaring van de Socialist Party in Ierland, doorheen haar deelname aan de United Left Alliance, kan van Zomerschool Verslagen en artikels

6 groot belang zijn om een voorbeeld te stellen voor toekomstige nieuwe formaties. De zomerschool vond plaats na het akkoord waarmee een catastrofe in Griekenland leek vermeden te zijn. Griekenland werd bedreigd door een gedeeltelijk faillissement. Het akkoord betekent een ramp voor de arbeidersklasse. Na de eerste enthousiaste commentaren bleek overigens dat de markten weinig geloof hechten aan de slaagkansen van het akkoord. Ze vrezen dat er alsnog een gedeeltelijk faillissement komt of een verdere besmetting in Portugal, Ierland of zelfs Spanje en Italië. Ook die laatste economieën staan onder toenemende druk van de markten. Een vorm van ineenstorting van de Eurozone hangt in de lucht. Wij hadden een dergelijk scenario bij de creatie van de Euro voorop gesteld, maar dit werd uitgesteld door de groei van de wereldeconomie tot 2007/8. Met een recessie en crisis begint de Eurozone evenwel uit elkaar te vallen. Het kapitalisme zit in een systeemcrisis en de euro zal daar wellicht niet uit geraken. Mogelijk zal de euro uit de crisis komen als een munt die enkel bestaat in een beperktere regio rond Duitsland. De dromen van een grotere fiscale of zelfs politieke eenheid in Europa, blijken dagdromen te zijn nu nationale parlementen en de kiezers hun twijfels en verzet tegen nieuwe reddingsoperaties in de Eurozone uiten. In de discussie stelden leden van Rättvisepartiet Socialisterna, de Zweedse afdeling van het CWI, de vraag of de Euro onmiddellijk zal verdwijnen en of het akkoord het Griekse kapitalisme niet eerder wat tijdelijke ademruimte kan geven. De Zweedse kameraden wezen ook op een artikel van de Financial Times waarin werd gesuggereerd dat de crisis van de Eurozone kan leiden tot een sterkere integratie. Als reactie hierop stelde Robert Bechert van het Internationaal Secretariaat dat het IS fout was inzake de timing van de ineenstorting van de euro. Maar Robert herinnerde de aanwezigen eraan dat sommige kameraden destijds dachten dat de Euro enkel zou kunnen verdwijnen als gevolg van een Europese revolutionaire beweging, wat vandaag nog niet het geval is. De euro heeft schade opgelopen, vooral door het doorprikken van de financiële zeepbel en de gevolgen daarvan op de banken en de regeringen. Het akkoord met Griekenland kan een onmiddellijke ineenstorting van de euro van de agenda halen, maar er zullen nieuwe moeilijkheden opduiken en dat op een ogenblik van groeiende nationale spanningen binnen de eurozone. Tony Saunois van het Internationaal Secretariaat verwees in de afronding van de discussie naar Wolfgang Münchau van de Financial Times die suggereerde dat dit akkoord enkel efficiënt kan zijn als de overheidsschuld van Griekenland wordt gehalveerd in de plaats van beperkt met amper 12 procentpunten. Dit akkoord zal bovendien harde gevolgen hebben voor Griekenland en de arbeidersklasse. Er werd aan herinnerd dat de algemene stroom van de gebeurtenissen dan wel in onze richting gaat, maar dat dit niet betekent dat er geen gevaren zijn. Er is het gevaar van de reactie in de vorm van extreem-rechts. Marine Le Pen deed enkele radicaal klinkende uitspraken sinds ze het roer van het Franse Front National overnam. Mogelijk kan Le Pen bij de presidentsverkiezingen zelfs beter scoren dan Sarkozy. Ook elders hebben extreem-rechtse en populistische partijen een grote steun verworven. Het gevaar van extreem-rechts bleek nog bij de verschrikkelijke gebeurtenissen in Noorwegen. Er is echter weinig kans dat extreem-rechts de macht zal grijpen in een Europees land. De herinnering aan de geschiedenis blijft sterk aanwezig, maar de extreem-rechtse krachten kunnen worden aangewend als onderdeel van de contra-revolutionaire beweging in de huidige crisis. Maar het getij van de geschiedenis is in het voordeel van de arbeidersklasse en het CWI. Dit betekent niet dat er geen nederlagen en stappen achteruit zullen zijn voor de arbeidersklasse. Maar het opdrijven van de activiteiten en een begin van ontwikkeling van het bewustzijn onder de arbeiders en jongeren zullen samen met het verdiepen van de crisis een belangrijke rol spelen in de komende periode. Het kapitalisme heeft geen antwoorden, het systeem komt niet verder dan het aanvallen van de levensstandaard van de arbeiders en hun gezinnen. Als we de nodige lessen trekken uit bewegingen van de arbeidersklasse en tussenkomen met een correct programma, perspectieven en tactieken, dan kan het CWI sterk groeien in aantal en invloed. We kunnen de socialistische omvorming van de samenleving als populaire doelstelling voor de arbeiders en jongeren naar voor schuiven in de komende periode. Zomerschool Verslagen en artikels

7 Revolutie en contra-revolutie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten Verslag door David Johnson, Socialist Party (Engeland en Wales) Een van de hoogtepunten van de zomerschool van het CWI was ongetwijfeld de discussie over de bewegingen in Noord- Afrika en het Midden-Oosten. Deze discussie werd ingeleid door Robert Bechert van het Internationaal Secretariaat. Daarna volgden tussenkomsten van socialisten uit Tunesië en Egypte. Vervolgens werd opgesplitst in drie kleinere groepen waar specifiek werd gediscussieerd over de situatie in Israël/Palestina, Libië en Syrië en Tunesië en Egypte. We publiceren een verslag van de algemene inleiding. Er werd gestart met videobeelden van massale betogingen, stakingen en bezettingen samen met gewelddadige aanvallen op de arbeiders en jongeren. Deze beelden gaven een idee van de golf van massastrijd die van Tunesië naar Egypte en de rest van de regio trok. Tegelijk werden beelden getoond van president Sarkozy die een toast uitbrengt op de gezondheid van Ben Ali en Obama die discussieert met Moebarak. Robert Bechert stelde in de inleiding dat een aantal van deze scènes de afgelopen dagen opnieuw werden vertoond. Actievoerders in Cairo werden aangevallen door gewapende bendes. Dat maakt duidelijk dat de strijd tussen revolutie en contrarevolutie nog lang niet voorbij is. De aanvankelijke overwinningen in Tunesië en Egypte maakten duidelijk dat massa-actie dictatoriale regimes ten val kan brengen. Miljoenen arbeiders en jongeren volgden deze gebeurtenissen bijna live. De internationale impact van de gebeurtenissen bleek al gauw toen enkele weken na de val van Moebarak naar de Egyptische beweging werd verwezen bij massaal protest tegen aanvallen op de vakbonden in Wisconsin in de VS. De golf van protest was ook een bron van inspiratie voor de beweging van misnoegden in Spanje, Griekenland en andere landen. Maar de grootste impact was er ongetwijfeld in het Midden-Oosten en Noord-Afrika zelf. Iedere revolutie heeft natuurlijk specifieke kenmerken, maar er zijn een aantal algemene processen waaruit marxisten lessen moeten trekken. Er is nood aan een duidelijke strategie om een uiteindelijke overwinning voor de arbeidersklasse mogelijk te maken, maar ook om in iedere fase van de strijd stappen vooruit te kunnen zetten. De Tunesische revolutie kwam als een verrassing voor de heersende klasse. Toen algemene stakingen begonnen te ontwikkelen, besloot de heersende klasse in paniek op Ben Ali op te offeren in de hoop dat dit zou volstaan om de controle opnieuw in handen te krijgen. Moebarak probeerde lange tijd aan de macht vast te houden en het was duidelijk dat de bezetting van pleinen niet zou volstaan. Wij stelden dat de beweging in het offensief moest gaan met initiatieven zoals marsen op regeringsgebouwen en met algemene stakingen. Toen een stakingsbeweging begon te ontwikkelen, besloten topmilitairen met de uitdrukkelijke steun van het VS-imperialisme om Moebarak tot ontslag te dwingen. De oude heersers werden opgeofferd opdat de heersende klasse stand zou houden. De aanvankelijke vreugde zorgde ervoor dat het feit dat de oude regimes nog steeds aan de macht waren wat op de achtergrond stond. Het feit dat de arbeiders beperkte democratische rechten afdwongen, zorgt er wel voor dat ze gemakkelijker de strijd voor een beter leven kunnen voortzetten. Dat is wat momenteel gebeurt in Tunesië en Egypte. Doorheen dit proces neemt het zelfvertrouwen en het begrip van de arbeiders toe en wordt het revolutionaire proces uitgediept. Maar hoe kunnen de arbeiders en jongeren volledig revolutionaire conclusies trekken uit hun ervaringen? Hoe kan een beweging worden opgebouwd die de samenleving volledig kan veranderen? Dat zijn vragen waar marxisten op moeten antwoorden. Het CWI probeert lessen te leren uit vorige revolutionaire gebeurtenissen. Voor de arbeidersklasse komt het er niet gewoon op om zich te organiseren, maar ook om de macht zelf in handen te nemen en de andere onderdrukte lagen achter zich te organiseren. In Egypte bevindt de reële macht zich nog steeds in de handen van de Hoge Raad van Strijdkrachten. De toenemende eisen voor een echte burgerregering zijn op zich progressief, maar de eisen mogen zich niet daartoe beperken. Het zou betekenen dat een kapitalistische regering aan de macht blijft en deze regering zou onvermijdelijk de confrontatie met de arbeidersbeweging moeten aangaan. Wij pleiten ervoor dat arbeidersorganisaties geen deel uitmaken van een regering die zich op het kapitalisme baseren. We stellen dat de arbeidersbeweging ernaar moet streven om een regering van arbeiders en armen te vormen. In Tunesië en Egypte is er een groeiend besef dat de macht uit Zomerschool Verslagen en artikels

8 de handen van de arbeiders glipt of dat de mensen die in actie kwamen niet hebben gekregen wat ze eisten. Er zijn opeenvolgende wissels in de regering van Tunesië en in Egypte blijven de mobilisaties aanhouden. Dit wijst op het feit dat er nieuwe eisen naar voor worden geschoven, maar er blijft een onduidelijkheid over de doelstellingen van de beweging. Nood aan een programma Het volstaat niet om een abstracte revolutionaire retoriek te combineren met reformistische eisen en de weigering om de noodzaak van het omverwerpen van het kapitalisme naar voor te schuiven. Heel wat linkse groepen doen dat nochtans. Wij denken dat er nood is aan een programma dat de dagelijkse eisen verbindt met de noodzaak van een andere samenleving. Dat is hoe de Bolsjewieken in 1917 tussenkwamen waarbij ze slogans als Brood, land en vrede combineerden met de slogan Alle macht aan de sovjets. Marxisten moeten ook een duidelijk beeld hebben van hun benadering tegenover religieuze bewegingen die ontstaan naast de arbeidersbeweging. Niet al deze religieuze bewegingen kunnen over eenzelfde kam worden geschoren. Om steun te vinden voor socialistische standpunten, moeten socialisten hun strijd voor democratische rechten verbinden aan sociale thema s. Tegelijk moeten we ingaan tegen diegenen die zich aan de religieuze bewegingen aanpassen. De bochten van de leiding van de Moslimbroederschap in Egypte tegenover de acties in dat land, tonen aan dat er tegenstrijdige druk is binnen deze organisatie en dat de basis verdeeld was. Maar tegelijk toont Egypte het gevaar van sectair conflict. Dat gevaar, naast de mogelijkheid van nationale tegenstellingen, is ook elders aanwezig. De vrees voor een dergelijke ontwikkeling wordt in Syrië gebruikt door het regime van Assad om de macht te behouden. Het regime heeft de christenen en andere minderheden afgeschrikt met het spookbeeld van het sectaire conflict in Irak. Die angst wordt aangewend om de steun voor het regime in stand te houden. Syrië en Libië De opstanden in Syrië en Libië hebben zich niet ontwikkeld zoals in Tunesië en Egypte. De regimes van Assad en Khadaffi hadden een sterkere basis in de samenleving dan Ben Ali en Moebarak. In Libië kwam dit deels door de olie-inkomsten waardoor de Libische arbeiders, ondanks een breed verspreide werkloosheid, een lichtjes betere levensstandaard kennen dan elders in Noord-Afrika. Zowel Khadaffi als Assad spelen in om de vrees voor een interventie van het imperialisme en het zionisme. In Libië ontstond een jongerenrevolte tegen de corruptie en de repressie van de heersende clan. Maar deze beweging nam in het westen van het land, waar de meerderheid van de bevolking woont, niet meteen massale proporties aan. Naarmate de zelfaangestelde leiding van de oppositie in het oosten meer en meer in de richting van het imperialisme opschoof en zelfs de oude monarchistische vlag terug boven haalde, kon Khadaffi daar op inspelen om te vermijden dat de beweging steun zou vinden in Tripoli en het westen. In Syrië waren de acties aanvankelijk beperkt tot kleinere steden en werd niet betoogd in Damascus en Aleppo, de twee grootste steden. Daar komt nu verandering in met massale acties in Aleppo. Als deze beweging zich verder uitbreidt naar Damascus kan dit mogelijk leiden tot het einde van het regime in haar huidige vorm. Het imperialisme vreest een Joegoslavisch scenario voor Syrië dat kan uiteenvallen in verschillende landen waarbij de volledige regio wordt gedestabiliseerd. De imperialistische vrees hiervoor maakt een akkoord met Assad mogelijk. Enkel een verenigde arbeidersbeweging kan de etnische en religieuze verdeeldheid overstijgen. De NAVO-bombardementen op Libië vormen niet gewoon een oorlog om olie, het gaat ook om het prestige van het Westerse imperialisme. De militaire interventie heeft tot heel wat debat geleid, sommigen ter linkerzijde gingen daarbij een heel eind mee in de liberale opinie dat toch iets moet worden ondernomen om een slachtpartij door Khadaffi te vermijden. Wij hebben gewezen op de ervaringen in de buurlanden van Libië, waar massastrijd de dictaturen had omvergeworpen en nu ook de ontwikkelende massastrijd in onder meer Syrië. Een onafhankelijke arbeidersbeweging met een onafhankelijk programma kan een einde maken aan de regimes van zowel Khadaffi als Assad. Als een socialistisch programma wordt aangenomen, is het mogelijk om te breken met het imperialisme en om het kapitalisme omver te werpen. De oorlog in Libië zit overigens in een impasse, het ziet er steeds meer naar uit dat Frankrijk, Groot-Brittannië en andere machten Khadaffi willen toelaten om een deel van Libië te controleren. Elders in de regio is de opstand in Bahrein tijdelijk onderdrukt door Saoedische troepen. Hier hebben de imperialistische regeringen amper iets over gezegd. Er waren ook kleinere acties in Saoedi-Arabië. In Marokko waren er betogingen omdat velen vonden dat de hervormingen van de koning niet ver genoeg gingen. Algerije blijft een beetje achter omwille van de recente ervaring van burgeroorlog, maar het land zal niet immuun blijven voor de revolutionaire golf. In Palestina zijn er acties tegen Hamas en Fatah, wat meteen leidde tot een eenheidspact tussen beide krachten in een poging om de situatie onder controle te houden. In Libanon was er protest tegen het sectarisme, maar de situatie is er erg complex en dat wordt nog versterkt door de gebeurtenissen in Syrië. Zelfs in Israël hebben de revoluties in de regio een effect. Dat bleek uit de recente protestbeweging van de tentenkampen. [sindsdien waren er afgelopen weekend ook de massale betogingen tegen de dure huizenprijzen en de dalende levensstandaard.] Robert Bechert besloot zijn inleiding met de vaststelling dat zowat ieder decennium van de twintigste eeuw wel revoluties heeft gekend. Maar enkel de Russische revolutie van 1917 bleek succesvol te zijn. Dat kwam door het bestaan van een partij die een duidelijk idee had van wat moest gebeuren. De bolsjewieken konden massale steun onder de arbeidersklasse krijgen. Het kapitalisme kan enkel worden omvergeworpen door een bewuste beweging van de arbeidersklasse. Het CWI wil daaraan meebouwen. Ooggetuigen vanuit Tunesië en Egypte Twee sprekers uit de regio brachten vervolgens een illustratie van de processen die plaatsvinden in Egypte en Tunesië. Op het wereldcongres van het CWI in december voorspelden we al dat het ongenoegen in Egypte tot uitbarsten zou komen, ook al hadden we niet gedacht dat dit zo snel zou gaan. Vandaag beweert Tantawi, de leider van de Hoge Raad van Strijdkrachten in Egypte, dat hij de verworvenheden van de revolutie Zomerschool Verslagen en artikels

9 verdedigt. Onder druk van de recente betogingen en de nieuwe bezetting van het Tahrirplein, heeft de regering nieuwe toegevingen aangekondigd. Zo wordt de leeftijd waarop mag worden gestemd verlaagd van 30 naar 25 jaar. De helft van de leden van het nieuwe Volkscongres moeten arbeiders en boeren zijn. De gehate Noodwetten worden afgeschaft (tenzij het om krapuul gaat, wat meteen ruimte biedt voor interpretatie ). Deze aankondigingen volstonden niet voor de betogers die eisen dat alle overblijfselen van het oude regime worden opgeruimd. Tegelijk probeert de regering de ruimte voor de beweging te beperken, zo worden er anti-stakingsmaatregelen opgelegd. Samen met het economische beleid zorgt dit ervoor dat de regering door veel arbeiders wordt gezien als onderdeel van de contrarevolutie en niet van de revolutie. Nu de stakingsbeweging een nieuwe opmars kent, beweert de regering dat dit de economie tegenhoudt. Er wordt geprobeerd om de aanhoudende problemen op de kap van de stakende arbeiders af te schuiven. Ongetwijfeld gaan we naar een periode van verdere conflicten tussen de arbeiders en de regering. De dag na de val van Moebarak was er een breed verspreid gevoelen dat het leger en de bevolking verenigd waren. Daar komt nu verandering in, maar de arbeiders zien nog niet meteen een alternatief. De vijf belangrijkste linkse partijen bieden evenmin een strategie aan. Sommigen denken dat de verkiezingen moeten worden uitgesteld tot er een Volksfront wordt opgezet met daarin ook vertegenwoordigers van de kapitalistische partijen. Het CWI verdedigt de noodzaak van een eenheidsfront van arbeidersorganisaties en het opzetten van een massale arbeiderspartij rond een socialistisch programma. Een Tunesische kameraad stelde dat hij hoopte dat iedereen op de zomerschool gelijkaardige revolutionaire ontwikkelingen zou meemaken. De oorsprong van de strijd in Tunesië moet niet op Facebook worden gezocht, maar in de arbeidersstrijd van 2008 die fel werden onderdrukt door het regime. De regering trad steeds harder op met een strakkere controle op de media, controle op de vakbonden en de studentenbeweging en het zogenaamde Tunesische economische mirakel dat geen oplossingen bood voor de groeiende tegenstellingen. Daarbij moet worden opgemerkt dat alle politieke krachten, met uitzondering van de maoïstische Communistische Arbeiderspartij van Tunesië en een handvol marxisten, na de coup van 1987 een pact sloten met Ben Ali. Het regime dat onverwoestbaar bleek, moest uiteindelijk toch buigen. De bevolking wil het systeem omverwerpen, is een populaire slogan. Maar het is niet altijd duidelijk wat dit inhoudt. De arbeiders en armen willen hun revolutie verdedigen. Eigenlijk verdedigen ze het idee van de permanente revolutie zonder ooit Trotski te hebben gelezen. Het regime is nog steeds aan de macht ondanks tal van wissels in de regering. Het regime treedt op tegen de stakers en de vrienden van Ben Ali hebben nog steeds de macht in de vakbondsfederatie UGTT. De toekomst van de Tunesische revolutie is belangrijk voor alle arbeiders en armen in de wereld. Het verenigen van de strijdbewegingen in een revolte om het systeem omver te werpen, is van cruciaal belang daartoe. Dat is de taak die marxisten in Tunesië en in de regio moeten opnemen. Lessen van de beweging van misnoegden in Griekenland Sinead Daly, Socialist Party (Schotland) De enorme woede van de arbeiders en jongeren tegenover het establishment leidt ertoe dat de politieke elite in Griekenland niet zomaar op straat kan komen zonder protest uit te lokken. Dat bleek onder meer toen de Griekse premier met enkele Europese collega s ging eten in een exclusief restaurant op Corfu. Dit nieuws verspreidde zich al snel waarop er binnen de paar minuten enkele honderden betogers aan het restaurant stonden. De toppolitici moesten met een helikopter ontkomen. Op de zomerschool bracht Andros, de algemeen-secretaris van Xekinima (onze Griekse zusterorganisatie) een inspirerend verslag van de explosieve bewegingen die Griekenland het afgelopen jaar hebben overspoeld als reactie op de groeiende economische crisis en de gevolgen van de besparingsmaatregelen die door de EU en het IMF worden opgelegd. Andros legde uit dat de reden voor de reddingsoperatie enkel te maken had met de bescherming van de bankiers en de top. Het ging niet om het redden van de bevolking. Er zal dan ook geen cent van de steun naar de gewone bevolking gaan, alles verdwijnt recht in de zakken van de banken. De regering en de Europese kapitalisten willen enkel de verliezen van de Europese banken beperken en tevens proberen om de toekomst van de euro te vrijwaren. Zelfs met de reddingsoperatie en de inspanningen die van de Griekse bevolking worden gevraagd, is het onwaarschijnlijk dat dit zal volstaan om de economie er boven op te helpen. Bovendien blijft de bedreiging van de euro bestaan. Het eerste memorandum werd in mei 2010 getekend en voorzag een toename van de publieke schuld tot 147% van het bbp tegen eind 2013 en vervolgens een daling tot 120% tegen eind Na tien jaar van harde aanvallen zou de Griekse overheidsschuld dus nog steeds 120% van het bbp bedragen. En dat was dan nog het meest optimistische perspectief. Intussen bleek een Zomerschool Verslagen en artikels

10 jaar na de eerste reddingsoperatie dat de overheidsschuld 160% van het bbp bedroeg en tot 198% kan oplopen tegen Dat is waarom een tweede reddingsoperatie nodig was. Deze nieuwe reddingsoperatie wordt gevierd door het Europese establishment, maar voor de Griekse massa s betekent het enkel nog meer aanvallen op hun levensstandaard. Van de bevolking wordt verwacht dat ze niet tien jaar lang gebukt gaat onder harde besparingen, maar dat dit beleid 30 jaar zal duren. Zelfs voor het invoeren van deze besparingsmaatregelen lag de levensstandaard onder vuur. Het minimumloon bedroeg amper 670 euro per maand en 65% van de gepensioneerden kreeg minder dan 600 euro per maand. De nieuwe besparingsmaatregelen houden in dat de lonen met de helft kunnen afnemen, de pensioenen zullen afnemen tot 500 euro per maand, het minimumloon tot 520 euro per maand en de werkloosheid zal een blijvende factor zijn voor de 17-25% werklozen die er vandaag zijn. De regering heeft bovendien ingestemd met een algemene verkoop van alle overheidsbedrijven en dat voor een prijs die tot 30% onder de waarde is. De Griekse heersende klasse wil de groeiende beweging van de arbeidersklasse stoppen en is daartoe overgegaan tot een aanval op de vakbondsrechten. Zo ligt het recht op collectieve actie onder vuur en wordt op grote schaal overgegaan tot het afdanken van delegees. Het is mogelijk om mensen lange tijd onder de knoet te houden, maar uiteindelijk hebben ze geen andere keuze dan te reageren op het menselijke instinct van vechten of vluchten. Miljoenen Griekse arbeiders en jongeren zijn al de straat opgetrokken om te protesteren tegen de vernietigende impact van de besparingen op hun leven. In juni nam 29% van de bevolking deel aan een van de twee algemene stakingen en de massamobilisaties geïnspireerd op de revoluties in Noord-Afrika en het Midden-Oosten. Er was een massale niet-betalingscampagne waarbij wegentol niet werd betaald en evenmin werd betaald voor het openbaar vervoer of voor het inkomgeld dat tegenwoordig in ziekenhuizen wordt gevraagd. De bevolking van Karate, een klein stadje, verzette zich vier maanden tegen de poging om in hun stad een open stort aan te leggen. Ze behaalden een gedeeltelijke overwinning. Er was de maandenlange staking van busarbeiders in Athene, de bezetting van het stadhuis door tijdelijke arbeiders en er was een hongerstaking van 300 migranten. Deze bewegingen botsen op verzet van het regime, soms is er sprake van erg harde repressie. Andros beschreef hoe de regering op 29 juni overging tot het opkuisen van het Syntagma-plein en hoe de politie gewelddadig optrad tegenover de betogers aan het parlement. Maar dat geweld leidde er uiteindelijk wel toe dat de mobilisatie dezelfde avond nog nooit zo groot was: er was een vergadering met aanwezigen op het Syntagma-plein. Er zijn ook agenten die de beweging steunen. Op dezelfde dag dat de politie de pleinen wilde opkuisen, was er een agent in de eerste linie van de oproerpolitie voor het parlement die zijn schild en wapenstok weg gooide en riep: Ik weiger de bevolking aan te vallen. Hij werd hard aangepakt door zijn eigen collega s. Hij moest terug in de linie gaan staan en stond te huilen. Dat was geen geïsoleerd incident. Beweging van de misnoegden De beweging van de misnoegden, jongeren en andere die pleinen bezetten in de steden, is een beweging van onderuit. Wij namen van bij het begin deel aan deze acties. De beweging heeft erg tegenstrijdige kenmerken. Het kan soms een antipolitiek, anti-partij en erg patriottisch imago aannemen, maar tegelijk trekt het ook brede lagen aan. Xekinima probeerde tussen te komen om de beweging richting te geven met een duidelijke oriëntatie op de arbeidersbeweging en een socialistisch programma. We kwamen uiteraard niet alleen op de pleinen tussen, maar trokken ook naar de wijken om de bevolking aan te moedigen om deel te nemen aan de acties op de pleinen. Op de pleinen waren onze leden erg voorzichtig bij het uitleggen van onze ideeën, programma en eisen om de beweging vooruit te brengen. Dat is niet eenvoudig als tussenkomsten worden beperkt tot 90 seconden. Aanvankelijk legden we vooral nadruk op de noodzaak om de bewegingen op de pleinen te verbinden met de arbeiders en de stakingsbewegingen. Er was daar veel discussie over, maar uiteindelijk haalde ons standpunt het wel. We voerden campagne rond de eisen voor de niet betaling van de schulden en de nationalisatie van de banken. Uiteindelijk gingen de algemene vergaderingen van de pleinbezettingen na een maand van discussies akkoord met volgende eisen die dicht bij ons programma staan: * Weg met het nieuwe memorandum dat wordt opgelegd door de Troika * Weg met de regering * Banden met de arbeidersklasse we nodigen stakende arbeiders uit naar het plein en willen de vergaderingen uitbreiden naar de werkplaatsen en de wijken * Weigering om de overheidsschulden te betalen * Nationalisatie van de banken * Plaats de economie onder de controle van de bevolking met publiek bezit en controle Andros legde uit hoe een aspect van ons programma de eis van een arbeidersregering soms moeilijk uit te leggen is indien er geen massale socialistische beweging is. Toch begon die eis een zekere ingang te vinden naarmate de discussies op de pleinen vorderden. Onze leden bediscussieerden de rol van de algemene vergaderingen en verdedigden het idee om deze uit te breiden naar de werkplaatsen en de wijken. We verdedigden ook het idee om vertegenwoordigers te verkiezen voor een centrale algemene vergadering. Een dergelijk parlement van verkozen vertegenwoordigers van de lokale comités zou moeten werken met permanente afzetbaarheid en zou de meest ontwikkelde militanten uit heel het land bijeen brengen. Jammer genoeg slaagden deze bewegingen er niet in om de stemming over de besparingsmaatregelen te stoppen. Een grote zwakte van de vergaderingen was dat ze geen verlengstuk kregen in de arbeiderswijken en werkplaatsen. De arbeidersklasse was niet adequaat vertegenwoordigd in de vergaderingen. Dat was ook niet mogelijk in vergaderingen die iedere dag vier tot vijf uur duurden. Zomerschool Verslagen en artikels 10

11 Rol van de linkerzijde Tijdens de discussie op de zomerschool sprak een andere Griekse kameraad over het gebrek aan leiding van de linkse partijen en vanuit de vakbonden. Er is geen massale linkse partij die de nodige politieke leiding kan geven om de beweging vooruit te brengen. De linkse coalitie Syriza is in de praktijk opgedoekt sinds de herfst van De linkse tendens SYN, de belangrijkste formatie binnen Syriza, staat erg zwak tegenover de arbeidersbeweging. De formatie weigert om een radicaal programma naar voren te schuiven. Deze formatie pleit heel hard voor de kwijtschelding van de schulden in de neokoloniale wereld, maar slaagt er niet in om deze eis ook in Griekenland te verdedigen. In feite is het programma van SYN gericht op de regering en niet op de beweging. De Griekse Communistische Partij (KKE) nam niet deel aan de acties op de pleinen. Die acties werden afgedaan als kleinburgerlijk. De KKE komt niet graag tussen op acties of bewegingen die het niet zelf controleert. Het vacuüm ter linkerzijde en de enorme afkeer tegen de Pasok-regering bleek in een recente peiling waaruit bleek dat 40-50% van de bevolking stelde dat er niemand hun stem verdiende. Het toont de noodzaak van een nieuwe massale arbeiderspartij. De positieve maar ook kritische benadering van Xekinima heeft tientallen mensen ertoe aangezet om lid te worden van onze organisatie. Het gaat om mensen van alle leeftijden. Een oudere arbeider stelde: Lid worden van Xekinima was het belangrijkste dat ik ooit heb gedaan in mijn leven. Deze stappen vooruit kunnen we enkel zetten door een politieke duidelijkheid, een correct begrip van perspectieven en een goede benadering van ons programma. Het is duidelijk dat de reddingsoperaties geen einde zullen stellen aan de problemen van de Griekse arbeidersklasse. De komende weken, maanden en jaren zullen er nieuwe aanvallen zijn op de arbeiders en jongeren. Dat zal onvermijdelijk leiden tot nieuwe strijd. Groeiend verzet tegen asociaal beleid in Ierland Op de zomerschool van het CWI waren beide Ierse parlementsleden van de Socialist Party aanwezig alsook Europarlementslid Paul Murphy. Ze spraken allen in een of meerdere discussies. In de discussie over Europa was er een tussenkomst door het nieuw verkozen parlementslid Clare Daly (verkozen in Noord-Dublin). Zij had het over het groeiende verzet tegen het asociale beleid. Een verslag. Terwijl de Ierse regering overal verkondigt dat Ierland Griekenland niet is, vragen veel gewone Ieren zich af waarom ze niet meer als de Grieken zouden worden. Waarom is er in Ierland voorlopig nog niet meer oppositie tegen de politiek om de banken en speculanten te redden op onze kap, vragen ze zich af. De verkiezingen vormden een keerpunt, het ging om historische verkiezingen waarbij de traditionele regeringspartij Fianna Fail werd afgestraft. Van de afgelopen 84 jaar waren er 65 dat deze partij in de regering zat. Sinds decennia was dit de grootste partij en daar kwam nu verandering in. In de hoofdstad Dublin houdt Fianna Fail nog één zetel over, dat is de helft van het aantal zetels dat de Socialist Party haalde en een vierde van wat we met de United Left Alliance behaalden in de hoofdstad. De afstraffing van Fianna Fail was een uitdrukking van het verlangen naar verandering onder brede lagen van de bevolking. Het resultaat na de verkiezingen was evenwel dat er een regering kwam die hetzelfde beleid voortzet. De nieuwe regering heeft samen met de vorige regering 130 van de 166 zetels, dat maakt duidelijk dat de oppositie in de samenleving niet wordt weerspiegeld in het parlement. Het verzet komt ook niet tot uiting in de positie van de vakbondsleiding. Die riep voor de verkiezingen op om voor Labour te stemmen, de sociaal-democratische partij die nu de regering leidt en hetzelfde beleid voortzet. Onder de bevolking is er nog een gemengd gevoelen. Enerzijds is er het idee dat wij niet willen opdraaien voor hun crisis, maar anderzijds stellen velen zich de vraag wat dan wel een alternatief kan vormen. De crisis zorgt voor massale miserie. Er zijn een half miljoen werklozen en een vierde van de bevolking heeft na het betalen van de essentiële rekeningen nog 20 euro per week over om van te leven. Midden deze miserie en ondanks de bewering dat we allemaal moeten bijdragen om voor de crisis te betalen, zijn er vorig jaar miljonairs bijgekomen in Ierland. Kortom, een kleine laag wordt stinkend rijk en een meerderheid van de bevolking wordt in miserie ondergedompeld. De partijen die nu de regering vormen, hadden beloofd om het ritme van de besparingen af te zwakken. Ze hebben gelogen. Er komen extra besparingen in gezondheidszorg en onderwijs. Het verzet daartegen groeit, er waren al duizenden betogers tegen de sluiting van lokale ziekenhuizen. De premier kon niet naar een voetbalwedstrijd van de lokale ploeg uit zijn kiesdistrict gaan kijken omdat de supporters van de tegenstander mobiliseerden om tijdens de wedstrijd hun ongenoegen te uiten over de sluiting van een ziekenhuis in hun district. De nieuwe regering is verre van stabiel, binnen de eerste honderd dagen viel er al een ontslag. Dat is nog maar een voorsmaakje van wat er zal gebeuren als er in het najaar een aanpassing van de begroting komt. Op politiek vlak is er nood aan een sterke linkse oppositie. Sinn Fein beperkt zich tot radicale standpunten in het parlement maar heeft geen optiek om strijdbewegingen buiten het parlement op te bouwen. Met de Socialist Party doen we dat wel. 11 Zomerschool Verslagen en artikels

12 Zo namen we een initiatief om protest van leraars en ouders van kinderen met een beperking tegen de besparingen in het buitengewoon onderwijs te bundelen. Veel ouders en leraars waren kwaad omdat net de zwaksten het eerste werden aangepakt. Maar ze wisten niet hoe ze hun woede konden organiseren. Wij hebben samen met hen en met andere onafhankelijke parlementsleden het initiatief genomen voor een platform en een betoging waarop we met aan het parlement betoogden. Dat kan de basis vormen voor een brede campagne rond dit thema. In september zullen nieuwe acties volgen. De regering zal de besparingen verder opvoeren en heeft geen andere keuze, de crisis is immers bijzonder groot. Wij moeten ervoor zorgen dat de winter van ongenoegen ook een winter van actief verzet wordt. Joe Higgins: het kapitalistische kaartenhuisje stort ineen In de discussie over Europa op onze internationale zomerschool eind juli werd gesproken door de twee parlementsleden van de Ierse Socialist Party alsook door Europarlementslid Paul Murphy. Parlementslid Joe Higgins had het in zijn tussenkomst over de gevolgen van de kapitalistische crisis in Ierland. Een verslag. De Europese crisis van het kapitalisme is het resultaat van jarenlange voorbereidingen en van tegenstellingen die inherent aan het systeem zijn. De financiële deregulering begon eind jaren 1970 en raakte in een stroomversnelling in de jaren 1980 waarbij bovendien alle aandelenmarkten internationaal met elkaar werden verbonden. De deregulering en bijhorende globalisering van de financiële markten is sindsdien enkel nog vergroot en versneld. Het was een uitdrukking van de zoektocht van de kapitalisten naar meer winst op een ogenblik dat de industrie niet genoeg winst opbracht. Marx en de marxisten hebben al lange tijd uitgelegd wat het proces is dat nu tot crisis leidt. We zagen de afgelopen jaren een orgie van speculatie om zo de winsten te maken die niet meer in de productie werden gerealiseerd. De subprimes in de VS zijn wellicht het meest gekende voorbeeld van dergelijke speculatie, maar ook in Europa zien we het parasitaire karakter van dit systeem. In Ierland was er een periode van massale winsten door speculatie in vastgoed. Het ging om waanzinnige speculatie waar de gewone werkenden een hoge prijs voor betaalden. Een gewone gezinswoning werd vier keer duurder op tien jaar tijd. Het is de norm geworden om een hypotheek op 40 jaar te nemen in de plaats van op 20 jaar. Anders is het onmogelijk om af te betalen. De vastgoedzeepbel in Ierland is vergelijkbaar met wat er in Spanje is gebeurd. Nu stort het kaartenhuisje in elkaar. Op Europees vlak zien we dat de nationale belangen met elkaar in conflict komen. De crisis vandaag bevestigt ons standpunt van voor de invoering van de euro. Toen al stelden we dat het samenbrengen van zwakkere landen met sterkere economieën waanzin was. Nu wordt dit bevestigd. De Europese maatregelen om Ierland te redden zijn erg beperkt. Er wordt enkel een korting van 2% op de rentevoet gegeven, terwijl de hoeveelheid schuld gewoon intact blijft. De problemen blijven dus gewoon bestaan. Toch deed de Ierse premier naar aanleiding van dit akkoord alsof hij net de Wereldbeker voetbal had gewonnen. De politici blijven maar doorbomen over het zogenaamde reddingsplan, maar ze zien niet dat dit geen oplossingen biedt. Ze kraaien zoals hanen die het licht van een lucifer midden in de nacht verwarren met de dageraad. Intussen gaan de politici voort met hun besparingsbeleid waarmee de economie dieper in crisis wordt geduwd. De Europese crisis toont het rotte karakter van het financiële systeem. De afkeer tegenover de dictatuur van de financiële markten zal blijven groeien, wij moeten dat vertalen in een groeiende steun voor een publieke controle op de financiële instellingen en de banken. De diepte van de crisis komt onder meer tot uiting in de spanningen tussen het financiekapitaal en de politiek, dat bleek onder meer bij de kritiek van Merkel en co op de ratingbureau s. Er is nood aan een socialistisch alternatief op Europees niveau en onze standpunten zullen steeds meer impact hebben naarmate de redenen voor de crisis bekender worden. Zomerschool Verslagen en artikels 12

13 Revolutionaire proces in Tunesië Arbeiders moeten tussenkomen om te vermijden dat contrarevolutie de controle kan verwerven Artikel uit het bulletin dat op onze zomerschool werd verspreid Er is in Tunesië nog steeds een sfeer van massale aandacht voor politiek en betrokkenheid bij wat gebeurt. Er gaat geen dag voorbij zonder een betoging of zonder een verdachte zet van elementen van de oude elite die meteen leidt tot spontane acties op straat. De revolutie komt nu echter in meer troebel water terecht. De vreugde en het optimisme van de eerste dagen wordt deels overschaduwd door een groeiende bezorgdheid over het feit dat er vier maanden na de val van Ben Ali weinig echt is veranderd. Aanvankelijk was de revolutionaire golf sterk genoeg om twee voorlopige regeringen neer te halen alsook om een aantal lokale leiders ten val te brengen naast bazen en managers van bedrijven en staatsinstellingen. De ontbinding van de RCD (de partij van Ben Ali) werd afgedwongen en er werden voor het eerst verkiezingen aangekondigd voor een Grondwetgevende vergadering. Door de opmars van sociale protestacties en stakingen, werden een aantal sociale verworvenheden bekomen. Sindsdien proberen de overblijfselen van de oude heersende kliek met de hulp van het imperialisme om voordeel te halen uit het falen van de oppositie om een concrete uitdrukking te geven aan de revolutionaire verwachtingen van de massa s. De revolutie betekende niet het einde van de ruggengraat van het machtige staatsapparaat van de dictatuur. Het vormde ook niet het einde van de economische verhoudingen waarop het oude regime groot was geworden. Er werden geen stappen ondernomen tegen de meeste verantwoordelijken voor martelingen of diegenen die schoten op de eerste betogingen tijdens de opstand. Er is ook geen enkele ernstige inspanning gedaan om Ben Ali terug naar Tunesië te halen en om de enorme rijkdommen van de heersende families in het belang van de Tunesische bevolking aan te wenden. Het beleid van premier Beji Caïd Essebsi s voorlopige regering bestaat uit het geruststellen van de imperialistische landen. Hij maakt hen duidelijk dat hij bereid is om aan hun eisen te voldoen. Terwijl het land meer dan werklozen telt en volgens officiële cijfers 24,7% van de bevolking met minder dan 2 dollar per dag moet overleven, houdt de regering vast aan een programma om de miljarden buitenlandse schulden die door de heersende kliek van Ben Ali waren aangegaan af te betalen. De schuldenberg bedraagt momenteel 20 miljard euro. De dagelijkse betogingen en stakingsacties worden door het regime steeds meer afgedaan als een bedreiging voor de ontwikkeling van het land en een bedreiging voor de nationale veiligheid. De UGTT De houding van de nationale leiding van de UGTT (de Tunesische vakbondsfederatie) en van het uitvoerend bestuur in het bijzonder, is een erg belangrijke factor voor de impasse waar de revolutie momenteel in zit. Het is ook een sleutelelement in de tactische manoeuvres van de regering-essebsi. De UGTTleiders beloofden de regering dat een einde zou komen aan de stakingen. De meeste vakbondsleiders waren voorheen aanhangers van Ben Ali en hebben een lange geschiedenis van verraad achter zich. Ze hebben hun energie vooral aangewend in het stoppen van arbeidersinitiatieven van onderuit. Maar dat is niet het enige wat moet worden vermeld over de UGTT. Deze vakbondsfederatie beschikt immers nog steeds over een enorme potentiële macht bij de gewone basisleden. De UGTT organiseert belangrijke delen van de arbeidersklasse, vooral in de publieke sector, en het is de traditionele vakbondsfederatie naar wie de arbeiders zich richten. Ook een aantal nieuwe lagen van arbeiders richten zich naar deze vakbond in een poging om in hun bedrijven en op hun werkvloer vakbondserkenning te krijgen. Er zijn tien- en misschien zelfs honderdduizenden nieuwe leden sinds januari. Een belangrijke en dringende taak voor de beweging is om campagne te voeren voor een buitengewoon congres van de UGTT om alle elementen die verbonden waren met de dictatuur aan de kant te schuiven en om van de vakbond opnieuw een strijdbare en democratische organisatie te maken die bovendien wordt geleid door verkozen 13 Zomerschool Verslagen en artikels

14 vertegenwoordigers van de arbeiders. Een dergelijke eis moet op alle niveaus van de vakbond worden besproken en verduidelijkt. Het moet worden verbonden met concrete eisen zoals een nationale campagne voor degelijke jobs en contracten. Op die manier zou zo n campagne een enorm goede respons kunnen krijgen onder de vakbondsleden, maar ook onder de jongeren en werklozen die vandaag de UGTT negeren omwille van het rotte karakter van de leiding. De revolutionaire comités De vele lokale revolutionaire comités die ontstonden na het vertrek van Ben Ali vormden een concrete uitdrukking van het feit dat miljoenen mensen besloten hadden om het lot in eigen handen te nemen en daartoe onafhankelijke organen op te zetten. Tegen de achtergrond van een toenemend geweld en onveiligheid in heel wat regio s, en de reële mogelijkheid van nieuw politiegeweld, moeten de massa s beroep doen om hun eigen krachten om zichzelf en hun wijken te beschermen. Daartoe is het nodig om de revolutionaire comités opnieuw te vestigen. Via dergelijke comités kunnen goed georganiseerde veiligheidskrachten van gewone mensen worden opgezet om de taken uit te voeren die democratisch zijn beslist. Dergelijke initiatieven moeten ook worden bediscussieerd in de fabrieken en op de werkvloer. Er zijn al verschillende stakingen die fysiek werden aangevallen door milities van de bazen of geïntimideerd door de politie. Het is nodig om de arbeiders ook fysiek te organiseren om de verdediging van de acties op te nemen. Alle betogingen en andere acties moeten nauwgezet worden georganiseerd en verdedigd vanuit de beweging. Ook vakbondsgebouwen moeten op dergelijke wijze worden verdedigd. Algemeen gesteld moeten de revolutionaire comités aan de basis en alle collectieve verdedigingsorganisaties in stand worden gehouden, geconsolideerd en gestructureerd. Waar deze organen zijn stil gevallen, moeten ze opnieuw geactiveerd worden. Een revival van deze comités en een uitbreiding ervan op werkplaatsen en wijken waar er nog geen comités waren, is van cruciaal belang om te vermijden dat de revolutionaire beweging de kop wordt ingedrukt en tevens om democratische discussie met een brede betrokkenheid mogelijk te maken. Het is ook noodzakelijk om te kunnen discussiëren over de doelstellingen van de revolutie en over hoe de strijd tegen de reactie kan worden gevoerd. Bovendien moeten deze comités toelaten om massastrijd te coördineren. Dergelijke comités kunnen ook worden gebruikt om een reële controle van onderuit uit te oefenen op het electorale proces. De organisatie van en het toezicht op de verkiezingen mogen niet worden overgelaten aan de leugenaars die vandaag nog steeds het staatsapparaat controleren. Er mag geen enkel vertrouwen worden gesteld in de zogenaamde onafhankelijke waarnemers van de internationale gemeenschap, die vertegenwoordigen internationale instellingen die in het verleden instemmend toekeken op de verkiezingen onder het regime van Ben Ali. De comités moeten ook de discussie aangaan over wat in de nieuwe grondwet moet staan en over de toekomst van het land. Zo kunnen ze vermijden dat het politieke debat wordt gemonopoliseerd door de gevestigde media, de professionals en andere opportunistische kandidaten. Eenheid opbouwen Tegen de achtergrond van toenemende sociale marginalisering en een explosief niveau van werkloosheid, kunnen verschillende vormen van verdeeldheid ontwikkelen. Reactionaire krachten zullen iedere mogelijkheid daartoe aangrijpen. De dodelijke stammentwisten in de regio van Gafsa, de gewelddadige aanval op het vluchtelingenkamp Choucha (in het oosten van Tunesië aan de grens met Libië), of de acties van sommige werklozen die een werkplaats binnen vallen om er de arbeiders te verdrijven en werk op te eisen, zijn allemaal voorbeelden van wat mogelijk is indien er geen eenheid onder de arbeidersklasse wordt opgebouwd. De arbeiders en de armen moeten samen strijden tegen het kapitalisme, imperialisme en grootgrondbezit. De stevige algemene staking die de regering van Tataouine (in het zuiden) eind mei drie dagen lang deed sidderen, was een concreet voorbeeld van hoe zo n eenheid in de praktijk kan worden opgebouwd. De algemene staking bracht werkloze jongeren, arbeiders uit de publieke sector, kleine winkeliers, ambachtslieden, bijeen en combineerde sociale met politieke eisen. De kracht van de staking bleek toen zelfs de rechtse krant La Presse op de tweede dag van de staking moest schrijven: De dagelijkse activiteit viel gisteren stil in Tataouine. Er waren sit-ins in alle delen van de regio. Er was een grote meeting aan het hoofdkwartier van de lokale regering, waar de gouverneur niet aanwezig was. Dergelijke voorbeelden moeten ook in de rest van het land worden besproken en navolging krijgen. Steeds meer mensen trekken de conclusie dat de levensstandaard amper is veranderd onder het nieuwe regime. Dat drijft velen tot het idee dat er nood is aan een tweede revolutie. Daarvoor is er nood aan een plan voor een nationale algemene staking die goed wordt voorbereid en de massa s opnieuw samen brengt in strijd. Het is nodig om de strijd voor de doelstellingen van de revolutie voort te zetten: een degelijke job en goede lonen voor iedereen, een massaal programma van publieke investeringen om sociaal nuttige jobs te creëren, degelijke openbare diensten en de ontwikkeling van de afgelegen regio s, de weigering om de schulden van de dictator af te betalen, voor het stopzetten van alle inbreuken op de vrije meningsuiting en de vrijheid van vergadering, voor het ontwapenen en berechten van alle contrarevolutionaire criminelen, voor een revolutionaire Grondwetgevende Vergadering verkozen onder democratische controle van de revolutionaire massa s en hun comités, voor de nationalisatie van de sleutelsectoren en de banken onder arbeiderscontrole en beheer te beginnen met eigendommen van Ben Ali en de familie Trabelsi. Om tot een blijvende overwinning te komen, zal deze strijd internationaal moeten worden gevoerd met de steun van de arbeidersbeweging in de hele regio en de rest van de wereld. Zomerschool Verslagen en artikels 14

15 De kwestie van Ennahdha De groeiende populariteit van de islamistische partij Ennhdha, ondanks het feit dat deze partij geen actieve rol speelde in de revolutie, is een groeiende bekommernis voor vele linkse activisten. De organisatorische sterkte van Ennahdha, de financiële middelen waarover de partij beschikt en het politieke vacuüm zijn belangrijke factoren in de groei ervan. De konvooien met humanitaire hulp die de partij naar de armste regio s van het land stuurt, is een uitdrukking van een andere factor: de groeiende sociale frustratie onder de armsten. Ennahdha probeert daar op in te spelen. De afgelopen twee maanden organiseerde de partij soms erg geslaagde meetings in verschillende delen van het land. Een aantal peilingen suggereren dat de partij goed zou zijn voor 20-25% van de stemmen. Dat verklaart waarom delen van het imperialistische kamp na decennia van steun aan Ben Ali in de strijd tegen de dreiging van de islam nu plots een meer pragmatische houding aannemen tegenover die krachten die voorheen zo hard werden veroordeeld. De Franse minister van buitenlandse zaken, Alain Juppé, verklaarde bijvoorbeeld: Jarenlang zijn we zo stom geweest dat we geen dialoog met de islamisten aan gingen. Wij denken dat bovenal de sociale onderdrukking, armoede en werkloosheid, samen met de zwakte van een linkerzijde die geen antwoorden biedt op deze brandende kwesties, de basis vormen voor een opmars van Ennahdha. De houding van sommigen ter linkerzijde kan spijtig genoeg leiden tot een versterking van Ennahdha in de plaats van een verzwakking. Het recente initiatief van een breed Front van progressieve en moderne krachten met als impliciet doel om de invloed van Ennahdha te bestrijden, is daar een voorbeeld van. Een aantal linkse krachten neemt aan dit initiatief deel, naast pro-kapitalistische krachten. Een dergelijke brede benadering is fout. Heel wat revolutionaire activisten, arbeiders en jongeren zullen lang moeten zoeken naar iets progressief of modern bij een aantal partijen in dit front. Zo is er Ettajdid, de ex-stalinistische Communistische Partij die door sommige activisten uit de revolutie wordt gezien als een partij van verraders die het bloed van de martelaren hebben verkocht. Deze partij pleit nu openlijk voor een vrije markt koers en ze staat de heersende elite bij in de poging om haar heerschappij te stabiliseren in het revolutionaire stormtij. De strijd tegen de invloed van de rechtse politieke islam mag zich niet beperken tot abstracte oproepen voor een seculiere of moderne benadering. Uiteraard beschouwen marxisten religie als een persoonlijke zaak en staan we voor de scheiding tussen staat en godsdienst. Maar een seculiere grondwet op zich biedt geen antwoord op de situatie en doet het gevaar van Ennahdha niet wijken. Door het hele debat rond deze kwestie te organiseren en het los te zien van de sociale en economische bekommernissen van de meerderheid van de bevolking, ontstaat er een polarisatie rond het godsdienstdebat waarbij de aandacht wordt afgeleid van de onderliggende klassenkwestie. Enkel door te bouwen aan klasseneenheid op basis van een programma dat beantwoordt aan de sociale noden van de massa s en de roep naar echte democratische rechten, is het mogelijk om het echte karakter van Ennahdha en andere islamistische stromingen te ontmaskeren en hun invloed te ondermijnen. Het is uiteindelijk het kapitalisme waartegen de linkerzijde moet strijden, los van de vraag of dat kapitalisme zich voordoet als modern of als religieus. Tunesië en Egypte: twee revoluties die de wereld deden daveren Verslag door Thomas K (Gent) De omwentelingen die het Midden-Oosten en Noord-Afrika sinds een half jaar doormaken, kunnen de grootste verandering van de laatste tien jaar genoemd worden. Deze collectieve uitbarsting is de spontane uiting van een maatschappij in diepe crisis; net zoals de individuele actie van Mohammad Bouazizi dat was, de werkloze jongeman uit Tunesië die zichzelf in brand had gestoken en zo de aanleiding vormde voor het protest. 15 Zomerschool Verslagen en artikels

16 In Egypte wisten de massa s een regime ten val te brengen dat dertig jaar had stand gehouden. En misschien wordt Tunesië, na een laboratorium voor neoliberalisme te zijn geweest, ooit het laboratorium voor moderne klassenstrijd. Ook voor het CWI hebben deze revoluties heel wat betekent. We zagen dat onder andere in de aanwezigheid op de zomerschool van het CWI van kameraden uit Tunesië, en dat werd erg geapprecieerd. De georganiseerde arbeidersklasse kan het verschil maken De sessie over de revoluties in Tunesië en Egypte benadrukte een aantal aandachtspunten. Eerst en vooral werd gewezen op de mate waarin de aan- of afwezigheid van de georganiseerde arbeidersklasse een invloed heeft op het karakter van de beweging. Meer dan Twitter, Youtube en Facebook waren het georganiseerde arbeiders die gericht slagen konden uitdelen. Al zijn heel wat mensen op Tahrir niet gewaar van wat kapitalisme nu exact is en geven hun slogans maar een beperkte vertaling van de systeemcrisis die hen treft, toch is het radicale karakter van het protest te danken aan de aanwezigheid van de arbeidersklasse. Hoe langer het protest in die landen duurt, des meer kunnen we zien hoe sectoren van de arbeidersklasse het conflict in de richting van arbeiderscontrole stuwen en daarmee behoedzaam de limieten van een dat kapitalisme aftasten. Na het vertrek van de Tunesische dictator Ben Ali werden soms hele steden ingenomen door rebellen, terwijl het in Egypte de volksmilities waren die de politie vervingen. In Tunesië was het een reeks algemene stakingen, vooral in de grote steden, die cruciale eenheid onder de bevolking kon brengen en Ben Ali op de vlucht deed slaan. We zien ook dat na verloop van tijd deze acties spontaan een erg volwassen, berekend karakter beginnen te krijgen. Waar politie en leger zijn verdreven, zetten betogers milities op, zorgen ze voor water- en voedselvoorziening, enzovoort. Dat neemt echter niet weg dat een doordacht politiek programma onontbeerlijk is. Pure spontaniteit van de massa s volstaat niet. Want eenmaal voor vele duizenden het gebrek aan toekomstperspectief duidelijk wordt, kan euforie omslaan in demoralisatie en kunnen alle verwezenlijkingen op het spel staan. Daarnaast is het belangrijk dat betogers de minder actieve lagen van de bevolking betrekken. De rol van vakbonden blijft cruciaal. Sinds de val van Moebarak werden in Egypte meer en meer onafhankelijke vakbonden gecreëerd. Laatstleden namen niet minder dan zesenzestig vakbonden deel aan een betoging. De arbeidersbeweging van Tunesië heeft een geschiedenis die teruggaat op de koloniale periode en de strijd tegen de Fransen. De arbeidersbeweging wordt er vandaag vertegenwoordigd door de nationale vakbondsfederatie UGTT. Het is een organisatie waar veel niet-georganiseerde jongeren en arbeiders naar uitkijken eenmaal ze in actie komt. Op basis van druk van onderuit heeft de UGTT groen licht gegeven om drie dagen voor de val van Ben Ali betogingen en stakingen te organiseren doorheen het hele land. Op 14 januari werden marsen naar de hoofdstad georganiseerd, soms honderden kilometers lang, om het ontslag van regering en president te eisen. Die revolutionaire kracht kon het regime neerhalen en de daaropvolgende regeringen tot toegevingen dwingen, maar nu wil de regering die beweging op alle manieren breken. Na de vlucht van Ben Ali zag deze federatie namelijk een stijging van het lidmaatschap. De UGTT heeft bijgevolg heel wat nieuwe afdelingen opgezet en voor het CWI is de houding van deze vakbond cruciaal voor toekomst van de revolutie in Tunesië. Deze houding en de manier waarop het CWI de vakbond benadert, was desgevolg een belangrijk gespreksonderwerp tijdens de sessie. Een ander veel besproken gegeven was de kwestie van eenheid en verdeeldheid. De heersende klasse is heel bewust van de breuklijnen in de Egyptische en Tunesische samenleving. De belangrijkste vorm van eenheid is die tussen de werkers, vooral die uit de klassieke sectoren zoals de olieverwerking of de metaalindustrie, en de werkloze jeugd. Die laatste maakt een heel groot deel van de bevolking uit. Niet alleen de oligarchen proberen een dergelijk eenheidsstreven tegen te houden, ook heel wat leiders uit de vakbonden doen dat. Doorheen decennia hebben zij hun posities gekoppeld of zelfs te danken gehad aan de dictators die vandaag uitgedaagd worden. Dat stelt opnieuw de kwestie van de organisatie van de arbeidersbeweging en de rol die moet worden toebedeeld aan de UGTT. Enerzijds hebben we het succes van de protesten in Egypte en Tunesië te danken aan het op het toneel verschijnen van georganiseerde arbeiders; anderzijds moeten we ook beseffen dat ondanks druk van onderuit een bepaalde laag van bureaucraten de beweging probeert in te dijken. Een aantal bureaucraten verbindt haar lot namelijk met dat van de huidige voorlopige bewindvoerders. Die bewindvoerders bestaan vooral uit leden van de burgerij en pleiten voor het terug aan het werk gaan. Ze zien zich geruggensteund door de Europese Unie en vooral de oud-kolonisator Frankrijk. Democratische hervormingen en permanente revolutie Een andere belangrijk punt dat op de sessie werd benadrukt was de houding die moest worden aangenomen tegenover de voorlopige bewindvoerders en de beloofde verkiezingen. Recent heeft de voorlopige regering van Tunesië pogingen ondernomen om de organisatoren van stakingsacties vast te zetten. En daar komt nog eens een verbod op stakingen bij. Ook het tijdelijke bestuur van Egypte, de militaire raad, heeft in maart met dreiging van strafrechtelijke vervolging stakingen verboden. Deze paternalistische, reactionaire houding, die de revolutie uit handen van de grote meerderheid van de bevolking wil nemen en overlaten aan bedrijfsleiders, bureaucraten en oude getrouwen van de gevluchte dictators, wekt bij de Tunesische en Egyptische arbeidersklasse het gevoel dat het oude regime stilaan terug van weggeweest is. Met het succes van de recente revolutie in het achterhoofd, zijn er veel jongeren en activisten die zich in de naam van de revolutie verzetten tegen deze dwangmaatregelen. De taak van Zomerschool Verslagen en artikels 16

17 de revolutie blijft echter het wegwerken van de ruggengraat van zowel het oude als het nieuwe regime. We willen de arbeidersorganisatie versterken die de massa s zouden kunnen mobiliseren in hun eigen belang. Die ruggengraat wordt gevormd door de uitgebreide politie- en legerapparaten in beide landen. Maar onder de jongeren is er soms weinig angst voor de politie. De revoluties maakten in hun hoogdagen het politieapparaat plots wel heel kwetsbaar; en de oproep om vakbonden en politieke meningen te promoten bij politie en leger geraakt wijdverbreid. Maar de linkerzijde in Tunesië en Egypte heeft in het verleden die oproep onderschat en het ontbrak bij hen soms aan slogans om het leger van het volksprotest te overtuigen. Nee, men dacht eerder in termen van een voorlopig bewind dat democratie moest verzekeren opdat pas daarna beetje bij beetje de revolutie zich zou vervolledigen (en het leger vervolgens zou worden gedemocratiseerd). Volkscomités en milities werden door deze linkse figuren op z n best als drukkingsmiddel tegen de regering gezien, niets als voorbodes van zelfbestuur door de hele arbeidersklasse en hun bondgenoten onder de armen, boeren en studenten. De overwinningen op gevluchte politiekorpsen en het feit dat het Egyptische leger geen schoten heeft gelost, werden op hun beurt als voldongen feiten gezien. Maar laatstleden vonden in Egypte opnieuw enkele schermutselingen plaats tussen regeringstroepen en de protesterende bevolking. Pogingen om opnieuw het Tahrir-plein te bezetten ondervonden brutale weerstand van het leger. Het heeft delen van de bevolking aangetoond wat de echte positie van het leger is. De legerleiding wil namelijk helemaal geen democratisch project, maar een heropleving van de kapitalistische economie in het land. De huidige regimes zijn nog altijd zwak en onstabiel. De Tunesische verkiezingen die in juli moesten plaatsvinden, komen er pas in oktober. Wat ook naar de wens van imperialisten is; die willen namelijk nog even de tijd nemen om de overgangsregering te stabiliseren. Het referendum in Egypte over grondwetswijzingen kende een lage opkomst, wat duidt op een zeker wantrouwen. De militaire raad kon aanvankelijk verdere protesten remmen met het idee dat er tijd nodig was om een nieuw bestuur te vormen. Maar de arbeidersklasse zag gauw in dat ze niet langer met de oude elite verder konden (waaronder die legertop). In die context spelen democratische eisen nog een verduidelijkende, progressieve rol. De situatie doet sterk denken aan de revoluties van in West- en Centraal-Europa. Ook op dat moment kwamen gelederen van de arbeiders- en middenklassen op straat tegen reactionaire regimes. Marx, Engels en hun bondgenoten uit de bond van Communisten vroegen arbeiders om de maatregelen van de zogenaamde democraten die de macht wilden veroveren (of hadden veroverd) tot hun logische, extreme uitkomst te herleiden. Het is een van de inzichten die heeft geleid tot het idee van een permanente revolutie. Daarom ijvert het CWI voor maatregelen ten behoeve van de comités in wijken en werkplaatsen. We beperken ons niet tot de ondersteuning van de eis voor een grondwetsherziening en de bijeenroeping van een democratisch verkozen parlement. De overgangsregimes zijn niet neutraal, noch zijn ze de vertegenwoordigers van de grote meerderheid van de bevolking. In Egypte heeft de militaire raad wel een aantal toegevingen moeten doen aan de betogers. Maar die toegevingen waren eveneens toegevingen aan de verzuchtingen van de heersende klasse; die wilde vooral dat de protestbeweging zich niet zou ontwikkelen. Het is met andere woorden dwaas om vanuit het perspectief van de arbeidersklasse iedere democratische hervorming als iets positiefs te beschouwen. Voor heel wat Egyptenaren en Tunesiërs is het revolutionaire leerproces als een steile, stijgende curve. Ze hebben in een aanzienlijk korte periode heel wat meegemaakt wat strijd en acties betreft. Maar er valt nog heel wat te verwezenlijken, en iedere overwinning kan op het spel staan bij een wijziging in de krachtsverhouding tussen de volksprotesten en de voorlopige bewindvoerders. Alle elementen voor een socialistisch programma zitten vervat in de strijd van die arbeiders. Maar wat heel wat mensen niet in het minst een pak socialisten - doen, is zich vastbijten in een democratische eis zoals dat van de grondwettelijke vergadering als een ding op zich en niet als de uiting van een proces van revolutie en contrarevolutie. Om de revolutie de overhand te laten behalen moeten we verder gaan, onder andere door bedrijfsbezettingen en de creatie van organisatie van zelfbestuur onder armen, boeren, studenten en arbeiders. Oppositiepartijen vallen in klassieke valkuilen Op basis van het gevoel dat het regime niet veel is veranderd, proberen heel wat reactionaire krachten zich op te werken. Niet in het minst islamisten en andere conservatieven. Hun opvattingen over de revoluties werken evenals die van de overige burgerlijke partijen als een geleider. Alle opstandige energie moet weggeleid worden naar veiligere kanalen en de conservatieven zijn helemaal geen voorstander van socialistische revolutie. De Moslimsbroeders uit Egypte hebben een eind gewacht om zich op de beweging te enten. Dat was een enorme uitdaging voor deze groepering. In juni hebben ze hun eigen partij voorgesteld. Het is een partij die voor rechtvaardigheid en vrijheid staat en het is qua samenstelling een bonte mix van zowel liberale (progressieve) elementen als vooral nationalisten en regeringsgezinde krachten. De voornaamste kracht van de moslimbroeders is het feit dat ze de voorbije dertig jaar zowat de enige vorm van zichtbare oppositie waren. Zelfs militairen en buitenlandse imperialisten begonnen bij gebrek aan partijen met die van de moslimbroeders te onderhandelen. Maar of de moslimbroeders het nu willen of niet, de laatste algemene stakingen tonen aan dat de revolutie nog niet is afgelopen, en de afwezigheid van de islamisten op cruciale momenten overtuigt geradicaliseerde activisten ervan dat zij geen antwoord bieden op hun problemen. In april en mei groeide een beweging in Egypte van stakingen en betogingen weer aan tot een niveau van honderdduizenden deelnemers. Veel mensen eisten sindsdien het aftreden van 17 Zomerschool Verslagen en artikels

18 de militaire raad. Het leger dreigt met dezelfde repressieve maatregelen zoals onder voormalige dictator Moebarak. Op ware neoliberale wijze worden betogers ervan beschuldigd de economische groei te verstoren. Maar sektarische stromingen dragen nog altijd een groot gevaar in zich. Vooral de kans dat die gebruikt worden om een nieuwe Bonaparte te installeren, iemand die met behulp van een sterke politiemacht zich boven de strijdende bevolkingsgroepen wil verheffen, vormt een gevaar. De linkerzijde in Egypte blijft vrij zwak, maar een nieuw platform is echter een front van linkse krachten waaronder de oude socialistische partij en de communistische partij. Soms vind je er de eis voor democratische nationalisatie terug, maar wat programma en vooral revolutionaire bereidheid betreft, blijft het allemaal nog erg onduidelijk. In Tunesië hebben leden van radicaal-linkse partijen een sleutelrol gespeeld, vooral in de UGTT. Door hun ondergronds werk hebben ze geen typische bureaucraten onder hun rangen, maar door hun aanhang aan de oude ideeën van de USSR of een oppervlakkig reformisme werden ze volledig overrompeld door de gebeurtenissen. Vaak dachten ze dat een revolutie in Tunesië onmogelijk was. Op dit moment vormen de communistische partij van Tunesië en andere organisaties het 14-januarifront: een volksfronttype organisatie dat net als het linkse front in Egypte ook democraten insluit. Ze menen een linkse oppositie te moeten ontwikkelen voor een toekomstige Tunesische democratie. Dat heeft veel weg van een Europees model van democratie. Omdat deze en andere bewegingen hun visie koppelen aan dat van de vakbondstop van de UGTT, is er geen sprake van een verder zetting laat staan van een uitdieping van de revolutie. Dat heeft als gevolg dat de revolutie volledig afhankelijk wordt van de huidige machthebbers, vak het leger of figuren uit de oude regimes. Die machtshebbers staan onder druk van de economische eisen van landen zoals Frankrijk en Groot-Brittannië. Bovendien doen deze landen mee aan een militaire interventie in Libië, dat zich pal tussen Tunesië en Egypte bevindt. Een dergelijke permanente revolutie is eveneens cruciaal om de burgeroorlog in Libië en Jemen in een overwinning voor de hele bevolking te laten uitmonden. Het is dat of een eeuwige stammentwist met occasioneel de brutale, bloederige overwinning van de ene fractie op de andere. En omdat het Israëlische regime op de dictators in de regio steunt kan een uitbreiding van de revolutie ook een oplossing bieden voor het nationale vraagstuk daar. Een bladzijde werd omgeslagen en een nieuw hoofdstuk in de wereldpolitiek begint In de afronding van de sessie van de zomerschool over Tunesië en Egypte werd besloten dat ook deze revolutie textbook revolutions waren. Met uitzondering van de neiging bij bureaucratische figuren om plat op de buik te gaan, is er niets dat revolutionairen en activisten mag weerhouden om positieve lessen te trekken uit de revoluties van het interbellum (Rusland, Duitsland, Spanje, enzovoort). We kunnen er gerust van uitgaan dat er het voorbije (half) jaar enorm veel is veranderd. Na dertig jaar neoliberalisme staat her en der revolutie opnieuw op de agenda. Voor zowel de revoluties daar als voor marxisten over de hele wereld zijn de uitdagingen enorm groot, en er zijn heel wat vallen waarin de revoluties van het Midden-Oosten kunnen trappen. Maar desondanks kunnen we ook vertrouwen scheppen uit de opmerkelijke volwassen houding die jongeren en arbeiders aan de dag hebben gelegd op het gebied van politiek en organisatievermogen. De invloed ervan valt niet te onderschatten. Heel snel breidde de revolutionaire golf zich naar andere landen uit. Ook in Zuid-Europa zagen we hoe jongeren de protesten uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika kopieerden. Ze zetten her en der hun eigen Tahrir-pleinen op. Hoewel deze protesten van veel kortere duur waren, kan niet worden uitgesloten dat jongeren en arbeiders zich op eigen tempo en door hun eigen opgedane ervaring leren organiseren en de politieke agenda van Europa gaan bepalen. Om een oplossing te bekomen ten voordele van de grote meerderheid van de bevolking in deze regio moet de revolutie zich uitbreiden en verdiepen. Andere landen zoals Algerije en Saoedi-Arabië zouden hun regimes van zich af moeten schudden. Als de dominostenen een voor een vallen dan kunnen revolutionairen over de grenzen heen elkaar hulp bieden. Ideaal om een militaire interventie door de NAVO en andere imperialistische machten te verijdelen. Een verdieping van de revolutie betekent dan weer o.a. de bezetting van bedrijven en de nationalisatie ervan onder controle van arbeidersorganisaties. Op die manier kunnen arbeiders, studenten, armen en boeren in deze regio zelf een vuist maken tegen zowel de huidige machtshebbers als de imperialistische belangen vanuit het buitenland. Zomerschool Verslagen en artikels 18

19 Nieuwe generatie gaat strijd tegen de bezetting in Palestina aan Artikel uit het bulletin dat op onze zomerschool werd verspreid De Israëlische heersende klasse beeft op haar voetstuk. Ze wordt geconfronteerd met het begin van een massabeweging geïnspireerd op de zogenaamde Arabische Lente, de revolutionaire golf in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Ook langs Palestijnse kant vrezen de leiders van Fatah en Hamas de gevolgen van deze revolutionaire golf. Ze reageerden op een zelfde manier: eerst werd geprobeerd om de betogingen te stoppen, vervolgens deden ze zichzelf voor als aanhangers van verandering waarbij beperkte veranderingen werden doorgevoerd. Maar intussen is er een nieuwe generatie van Palestijnse jongeren die de strijd tegen de bezetting aangaat. Op 15 maart waren er massale betogingen in heel wat steden op de Gazastrook en op de Westelijke Jordaanoever. Op Nakba Day, 15 mei, werd dit herhaald met massale acties die gepaard gingen met acties van Palestijnse vluchtelingen in de buurlanden. Op 5 juni waren er confrontaties aan de grenzen en ging het Israëlische leger (IDF) over tot harde repressie. Volgens de Syrische media die cynisch genoeg wil berichtten over dit protest aan de grens, maar niet over de acties tegen het Syrische regime zelf vielen er 22 doden en honderden gewonden. Dit incident vond plaats op de Golanhoogte, dat door Israël werd bezet na de oorlog van De radicalisering gaat voort maar tegen de achtergrond van een poging van vooral Fatah om de aandacht af te leiden naar veilige diplomatieke kanalen. Om de onmiddellijke druk van onderuit te vermijden, heeft Mahmoud Abbas (nog steeds de voorzitter van de Palestijnse Autoriteit ook al hadden er al lang verkiezingen moeten plaatsvinden) het idee gesteund om de erkenning van een Palestijnse staat ter stemming voor te leggen op een bijeenkomst van de Verenigde Naties in september. Volgens Palestijnse woordvoerders zouden 140 van de 192 staten in de VN voor dit initiatief stemmen. Maar de VS kondigde al aan dat het de situatie zou blokkeren door gebruik te maken van haar vetorecht in de Veiligheidsraad. Ook de positie van de Israëlische extreem-rechtse regering van Netanjahu is duidelijk. Indien bewegingen de druk op het imperialisme opvoeren, zullen er mogelijk een aantal toegevingen volgen. Een erkenning van een Palestijnse staat door de VN zou evenwel slechts een beperkte overwinning zijn en niet de bevrijding brengen die de Palestijnen zoeken. De jongeren, arbeiders en armen hebben na de revolutionaire golf in het Midden-Oosten en Noord-Afrika een enorme hoop op verandering. Tegelijk is er de escalerende onderdrukking met de bezetting, vernielingen van huizen, onteigeningen voor nederzettingen en sociale miserie. Het probleem voor de leiders van Fatah en achter hen ook voor het imperialisme en de Israëlische heersende klasse is dat noch een succes noch een nederlaag in de VN-Raad een basis vormt om het huidige beleid gewoon voort te zetten. De situatie zit muurvast. Als Abbas geen succes kan bereiken in de VN of als de geplande regering van nationale eenheid met Hamas vast komt te zitten, dan vrezen verschillende politici van Fatah een apocalyptisch scenario of een politieke zelfmoord. Anderen stellen voor om niet langs de VN te gaan om tot een eigen staat te komen. Onder de voorstanders van deze positie onder meer premier Fajad en voormalig minister van buitenlandse zaken Nasser al Kidwa. Zij vrezen dat een stemming in de VN-Raad bij gebrek aan onderhandelingen ter plaatse kan leiden tot een nieuwe golf van massastrijd. Tienduizenden Palestijnen zullen dan mogelijk zelf proberen om de creatie van hun eigen staat in de praktijk af te dwingen. Hoop in vredesproces verbrijzeld De afgelopen 20 jaar is iedere hoop in het vredesproces en in onderhandelingen steeds opnieuw op niets uitgedraaid. Er werden reële stappen vooruit gezet toen de Palestijnen zelf in opstand kwamen, vooral na de eerste Intifada. Deze intifada begon in 1987 met een revolutionaire beweging van massaal verzet waaronder algemene stakingen en protestbetogingen tegen de bezetting. Dat leidde tot een gedeeltelijke terugtrekking van het IDF uit de Palestijnse steden, vluchtelingenkampen en tot de vestiging van de Palestijnse Autoriteit (PA) in Toen werd dat voorgesteld als een tussenstap in de richting van een Palestijnse staat. De ontgoocheling in de PA en het ontbreken van verdere stappen vooruit in het vredesproces, leidden tot de tweede intifada vanaf september Jammer genoeg werd deze beweging meer gekenmerkt door wanhoop en contraproductieve individuele bomaanslagen op Israëlische burgers in de plaats van een brede betrokkenheid van de massa s. Als de beslissing in september niet leidt tot enige verandering in de situatie op het terrein, dan kan dit leiden tot een nieuwe massale of toch minstens semi-massale opstand, een derde Intifada. Gezien de geschiedenis van mislukte onderhandelingen, zal eventuele euforie bij een akkoord erg beperkt zijn en zal er 19 Zomerschool Verslagen en artikels

20 worden afgewacht of het tot reële verandering komt. De gebeurtenissen van de afgelopen maanden met de acties op 15 maart, 15 mei en 5 juni gaven alvast aan wat we de komende periode kunnen verwachten. Maar ook indien het niet tot een stemming bij de VN komt, dreigt dit de positie van Fatah te ondermijnen en kan het tot een escalatie leiden. Imperialisten en Israëlische heersende klasse bezorgd De belangrijkste kapitalistische machten zijn bezorgd. Begin juni werden nieuwe initiatieven genomen om te vermijden dat de Palestijnse Autoriteit naar New York zou stappen. De voorzitter van het Europees Parlement, Buzek, trok naar Palestina met de Duitse minister van buitenlandse zaken en de Amerikaanse onderhandelaars voor het Midden-Oosten, Ross en Hale. Het IDF was voorbereid op het bloedbad van 5 juni. De grootste nachtmerrie van de Israëlische heersende klasse is dat de omringende regimes niet meer in staat zullen zijn om de Palestijnse vluchtelingen te stoppen. Wat zal er gebeuren als massa s vluchtelingen proberen om terug te keren? De afgelopen decennia heeft het Israëlische regime samengewerkt met de dictaturen in de buurlanden om de bevolking onder controle te houden. Tegelijk deed het regime uitschijnen alsof het onder vuur lag van de vijandige regimes in de buurlanden. Het VS-imperialisme steunde de Israëlische staat als een van haar belangrijkste steunpilaren in de regio. De Israëlische heersende klasse doet er nu alles aan om te vermijden dat in september wordt gestemd. Er wordt gedaan alsof dit een bedreiging vormt voor alle Israëlische Joden. Ook de revolutionaire golf in de regio wordt afgedaan als een bedreiging. Extreem-rechts probeert van de stemming in september gebruik te maken om de Palestijnen te bedreigen: Een dergelijke zet zal een inbreuk zijn op alle akkoorden die totnutoe werden gesloten, stelde Lieberman. Hij voegde er aan toe: Israël zal niet langer gebonden zijn door de akkoorden die de afgelopen 18 jaar met de Palestijnen werden gesloten. (Jerusalem Post, 19 juni) Nieuwe generatie gaat in tegen Fatah en Hamas Een nieuwe generatie van Palestijnen komt vandaag in actie. Deze generatie heeft geen banden met de traditionele organisaties. Een nieuwe opstand zal niet onder de controle staan van Mahmoud Abbas en zijn kliek die een corrupt regime hebben gevestigd op de Westelijke Jordaanoever. Hetzelfde geldt voor Hamas dat in 2007 als een alternatief werd gezien en aan de macht kon komen in Gaza. Hamas probeert nu om bewegingen van onderuit te onderdrukken. De BBC berichtte op 9 juni: Een van de weinige zaken waar de fracties het over eens zijn tot frustratie van de jongeren die een akkoord wilden bekomen is om de omvang van de protestacties in Gaza op 5 juni, de verjaardag van de Zesdaagse oorlog in 1967, te beperken om te vermijden dat de Israëlische troepen reageren. De beweging dwong Fatah en Hamas om zich te verenigen in een vorm van Palestijnse regering. Dit werd mee georganiseerd door het Egyptische regime dat wilde aantonen dat het anders is dan het oude regime van Moebarak, ook al komen de nieuwe toplui uit het vorige regime. De Egyptische elite wil evenwel haar invloed in het Arabische kamp vergroten en haar invloed vergroten. Dit werkt in de praktijk niet echt: Egypte heeft de grens met Gaza al gauw opnieuw gesloten waardoor de belegering van de Palestijnen voort gaat. De nationale eenheid was een eis van de beweging. Maar een regering van nationale eenheid zal niet bezorgen wat de massa s willen. Zowel Hamas als Fatah zijn niet bereid om een massastrijd van onderuit te organiseren om zo een einde te maken aan de decennia van bezetting en onderdrukking. Internationale hoop in de VN-stemming Naarmate de internationale steun voor de Palestijnen toeneemt, is er een groeiende druk om iets te bereiken met de discussie in de VN. De imperialisten zijn bang dat er bij gebrek aan toegevingen een nieuwe beweging zal ontwikkelen die kan leiden tot een nieuwe geostrategische situatie. In de hele regio neemt het verzet tegen het imperialisme toe en is er een sterke tegenkanting tegen het imperialistische plan van twee staten met in werkelijkheid een volgzaam Palestijns marionettenregime. De Israëlische heersende elite is vooral bang van het feit dat de Palestijnse massa s binnenkort een meerderheid zullen vormen in het gebied tussen de Jordaan en de zee. Dat kan leiden tot een opstand en een strijd voor volledige rechten binnen de Israëlische staat. De elite zal er alles aan doen om fundamentele toegevingen aan de Palestijnen tegen te houden. Ze zullen vroeg of laat wel gedwongen worden om een zogenaamde Palestijnse staat te tolereren, maar een dergelijke staat erkennen betekent voor de Israëlische elite een bedreiging van het eigen grondgebied. Het zou bovendien voor enthousiasme zorgen bij diegenen die opkomen voor nationale rechten voor de Palestijnse minderheid in Israël. De heersende klasse zal niet toelaten dat er een Palestijnse entiteit tot stand komt die los staat van de eigen dictaten. De rechterzijde in de Israëlische regering zou graag de Palestijnen die binnen de grenzen van 1967 wonen transfereren naar een nieuwe Palestijnse staat. Dat zou de Israëlisch-Joodse meerderheid in Israël versterken. Gezien de sociale problemen in de regio, de wanhopige strijd rond water en huisvesting en de gevolgen van de internationale kapitalistische crisis, wil de Israëlische kapitalistische klasse een neokoloniale dominantie over een toekomstige Palestijnse economie met een marionettenregering die de belangen van de Israëlische kapitalisten dient. Netanjahu stelde dat hij het grootste deel van de bezette Westelijke Jordaanoever aanbood als een gedemilitariseerde Palestijnse staat, waarbij tot 40% van het gebied dat in 1967 werd bezet in Israëlische handen zou blijven waaronder Jeruzalem en grote nederzettingen. De Palestijnse leiders van de PLO en in het bijzonder van Fatah waren zo wanhopig dat ze bereid waren om met bijna alles in te stemmen om toch maar de schijn van een eigen staat hoog te kunnen houden. De bereidheid van Fatah om met het Israëlische voorstel mee te gaan, lekte uit via Al Jazeera en werd in januari in de Palestijnse kranten gepubliceerd. Dit is niet wat de Palestijnse massa s willen. Zeker niet nu het zelfvertrouwen Zomerschool Verslagen en artikels 20

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Olie crisis? 24 juni 2014

Olie crisis? 24 juni 2014 24 juni 2014 Olie crisis? De prijs van olie heeft invloed op financiële markten. Een stijgende olieprijs verhoogt de inflatie en heeft een remmend effect op de economische groei. In de jaren 2006-2011

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak I. 31 oktober 2013 8: 30-10:00. 1 SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS 31 oktober 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit 38 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden!

Op de vlucht. 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! Op de vlucht 1) Waarom vlucht men eigenlijk? Er zijn vele redenen; politieke vervolging, marteling, oorlog of burgeroorlog zijn enkele voorbeelden! 2) Waar komen de vluchtelingen vandaan? Syrië Sinds in

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van

WAAR WIJ VOOR STAAN. Socialisten & Democraten in het Europees Parlement. Fractie van de Progressieve Alliantie van WAAR WIJ VOOR STAAN. Fractie van de Progressieve Alliantie van Socialisten & Democraten in het Europees Parlement Strijden voor sociale rechtvaardigheid, het stimuleren van werkgelegenheid en groei, hervorming

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

De afnemende vrees voor een Amerikaanse interventie in Syrië zorgde voor lagere olieprijzen. Ten opzichte van vorige week is de prijs 1,7 % gedaald.

De afnemende vrees voor een Amerikaanse interventie in Syrië zorgde voor lagere olieprijzen. Ten opzichte van vorige week is de prijs 1,7 % gedaald. Energiemarktanalyse Powerhouse Olie Olie (volgende maand) De afgelopen week waren de ogen van beleggers vooral gericht op een eventuele aanval van de VS op Syrië. Omdat het lijkt dat Obama steeds meer

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

De economische wereldcrisis

De economische wereldcrisis De economische wereldcrisis (9.2) Onderzoeksvraag: Wat waren de oorzaken van de economische wereldcrisis van 1929 en waarom duurde die crisis zo lang? Kenmerkend aspect: De crisis van het wereldkapitalisme.

Nadere informatie

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen

De vluchtelingencrisis: oplossingen en inzichten van kinderen Door rechtopmigratie op 8 oktober, 2015-00:00 foto, school in Nederland uit 1937 De aanslepende vluchtelingencrisis en de daar bijhorende verklaringen van bepaalde politici heeft niemand onberoerd gelaten.

Nadere informatie

Doorbraak.eu. Via veel hoogte- en dieptepunten is deze beweging, het Collectief van werklozen en precaire

Doorbraak.eu. Via veel hoogte- en dieptepunten is deze beweging, het Collectief van werklozen en precaire Gluren in opdracht van de gemeente De twee bijeenkomsten vorige maand van Doorbraak en de Bijstandsbond over de strijd van Franse werklozen begonnen met deze inleiding van de activisten van Résistance

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I

Eindexamen geschiedenis vwo 2009 - I Ten oorlog! Europese oorlogen 1789-1919. Oorlog als maatschappelijk fenomeen In de landen die Napoleon veroverde, voerde hij een beleid dat: enerzijds paste binnen het gelijkheidsideaal van de Franse Revolutie

Nadere informatie

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s

Internationale Economie. Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Internationale Economie Doorzettend, maar mager groeiherstel, veel neerwaartse risico s Wim Boonstra, 27 november 2014 Basisscenario: Magere groei wereldeconomie, neerwaartse risico s De wereldeconomie

Nadere informatie

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme

Tijd van burgers en stoommachines 1800 1900. 8.2 Het moderne imperialisme Onderzoeksvraag: Welke motieven hadden de Europeanen om in Afrika en Zuidoost Azië een groot koloniaal imperium op te bouwen? Kenmerkende aspect: De moderne vorm van imperialisme die verband hield met

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking -

China. - De geschiedenis en cultuur van Peking - Pagina 1 Groep 8 Colofon China - De geschiedenis en cultuur van Peking - Leerling - informatie Inleiding In deze les gaan wij het hebben over de Chinese stad Peking. We kijken met elkaar naar een stukje

Nadere informatie

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij

De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij 25 e Van der Leeuw lezing Groningen, 26 oktober 2007 Kader Abdolah De parlementaire democratie is goed voor u, maar niet voor mij Ik spring meteen in het diepe. Een parlementaire democratie is niet geschikt

Nadere informatie

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw

2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 2,1: Nederlands-Indië, 19 e eeuw 1830 1870: Javaanse boer werkt voor Nederlandse staat: - cultuurstelsel - Herendiensten van verliespost naar wingewest Vanaf 1870: modern imperialisme particuliere bedrijven

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/25770 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Van Thuy, Pham Title: Beyond political skin : convergent paths to an independent

Nadere informatie

Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft.

Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft. Bovendien stel ik vast dat democratie onder een buitenlandse bezetting geen betekenis heeft. Gie Goris, Mondiaal Magazine (MO), 20 februari 2010 Malalai Joya: 'In de ware wereld leven de Afghaanse vrouwen

Nadere informatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie

Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Hoofdstuk 5: Koude Oorlog en Dekolonisatie Geschiedenis VWO 2011/2012 www.lyceo.nl Nieuwe ontwikkelingen na de Tweede Wereldoorlog Nieuwe machtsverhoudingen: Verenigde Staten en de Sovjet-Unie nieuwe supermachten

Nadere informatie

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN

HET VERTROUWEN IN HET WERELDWIJDE ECONOMISCHE KLIMAAT BLIJFT STIJGEN Met dank aan: Flanders Investment & Trade presenteert de derde editie van de EXPORTbarometer, deze keer in samenwerking met Agoria, essenscia, Fevia, UNIZO en Voka. In juni 2015 hielden we een grootschalige

Nadere informatie

Trading our health away Handeltje in gezondheid?

Trading our health away Handeltje in gezondheid? Trading our health away Handeltje in gezondheid? Inhoud I. Is het erg, dokter? 1. Neem de pols : Begrippen definiëren 2. Documentaire : Helse visserij 3. Quiz : De beweegredenen voor vrijhandel 4. Sprekende

Nadere informatie

Plein 1813 nr. 4- 's-geavewhage. Onderwerp: Weekoverzicht.

Plein 1813 nr. 4- 's-geavewhage. Onderwerp: Weekoverzicht. REGERINGSCOMMISSARIS IN ALGEMENE DIENST MINISTERIE VANALGEMENE ZAKEN Kenmerk: Nr. 3H7/HP/69. Bijlage(n): één. Onderwerp: Weekoverzicht. 's-gravenhage, 19 juni 1969' Plein 1813 nr. 4 Hiermede heb ik de

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004

Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 Examenopgaven VMBO-GL en TL 2004 tijdvak 2 woensdag 23 juni 9.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-D Gebruik het bronnenboekje. Dit examen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk 2 Wat is het geheim en de essentie van goed beleggen? Je moet anticiperen op de werkelijkheid van morgen en wat die voor gevolgen heeft voor

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Olie, terreur, afpersing en economie.

Olie, terreur, afpersing en economie. Olie, terreur, afpersing en economie. Op de blog van Guido staat een interessante bijdrage over onze economie of wat daarvoor nog moet doorgaan. Wij zijn het bijna helemaal eens met dit opiniestuk maar

Nadere informatie

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB

GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Examen VMBO-KB 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 35 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 50 punten

Nadere informatie

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I

Eindexamen vwo maatschappijwetenschappen 2013-I Opgave De eurocrisis Bij deze opgave horen de teksten 9 en. Inleiding De situatie rond de gemeenschappelijke munt, de euro, is tien jaar na de introductie verre van stabiel (mei 2012). In tekst 9 beschrijft

Nadere informatie

Hoofdstuk 7: De Vietnam Oorlog (1963-1973)

Hoofdstuk 7: De Vietnam Oorlog (1963-1973) Hoofdstuk 7: De Vietnam Oorlog (1963-1973) Geschiedenis HAVO 2011/2012 www.lyceo.nl 1963-1973 De oorlog in Vietnam De oorlog aan het thuisfront 1963 1969: Johnson 1969 1973: Nixon De rol van de media De

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL 2005

Examen VMBO-GL en TL 2005 Examen VMBO-GL en TL 2005 tijdvak 1 woensdag 25 mei 9.00 11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE GL EN TL Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit 38 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties

Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Samenvatting geschiedenistoets hoofdstuk 6: Een tijd van revoluties Dit hoofdstuk gaat over opstand in Amerika, Frankrijk en Nederland. Deze opstanden noemen we revoluties. Opstand in Amerika (1775). De

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

Het 4 e kwartaal van 2014.

Het 4 e kwartaal van 2014. 1 Het 4 e kwartaal van 2014. Zoals werd aangegeven aan het einde van het derde kwartaal van 2014 zou voorzichtigheid betracht worden bij het investeren in aandelen. De kansen op topvorming werden zo groot

Nadere informatie

Wijnimport Nederland naar regio

Wijnimport Nederland naar regio DO RESEARCH Wijnimport Nederland naar regio Sterke opmars wijn uit Chili Jeroen den Ouden 1-10-2011 Inleiding en inhoudsopgave Pagina I De invoer van wijn in Nederland 1 II De invoer van wijn naar herkomst

Nadere informatie

De buitenlandse handel van België - 2009 -

De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België - 2009 - De buitenlandse handel van België in 2009 (Bron: NBB communautair concept*) Analyse van de cijfers van 2009 Zoals lang gevreesd, werden in 2009 de gevolgen van

Nadere informatie

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Quiz VENEZUELA ACTUEEL

Quiz VENEZUELA ACTUEEL Quiz VENEZUELA ACTUEEL Vraag 1: Hoe heeft Venezuela zijn naam gekregen? A) Venezuela betekent in het Spaans Land van het hart B) Vanwege zijn gelijkenis met Venetië C) Het land is genoemd naar zijn eerste

Nadere informatie

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam

Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam Faculteit der Rechtsgeleerdheid Amsterdam Center for International Law Postbus 1030 1000 BA Amsterdam T 020 535 2637 Advies Luchtaanvallen IS(IS) Datum 24 september 2014 Opgemaakt door Prof. dr. P.A. Nollkaemper

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

Overwinning! 1974: Frankrijk maakt een einde aan kernproeven in het zuiden van de Stille Oceaan

Overwinning! 1974: Frankrijk maakt een einde aan kernproeven in het zuiden van de Stille Oceaan Van 1971 tot nu Acties en resultaten In de loop der jaren behaalde Greenpeace talrijke overwinningen voor het milieu. Onmogelijk om ze allemaal op te noemen. Daarom halen we er vier aan, eentje per decennium.

Nadere informatie

Herdenking Capitulaties Wageningen

Herdenking Capitulaties Wageningen SPEECH SYMPOSIUM 5 MEI 2009 60 jaar NAVO Clemens Cornielje Voorzitter Nationaal Comité Herdenking Capitulaties Wageningen Dames en heren, De détente tussen oost en west was ook in Gelderland voelbaar.

Nadere informatie

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11

USD / 1.16 1.15 1.14 1.13 1.12 1.11 Energiemarktanalyse Groenten & Fruit door Powerhouse Marktprijzen Macro-economie Markten in mineur Afgelopen week De angst voor een wereldwijde economische vertraging is weer toegenomen na een slechte

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering

Europa in crisis. George Gelauff. Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Europa in crisis George Gelauff Rijksacademie voor Financiën, Economie en Bedrijfsvoering Opzet Baten en kosten van Europa Banken en overheden Muntunie en schulden Conclusie 2 Europa in crisis Europa veruit

Nadere informatie

Ché(z) Marx:: De crisis en opstand. in Griekenland

Ché(z) Marx:: De crisis en opstand. in Griekenland Ché(z) Marx:: De crisis en opstand in Griekenland De KKE De Communistische partij van Griekenland Sterke positie in Griekenland Engagement tijdens dictaturen (jaren '30 en '67-'73) Speelde rol bij WOII

Nadere informatie

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...

1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN... HET CONGRES VAN WENEN 1. WAT VOORAFGING...1 2. HET CONGRES VAN WENEN...2 2.1. BESLISSINGEN...3 2.2. GEVOLGEN...6 2.3. BELANG VAN HET CONGRES VAN WENEN...7 3.1. Het Congres van Wenen en de restauratie Het

Nadere informatie

ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2009 tot en met 2013

ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2009 tot en met 2013 Ministerie van Veiligheid en Justitie ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 29 tot en met 213 Maart 214 Overzicht van het aantal verstrekte beginseltoestemmingen

Nadere informatie

De Duurzaamheid van de Euro

De Duurzaamheid van de Euro Sustainable Finance Lab : De Duurzaamheid van de Euro #susfinlab www.sustinablefinancelab.nl De euro is niet houdbaar Arjo Klamer Munten komen en gaan Gevallen munten Papiermark (Duitsland) 1914-1924 Hyperinflatie

Nadere informatie

ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2008 tot en met 2012

ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2008 tot en met 2012 Ministerie van Veiligheid en Justitie ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 28 tot en met 212 Maart 213 Overzicht van het aantal verstrekte beginseltoestemmingen

Nadere informatie

Voorwoord 9. Inleiding 11

Voorwoord 9. Inleiding 11 inhoud Voorwoord 9 Inleiding 11 deel 1 theorie en geschiedenis 15 1. Een omstreden begrip 1.1 Inleiding 17 1.2 Het probleem van de definitie 18 1.3 Kenmerken van de representatieve democratie 20 1.4 Dilemma

Nadere informatie

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015

Care IS klantbijeenkomst. Hotel Van der Valk oktober 2015 Care IS klantbijeenkomst Hotel Van der Valk oktober 2015 Welkom Wij heten u van harte welkom in Van der Valk Hotel 2 Programma 19.00 uur Ontvangst 19.30 uur Opening 19.40 uur Chinese groeivertraging 20.00

Nadere informatie

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00.

Tijdvak II. november 2013 8: 30-10:00. SCHOOLONDERZOEK Tijdvak II GESCHIEDENIS november 2013 8: 30-10:00. Dit onderzoek bestaat uit vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad.

Nadere informatie

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West?

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Ria Laenen (Faculteit Sociale Wetenschappen, KU Leuven) Seniorenuniversiteit Hasselt, 5.10.2015 Overzicht Het conflict in Oekraïne: van de

Nadere informatie

Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium. FiDiB, Vught, 17 september 2012

Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium. FiDiB, Vught, 17 september 2012 Financiële repressie: twee sleutelwoorden voor elke financieel intermediair in dit decennium FiDiB, Vught, 17 september 2012 Agenda Waar hebben we mee te maken? Structurele gevolgen deze crisis Financiële

Nadere informatie

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld

Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld Naam KIDS FOR WARCHILD Oorlog en vrede in de wereld In meer dan dertig landen in de wereld is er oorlog. Wereldwijd zijn er dus miljoenen kinderen die een oorlog meemaken. Vraag 1. Kun je drie landen noemen

Nadere informatie

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen Koude Oorlog Amerikaanse buitenlandse politiek communisme rivaliteiten tussen de Sovjet-Unie en China nationalistische bewegingen dekolonisatie Twee grote processen Koude oorlog Nationalisme en dekolonisatie

Nadere informatie

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit.

8*. Na de dood van Karel de Grote werd de eerste grondslag gelegd voor Grenzen in Europa. Leg uit. Gebruik bron 1 en 2 In 1897 werd in de venen bij Yde het lijk van een ongeveer zestienjarig meisje gevonden. Deze vondst gaf aanleiding tot twee voorlopige conclusies over de leefwijze van het volk waartoe

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT

PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT PERSONEELSVERGADERING ACOD UNIVERSITEIT GENT De maatregelen in deze presentatie zijn gebaseerd op de informatie zoals ze beschikbaar was op 25 NOVEMBER 2014 Vooraf: wat is ACOD? ABVV Socialistische vakbond

Nadere informatie

ADOPTIE Trends en analyse

ADOPTIE Trends en analyse Ministerie van Veiligheid en Justitie ADOPTIE Trends en analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 21 tot en met 214 Februari 215 Overzicht van het aantal verstrekte beginseltoestemmingen

Nadere informatie

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011

Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 13 oktober 2011 Hoe (slecht) gaat het met de conjunctuur? Edwin De Boeck Fedustria 3 oktober Grote Recessie was geen Grote Depressie Wereldhandel Aandelenmarkt 9 8 7 8 VS - S&P-5 vergelijking met crash 99 Wereld industriële

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015

Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Schoolonderzoek II Geschiedenis Staat en Natie Tijdvak I 2014-2015 Dit schoolexamen bestaat uit 33 vragen. In totaal kun je hiervoor 54 punten halen. Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd

Nadere informatie

De Politieke Ledenraad van de PvdA op 14 november 2015 bijeen te Amersfoort,

De Politieke Ledenraad van de PvdA op 14 november 2015 bijeen te Amersfoort, Korten op EU subsidies Solidariteit éen van de belangrijkste principes is in de sociaaldemocratie, In Europa grote verdeeldheid heerst aangaande het opvangen en herverdelen van vluchtelingen; Enkele landen

Nadere informatie

Energiemarktanalyse voor Groenten & Fruit door Powerhouse. Olie

Energiemarktanalyse voor Groenten & Fruit door Powerhouse. Olie Energiemarktanalyse voor Groenten & Fruit door Powerhouse Olie 12 Olie (volgende maand) 11 Prijs/vat 1 9 8 96,92 76,21 7 Brent (Dollar) Brent (EUR) Afgelopen week We zagen de afgelopen ween een lichte

Nadere informatie

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt.

Als bij een vraag een verklaring of uitleg gevraagd wordt, worden aan het antwoord geen punten toegekend als deze verklaring of uitleg ontbreekt. Examen VWO 2009 tijdvak 1 woensdag 20 mei 9.00-12.00 uur geschiedenis Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 77 punten te behalen. Voor elk vraagnummer

Nadere informatie

De Arabische lente. De Jasmijnrevolutie. Zelfverbranding. Hugo Vanderstraeten. De actie van de jongeman zorgde voor

De Arabische lente. De Jasmijnrevolutie. Zelfverbranding. Hugo Vanderstraeten. De actie van de jongeman zorgde voor Hugo Vanderstraeten Zelfverbranding De Jasmijnrevolutie De actie van de jongeman zorgde voor een golf van protest. In Bouazizi s woonplaats werden betogingen gehouden die zich over het hele land uitbreidden.

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

TREVI VASTGOEDINDEX OP 30/06/2012: Voorspellers kunnen zich vergissen. Cijfers liegen nooit.

TREVI VASTGOEDINDEX OP 30/06/2012: Voorspellers kunnen zich vergissen. Cijfers liegen nooit. PERSBERICHT 09 juli 2012 TREVI Group J. Hazardstraat 35 1180 Brussel Tel. +32 2 343 22 40 / Fax +32 2 343 67 02 TREVI VASTGOEDINDEX OP 30/06/2012: Voorspellers kunnen zich vergissen. Cijfers liegen nooit.

Nadere informatie

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group

Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven. Koen De Leus Senior Economist KBC Group Euroschuldencrisis en beleggingsalternatieven Koen De Leus Senior Economist KBC Group Agenda Constructiefouten EMU en oplossingen Beleggingsalternatieven Obligaties Aandelen Vastgoed 2 19 oktober 2012

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2011 tot en met 2015

ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 2011 tot en met 2015 Ministerie van Veiligheid en Justitie ADOPTIE Trends en Analyse Statistisch overzicht interlandelijke adoptie over de jaren 211 tot en met 215 Februari 216 Overzicht van het aantal verleende beginseltoestemmingen

Nadere informatie

Zullen robots een einde maken aan het kapitalisme?

Zullen robots een einde maken aan het kapitalisme? marxisme vandaag #10 oktober 2015 21 Zullen robots een einde maken aan het kapitalisme? Interview met Peter Taaffe door Shahar Ben-Horin Een recent onderzoek van het bedrijf Grant Thornton in 36 landen

Nadere informatie

De Franse keizer Napoleon voerde rond 1800 veel oorlogen in Europa. Hij veroverde verschillende gebieden, zoals Nederland en België. Maar Napoleon leed in 1813 een zware nederlaag in Duitsland. Hij trok

Nadere informatie

De tijd van: Wereldoorlogen

De tijd van: Wereldoorlogen De tijd van: Wereldoorlogen WoI Interbellum WoII Wereldoorlog I Casus Belli (Latijn, de oorzaak van de oorlog) Wereldoorlog I Tweefronten oorlog: Oostfront/Westfront Tannenberg 1914: Bewegingsoorlog: Verdun

Nadere informatie

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË

Standaard Eurobarometer 80. DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Standaard Eurobarometer 80 DE PUBLIEKE OPINIE IN DE EUROPESE UNIE Najaar 2013 NATIONAAL RAPPORT BELGIË Opiniepeiling besteld en gecoördineerd door de Europese Commissie, Directoraat-generaal Communicatie.

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS

SCHOOLONDERZOEK GESCHIEDENIS SCHOOLONDERZOEK Tijdvak I GESCHIEDENIS Dit onderzoek bestaat uit 40 vragen. Bij dit onderzoek behoort een antwoordblad. Beantwoord de antwoorden uitsluitend op het antwoordblad. Meerkeuze antwoorden worden

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid

Oorlog en vrede. Pleidooi voor actief vredesbeleid Oorlog en vrede Pleidooi voor actief vredesbeleid Vrede is belangrijk, daar zal wel iedereen het mee eens zijn. Zonder vrede zeker minimaal gedefinieerd als de afwezigheid van oorlog is samenleven onmogelijk.

Nadere informatie

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan

Indelen 1. Voor in het schrift komen de aantekeningen te staan en ook de uitwerkingen 2. Achterin het schrift komen de opdrachten te staan Antwoordkernen bij Eureka 3M, Amersfoort 2014-2015 Antwoordkernen zijn vrijwel nooit volledige zinnen. Antwoordkernen geven alleen aan, wat er beslist in het antwoord moet staan. De bedoeling is, dat je

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research

Toerisme in perspectief. NBTC Holland Marketing Afdeling Research Toerisme in perspectief NBTC Holland Marketing Afdeling Research Inleiding In dit rapport wordt op hoofdlijnen een beeld geschetst van trends en ontwikkelingen in het (internationaal) toerisme en de factoren

Nadere informatie