MarketUpdate.nl Weekend Editie 50. De MarketUpdate Weekend Editie is een uitgave van BullionMedia.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MarketUpdate.nl Weekend Editie 50. De MarketUpdate Weekend Editie is een uitgave van BullionMedia."

Transcriptie

1 MarketUpdate.nl Weekend Editie 50. De MarketUpdate Weekend Editie is een uitgave van BullionMedia. Inhoudsopgave Columns Economie Schuldherstructurering werkt: Luigi Zingales' Plan B! In gesprek met Mike Maloney Amerikaanse studenten diep in de schulden, maar zonder goedbetaalde baan India drukt steeds meer bankbiljetten met hogere waarde Goud en zilver onder sterke verkoopdruk, wat is er aan de hand? 'Obama zal geen veto gebruiken tegen NDAA' Crisis in beeld grafiek (16/12/2011) Irak oorlog kost Amerikaanse belastingbetaler $4 biljoen Kredietcrisis Vergelijkend warenonderzoek: de verhoren van de commissie De Wit & de congresverhoren in Amerika Nederlandse staat krijgt rente op kortlopende staatsobligaties Paul Farrell: Amerika's slechtste decennium ooit Valutacrisis Federal Reserve handhaaft lage rente en blijft obligatiemarkt ondersteunen Rusland bouwt positie in Amerikaanse staatsobligaties verder af Financiële markten Banken Italië en Spanje staan garant voor één derde noodfonds Europese banken nog niet voorbereid op financiële storm Griekse spaartegoeden nemen met 6,8 miljard af Grondstoffen Strategy Metals Bulletin (54)

2 Goud en zilvermarkt Correcties op de goud- en zilverprijzen in perspectief geplaatst Eric Sprott roept zilvermijnen op om zelf zilver aan te houden als cash Columns Schuldherstructurering werkt: Luigi Zingales' Plan B! Door: Jaco Schipper Een absolute MUST READ voor iedereen die denkt dat er géén oplossingen bestaan voor de financiële problemen bij banken en die op de woningmarkt. Prof. Luigi Zingales schreef in 2008 zijn Plan B. Anno 2011 zou zijn plan de rode draad moeten zijn voor de wijze waarop Nederland de crisis gaat bezweren. Voordat u aan de vertaling begint, wil ik allereerst benadrukken dat alle credits voor Luigi Zingales zijn. Deze professor Ondernemerschap en Financiën aan de University of Chicago Booth School of Business voelde het in 2008 als zijn plicht om met een alternatief plan te komen voor de compleet ridicule reddingsoperaties van Wall Street onder leiding en dwang van toenmalig Amerikaans minister van Financiën, Hank Paulson. Deze vertaling is gemaakt om te laten zien dat er simpele en doeltreffende oplossingen bestaan voor de ontstane financiële problemen. De elegantie en de eenvoud van Zingales' Plan B om de problemen op de (Amerikaanse) woningmarkt en de bijbehorende bancaire problemen aan te pakken en op te lossen, tonen aan dat - zonder dat er belastinggeld aan te pas komt - goedkope en effectieve oplossingen bestaan voor de huidige crisis. In Amerika is het inmiddels te laat; in Nederland nog niet! Zijn "Plan B" heeft mij in 2008 ertoe bewogen om snel een bewerking los te laten op de Nederlandse situatie in verband met de hypotheekrenteaftrek en die onder de aandacht te brengen bij het ministerie van Financiën. De plicht waar Zingales in zijn slotoverweging aan refereert, is er één die ik dus volledig deel. Hij en andere economen weten dat het anders kan en anders moet zodat we uit deze ellendige situatie kunnen komen. Schuldherstructurering is de enige uitweg in een met schulden overladen economie. Echter, dit is slechts één onderdeel van een pakket maatregelen die ik nodig acht. Er is nog veel meer nodig. Het centrale idee dat hiij zeer eenvoudig uiteenzet, is waar het bij het hele scala aan maatregelen die noodzakelijk zijn, om draait. Helaas geldt er dat er in Amerika niet is geluisterd naar het advies van Luigi Zingales en zijn collega's. Tot op de dag van vandaag vind ik het onbegrijpelijk en onbestaanbaar dat de Amerikaanse autoriteiten zijn door gegaan op de oude voet, of we het nu hebben over het beleid onder president George W. Bush of Barack Obama. Het is eigenlijk een regelrechte schande! Zingales' Plan B is een subliem voorbeeld van een op vrije marktwerking gebaseerde aanpak van deze monetaire en financiële systeemcrisis. Het is tevens een wijze van aanpak die in Nederland bittere noodzaak zal zijn indien wij in dit land de problemen willen oplossen en de democratische rechtsorde willen behouden. Dat laatste heeft met name betrekking op hypotheeksecuritisaties. Bij een aantal passages in de tekst heb ik (daaronder) enkele opmerkingen ter toelichting geplaatst. Tevens staan tussen [..] kleine opmerkingen, vrije vertalingen of toevoegingen ten behoeve van goedlopende zinnen. De woorden tussen (..) zijn afkomstig uit het origineel. De uitgebreide opmerkingen gaan in op onderliggende problemen die later

3 (dus na 12 oktober 2011) in het publieke domein aan het daglicht zijn gekomen, waaronder die van hypotheeksecuritisaties. Tevens heb ik bij één opmerking op juridische verschillen met Nederland gewezen. Als zeer belangrijke kanttekening wil ik u uitdrukkelijk meegeven dat dergelijke rommelhypotheken - of om in vakjargon te blijven: "hypotheeksecuritisaties" - ook in Nederland zijn gemaakt. De orde van omvang van deze Nederlandse hypotheekpakketten bevindt zich zo rond de 250 miljard op een totaal van 644 miljard aan uitstaande hypotheekschuld (cijfers 2011; zie DNB). Dit enorme bedrag doet mij het ergste vrezen, te meer onderinvestering in de woningmarkt met negatief eigen vermogen voor hypotheekgevers (schuldenaren) onmogelijk is op te lossen zonder een vorm van schuldherstructurering. Anders gezegd, een kleine sneeuwbal boven aan de berg kan - indien onaangepakt - resulteren in een allesverwoestende lawine zoals die reeds in de Verenigde Staten heeft plaatsgevonden. Daarbij is het voor Nederland zaak om te voorkomen dat er ook hier een juridische desintegratie van de Nederlandse huizenmarkt plaatsvindt. Dit moet ten koste van veel worden voorkomen. Mijn stellingname in deze is dat een preventief plan noodzaak is. Het belang van de centrale gedachte van Zingales' Plan B moet mijn inziens het uitgangspunt vormen voor het kabinetsbeleid om de crisis op de Nederlandse woningmarkt en de problemen in Nederlandse bancaire sector te lijf te gaan. Aan struisvogelpolitiek, of beter gezegd: kamikaze-beleid, heeft de Nederlandse burger helemaal niets. Hoe langer we wachten, des te groter de problemen zullen worden. Nu in Nederland opnieuw de discussie oplaait over de houdbaarheid van de hypotheekrenteaftrek en omdat Zingales' plan B naar mijn inzicht de enige oplossing biedt voor de huidige problemen zie ik de vertaling van zijn "Plan B" als mijn morele plicht als "econoom". Ten overvloede, alle credits voor de onderstaande tekst zijn voor professor Luigi Zingales!! "Plan B" Door Luigi Zingales, Robert C. McCormack Professor of Entrepreneurship and Finance and the David G. Booth Faculty Fellow, 12 oktober 2008 Nadat een pistool tegen het hoofd van het Amerikaanse congres was gezet - dreigend met een financiële ineenstorting wanneer zijn plan niet werd goedgekeurd - is minister van Financiën Hank Paulson eindelijk aangekomen bij de enige logische conclusie: zijn plan zal niet werken. Wanhopig op zoek naar een Plan B, is Paulson langzamerhand aan het warm lopen voor de suggestie van een groot aantal economen: injecteer een zekere hoeveelheid kapitaal in het bancaire systeem. Helaas, het is te weinig en te laat. De vertrouwenscrisis die momenteel het financiële systeem raakt, is zó ernstig dat alleen een enorme kapitaalinjectie [met eigen vermogen] de markten gerust kunnen stellen [en die hen overtuigen] dat de grote banken niet zullen omvallen, [en die zorgen dat] er opnieuw vertrouwen ontstaat zodat banken aan elkaar [geld] uit lenen. De fragmentarische aanpak van $100 miljard vandaag, $100 miljard morgen zoals gebruikt werd bij AIG zal niet werken. Het eet alleen het geld op, zonder dat het gewenste effect bereikt wordt - en zonder dat dit de markt gerust stelt dat het ergste voorbij is. Eenvoudig gezegd, niets minder dan een 5% verhoging van het eigen vermogen van het bancaire stelsel zal de truc doen. We hebben het over $600 miljard. Helaas, zelfs als de [Amerikaanse] overheid bereid is om geld van deze orde van omvang uit te geven, zijn er drie problemen. Ten eerste, om het noodzakelijke vertrouwen te herstellen, moet een kapitaalinjectie het risico van wanbetaling op triviale niveaus van financiële instellingen verminderen. Dit impliceert dat de huidige uitstaande schulden (ruwweg twee biljoen [dollar] als we alleen de langlopende obligaties tellen) getransformeerd moeten worden in veilige schulden. Een groot deel van het geïnjecteerde kapitaal zal niet nieuwe leningen genereren, maar zal als een verzekering werken voor de bestaande houders van [bancaire] schulden. Hoeveel? Dat kunnen we schatten door te kijken naar credit default swaps [vrij vertaald: kredietverzekeringen] die ons inzicht geven in de kosten voor het verzekeren van schulden tegen wanbetaling. Met de prijzen van gisteren [dus: 11 oktober 2008], zouden de kosten van het verzekeren van de

4 twee biljoen van uitstaande langlopende obligaties meer dan $300 miljard zijn. Als gevolg hiervan zal de helft van het kapitaal dat de regering zal investeren in banken niet gaan naar nieuwe leningen, maar naar het redden van Wall Street beleggers. Ten tweede, lost een kapitaalinjectie niet de kern van het probleem op die voortvloeit uit de woningmarkt. Wanneer huiseigenaren bij hun huizen kunnen blijven weglopen en failleren, dan zal de banken-sector blijven bloeden en extra kapitaalinjecties nodig gaan hebben. Nog belangrijker is dat het reddingsplan bij uitstek en de vijandigheid die het veroorzaakt, steeds meer huiseigenaren die in een huis bezitten [waarop zij] een negatief eigen vermogen hebben ertoe zal bewegen om weg te lopen*. Velen van hen zullen denken: "Waarom moet ik volgens de regels spelen wanneer Wall Street dat niet doet?" * Opmerking 1: Een wezenlijk verschil tussen het Amerikaans rechtstelsel (in de meeste staten) en de wet in Nederland, is dat Amerikanen door middel van het inleveren van de sleutel van hun huis bij de bank, hun hypotheekschuld bij de desbetreffende bank kunnen beëindigen. In Nederland kan dit niet. In Nederland wordt de schuld hoe dan ook verhaald. De hypotheek rust daarmee dus niet alleen op de woning, die heeft ook betrekking op ander eigen vermogen alsook toekomstig inkomen - ook al is dit in Nederland wettelijk met minimale eisen ten aanzien van het levensonderhoud geregeld. Dit leidt ons tot het derde en belangrijkste probleem. Als we Wall Street van een bailout voorzien, waarom zouden we niet Detroit (waarschijnlijk nog eens $150 miljard) en Main Street redden? In feite heeft senator McCain [toen Republikeins presidentskandidaat] al gesproken over het kopen van de in gebreke gebleven hypotheken om mensen in hun huizen te houden. Zelfs als we ons beperken tot de subprime-hypotheken, dan hebben we het over $1.300 miljard. Waar stoppen we? We hebben een andere oplossing nodig: een plan B. Een plan dat het geld dat de regering gebruikt voor het redden van Wall Street en Main Street om [zodoende] onze kostbare dollars te besparen voor een stimuleringspakket, die van essentieel belang zal zijn om de economie [nieuw leven in te blazen]. Het redden van "Main Street" Stel dat u een huis in Californië heeft gekocht in U betaalde $ met slechts 5% eigen vermogen. Helaas is tijdens de laatste twee jaar de waarde van uw huis gedaald met 30%; dus u heeft nu een hypotheek ter waarde van $ en een huis dat $ waard is. Zelfs als u uw maandelijkse betaling kunt betalen(en dat kan u waarschijnlijk niet), waarom zou u dan de moeite doen om de hypotheek te betalen terwijl wanneer u weg loopt, u dollar bespaart, meer dan de meeste mensen kunnen sparen in een mensenleven? Echter, wanneer de huiseigenaar wegloopt dan zal de hypotheekhouder [lees: de bank] geen $ kunnen terugverdienen. De procedure voor "foreclosure" [lees: executieverkoop] duurt enige tijd, gedurende het huis niet goed onderhouden wordt en verder in waarde daalt. De herstelratio in standaard hypothecaire faillissementen (die niet zal gaan plaatsvinden temidden van de ergste crisis sinds de Grote Depressie) is 50 cent op elke dollar van de hypotheek. Ik ben gul bij de schatting dat onder de huidige omstandigheden er misschien 50 cent voor elke dollar van de geschatte waarde van het huis terugkomt; momenteel is dat slechts 37 cent voor elke dollar van de hypotheek, en dat voor een [typisch] huis dat getaxeerd wordt op $ dit overeen komt met slechts $ dollar voor de hypotheeknemer [dus: de bank]. Met andere woorden, executieverkopen zijn zowel een kostbare zaak voor de geldlener als voor de schuldenaar. De hypotheekhouder krijgt slechts de helft van wat de huiseigenaren verliest als gevolg van wat wij economen onderinvestering noemen: het onvermogen om het huis te behouden. Vroeger, toen hypotheken [nog] werden verleend door uw lokale bank was er een eenvoudige oplossing voor dit enorme [probleem van] inefficiëntie. De bank schelde een deel van uw hypotheek kwijt; laten we 30% zeggen. Hierdoor ontstaat een klein positief eigen vermogen - een [financiële] prikkel - voor u om in uw huis te blijven. Omdat u in de woning verblijft en die onderhoudt, krijgt de bank een nieuwe schuld van $ terug, die de $ ver overschrijdt die het zou krijgen bij een executie-verkoop.

5 Helaas is deze win-win oplossing heden ten dage niet mogelijk. Uw hypotheek is verkocht en herverpakt in een [zogenaamd] "pool of asset-backed securities" [vrij vertaald: bundels van met-bezittingen-gedekte-beleggingspapieren] en verkocht in [verschillende] tranches [lees: financiële plakjes hypotheekclaims] met verschillende prioriteiten**. Er is onenigheid over wie het recht heeft om opnieuw te onderhandelen en heronderhandeling zou kunnen vereisen de instemming van ten minste 60% van de schuldhouders, die zijn verspreid over de hele wereld***. Dit gaat niet gebeuren. Bovendien, in tegenstelling tot uw lokale bank, kunnen houders van schuldpapier op afstand niet zeggen of u een goede kredietnemer bent die pech heeft gehad of iemand die gewoon probeert om te profiteren van de kredietgever. Bij twijfel, willen zij u niet een deel van de schuld kwijtschelden uit angst dat zelfs huiseigenaren die makkelijk hun hypotheek kunnen betalen [ook] zullen vragen om kwijtschelding. ** Opmerking 2: Met prioriteiten verwijst Zingales naar de trapsgewijze veiligheid van de afzonderlijke tranches van hypotheeksecuritisaties. Die hebben elk vanwege de verschillen in kredietrisico een eigen kredietwaardigheidsstempeltje en daardoor een verschillende waarde. Deze papieren werden op secundaire markten verhandeld, en werden zelfs in synthetische vorm verhandeld: CDO squared. Die markt is sinds 2008 overleden. De beleggingen bestaan daarentegen nog en staan bij financiële partijen in de boeken. *** Opmerking 3: Wat Zingales overigens in 2008 naar aller waarschijnlijk nog niet wist, (of wel wist maar waaraan hij geen enkele ruchtbaarheid wilde of durven geven) is dat er op systeemschaal is gefraudeerd met hypotheekaktes en eigendomspapieren. We hebben hierover al geruime tijd en met enige regelmatigheid over geschreven, maar een korte samenvatting is wellicht op zijn plaats. De hypotheekpapieren moesten systematisch worden vervalst omdat er vooraf op geen enkele wijze is vast te stellen welke hypotheek in gebreke blijft en dus stuk gaat, en welke niet. Die kapotte hypotheek behoort een specifieke tranche van een hypotheeksecuritisatie toe. De vraag is: welke? De veiligste of de minst veilige? Die toewijzing heeft dus achteraf plaatsgevonden. Dit proces verloopt in Amerika via het door banken opgerichte digitale hypotheekregister MERS. Via MERS (Mortgage Electronic Registration System) werd het wettelijke en lokale eigendomsregister door de banken op eigen houtje omzeilt. Hierdoor ontdoken banken niet alleen lokale belastingen, maar erger, zij hebben de zogenaamde "chain of title" (vrij vertaald: de consistente in de opeenvolging van de eigendomstitels) juridisch onklaar gemaakt. Anders gezegd, banken kunnen in Amerika niet bewijzen dat zij de rechtmatige hypotheeknemer zijn omdat de documenten nooit adequaat zijn bijgehouden. Hierdoor kunnen zij niet op rechtmatige wijze de eigendomsakte van de hypotheekgever (de huiseigenaar) opeisen. Althans, dat kunnen claimanten (lees: banken) alleen als zij de papieren achteraf vervalsen. Dit schandaal kwam aan het licht en bekend te staan onder de noemer "robo-signing": inhuurkrachten voorzagen voor zo'n $10 per uur, honderden zo niet duizenden hypotheekcontrachten van een valse handtekening. Veel zogenaamde "robo-signers" heette bijvoorbeeld Linda Green, wie zij ook moge zijn (google die naam maar eens..). Kort gezegd komt de rol van MERS en de wijze waarop Amerikaanse banken de papieren adminisreerde erop neer dat MERS de digitale tafel is waarop Dr. Frankenstein tijdens de huizenboom de rommelhypotheken heeft gefabriceerd - en nadat de huizenmarkt was ingestort - MERS de digitale tafel werd waarop Dr. Frankenstein de hypotheekpapieren toe wees aan banken, die nadien via onderaannemers de papieren vervalsten. Dat zorgt ervoor dat de gehele Amerikaanse woningmarkt in juridisch drijfzand terecht is gekomen. Immers, wat gebeurt er als blijkt dat een uit een executieverkoop gekocht huis, verkregen is door fraude? Strikt juridisch gezien, is er dan sprake van heling. Dat betekent dat het huis aan de oorspronkelijke eigenaar terug gegeven moet worden op het moment dat dit wordt aangetoond. Koopt u in zo'n markt een huis? Zullen pensioenfondsen ooit nog een bundel Amerikaanse hypotheken kopen? De enige conclusie die nu al gesteld kan worden is dat de Amerikaanse woningmarkt door het ontstaan van deze juridische nachtmerrie de komende decennia verboden terrein zijn voor buitenlandse beleggers. Men weet domweg niet waarin men belegt.

6 Hier is waar de overheid met ingrijpen kan helpen. In plaats dat zij geld naar één van beide kanten pompt [dus: of naar banken of naar huiseigenaren], moet de overheid zorgen voor een gestandaardiseerde wijze voor het heronderhandelen van hypotheken. Eén die zowel snel werkt als eerlijk is. Hier is mijn voorstel. Het [Amerikaanse] congres moet een wet aannemen die een heronderhandelde oversluiting van een hypotheek als optie beschikbaar stelt voor alle huiseigenaren die in een postcode[-gebied] wonen waar de huizenprijzen met meer dan 20% zijn gedaald sinds de tijd dat zij hun woning kochten. Waarom? Omdat er geen reden is om inwoners van Charlotte, North Carolina te matsen; daar zijn de huizenprijzen in de afgelopen twee jaar met 4% gestegen. Hoe implementeren we dit? Dankzij twee briljante economen, Chip Case en Robert Shiller, hebben we betrouwbare meetinstrumenten van prijswijzigingen van huizen op de postcode-niveau. Dus, op basis van deze onroerend goed-index kan de optie tot heronderhandelen van de hypotheek gelicht worden, en kan de nominale waarde van de hypotheek (en de bijbehorende rente) verlaagd worden met hetzelfde percentage als waarmee huizenprijzen zijn gedaald sinds de huiseigenaar dat huis heeft gekocht (of opnieuw heeft geherfinancierd). Exact zoals in mijn hypothetische voorbeeld hierboven. In ruil zal echter de hypotheekhouder een deel van het eigen vermogen van de woning krijgen op het moment dat het wordt huis verkocht wordt. Tot die tijd zullen de huiseigenaren zich gedragen alsof zij voor 100% van het huis eigenaar zijn. Pas op het moment van de verkoop zal 50% van het verschil tussen de verkoopprijs en de nieuwe [en lagere] waarde van de hypotheek worden terugbetaald aan de hypotheekhouder. Het lijkt misschien een vreemd contract, maar Stanford University heeft met succes een soortgelijke regeling getroffen voor haar faculteit: de universiteit financierde een deel van de aanschaf van het huis in ruil voor een fractie van de overwaarde vanaf het moment van vertrekking [van de lening]. De reden voor het delen van de voordelen is tweeledig. Aan de ene kant, maakt het de heronderhandeling minder aantrekkelijk voor de huiseigenaren, waardoor het onaantrekkelijk is voor diegene die het niet nodig heeft. Bijvoorbeeld, huiseigenaren met een zeer groot eigen vermogen in hun huis (die geen behoefte hebben voor een herstructurering omdat ze niet failliet dreigen te gaan) zullen het erg duur vinden om deze optie te gebruiken, omdat zij tenminste 50% van hun eigen vermogen moeten opgeven. Ten tweede vermindert dit de kosten van heronderhandeling voor de kredietinstellingen, omdat [op deze wijze] de problemen in het financiële systeem [worden] geminimaliseerd. Aangezien de optie om opnieuw te onderhandelen via de American Housing Rescue & Foreclosure Prevention Act niet stimulus genoeg blijkt te zijn, zal deze heronderhandeling opgelegd moeten worden aan geldschieters, en zal die slechts als een optie aan huiseigenaren gegeven worden. Zijn moeten hun voornemen dan wel in een relatief korte periode aankondigen. Het grote voordeel van dit programma is dat het erin voorziet dat hulp aan noodlijdende huiseigenaren gegeven wordt zonder kosten voor de federale overheid en tegen zo minimaal mogelijke kosten voor de hypotheekhouders. Het andere grote voordeel is dat het de defaults op hypotheken zal stoppen, waardoor de stortvloed aan huizen die op de markt komen en waardoor een neerwaartse druk op de vastgoedprijzen ontstaat geëlimineerd kan worden. Door de vastgoedmarkt te stabiliseren, kan dit plan helpen te voorkomen dat een verdere verslechtering van de balans van financiële instellingen plaatsvindt. Maar het zal geen oplossing bieden voor het probleem van de ernstige onderkapitalisatie van deze instellingen waarmee zij op dit moment worden geconfronteerd. Daarvoor hebben wij het tweede deel van dit plan nodig. Het redden van Wall Street Het plan voor Wall Street volgt dezelfde belangrijkste gedachte: het faciliteren van een efficiënt heronderhandeling. Het belangrijkste verschil tussen de Main Street en Wall Street plannen is het gemak waarmee de actuele waarde van de in moeilijkheden verkerende [financiële] activa [lees: hypotheekgerelateerde beleggingen op de linkerzijde van de balans bij banken] beoordeeld kan worden. Het is relatief eenvoudig om de huidige waarde van een woning te schatten door te kijken naar de aankoopprijs en op de tussenliggende daling van de waarde (via de Case & Shiller index). Bij banken echter, is deze schatting door het gebrek aan transparantie erg moeilijk te maken****. Om te voorkomen dat deze

7 raming noodzakelijk is, die bovendien een moeilijk proces vol met potentiële belangenconflicten zal zijn, gaan we een slim mechanisme gebruiken dat twintig jaar geleden door een advocaat en econoom, Lucian Bebchuk is bedacht. **** Opmerking 4: Boekhoudkundige regels maken dat onmogelijk: mark-to-market is vervangen door mark-to-model (ook wel mark-to-fantasy) en daardoor is er nauwelijks tot geen vertrouwen in de juistheid van de boekhoudkundige waarde van hypotheken en hypotheekgerelateerde beleggingen. Zoals bij de vorige kanttekening al is gesteld: deze secundaire markt voor hypotheekbeleggingen is dood en bestaat nagenoeg niet meer. Voor zover die nog bestaat, wordt die door banken vormgegeven en wel via onderlinge twijfelachtige transacties zodat zij elkaar helpen aan een kunstmatige waarde. De kerngedachte is dat het [Amerikaanse] congres een wet moet aannemen die een voorverpakte [lees: een nieuwe gestructureerde] faillissementsvorm voorschrijft, die banken in staat stelt om hun schulden te herstructureren, en [die hen bovendien in staat stelt om] het verstrekken van leningen te hervatten. Voorverpakt betekent dat alle voorwaarden vooraf zijn gespecificeerd en die banken over nacht uit [de problemen] laat komen. Het enige dat nodig zou zijn is een handtekening van een federale rechter. In de private sector zijn voorwaarden over het algemeen overeengekomen tussen de betrokken partijen. De innovatie hier zou zijn dat alle voorwaarden vooraf ingesteld worden door de overheid, waardoor het proces versneld wordt. Bedrijven die in deze speciale faillissement procedure gaan, zullen hun oude aandeelhouders weggevaagd zien worden [dat betekent dus dat er een streep door het vermogen van aandeelhouders wordt gezet] en hun bestaande schulden (commercial paper en obligaties) worden omgezet in eigen vermogen. Dit zou onmiddellijk banken solide maken doordat zij een grote buffer eigen vermogen krijgen. Zoals het er nu uitziet, hebben banken zoveel geld verloren in rommelhypotheken dat die de waarde van hun eigen vermogen bijna tot nul is getuimeld. Met andere woorden, ze zijn zo goed als failliet. Door van alle banken de schuld in eigen vermogen om te zetten, zal dit speciale Chapter 11 [dat is de naam van de wet t.a.v. faillissementen; zie: wiki] banken solvabel maken en in staat stellen om opnieuw te lenen aan hun klanten. Zeker is dat sommige van de huidige aandeelhouders het niet eens zullen zijn dat hun bank insolvabel is en zullen zich onteigend voelen door een procedure die hun belegging tot nul reduceert. Dit is waar het Bebchuk-mechanisme handig is. Na de indiening van dit speciale faillissementsregime, geven we deze aandeelhouders een week de tijd om de crediteuren van de bank uit te kopen door hen de nominale waarde van de schuld te betalen. Iedere aandeelhouder kan [dus] individueel beslissen. Als hij denkt dat het bedrijf solvabel is, betaalt hij zijn deel van de schuld [dus naar rato van zijn aandeel ten opzichte van de schuld] en herwint zijn deel van het eigen vermogen. En anders, laat hij het voor wat het is. Mijn plan zou individuele spaarders vrijstellen die federaal worden gewaarborgd [lees: gegarandeerd via het Am. depositogarantiestelsel FDIC]. Ik zou ook credit default swaps en repo-contracten vrijstellen om mogelijke rimpel effect te vermijden door het systeem (wat is gebeurd door Lehman Brothers niet door middel van een soortgelijke procedure te ontbinden). Het zou volstaan door [in de wet] te schrijven dat dit speciale faillissementsregime voor banken niet wordt beschouwd als een "default" (lees: failleren op schuld) voor zover het deze contracten betreft. Hoe zou de overheid deze insolvabele banken (en alleen die) op vrijwillige basis kunnen verleiden om dit speciale faillissementsregime te volgen? Een manier is om gebruik te maken van de kracht korte termijn schulden. Door de kort lopende schulden te betrekken in deze herstructurering, zal dit speciale faillissementsregime angst veroorzaken onder de houders van kort lopende schulden. Indien zij denken dat de instelling wel eens insolvabel kan zijn, dan zullen zij hun geld zo snel mogelijk terugtrekken uit angst om betrokken te raken bij deze schuldherstructurering. Op die manier zullen zij een liquiditeitscrisis genereren die deze instellingen dwingt tot dit speciale faillissement. Een alternatief mechanisme is dat de Fed de toegang tot liquiditeit limiteert. Zowel banken als investeringsbanken kunnen momenteel bij het noodloket van de Federal Reserve geld lenen; dat betekent dat zij door middel van het plaatsen van onderpanden, geld kunnen lenen tegen een redelijke rente. Onder mijn plan zouden de komende twee jaar alleen banken die dit speciale faillissementsregime zijn ondergaan toegang krijgen tot het noodloket. Op deze

8 manier hoeven solide financiële instellingen die geen behoefte hebben aan liquiditeit niet gedwongen te worden om door middel van deze herstructurering dit faillissementsmechanisme te ondergaan, terwijl die [banken die] insolvabel zijn met haast deze mogelijkheid kiezen om een nationalisatie te vermijden. Een ander probleem zou kunnen zijn dat de instellingen die in het bezit zijn van de [bancaire] schulden - [en] die [na de herstructurering] zullen eindigen als eigenaar van de aandelen - dit vanwege regelgeving of contract niet mogen [..]. Om te voorkomen dat aandelen gedumpt worden en die een negatief effect zouden hebben op de marktprijzen, is het voldoende om een norm in te stellen die het mogelijk maakt dat deze instellingen twee jaar de tijd krijgen om te voldoen aan de gestelde eisen. Dit was vroeger de gangbare praktijk voor banken die geen aandelen konden bezitten, daartoe wel gedwongen werden om die te nemen bij een herstructurering. Het mooie van deze aanpak is drieledig. Ten eerste wordt het bankwezen geherkapitaliseerd zonder kosten voor de belastingbetaler. Ten tweede, het voorkomt dat de regering betrokken raakt bij de uiterst moeilijke zaak om de waarde van financiële activa die "onder stress" staan [zeg maar de probleem-activa] te bepalen. Als de schuld wordt omgezet in eigen vermogen, dan zal de totale waarde niet veranderen, alleen de juridische aard van de schuldvordering. Ten derde, voorkomt dit plan de mogelijkheid dat de overheid voor God gaat spelen, en gaat beslissen welke banken gered worden en mogen doorgaan en welke moeten omvallen; in plaats daarvan zal de markt deze beslissingen maken. Morgen is het te laat is De Verenigde Staten (en mogelijk de wereld) wordt geconfronteerd met de grootste financiële crisis sinds de Grote Depressie. Er is een sterk verlangen voor de overheid om in te grijpen om ons te redden, maar hoe? Tot nu toe heeft de schatkist de adviezen van Wall Street opgevolgd die er uit bestaat om publieke geld te smijten naar de problemen. Echter, de kosten zullen snel escaleren. Als we dit niet stoppen, dan zullen we een ondraaglijke schuldenlast achterlaten aan onze kinderen. De tijd is gekomen dat de minister van Financiën om te luisteren naar sommige economen. Door de oorzaken van de huidige crisis te begrijpen, kunnen we die verhelpen zonder een beroep te hoeven doen op publieke middelen. Dus, ik voel het als mijn plicht om als econoom een alternatief aan te reiken: een op de markt gebaseerde oplossing, die geen publiek geld verspilt en gebruik maakt van de kracht van de overheid door slechts het proces van herstructurering te versnellen. Het is misschien niet perfect, maar het is een concrete mogelijkheid die moet worden onderzocht voordat berust wordt in de waargenomen onvermijdelijke [noodzaak] van Paulson's voorstellen. De originele tekst kan via de persoonlijke pagina van Luigi Zingales gevonden worden, of door hier te klikken. Tot slot. Er zijn meerdere mechanisme's die schuldherstructurering mogelijk maken, en niet in de laatste plaats voor die van overheden. In de nabije toekomst zal ik daar opnieuw bij stil staan en op welke wijze Europa dat kan doen. Ik zou u bij wijze van uitzondering willen vragen om familie, vrienden en bekenden die geconfronteerd worden met een negatief eigen vermogen op hun gekochte huis te wijzen op de mogelijkheden voor schuldherstructurering. De hele simpele gedachte die hieraan ten grondslag ligt is eenvoudig: hoe meer mensen weten dat dit soort eenvoudige oplossingen mogelijk is, des te groter de druk wordt op de politiek. De druk op politiek Den Haag om eens te gaan handelen en te besluiten in het ALGEMENE is te laag. Terwijl in Den Haag men alleen oog lijkt te hebben om de onhoudbare verworvenheden van het verleden te beschermen staat wat mij betreft onze toekomst en die van toekomstige generaties op het spel. Deze kennis en inzichten vormen in die zin voor mij een morele verplichting om op te wijzen; of die politiek nu uitkomt of niet. Op MarketUpdate.nl:

9 In gesprek met Mike Maloney Door: Jaap Raijmans Afgelopen dinsdag had ik het genoegen om Mike Maloney in Los Angeles te ontmoeten. Het verslag hiervan leest u hier. Mike Maloney verwierf met zijn boek Guide to invest in gold and silver in 2007 wereldwijd erkenning dankzij zijn kritische blik op het huidige geldsysteem en zijn historisch onderzoek naar geldsystemen uit het verleden. Zijn boek is ondertussen in acht verschillende talen uitgebracht. Mike Maloney is al sinds 2005 de adviseur van Robert Kiyosaki voor zijn beleggingen in edelmetaal. Tijdens een uitgebreide lunch had ik de gelegenheid Mike Maloney enkele vragen te stellen. Ratio s Afgelopen dinsdag waren de goud- en zilverprijs al aan correcties onderhevig. Mike Maloney zag hierin een fantastisch nieuw instapmoment ontstaan. Correcties zoals afgelopen week doen zich vaker voor en voor Maloney vormt dat geen enkele reden om zijn zienswijze te veranderen. Naast de activiteiten van zijn eigen bedrijven heeft Maloney er voor gekozen zich volledig toe te leggen op beleggingen in goud en zilver. Afhankelijk van de goudzilverratio bepaalt hij hoe hij nieuwe aankopen over beide edelmetalen verdeelt. Met ratio s van boven de 1 op 50 koopt hij beduidend meer zilver dan goud. Toen eind april de ratio richting 1 op 30 ging was het vrijwel alleen goud dat werd aangekocht enkel om dat vervolgens bij hogere ratio s om te ruilen voor zilver. Mike verwacht uiteindelijk een verhouding te zien waarbij goud nog maar 10 keer duurder is dan zilver. Wealth cycles Mike Maloney is een expert op het gebied van "wealth cycles". De cyclus waarin wij ons op dit moment bevinden zal wat hem betreft één van de grootste verschuivingen in vermogen teweeg gaan brengen. Iedereen die zich daarop heeft voorbereid door fysiek goud of zilver te bezitten, zal meer vermogend uit de cyclus komen. Wat ik persoonlijk erg sterk vind aan Mike Maloney en zijn onderzoek is het zoeken naar de momenten waarop goud en zilver hun rol als veilige haven hebben gediend. Wanneer mag vermogen weer aan het werk? Wanneer je met 50 troy oz. goud (ruim anderhalve kilo) een doorsnee gezinswoning in Amerika kunt kopen, vindt Maloney vastgoed weer interessant worden. Momenteel kosten 50 troy oz. goud zo'n slordige $ terwijl een gemiddelde woning in de VS nog steeds $ kost. Met een hogere goudprijs en een lagere huizenprijs moet uiteindelijk het transitiepunt gevonden worden. Euro of Dollar? Hoewel de aandacht van de media de afgelopen weken volledig uitging naar de euro en het mogelijk uiteenvallen van de eurozone, hecht Mike hier (in onze optiek volledig terecht) niet zoveel waarde aan. Zowel de euro als de dollar zijn valuta die enkel nog gedekt worden door schulden. Dit hele systeem zal binnen nu en 10 jaar reden zijn voor een G20 top waarop besloten zal worden om over te gaan tot een "reset" van dit systeem. Maloney stelt dat geldsystemen niet veel langer bestaan dan 40 jaar en dat het huidige dollarstelsel dit jaar zijn veertigste verjaardag heeft gevierd. Alle perikelen rondom MF Global vindt Maloney op dit moment veel belangrijker dan de ontwikkelingen in de eurozone. MF Global heeft het vertrouwen in financiële instellingen wederom ernstige schade toegebracht omdat beleggers niet langer kunnen vertrouwen dat hun geld en hun posities niet geplunderd worden omdat toezichthouders en financials er een zooitje van maken. Private gelden waarvan verondersteld werd dat deze onaantastbaar zijn, blijken - als puntje bij

10 paaltje komt - niks waard. Wanneer mensen zich hiervan bewust zouden zijn, dan is een self-fulfilling prophecy nabij. Wereldvaluta Mike voorzag ons van een interessant inzicht. Nadat Nixon op 15 augustus 1971 het goudloket sloot en de enige en laatste koppeling met goud werd losgelaten, bleef de fiat-dollar de wereldreservemunt. Echter, ook al wordt die fiat-dollar in het internationale verkeer veel gebruikt, voor het grootste gedeelte van de wereldbevolking gaat dat niet op. Een dollar heeft bij de Albert Heijn geen waarde evenals de euro dat niet heeft bij Wal Mart. Maloney benadrukte dat er al duizenden jaren een valuta is die als wereldreservemunt dient en dat is goud. Praktisch ziet hij de mogelijkheden door goud digitaal verhandelbaar te maken tot op de nanogram. Een echte goldcard zogezegd. Bewustwording In het hele gesprek bleek Mike Maloney een enorme drang te hebben om zo veel mogelijk mensen tijdig te informeren over hetgeen ons te wachten staat. Van financiële en economische bewustwording is niet of nauwelijks sprake bij het grote publiek. Het verschil tussen geld en valuta is zelfs voor de meeste bankiers die hij spreekt niet duidelijk. Laat staan dat het grote publiek zich bewust is van wat een ongedekte valuta zoals de dollar betekent. Momenteel is Maloney bezig met het schrijven van maar liefst drie boeken. Ook wordt de laatste hand gelegd aan een documentaire met de werktitel The secret of money. Naar alle waarschijnlijkheid is deze documentaire in maart op de BBC te bekijken. Tot die tijd kunnen wij zijn boek Guide to investing in Gold & Silver aan een ieder aanraden. Op MarketUpdate.nl: Economie Amerikaanse studenten diep in de schulden, maar zonder goedbetaalde

11 baan Door: Frank Knopers In Amerika is er een groeiende populatie van studenten die zich diep in de schulden hebben gestoken voor hun diploma. Nu de economische crisis heeft toegeslagen zijn er in bepaalde vakgebieden nauwelijks goede banen te vinden. De torenhoge schuld hangt als een molensteen om hun nek. Bloomberg kwam onlangs met een uitgebreid artikel over dit probleem, dat eigenlijk al langer speelt dan de afgelopen jaren. Het waren echter de ineenstorting van de huizenbubbel en de diepe financiële crisis die de omvang van de problemen aan het licht hebben gebracht. Veel studenten werd voorgespiegeld dat ze betere kansen zouden hebben op de arbeidsmarkt met een bachelor of master diploma op zak en dat ze daarmee de schulden zouden kunnen afbetalen. Voor sommige studenten zal dat inderdaad het geval zijn, maar anderen komen na het behalen van een diploma niet aan de goed betaalde baan. Ze vinden uiteindelijk werk dat ver onder hun opleidingsniveau ligt en waarvoor ze het diploma niet eens nodig hadden. Studenten die zijn afgestudeerd in bepaalde 'zachte wetenschappen' zoals sociologie, psychologie, kunst en cultuur komen het moeilijkst aan een baan, maar ook opleidingen die zijn gerelateerd aan de vastgoedmarkt leveren vaak geen goedbetaald werk meer op. Het artikel van Bloomberg noemt een aantal voorbeelden van studenten die zich diep in de schulden hebben gestoken. Zo was Laura Sayer, die in 2006 haar bachelor diploma haalde met $5.000 aan schuld, begonnen aan een master opleiding om haar kansen op de arbeidsmarkt te vergroten. Het leek haar een 'veilige gok', maar nu is ze met het master diploma in handen ook $ aan schuld verder. Ze werkt als administratief medewerkster voor een non-profit organisatie, waar ze $ per jaar verdient. Voor dit werk had ze het master diploma, en de lening die ze daarvoor moest afnemen, helemaal niet nodig. Een andere voorbeeld is Gerrald Ellis, een 28-jarige jongeman die een master diploma van Fordham Law School op zak heeft. Hij nam een lening van in totaal $ om zijn studie te bekostigen, maar was na zijn afstuderen nog een jaar aan het zoeken naar werk. Dat heeft hij wel gevonden bij een klein advocatenbureau, waar hij werk doet om consumenten juridisch bij te staan. Vanwege zijn enorme schuld heeft hij weinig bewegingsruimte, want hij is van plan om deel te nemen aan een traject waar hij 25 jaar lang 15% van zijn inkomen moet afdragen om de lening terug te betalen. Na die 25 jaar wordt de mogelijk resterende schuld weggestreept, maar dan is hij in een compleet andere fase van zijn leven. Een hypotheek nemen is vrijwel onmogelijk met zo'n schuldenlast. Ook kan Ellis nog niet denken aan kinderen nemen, omdat hij daar op dit moment gewoo niet genoeg inkomsten voor heeft. ''De schuld heeft invloed op alle grote beslissingen die ik wil nemen, zoals het besluit waar ik wil ga wonen, welk werk ik kan doen'', aldus de afgestudeerde jongeman. Als we het probleem vertalen naar de grote groep studenten die zo diep in de schulden zitten wordt de omvang van het probleem duidelijk. Nieuwe wetgeving In ons land is het mogelijk om een huis voor 100 procent te lenen, maar in de VS kunnen studenten bijna hun volledige studie bij elkaar lenen. Door nieuwe wetgeving uit 2006 kunnen studenten door de overheid gegarandeerde leningen opnemen die even groot zijn als de volledige kosten van de master opleiding. Voor studenten in de bachelorfase is de leensom per jaar beperkt tot $ Het aantal studenten dat een master opleiding volgt is gestegen tot 1,7 miljoen (exclusief rechten en geneeskunde), een 33% toename sinds 2000 volgens statistieken van de Council of Graduate Schools. De studentenleningen zijn door de versoepeling van de regels en door de nieuwe instroom van studenten sinds 2000 gegroeid tot meer dan $1.000 miljard, waarmee deze schuldenpost groter is dan de totale creditcardschulden van Amerikanen. Het niveau van wanbetaling is inmiddels ook gestegen en staat volgens het ministerie van Onderwijs op

12 het hoogste niveau sinds Studenten die doorleren voor recht, geneeskunde of bedrijfskundige nemen de meeste schulden op zich. Studenten geneeskunde staan gemiddeld voor $ in het krijt, een toename van 55 procent sinds 2002 (niet gecorrigeerd voor inflatie), zo blijkt uit data van Association of American Medical Colleges. Voor private universiteiten zijn de studiekosten voor rechtenstudies van 1999 tot 2009 met 73 procent gestegen en bedragen ze nu gemiddeld $ per jaar. Ook de lesgelden voor bedrijfskunde studies zijn enorm gestegen in de VS: van het schooljaar tot steeg het lesgeld met in totaal 66% naar een niveau van gemiddeld $ per jaar, zo blijkt uit data van Association to Advance Collegiate Schools of Business. Tegenover de hoge studieschuld die studenten opnemen om hun master te halen staan weliswaar hogere inkomsten, maar die blijken slechts een gemiddelde te zijn die ook veel informatie niet zichtbaar maken. Mannen met een master diploma verdienen gemiddeld $ meer per jaar dan afgestudeerden zonder master, bij vrouwen is het verschil $ in het voordeel van de masters. De totale kosten voor het behalen van een master zijn, inclusief andere kosten die studenten maken ongeveer $ per jaar, aldus Stacy Kerr van Georgetown University. Afhankelijk van hun situatie doen ze 1 tot 5 jaar over het afstuderen, waarvoor ongeveer de helft een lening moet afsluiten. De gemiddelde leensom is dan $ per jaar. ''Studie is de schuld waard' Volgens Robert Manuel, decaan bij Georgetown s School of Continuing Studies, is de master studie de schuld wel waard. De universiteit waar hij lesgeeft biedt zes master programma's aan, waaronder sport en vastgoedmanagement. De decaan zegt een transformatieproces waar te nemen onder studenten die de master programma's volgen die elke dollar waard is. Volgens Debra Stewart, directrice van de Council of Graduate Schools in Washington, is ook overtuigd van het nut van het halen van een master titel. Ze stelt dat ''een geavanceerde opleiding de weg naar succes is in de moderne economie''. Een hoge opleiding geeft volgens haar nog altijd een hoger aanzien op de werkvloer. Volgens John Beckman van de New York University tonen de cijfers aan dat een investering in een master diploma betere carrière perspectieven en een hoger inkomen geven. Op MarketUpdate.nl: India drukt steeds meer bankbiljetten met hogere waarde Door: Frank Knopers

13 De hoge inflatie in India heeft zijn weerslag op de hoeveelheid geld die mensen in hun portemonnee hebben. De grootste coupures, die van 500 en roepie, worden in steeds grotere hoeveelheden gedrukt. Kleiner briefgeld van 20 en 50 roepie verdwijnt langzaam uit circulatie. Volgens The Times of India zijn er inmiddels meer biljetten van 500 roepie in omloop dan het gezamenlijke aantal biljetten van 20 en 50 roepie. Door de aanhoudend hoge inflatie heeft de Indiase bevolking steeds meer in de portemonnee, waardoor het kleine briefgeld steeds minder functioneel wordt in het dagelijkse betalingsverkeer. De Indiase overheid drukt, vergeleken met tien jaar geleden, nu bijna 17x zoveel bankbiljetten met een waarde van 500 roepie. Werden er tussen 2000 en 2001 nog 213 miljoen van deze biljetten gemaakt, inmiddels is dat aantal gegroeid tot miljoen stuks. De hoogste denominatie, het biljet van roepie (dat omgerekend naar de wisselkoers van vandaag 14,26 waard is), wordt nu in 9x zo grote hoeveelheid gemaakt als in Destijds was de jaarlijkse productie nog 115 miljoen biljetten, maar nu rollen er jaarlijks al 1 miljard van dergelijke 1000 roepie biljetten uit de geldpers. Sinds 2008 is de officiële inflatie in India tenminste 8% geweest, maar begin 2010 werd een veel hoger niveau van 16% bereikt. Daarmee ligt de inflatie een stuk hoger dan de voorgaande periode van 2000 tot 2006, toen de inflatie per jaar gemiddeld nog onder de 4% lag. Op TradingEconomics.com lezen we dat een hoge inflatie niet vreemd is in India, want de gemiddelde stijging van het prijspeil kwam in de periode van 1969 tot en met 2010 uit op 7,99%. Door de stijgende kosten van levensonderhoud (en door stijgende lonen), heeft de bevolking van India steeds meer geld in de portemonee (wat overigens niets zegt over de koopkracht). Het 500 roepie biljet wordt steeds meer gedrukt door de Reserve Bank of India Volgens Manoranjan Roy, activist van RTI, kiest de bevolking liever voor biljetten met een hogere waarde dan een groter aantal biljetten met kleinere waarde. Daarom zijn de 500 en roepie briefjes zo sterk in trek. Econoom Ajit Ranade bevestigt dit gegeven, want hij legt uit dat dezelfde levensstijl als twee jaar geleden nu 10 tot 20 procent meer geld vereist. Door de economische groei komt er meer geld in de handen van de grote massa, met name bij werknemers in de industrie- en dienstensector. Het extra geld leidt tot meer consumptie en vertaalt zich ook naar hogere prijzen. Bedrijven die de geldautomaten in India bijvullen herkennen de behoefte aan grotere coupures. Er wordt momenteel gemiddeld roepie per keer gepind bij de geldautomaat, terwijl de gemiddelde opname drie jaar geleden nog rond de roepie lag. ''De kosten van levensonderhoud stijgen, waardoor men meer geld nodig heeft'', aldus Mani Mamallan van het bedrijf C-H Technologies dat de geldautomaten voor de State Bank of India bijvult. Een woordvoerder van de Reserve Bank of India stelt dat de economische groei, de hoge inflatie en de lage rente op spaargeld de groeiende vraag naar meer briefgeld veroorzaken.

14 Inflatie in India van 2004 tot en met eind 2011 (geannualiseerd). Bron: TradingEconomics Op MarketUpdate.nl: Goud en zilver onder sterke verkoopdruk, wat is er aan de hand? Door: Frank Knopers Zowel goud als zilver kregen woensdag een flinke koersdaling te verwerken. In dollars zakte goud met bijna 5,2%, terwijl zilver en daling van 7% te verwerken kreeg. Ook op de aandelenmarkten was de stemming negatief, maar het waren duidelijk de grondstoffen waar de hardste klappen vielen. Voor de lange-termijn belegger zijn dergelijke dalingen te omschrijven als een mooie koopkans, maar voor beleggers die vlak voor de daling hebben gekocht is het een zure appel waar ze even doorheen moeten bijten. Veel verschillende gebeurtenissen kwamen vandaag samen, die allemaal negatief waren voor de prijzen van het edelmetaal. Goud stond aan het begin van de Europese handel rond de $1638, maar zakte gedurende de dag in een zichzelf versterkende verkoopgolf tot een niveau van ongeveer $1570. Na de sluiting van de handel in Londen veerde de koers weer licht op, maar op moment van schrijven schommelen we alweer rond dat dieptepunt van $1570 per troy ounce. Deze maand heeft goud in dollars al 8% aan waarde verloren en in vergelijking met het record van $1920 eerder dit jaar staan we zelfs al 18% lager. Met deze sterke koersdaling van ruim 5% - en de zwakte van voorgaande dagen - hebben we totnogtoe de zwakste decembermaand voor goud sinds 2008 te pakken. Drie jaar geleden was de vlucht naar liquiditeit (met name dollars) de drijvende factor achter de dalende goudprijs en nu lijkt dat weer het geval te zijn. Zo bericht Reuters dat een aantal grote investeringsfondsen een gedeelte van hun goud uit de portefeuille hebben gehaald om de blootstelling aan een verdere daling van de goudprijs te verkleinen. Fondsen die al langer in goud zitten zouden het einde van het jaar als een goed moment zien om een gedeelte verkopen en winst te nemen. Volgens de zakenbank HSBC werd goud door diverse beleggingsfondsen in de verkoop gedaan om hun cashposities te versterken. Ook gingen er geluiden dan een groot hedgefund, Paulson & Co., haar grote positie in GLD (termijncontracten voor goud) wilde afbouwen. In het derde kwartaal van dit jaar deed dit fonds al een derde van haar goudpositie van de hand, dat goed was voor een totaal volume van 1,1 miljoen troy ounces.

15 Goudprijs in USD Zilverprijs in USD Verder speelde teleurstelling mee over het uitblijven van nieuwe maatregelen van de Federal Reserve. Zoals we gisteren al schreven zet de FED nog geen nieuwe stappen in haar 'goedkoop geld' beleid, iets waar sommige beleggers blijkbaar al wel op gerekend hadden. Door het verzwakken van de euro tegenover de dollar verschoven beleggers vermogen van goud naar dollars, wat de goudprijs verder onder druk zette. Dit bevestigde ook Suki Cooper, een analist van Barclays Capital in New York tegenover Bloomberg. Door de dalende koersen kwam ook de 200-daagse gemiddelde goudprijs in zicht (zie Kitco voor meer grafieken), een steunpunt dat jaren stand heeft gehouden maar dat nu vrij snel werd doorbroken. Dit was voor beleggers die geloven in

16 technische analyse een sterk bearish signaal, waardoor de koersen nog meer onder druk kwamen te staan. Een neveneffect van sterk dalende koersen is dat de zwakke handen in de markt (beleggers met weinig liquiditeit of met veel leverage in hun portefeuille) worden gedwongen hun posities te sluiten, wat een nieuwe verkoopgolf uitlokt. Goudprijs zakt voor het eerst sinds eind 2008 door belangrijk steunpunt, het 200-daagse gemiddelde De koers van zilver zakte ook weg, en deed dat traditioneel met een nog groter percentage dan goud. Stond de koers aan het begin van de Europese handel nog op ongeveer $30,80, zo sloot de koers in de Londense handel op ongeveer $28,60. Een koersval van uiteindelijk 7%, die ook in de Amerikaanse handel nog niet wist op te krabbelen van het dieptepunt van die dag. Het handelsvolume was 50% groter dan het 30-daagse gemiddelde en was in de afgelopen drie maanden nog niet eerder zo groot geweest. Daarmee is ook de trend van dalende handelsvolumes gebroken. Echter weet analist James Steel van HSBC tegenover Reuters te vertellen dat het handelsvolume in de laatste dagen van het jaar traditioneel juist weer heel laag is, waardoor ''een grotere volatiliteit in de koersen verwacht kan worden''. De storm, die aan het eind van de Europese handel zo goed als uitgeraasd was, trof ook andere segmenten van de grondstoffenmarkt. Zo daalden de prijzen van WTI en Brent olie met respectievelijk 4,57 en 5,18 procent. Ook industriële metalen zoals koper, platina en palladium stonden aan het eind van de dag stevig in de min met verliezen van meerdere procenten. Platina, het edelmetaal dat al een paar maanden voor lagere prijzen wordt verhandeld dan goud, wist het gat weer wat klener te maken. Na een historisch prijsverschil van $200 is goud nu teruggezakt naar een premium van ongeveer $165 per troy ounce boven het veel schaarsere platina.

17 Roubini en Citi Tot slot nog wat opmerkelijke meningsverschillen op hoog niveau. Zo kwam Citi met een nieuw bericht naar buiten, waarin ze de verwachting uitspreken dat de goudprijs in de komende twee jaar de opwaartse trend zal voortzetten en daarbij tenminste het niveau van $3.400 per troy ounce zal bereiken. Komt daar nog een conflict op globale schaal bij, dan zou de koers zelfs naar de $6.000 kunnen gaan. In de woorden van Citi: ''While we remain cautious on Gold in the near term and believe that we could correct lower towards $1,600 and possibly re-test the $1,550 area we continue to believe that the bull market remains intact. As with the Equity market we believe that 2012 may be reminiscent of 1978 when Gold rallied nearly 50% off the 1977 close. Such a move would likely put Gold in the $2,300-2,400 area in the 2nd half of On a longer term basis we expect even higher levels and target a move towards $3,400 over the next 2 years or so. We are not yet on board with the idea of a move with the same magnitude as seen in when the last spike in Dec 1979-Jan 1980 saw Gold almost double in price as Russia invaded Afghanistan. Such a dynamic would suggest a move above $6,000 but we prefer to take a more conservative stance and look for a move similar to that seen without that final event driven push at the high which was a blowout top in Jan '' Econoom Nouriel Roubini bekijkt het van de andere kant. Viel hij eerder openlijk via twitter James Rickards aan (de auteur van het boek Currency Wars), nu komt hij ook nog eens zijn gelijk halen door de bullmarket in goud dood te verklaren. Hij plaatste op zijn twitteraccount het volgende bericht: Op Zero Hedge werd de uitspraak van Roubini nog even doorgezaagd. Bijna alle redenen om toch maar fysiek goud in de portefeuille te hebben komen langs. Op MarketUpdate.nl:

18 'Obama zal geen veto gebruiken tegen NDAA' Door: Jaco Schipper De woordvoerder van president Obama heeft laten weten dat Obama's topadviseurs hem zullen adviseren geen veto uit te spreken tegen de wet die de Amerikaanse overheid het toestaat om Amerikanen verdacht van terrorisme, zonder tussenkomst van de rechter voor onbepaalde tijd vast te zetten. Het leek erop dat Obama zijn veto ging gebruiken om de wet die het Amerikaanse ministerie van Defensie een budget van $662 miljard verschaft (alsof dit niets is..) tegen te houden. De woordvoerder van president Obama heeft kort voordat de wet ter stemming kwam, laten weten dat de topadviseurs Obama zullen adviseren om af te zien om zijn veto te gebruiken. De aandacht voor de National Defense Authorization Act gaat niet alleen uit naar het enorme budget of de mogelijkheden om strengere sancties op te leggen aan Iran en Pakistan, de wet is vooral omstreden omdat het de Amerikaanse overheid in staat stelt om Amerikaanse staatsburgers zonder tussenkomst van een rechter voor onbepaalde tijd op te sluiten. De wet gaat volgende week langs de senaat en moet dan door Obama bekrachtigd worden. In een ingezonden bijdrage in de New York Times roepen twee zeer hooggeplaatste oud-generaals Obama op zich te houden aan zijn inaugaratiespeech. Obama deed toen een beroep op Amerikanen om "de valse keuze tussen veiligheid en idealen te verwerpen." In de New York Times verwierpen zij eveneens die valse keuze en plaatste hun kritische kanttekening onder de kop "Voor altijd Guantanamo?". Zij roepen Obama op om deze wet niet te ondertekenen en vatte hun boodschap wel erg fraai samen: Having served various administrations, we know that politicians of both parties love this country and want to keep it safe. But right now some in Congress are all too willing to undermine our ideals in the name of fighting terrorism. They should remember that American ideals are assets, not liabilities. Ook de politiek geëngageerde Amerikaanse TV-host Keith Olbermann besteedde aandacht aan het zeer opmerkelijke standpunt van het Amerikaanse congres èn president Obama. Coutndown met Keith Olbermann: Indefinite Detention Definite? [Youtube: Op MarketUpdate.nl: Crisis in beeld grafiek (16/12/2011) Door: Gorka Bemer Crisis in beeld en grafiek met vandaag het bekvechten tussen Frankrijk en Engeland en de groeiende verschillen op de internationale financiële markten.

19 De Britten besloten afgelopen week een nieuw Europees akkoord aan zich voorbij te laten gaan. Volgens de Britse premier David Cameron worden de Britse belastingbetalers het best beschermd als Groot-Britannië zich isoleert van het Europese vasteland. Het dwarsliggen van de Britten kan vanuit het Europese vasteland niet op veel sympathie rekenen. De voorzitter van de Franse centrale bank, Christian Noyer, zei donderdag in een interview dat Groot-Brittanië er nog slechter voor staat dan Frankrijk. Volgens Noyer zou Groot-Brittanië daarom eerder haar triple A status moeten kwijtraken dan Frankrijk. Vorige week werd Frankrijk door de Amerikaanse kredietbeoordelaar Standard & Poor's gewaarschuwd. Frankrijk zou namelijk kunnen worden meegesleept in een val van één van de nog zwakkere landen uit de eurozone. Noyer is van mening dat een afwaardering niet gerechtvaardigd is en niet in lijn is met de economische beginselen. Groot-Brittanië staat er volgens de voorzitter veel slechter voor dan Frankrijk en zou daarom ook eerder aan de beurt moeten zijn voor een afwaardering. Zij hebben grotere tekorten, evenveel schuld, meer inflatie en minder groei dan Frankrijk zei Noyer. De Britse regering stelde in een reactie dat het land een goed plan heeft om haar schulden onder controle te krijgen en weg te werken. Hieronder een paar grafieken waarin enkele economische indicatoren van Frankrijk, Groot-Brittanië en Duitsland tegen elkaar worden afgezet. Duitsland verslaat de andere twee landen uiteraard op vrijwel elk vlak. Oordeel zelf wie van de twee anderen er beter, of nog slechter, voor staat.

20 Bron: Reuters De onderstaande grafieken laten een vergelijkbaar beeld zien. Voor de probleemkinderen van de financiële markten wordt het steeds duurder en daarmee moeilijker om geld te lenen op de kredietmarkten. Goedkoop krediet is nog alleen weggelegd voor landen die goed presteren, of de schijn dat ze goed presteren hoog kunnen houden.

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis

Twaalf grafieken over de ernst van de crisis Twaalf grafieken over de ernst van de crisis 1 Frank Knopers 26-04-2012 1x aanbevolen Voeg toe aan leesplank We hebben een aantal grafieken verzameld die duidelijk maken hoe ernstig de huidige crisis is.

Nadere informatie

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen.

Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Fysiek goud is de ultieme veilige haven en zou de basis moeten vormen van ieder vermogen. Goud is al duizenden jaren simpelweg een betaalmiddel: geld. U hoort de term steeds vaker opduiken in de media.

Nadere informatie

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008

Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Persbericht ABP, eerste halfjaar 2008 Hoofdpunten Rendement over eerste helft 2008 is 5,1%. De dekkingsgraad is medio 2008 uitgekomen op 132%. De kredietcrisis eist zijn tol. Vooral aandelen en onroerend

Nadere informatie

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak?

QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? QE in de eurozone: bezit van de zaak, einde van het vermaak? Komt er QE in de eurozone? Sinds enige maanden wordt er op de financiële markten gezinspeeld op het opkopen van staatsobligaties door de Europese

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Michiel Verbeek, januari 2013

Michiel Verbeek, januari 2013 Michiel Verbeek, januari 2013 1 2 Eens of oneens? De bankiers zijn schuldig aan de kredietcrisis. De huidige economische crisis is het gevolg van de kredietcrisis van 2008. Als een beurshandelaar voor

Nadere informatie

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014

In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 In deze nieuwsbrief voor Q2 2014 Werkloosheid Verenigde Staten - Fed blijft op toneel Rusland eist rol op, p.1. - Aandelen meest kansrijk in 2014, p.2. - Obligaties winnen in Q1 - weinig potentie, p.2.

Nadere informatie

Beursdagboek 24 Mei 2013.

Beursdagboek 24 Mei 2013. Beursdagboek 24 Mei 2013. Loopt Abenomics nu al op zijn laatste benen! Tijd 10:30 uur. Het was afgelopen nacht in Japan een angstige sessie voor de handelaren. Na eerst een winst van drie procent vlogen

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk

INVINCO BENELUX. Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk Goudprijs is alweer op zijn retour. Een crash blijft mogelijk 2 Wat is het geheim en de essentie van goed beleggen? Je moet anticiperen op de werkelijkheid van morgen en wat die voor gevolgen heeft voor

Nadere informatie

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington

Beleggingsthema s 2016. What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Beleggingsthema s 2016 What a difference a day makes (1975), Dinah Washington Inleiding De dagen die in 2015 het verschil maakten, zijn de dagen waarop centrale bankiers uitspraken deden, what a difference

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN

DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DOUBLEDIVIDEND OUTLOOK 2015 KWALITEIT ONAFHANKELIJK BETROKKEN DECEMBER 2014 1. Economie VS blijg anker Het IMF verwacht een wereldwijde economische groei van 3,8% in 2015 Met een verwachte economische

Nadere informatie

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen

Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen Veel gestelde vragen kwartaalcijfers pensioenfondsen 1. De kwartaalcijfers van de pensioenfondsen zijn negatief. Hoe komt dat? Het algemene beeld is dat het derde kwartaal, en dan in het bijzonder de maand

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Vierde kwartaal 2014-1 oktober 2014 t/m 31 december 2014 Samenvatting: dalende euro en dalende rente Nominale dekkingsgraad gedaald van 117,4% naar 115,1%

Nadere informatie

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur :

Oktober 2015. Macro & Markten. 1. Rente en conjunctuur : Oktober 2015 Macro & Markten 1. Rente en conjunctuur : VS Zoals al aangegeven in ons vorig bulletin heeft de Amerikaanse centrale bank FED de beleidsrente niet verhoogd. Maar goed ook, want naderhand werden

Nadere informatie

Verder zien. Meer weten.

Verder zien. Meer weten. Verder zien. Meer weten. 1 EEN SOLIDE LANGETERMIJN BELEGGING Dankzij de gebundelde expertise van topbeleggers 2 De beste beleggers voor de beste resultaten Toegang tot de meest exclusieve fondsen ter wereld

Nadere informatie

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services

Ezcorp Inc. TIP 2: Verenigde Staten. Ticker Symbol. Credit Services TIP 2: Ezcorp Inc. Beurs Land Ticker Symbol ISIN Code Sector Nasdaq Verenigde Staten EZPW US3023011063 Credit Services Ezcorp (EZPW) is een bedrijf dat leningen verstrekt en daarnaast tweedehands spullen

Nadere informatie

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder?

Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Blijvende onrust op de beurs: hoe nu verder? Zoals u waarschijnlijk weet, is de beurs nog steeds bijzonder nerveus en vooral negatief. De directe aanleiding is de tegenvallende groei in China waar wij

Nadere informatie

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013).

Marktwaarde van de pensioenverplichtingen in het derde kwartaal gestegen van 16.893 miljoen naar 17.810 miljoen ( 15.008 miljoen ultimo Q4 2013). Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 30 september 2014 130,4%, een toename van 0,9%-punt ten opzichte van 30 juni 2014. Over de eerste negen maanden steeg de marktwaardedekkingsgraad

Nadere informatie

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)!

Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Slechts 1 antwoord is juist, alle andere zijn fout (en bevatten heel vaak onzin)! Vragen aangeduid met een * toetsen in het bijzonder het inzicht en toepassingsvermogen. Deze vragenreeksen zijn vrij beschikbaar.

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2015-1 april 2015 t/m 30 juni 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gestegen van 105,7% naar 115,4%. Dit komt

Nadere informatie

Het 1 e kwartaal van 2015.

Het 1 e kwartaal van 2015. 1 Het 1 e kwartaal van 2015. Achteraf bezien was het eerste kwartaal van 2015, vooral in Europa, uiterst vriendelijk voor beleggers. Hoewel door Invest4You, ondanks de jubelverhalen in de pers een zekere

Nadere informatie

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten

Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier. Grafiek 1 - Nederlandse aankopen buitenlandse effecten Sterke toename van beleggingen in Duits en Frans schuldpapier Nederlandse beleggers hebben in 21 per saldo voor bijna EUR 12 miljard buitenlandse effecten verkocht. Voor EUR 1 miljard betrof dit buitenlands

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014. Samenvatting: dalende rente Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Tweede kwartaal 2014-1 april 2014 t/m 30 juni 2014 Samenvatting: dalende rente Nominale dekkingsgraad gestegen van 123,6% naar 123,7% Reële dekkingsgraad

Nadere informatie

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen

Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen Markt voor onderhandse derivaten in korte tijd sterk gekrompen De mondiale markt voor onderhandse derivaten - niet gestandaardiseerd verhandeld op de beurs maar in maatwerk tussen grote partijen - is sinds

Nadere informatie

Het 4 e kwartaal van 2014.

Het 4 e kwartaal van 2014. 1 Het 4 e kwartaal van 2014. Zoals werd aangegeven aan het einde van het derde kwartaal van 2014 zou voorzichtigheid betracht worden bij het investeren in aandelen. De kansen op topvorming werden zo groot

Nadere informatie

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar

Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar Maart 215 stijgt naar 91 punten Steeds meer vijftigers financieel kwetsbaar De is in het eerste kwartaal van 215 gestegen van 88 naar 91 punten. Veel huishoudens kijken positiever vooruit en verwachten

Nadere informatie

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013.

Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Kwartaalbericht 2014 Samenvatting Marktwaardedekkingsgraad per 31 maart 2014: 128,6%, een toename van 3,3%-punt ten opzichte van 31 december 2013. Meer informatie vindt u op de website. Beleggingsrendement

Nadere informatie

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I

Eindexamen economie pilot havo 2009 - I Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 ja Een voorbeeld van een juiste

Nadere informatie

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group

Hedging strategies. Opties ADVANCED. Member of the KBC group Hedging strategies Opties p. 2 Index 1. Hedging met opties 3 2. Hedging met put opties 4 3. Hedgen met valutaopties 6 Twee valutaoptiecontracten 6 p. 3 Hedging met opties Hedging komt van het Engelse to

Nadere informatie

De grootste financiële beslissing in een mensenleven

De grootste financiële beslissing in een mensenleven De grootste financiële beslissing in een mensenleven 1 520.000.000.000,- ( 520 mrd) Totale hypotheekschuld van Nederlandse huishoudens Bron: NMa 2 170.000,- De gemiddelde grootte van een hypotheek in Nederland

Nadere informatie

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht

Naslagwerk Economie van Duitsland. Hoofdstuk 8: Financiële stelsel. 8.1 Overzicht Naslagwerk Economie van Duitsland 8.1 Overzicht Het Duitse bankenstelsel is anders georganiseerd dan in de meeste andere landen. Naast een centrale bank, de Bundesbank, de reguliere zaken en retailbanken

Nadere informatie

Wanneer crasht de beurs?

Wanneer crasht de beurs? Wanneer crasht de beurs? Twee miljoen Belgen lezen dagelijks de krant. Zij lezen dat het Spaarboekje nu een Verliesboekje is geworden (Nieuwsblad 15/11). Dat beleggingsfondsen in Europese aandelen terug

Nadere informatie

Beleggingrisico s. Rendement en risico

Beleggingrisico s. Rendement en risico Beleggingsrisico s Beleggingrisico s Onderstaand tref je de omschrijving aan van de belangrijkste beleggingsrisico s die samenhangen met jouw keuze voor een portefeuilleprofiel. Je neemt een belangrijke

Nadere informatie

Zaken die niet meer zo zeker zijn

Zaken die niet meer zo zeker zijn Een goed gesprek over Zaken die niet meer zo zeker zijn Met u praten wij vaak over zekerheid. Dat is namelijk ons vak: het organiseren van uw zekerheid. Dat kan op vele manieren. Bijvoorbeeld door verstandig

Nadere informatie

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt

De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt De staat van de Nederlandse hypothekenmarkt Alex van de Minne alexvandeminne@gmail.com Real Capital Analytics Amsterdam Business School Finance Group, Faculty of Economics and Business May, 2015 Amsterdam

Nadere informatie

Terug naar de kern Bob Hendriks

Terug naar de kern Bob Hendriks Terug naar de kern Bob Hendriks Oktober 2013 Waarom nog beleggen? 2 Agenda BlackRock? Sparen & beleggen We leven langer/pensioen Inkomsten uit beleggen Conclusie 3 BlackRock is opgericht voor deze nieuwe

Nadere informatie

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014

Kwartaalbericht. 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015. Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Kwartaalbericht 4e kwartaal 2014 Den Haag, 30 januari 2015 Samenvatting cijfers per 31 december 2014 Dekkingsgraad: 111,5% Beleidsdekkingsgraad: 112,6% Belegd vermogen: 19,6 miljard Rendement 2014: 27,6%

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Eerste kwartaal 2015-1 januari 2015 t/m 31 maart 2015 Samenvatting: dalende euro en dalende rente door monetair beleid De beleidsdekkingsgraad is gedaald

Nadere informatie

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken

Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken Veranderingen in de internationale positie van Nederlandse banken De Nederlandse bancaire vorderingen 1 op het buitenland zijn onder invloed van de economische crisis en het uiteenvallen van ABN AMRO tussen

Nadere informatie

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012

Kwartaal Update. Gold&Discovery Fund. Er lijkt een einde gekomen aan de zware correctie in grondstofgerelateerde. januari 2012 Kwartaal Update Gold&Discovery Fund januari 2012 In de eerste maand van dit jaar steeg goud bijna 11%, zilver 21%, terwijl de koperprijs 12% steeg. De waarde van onze portfolio steeg zelfs circa 18%. Hiermee

Nadere informatie

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA

BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/2015. Macro & Markten, strategie. 1. Rente en conjunctuur : EUROPA BEHEERSVERSLAG TRANSPARANTINVEST 4/3/15 Macro & Markten, strategie 1. Rente en conjunctuur : EUROPA De Europese rentevoeten zijn historisch laag, zowel op het korte als op het lange einde, en geven de

Nadere informatie

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek Index De lening balie is geopend 03 Meer mogelijkheden met een lening via Purple24 04 Kom ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en.

Edelmetalen Watch. Van pessimist naar optimist. Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research. Insights.abnamro.nl/en. Edelmetalen Watch Economisch Bureau Macro & Financial Markets Research Van pessimist naar optimist 18 februari 2016 Georgette Boele Co-ordinator FX & Precious Metals Strategy Tel: +31 20 629 7789 georgette.boele@nl.abnamro.com

Nadere informatie

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen

Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Workshop Sparen of beleggen? Karel Mercx en Hildo Laman Redacteuren Beleggers Belangen Voorstellen Karel Mercx Hildo Laman Begonnen in de internetzeepbel Begonnen in de optiehandel Programma Voor & nadelen

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010

Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in 2010 11 Beleggingen institutionele beleggers 1,5 biljoen euro in John Gebraad Publicatiedatum CBS-website: 3-11-211 Den Haag/Heerlen Verklaring van tekens. = gegevens ontbreken * = voorlopig cijfer ** = nader

Nadere informatie

{loadposition Plus500-grafiek-zilver} BEKIJK HIER DE TECHNISCHE ANALYSE VAN ZILVER. Prijs van Zilver

{loadposition Plus500-grafiek-zilver} BEKIJK HIER DE TECHNISCHE ANALYSE VAN ZILVER. Prijs van Zilver {loadposition Plus500-grafiek-zilver} BEKIJK HIER DE TECHNISCHE ANALYSE VAN ZILVER Prijs van Zilver Zilver is een edelmetaal wat zich mag verheugen in een toenemende populariteit onder beleggers. Als beleggingsobject

Nadere informatie

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh

E F F E C T U E E L. augustus 2011-18. Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh E F F E C T U E E L augustus 2011-18 Slachtoffer van eigen succes? Hilaire van den Bergh Hilaire van den Bergh werkt bij BCS Vermogensbeheer B.V. te Rotterdam. De inhoud van deze publicatie schrijft hij

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 3e kwartaal 2012 De obligatiemarkten werden in het derde kwartaal vooral beïnvloed door de ingrepen van de Europese Centrale Bank (ECB). Aan het begin van het kwartaal bleven aanvankelijk

Nadere informatie

Trade van de Week. Meeliften. op het succes. van BESI

Trade van de Week. Meeliften. op het succes. van BESI Trade van de Week Meeliften op het succes van BESI Wanneer we de in Nederland genoteerde aandelen bekijken sinds de start van 2009, dan komen we toch wel tot de conclusie dat BE Semiconductor N.V. (BESI)

Nadere informatie

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder?

Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Wederom onrust op de beurs: hoe nu verder? Net als we vorig jaar meerdere keren hebben gezien, zijn de beurzen wederom bijzonder nerveus en vooral negatief. Op het moment van schrijven noteert de AEX 393

Nadere informatie

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën

Euronext.liffe. Inleiding Optiestrategieën Euronext.liffe Inleiding Optiestrategieën Vooraf De inhoud van dit document is uitsluitend educatief van karakter. Voor advies dient u contact op te nemen met uw bank of broker. Het is verstandig alvorens

Nadere informatie

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase

Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Toetsopgaven VWO bij de euro-editie van het Onderdeel Geld van Percent Economie voor de tweede fase Opgave 1 Sinds 1 juni 1998 maakt De Nederlandsche Bank (DNB) samen met de centrale banken van andere

Nadere informatie

Welke soorten beleggingen zijn er?

Welke soorten beleggingen zijn er? Welke soorten beleggingen zijn er? Je kunt op verschillende manieren je geld beleggen. Hier lees je welke manieren consumenten het meest gebruiken. Ook vertellen we wat de belangrijkste eigenschappen van

Nadere informatie

INVINCO BENELUX. Koers Deutsche Bank naar dieptepunt. Is dit een koop kans?

INVINCO BENELUX. Koers Deutsche Bank naar dieptepunt. Is dit een koop kans? Koers Deutsche Bank naar dieptepunt. Is dit een koop kans? 2 INLEIDING In 2013 sprak de Deutsche Bank (DB) over de noodzaak om de divisie Asset Wealth Management (AWM) sneller te laten groeien. Ceo Ansu

Nadere informatie

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS

Valutamarkt. De euro op koers. Havo Economie 2010-2011 VERS Valutamarkt De euro op koers Havo Economie 2010-2011 VERS 2 Hoofdstuk 1 : Inleiding Opdracht 1 a. Dirham b. Internet c. Duitsland - Ierland - Nederland - Griekenland - Finland - Luxemburg - Oostenrijk

Nadere informatie

Beursdagboek 20 Juni 2013.

Beursdagboek 20 Juni 2013. Beursdagboek 20 Juni 2013. Het persbericht om 20.00 uur kan aangeven dat er eind 2013 begin 2014 met tapering wordt begonnen. Gisterenavond Tijd 20:14 uur. Op het persbericht ging de Dow eerst van 6 naar

Nadere informatie

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012

Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Interpolis Obligaties 4e kwartaal 2012 Op de financiële markten keerde de rust enigszins terug in het vierde kwartaal. In de VS hield de zogenoemde fiscal cliff de beleggers nog wel geruime tijd in haar

Nadere informatie

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis

De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse huis houdens na de financiële crisis De besparingen van Amerikaanse gezinnen bereikten vlak voor de crisis een naoorlogs dieptepunt. Na de crisis moeten huishoudens fors

Nadere informatie

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012.

Dekkingsgraad 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Kwartaalbericht 2012 Samenvatting 121,8% per 30 september 2012, toename van 9,3%-punt ten opzichte van 30 juni 2012. Meer informatie over de dekkingsgraad vindt u op de website. Beleggingsrendement 4,2%

Nadere informatie

Grondstoffen blijven interessant!

Grondstoffen blijven interessant! Grondstoffen blijven interessant! De Amerikaanse beurs sputtert. Sinds de top (1850 punten) van 31 december 2013, staan we na vier maanden nog steeds op hetzelfde niveau (1863 punten). Bent u op zoek naar

Nadere informatie

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein

Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein Kans op Amerikaanse dubbele dip is klein De Verenigde Staten gaan meestal voorop bij het herstel van de wereldeconomie. Maar terwijl een gerenommeerd onderzoeksburo recent verklaarde dat de Amerikaanse

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog

Beleggingen institutionele beleggers in 2004 met 8,1 procent omhoog Publicatiedatum CBS-website Centraal Bureau voor de Statistiek 9 december 25 Beleggingen institutionele beleggers in 24 met 8,1 procent omhoog drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek, Voorburg/Heerlen,

Nadere informatie

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting:

Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel. Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015. Samenvatting: Kwartaalbericht Pensioenfonds KLM-Cabinepersoneel Derde kwartaal 2015-1 juli 2015 t/m 30 september 2015 Samenvatting: De maandelijkse nominale dekkingsgraad is fors gedaald van 115,4% naar 103,7%. Dit

Nadere informatie

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG

Gemiddelde hypotheekrentes in 2012 met NHG rente rente Datum: 2 januari 2013 Terugblik renteontwikkeling 2012: de hypotheekmarkt is dood 2012 was een heel saai jaar. Er waren maar heel weinig wijzigingen in de hypotheekrentes. Je kunt wel zeggen

Nadere informatie

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief

Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Bankfaillissementen in historisch en internationaal perspectief Sinds het begin van de kredietcrisis zijn in Nederland drie bancaire instellingen omgevallen. Faillissementen in het bankwezen komen echter

Nadere informatie

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever.

Reverse Exchangeable Notes. Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. Reverse Exchangeable Notes Het basisprospectus (d.d. 13 maart 2013) is goedgekeurd door het Bafin, de Duitse regelgever. 02 Reverse Exchangeable Notes Reverse Exchangeable Notes Profiteer van een vaste

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

De Knab Participatie in het kort

De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort De Knab Participatie in het kort Let op! De Knab Participatie in het kort geeft antwoord op vragen die je mogelijk hebt over de participatie. Als je overweegt om de Knab

Nadere informatie

Beleggen op uw eigen tempo.

Beleggen op uw eigen tempo. Flexinvest Beleggen op uw eigen tempo. FINTRO. GAAT VER, BLIJFT DICHTBIJ. 2 De voordelen van beleggen en het gemak van sparen Flexinvest is een beleggingsplan waarmee u maandelijks een klein bedrag opzij

Nadere informatie

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag?

a Wie lenen er allemaal voor de aanschaf van een duurzaam consumptiegoed? b Wie lenen er allemaal wegens een onverwachte tegenslag? Eindtoets hoofdstuk 1 Kopen doe je zo (CONSUMEREN) 1.3 Ik spaar, leen en beleg mijn geld 1 REDENEN OM TE SPAREN Hier staan zes mensen die sparen: Linda zet geld opzij voor haar vakantie Roy belegt in aandelen

Nadere informatie

Market Update. Gold&Discovery Fund. Edelmetalen bevinden zich al ruim tien jaar in een sterke bullmarkt

Market Update. Gold&Discovery Fund. Edelmetalen bevinden zich al ruim tien jaar in een sterke bullmarkt Market Update Gold&Discovery Fund Na twee zeer sterke hersteljaren is er dit jaar sprake van een wereldwijde groeivertraging Hierdoor staan de prijzen van veel grondstoffen onder druk. Toch noteert goud

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Verdieping: Kan een land failliet gaan?

Verdieping: Kan een land failliet gaan? Verdieping: Kan een land failliet gaan? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen lezen fragmenten uit artikelen over wat het betekent als Griekenland failliet gaat en maken daar verwerkingsvragen over.

Nadere informatie

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek

7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek. Auteur Remco Kaashoek 7. Effect crisis op de woningmarkt- dynamiek Auteur Remco Kaashoek De dynamiek op de koopwoningmarkt is tussen 2007 en 2011 afgenomen, terwijl die op de markt voor huurwoningen licht is gestegen. Het aantal

Nadere informatie

Go with the flow. 2 April 2015

Go with the flow. 2 April 2015 2 April 2015 Go with the flow De financiële markten hebben een bewogen 1 e kwartaal achter de rug. Met name Centrale Bank acties hebben grote geldstromen ( flows ) op gang gebracht die tot sterke marktbewegingen

Nadere informatie

Effectenhandelaar Beleggingsproducten

Effectenhandelaar Beleggingsproducten Effectenhandelaar Beleggingsproducten Beschrijving Effectenhandelaren hebben te maken met een breed pakket aan producten. Hierbij is steeds weer de vraag: wat zijn de kenmerken van het product, welke risico

Nadere informatie

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group

Optie strategieën. Brochure bestemd voor particuliere beleggers BASIC. Member of the KBC group Optie strategieën Brochure bestemd voor particuliere beleggers Gepubliceerd door KBC Securities in samen werking met Euronext. p. 2 Index 1. Basisstrategieën 2 2. Voorbeelden van toepassingen 2 3. Grafische

Nadere informatie

Aan het college van burgemeester en schepenen,

Aan het college van burgemeester en schepenen, Ham, 19 september 2011 Aan het college van burgemeester en schepenen, Betreft: Schriftelijke vraag met schriftelijk antwoord over de Gemeentelijk Holding Geacht college, De Gemeentelijk Holding (verder:

Nadere informatie

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af

Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Huishoudens bouwen hun effectenportefeuille af Inleiding Door de opkomst van moderne informatie- en communicatietechnologieën is het voor huishoudens eenvoudiger en goedkoper geworden om de vrije besparingen,

Nadere informatie

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch:

Obligaties 4-4-2014. Algemeen economisch: Obligaties 4-4-2014 Algemeen economisch: Over de afgelopen maanden zet de bestaande trend zich door. De rente blijft per saldo onder druk, ondanks een tijdelijke hobbel na de start van het afbouwen van

Nadere informatie

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE

UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE UITSLAGEN WONEN ENQUÊTE 3 E KWARTAAL 211 Gemaakt voor NVM Wonen Gemaakt door NVM Data & Research Inhoudsopgave 1 Introductie enquête... 3 1.1 Periode... 3 1.2 Respons... 3 2 Staat van de woningmarkt...

Nadere informatie

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt.

Kruis in onderstaande tabel aan hoeveel uw netto vermogen, uw liquide netto vermogen en uw totale vermogen bedraagt. Vaststellen beleggersprofiel Met de volgende vragen probeert Stichting Obligatiebeheer Noordenwind inzicht te krijgen in uw financiële positie, kennis, ervaring, doelstellingen en risicobereidheid ten

Nadere informatie

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen

Centraal Bureau voor de Statistiek. Persbericht. Inkomen huishoudens gecorrigeerd voor inflatie licht gedaald. Meer inkomen uit vermogen en pensioen Centraal Bureau voor de Statistiek Persbericht PB06-074 13 juli 2006 9.30 uur Uitgaven huishoudens hoger dan inkomsten De Nederlandse economie is in 2005 met 1,5 procent gegroeid. Het voor inflatie gecorrigeerde

Nadere informatie

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl)

Examen VWO. Economie 1 (nieuwe stijl) Economie 1 (nieuwe stijl) Examen VWO Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs Tijdvak 1 Donderdag 17 mei 13.30 16.30 uur 20 01 Voor dit examen zijn maximaal 65 punten te behalen; het examen bestaat uit

Nadere informatie

Wat u moet weten over beleggen

Wat u moet weten over beleggen Rabo BedrijvenPensioen Wat u moet weten over beleggen Beleggen voor het Rabo BedrijvenPensioen Uw werkgever betaalt pensioenpremies voor het Rabo BedrijvenPensioen. In deze brochure leest u hoe we deze

Nadere informatie

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven

De gegevens van Hewitt Associates zijn: Hewitt Associates Outsourcing B.V. Beukenlaan 143 Postbus 80040 5600 JP Eindhoven Philips Pensioenfonds heeft de uitvoering van het Philips flex pensioen uitbesteed aan Hewitt Associates Outsourcing B.V. U kunt bij Hewitt Associates terecht met al uw pensioenvragen. De gegevens van

Nadere informatie

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds

Uw pensioenbulletin juli 2011. Beleggingsbeleid doorgelicht. Algemeen Mijnwerkersfonds Uw pensioenbulletin juli 2011 Beleggingsbeleid doorgelicht Algemeen Mijnwerkersfonds Externe deskundigen hebben in opdracht van het bestuur een zogenaamde ALM-studie (Asset Liability Management) uitgevoerd.

Nadere informatie

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer

Op zoek naar rendement? Zoek niet langer Op zoek naar rendement? Zoek niet langer High-yield en opkomende markten Juni 2014 Uitsluitend voor professionele beleggers De rente op staatsobligaties blijft nog lang laag. In het nauw gedreven door

Nadere informatie

Van Stuiver tot Miljardair

Van Stuiver tot Miljardair Van Stuiver tot Miljardair Slim beleggen met een hefboom Rob Stuiver 29 september Programma Het ver-1000 voudigen van uw vermogen in 20 jaar Bouwen van de portefeuille Bouwstenen: Aandelen, Alternatives,

Nadere informatie

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011

Persbericht. Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Persbericht Kwartaalbericht: vierde kwartaal 2011 Hoofdpunten: Dekkingsgraad van 94% is te laag: aanvullende maatregelen nodig Beschikbaar vermogen stijgt met ruim 11 miljard Door gedaalde rente nemen

Nadere informatie

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek

Borower Dutch brochure editable v3_1.pdf CMY. Het crowdfunding platform voor. professionals. Hypotheek 1 Het crowdfunding platform voor professionals Hypotheek 2 Index De lening balie is geopend 03 Verbreedt uw horizon met Purple24 leningen 04 om ik in aanmerking voor een lening 05 Hoe kan ik mijn pand

Nadere informatie

Rapport. Rapport betreffende een klacht over de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen. Datum: 23 oktober 2013. Rapportnummer: 2013/151

Rapport. Rapport betreffende een klacht over de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen. Datum: 23 oktober 2013. Rapportnummer: 2013/151 Rapport Rapport betreffende een klacht over de Stichting Waarborgfonds Eigen Woningen Datum: 23 oktober 2013 Rapportnummer: 2013/151 2 Wat was er aan de hand? De heer en mevrouw S. kochten een woning en

Nadere informatie

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7

Outlook 2016. Figuur 1: Invloed van Chinese groei op wereldwijde groei. (bron: Capital Economics) december 2015 Pagina 2 van 7 Outlook 2016 Inleiding 2016 is in China het jaar van de aap. Apen zijn de genieën van de Chinese dierenriem. Ze leven in groepen, zijn intelligent en geestig. Niets is voor hen te moeilijk. Als het wel

Nadere informatie

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken

Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Recente ontwikkelingen in de kredietvoorwaarden van banken Een van de informatiebronnen voor de ecb bij het voeren van het monetaire beleid is de Bank Lending Survey, een kwalitatieve kwartaalenquête naar

Nadere informatie

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen

Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen Publicatiedatum CBS-website: 1 oktober 27 Beleggingen institutionele beleggers met 7 procent toegenomen drs. J.L. Gebraad Centraal Bureau voor de Statistiek Voorburg/Heerlen 27 Verklaring der tekens. =

Nadere informatie