MVP/DP/LV0309N (versie 11/2001)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MVP/DP/LV0309N (versie 11/2001)"

Transcriptie

1 Richtlijnen voor de implementatie van Product Stewardship MVP/DP/LV0309N (versie 11/2001)

2 Dankwoord Deze implementatiegids is een dienst die Fedichem biedt aan haar leden. Wij hopen dat alle personen die Product Stewardship vorm geven in hun bedrijf deze gids als een nuttig hulpmiddel ervaren. De inhoud van deze implementatiegids is het resultaat van verschillende vergaderingen van de pilootgroep Product Stewardship. De pilootgroep bestond uit verschillende personen die in hun bedrijf het Product Stewardship programma mee ontwikkelen en werd voorgezeten door Dhr. C. Petré (Solvay). Hun ervaringen hebben geleid tot de verschillende stappen ter implementatie van Product Stewardship die in de handleiding terug te vinden zijn. Graag had ik de leden van de werkgroep willen danken om hun ervaringen te willen delen tijdens de vergaderingen. In het bijzonder wens ik de voorzitter, Dhr. Petré, te danken voor zijn pro-actieve inzet. Tevens wens ik Mevr. Godts (UCB) en Dhrn. Aarts (Solutia), Herbaux (Atofina), Falckenback (Atofina) en Cox (3M) te danken voor hun input in de discussies van de werkgroep. Voor de opmaak, vertaling en aanpassing van de verschillende versies die tot deze gids hebben geleid wens ik Mevr. L. Verstraete en Mevr. M. Bayet (secretaresses Departement Milieu, Veiligheid en Productbeleid Fedichem) te danken. Dimitri Pevenage Attaché Productbeleid Departement Milieu, Veiligheid en Productbeleid Fedichem 2

3 Inhoudstafel Dankwoord...2 Inleiding...4 Product Stewardship: voorbeelden en voordelen...5 Richtlijnen voor de implementatie van Product Stewardship...8 Bijlage I: Relatie gebruikers producten en Product Stewardship...14 Bijlage II: Relatie klanten in uitbouw Product Stewardship...18 Bijlage III: Fedichem richtlijnen voor de implementatie van Responsible Care naar productveiligheid

4 Inleiding De invloed van producten op de gezondheid van de mens en het leefmilieu moet een zorg zijn voor elk bedrijf. Dagelijks worden we in het bedrijf en bij onze klanten geconfronteerd met de potentiële risico s naar veiligheid, gezondheid en leefmilieu van onze producten. Daarenboven worden meer en meer vragen gesteld vanuit de overheid, het grote publiek en milieuverenigingen. Met de Fedichem-brochure Product Stewardship voor een veilig gebruik van producten gedurende hun hele levenscyclus 1 heeft Fedichem vorig jaar het Product Stewardship-programma een nieuw leven ingeblazen. De brochure plaatste Product Stewardship in het kader van Responsible Care en definieerde Product Stewardship als volgt: het kennen en beheersen van risico s verbonden aan chemische producten gedurende hun hele levenscyclus en het nemen van maatregelen om hun impact op het milieu, de veiligheid en de gezondheid te verminderen. Door de implementatie van Product Stewardship worden de risico s die verbonden zijn aan onze producten beter beheerst. Het heeft tevens het voordeel dat milieu, veiligheid en gezondheidsaspecten ingevoerd kunnen worden rekening houdend met technische moeilijkheden en economische keuzes. Om haar leden te helpen bij de implementatie van Product Stewardship heeft Fedichem vorig jaar aangegeven dat ze een gids wou opstellen voor haar leden die zij zouden kunnen benutten bij de effectieve implementatie van Product Stewardship. De pilootgroep Product Stewardship heeft tijdens het voorbije jaar gewerkt aan de opstelling van deze gids Richtlijnen voor de implementatie van Product Stewardship. De inhoud is gebaseerd op de ervaringen van de leden van de pilootgroep Product Stewardship en de brochure die Cefic in het voorjaar van 2001 heeft uitgegeven over Product Stewardship. 1 Op aanvraag gratis verkrijgbaar op de website onder de titel publicaties 4

5 Product Stewardship: voorbeelden en voordelen De pilootgroep heeft een aantal concrete voorbeelden van Product Stewardship geformuleerd: UCB S.A. heeft een product vrijwillig van de markt gehaald omwille van zijn giftigheid. Het product, NPGDA (het diacrylaat van neopentylglycol), werd gebruikt in de Radcure technologie waarbij een materiaal verhard wordt door bestraling. Bij de selectie van de grondstoffen met gelijkwaardige efficiëntie wordt voorkeur gegeven aan grondstoffen die minder gevaarlijke stoffen bevatten. Zo wordt bijvoorbeeld, eveneens rekening gehouden met de hoeveelheid onzuiverheden zoals benzeen bij de aankoop van tolueen. Samen met zijn klanten heeft Solvay de mogelijkheden onderzocht om PVC te recycleren. Voor producten met alleen PVC biedt de recyclage geen speciale problemen, voor producten bestaande uit verschillende materialen zoals kabels, verstevigde textielfolie, enz. zijn er meerdere technische problemen. Dit heeft geleid tot het Vinyloop-proces, dat als doel heeft niet meer bruikbare PVC compounds te regeneren, te ontwikkelen, te industrialiseren en te rentabiliseren met respect van het "Responsible Care" engagement. Het nieuwe PVC dient van goede kwaliteit te zijn aan competitieve prijzen. De klanten zullen logistieke steun krijgen om het procédé optimaal uit te werken Atofina beheerst de levenscyclus van zijn producten ondermeer door de herformulering van zijn producten. Bij de formulatie van een solvent voor het reinigen van onderdelen die gebruikt worden in de luchtvaart heeft Atofina gebruik gemaakt van een levenscyclusanalyse om de risico s naar verontreiniging van lucht en water, de emissie van broeikasgassen en het energieverbruik tijdens de hele productie-installatie te integreren. Het solvent komt op deze wijze tegemoet aan verschillende ecologische criteria en bezit een hoger prestatievermogen vergeleken met de concurrerende producten. De Europese Federatie van verffabrikanten, drukinkten en kunstverven (CEPE) heeft een voorstel uitgewerkt die, rekening houdend met de marktsituatie, een maximale vermindering zal teweeg brengen in de gebruikte hoeveelheid vluchtige organische solventen in verven. Onafhankelijk van de keuze van de klanten tussen verven gemaakt op basis van water of op basis van een organisch solvent zal het CEPE-voorstel leiden tot een emissievermindering van 45% van vluchtige organische solventen in Europa. Het CEPE-voorstel is gestoeld op volgende principes: Ze is van toepassing op het gebruik door de consument en door de professionele gebruiker. 5

6 Ze houdt rekening met de verschillen die bestaan tussen de lidstaten en de Europese Commissie. Ze is onafhankelijk van de technologie en is hierdoor zowel van toepassing op verven op basis van water als op basis van organische solventen. Ze is goed verstaanbaar. De markt is in het voorstel opgedeeld in gebruikscategorieën waar, voor elke categorie, limietwaarden zijn vastgelegd voor de vluchtige organische solventen. Limietwaarden zijn vastgelegd voor verfproducten met water als solvent en voor deze op basis van organische solventen. Het voorstel van CEPE houdt verschillende voordelen in zoals het spreiden van de technische aanpassingen, het minimaliseren van de economische gevolgen en het in rekening brengen van een periode voor de klant die zich eveneens moet aanpassen aan het nieuwe product. Overeenkomst Belgaqua-Phytofar: Residu s van gewasbeschermingsmiddelen kunnen aangetroffen worden, meer bepaald van de familie van de herbiciden, in het water bestemd voor de productie van drinkwater. Deze moeten immers een zeker persistent karakter bezitten om een doeltreffende bescherming te vormen voor de gewassen en om te beletten dat onkruid tot ontwikkeling komt tijdens de periode van de kieming en groei van de planten. Niet alleen de drinkwaterbedrijven maar ook de producenten van gewasbeschermingsmiddelen zijn bezorgd om deze residu s van bestrijdingsmiddelen die voorkomen in het water bestemd voor de productie van drinkwater. De wetgeving die geldt in de Europese Unie legt immers zeer strenge limieten op voor de aanwezigheid van gewasbeschermingsmiddelen in water bestemd voor menselijke consumptie. De zorg om bij te dragen tot een doeltreffender gebruik en een betere bescherming van de watervoorraden heeft twee industriële sectoren, de industrie van de gewasbeschermingsmiddelen- een tak van de scheikundige nijverheid- en die van de waterproductie en distributie, ertoe aangezet toenadering te zoeken tot elkaar om gezamenlijke acties te ondernemen. Daardoor zal de toestand kunnen gehandhaafd of zelfs verbeterd worden dank zij het aanwenden van goede landbouwpraktijken, het gebruik van nieuwe toepassingstechnieken en van nieuwe actieve stoffen. Dit beleid moet als resultaat hebben dat geen bijkomende zuiveringsinstallaties dienen gebouwd te worden. Uit deze voorbeelden blijkt dat een bedrijf vele voordelen uit Product Stewardship kan halen: De reputatie bij klanten, het grote publiek en bij andere bedrijven verhoogt. Risico s worden vroeg geïdentificeerd en beheerst over de levenscyclus van een product. 6

7 Problemen worden vroegtijdig geïdentificeerd en opgelost met de beschikbare middelen. Je bouwt met de klant/leverancier een duurzame relatie op door de Product Stewardship service. Door het positief imago van verantwoordelijk bedrijf verhoogt de toegevoegde waarde van de producten van een bedrijf. Je implementeert een nieuwe regelgeving op een efficiënte manier. Je anticipeert de vraag naar milieuvriendelijke en duurzame producten. Je kan het zelfs als verkoopsargument gebruiken. Product Stewardship geeft een goede basis om te antwoorden op verwachtingen van het grote publiek. 7

8 Richtlijnen voor de implementatie van Product Stewardship Product Stewardship houdt in dat bedrijven Stewards worden van hun producten. Ze zijn vooreerst bezorgt voor het veilig gebruik van hun producten binnen en buiten het bedrijf. Deze link naar leveranciers en klanten vereist een dialoog en een samenwerking opdat de milieu, veiligheid en gezondheidsaspecten van de producten in rekening worden gebracht. De inhoud en doelstellingen in het kader van Product Stewardship zullen voor elk bedrijf verschillend zijn. Factoren zoals de grootte van het bedrijf, de soorten producten, de relaties met klanten en leveranciers, de bedrijfscultuur zullen de inhoud van Product Stewardship bepalen. Deze gids geeft Richtlijnen die je kan gebruiken voor de praktische implementatie van Product Stewardship. Elk bedrijf kan op basis van deze richtlijnen zijn eigen programma uitbouwen. Bij de implementatie van Product Stewardship onderscheiden we vier essentiële stappen die uitgewerkt worden in deze gids: De betrokkenheid van het management Opzetten strategie en actieplan De uitvoering Controle en verbeteringsstrategie 1. De betrokkenheid van het Management De verantwoordelijkheid voor de invoering van het Product Stewardship programma ligt bij het management dat zorgt voor de nodige middelen en een systematische opvolging. Een aantal aspecten die het management moet ontwikkelen, zijn: Beleidsmatig: Duidelijke visie over Product Stewardship Strategisch plan Communicatie binnen en buiten het bedrijf Integratie in de bestaande organisatie Voorzien van de noodzakelijke middelen Functie Product Steward definiëren en de nodige personen aanduiden 8

9 Strategisch: Doelstellingen en prioriteiten vastleggen Actieplan opstellen en goedkeuren Middelen inschatten en vrijmaken Coördinatie verzorgen doorheen de verschillende afdelingen van het bedrijf Sensibilisatie van al de betrokken partijen Definiëring indicatoren/parameters Uitvoering: Opvolging implementatie en behalen objectieven Interne en externe communicatie Continue verbetering: Periodieke evaluatie en bijstellen doelstellingen 2. Opzetten strategie en actieplan Opdat Product Stewardship zou leiden tot een effectief en efficiënt programma dient een strategie geformuleerd te worden door het management, die beschrijft wat het bedrijf wil bereiken. Product Steward: Zoals vermeld in de Fedichem-brochure speelt de Product Steward een essentiële rol in de opbouw en de uitwerking van het Product Stewardship programma: Hij wordt aangeduid door het management Hij ontwikkelt de strategie Hij formuleert de strategie Hij werkt het actieplan uit Hij is het contactpunt voor het management en al de betrokken partijen bij de uitvoering van het programma Hij is verantwoordelijk voor de controle en de opzetting van een continue verbetering Ontwikkeling Strategie: Eerst dien je de balans op te maken van de bestaande initiatieven. Daarbij kan je volgende onderwerpen onderzoeken: Huidige Responsible Care beleid Bestaande productbeleid binnen het bedrijf 9

10 Inventaris wetgeving, procedures en codes die toegepast worden Opvolging evolutie wetgeving en productdocumentatie Matrix met de relaties van al de gebruikers met betrekking tot Product Stewardship opstellen (zie bijlage I) Op basis van matrix verantwoordelijkheden bepalen inzake productbeleid Inventaris en inhoud opleidingsprogramma s De noden en/of hiaten in het huidige productbeleid Behoeften klanten (zie bijlage II) Toepassingen/marktwaarde van de producten Mogelijkheden tot snelle verbetering Definiëren meerwaarde door Product Stewardship Toegevoegde waarden voor producten Opportuniteiten voor samenwerking Toepassingen bij de klanten Formulering strategie: Op basis van bovenstaand onderzoek wordt de Product Stewardship strategie gedefinieerd van het bedrijf. Het geeft een antwoord op volgende vragen: Waar willen we naartoe? Welke zijn de specifieke doelen en op welke termijn? Waar richten we ons op: productdesign, risicobeperking,? Welke producten nemen we in beschouwing? Zijn er prioritaire toepassingen? Welke klanten/leveranciers worden betrokken? Het is aan te raden met goed omschreven projecten te beginnen en die vervolgens uit te bouwen. Als voorbeeld kunnen wij de volgende strategieën vastleggen: De milieu, gezondheids en veiligheidsaspecten van ons product met hoge commerciële verwachtingen worden geoptimaliseerd zowel op het vlak van risicobeheersing als naar productontwikkeling. De milieu, gezondheids en veiligheidsaspecten van ons product dat steeds meer verkocht wordt aan consumenten wordt geoptimaliseerd om de veiligheid van de consument te verhogen. Al onze succesvolle producten hebben het nadeel dat ze sensibiliserend zijn. Je moet alles in het werk stellen opdat de gebruikers geen hinder ondervinden van deze eigenschap. Bovendien moet je Onderzoek- & Ontwikkelingsinspanningen leveren om deze eigenschap te vermijden. Opstellen actieplan op basis van strategie: In functie van de bepaalde strategie stel je actieplan op, dat volgende punten kan bevatten: Vastgelegde objectieven Timing (een 5-jarenplan lijkt optimaal) De betrokken producten De betrokken personen naar hun functies/verantwoordelijkheden en competenties/opleiding De opbouw van Product Stewardship binnen de bestaande organisatie 10

11 De informatie die verzameld gaat worden (toxicologische en ecotoxicologische gegevens, gegevens over de blootstelling, levenscyclusanalyse, meting incidenten, meting vragen van klanten, ) De beoogde stappen in de levenscyclus van de producten. De uit te voeren risico-evaluaties. De parameters om vooruitgang te meten. De middelen om het actieplan te realiseren. Opzetten communicatie/bewustmakingsstrategie binnen en buiten bedrijf. Identificeren van klanten & leveranciers waarmee vlot samengewerkt kan worden. Het actieplan dient periodiek geëvalueerd te worden. 3. Uitvoering actieplan Product Stewardship De Product Steward zorgt voor de coördinatie en de implementatie van Product Stewardship. De Fedichem implementatiegids voor Responsible Care geeft hiervoor richtlijnen (zie bijlage III). Praktische punten kunnen ontwikkeld worden naar de producten toe en naar samenwerking en communicatie toe. Producten: A) Producten ontwikkelen of wijzigen, die voldoen aan de behoeften van de klanten en waarbij rekening wordt gehouden met de effecten op veiligheid, gezondheid en leefmilieu. (richtlijn 3.2) Bv.: In de onderzoeks- en ontwikkelingsfase wordt geijverd om minder gevaarlijke stoffen te gebruiken. Meer specifiek kan dit zich richten op CMR-stoffen, sensibiliserende of irriterende stoffen. B) Informatie over mogelijk nadelige effecten van de producten verzamelen en actueel houden. (richtlijn 3.3) Bv.: Rekening houden in deze inventaris met alle startproducten en onzuiverheden om tot het eindproduct te komen. Bv.: Rekening houden met alle aangekochte/gemaakte/verkochte stoffen in deze inventaris. Bv.: Aandacht geven aan verzending van kleine hoeveelheden. C) Informatie over de verschillende levensfasen van een product. Bv.: De regelgeving verbonden aan een product in alle fasen van zijn leven wordt systematisch in kaart gebracht. D) De risico's evalueren die verbonden zijn aan het gebruik van de producten, zoals die redelijkerwijs te voorzien zijn. (richtlijn 3.4) Bv.: Risico s verbonden aan de levensfasen van een product worden in kaart gebracht opdat incidenten vermeden zouden worden. 11

12 E) Aangepaste systemen ontwikkelen om de productrisico's te beheren. (richtlijn 3.5) Bv.: Als streefwaarden voor risicobeheersing wordt bestaande wetgeving (transport, veiligheid, etikettering, afval,...) en/of bepaalde normen gebruikt. Bv.: Regelmatige check of bedrijf aan wetgeving voldoet. Bv.: Traceerbaarheid van verkochte producten wordt gegarandeerd. Bv.: Blootstelling naar sensibiliserende en irriterende stoffen wordt in kaart gebracht en procedures worden uitgewerkt om blootstelling te verminderen. Bv.: Een productdossier wordt opgemaakt met toxicologische en ecotoxicologische gegevens. Als resultaat van deze oefening stel je een productdossier op om alle gegevens over gevaren en risico s te inventariseren. Samenwerking en communicatie: Al de gebruikers van een product worden actief betrokken bij de opzetting van Product Stewardship. Een optimale uitwisseling van informatie en expertise tussen de gebruiker van het product in een bepaalde levensfase en de MVGverantwoordelijke leidt tot de beste resultaten. F) Het personeel, tewerkgesteld in de onderneming, gepast opleiden inzake de veilige opslag, behandeling en gebruik van de producten en aangaande de gepaste behandeling na gebruik. (richtlijn 3.6) G) Selecteren van en samenwerken met onder contract werkende producenten en verdelers zodat zij kunnen voldoen aan de normen inzake veiligheid, gezondheid en leefmilieu. (richtlijn 3.7) H) Samenwerken met de leveranciers opdat hun goederen en diensten zouden voldoen aan de vereisten van de onderneming inzake veiligheid, gezondheid en leefmilieu. (richtlijn 3.8) Bv.: Leveranciers van stoffen worden contractueel verplicht om gegevens over de gevaren en risico s mee te leveren. Bv.: Steeds nagaan of wettelijk vereiste informatie conform is bij leveringen. I) Informatie en advies verstrekken aan klanten met het oog op een veilige opslag, behandeling, gebruik en behandeling na gebruik van de producten. (richtlijn 3.9) (zie bijlage II) Bv.: Veiligheidsinformatiebladen opmaken voor de risicobeperking van een product bij klanten en die regelmatig actualiseren. Bv.: Bepaalde gebruiken vermijden of in extreme gevallen een product gemaakt voor een bepaald gebruik van de markt halen. J) Openstaan voor dialoog met het personeel en het publiek, anticiperen en antwoorden op hun bezorgdheid over de mogelijke nadelige effecten van de producten. (richtlijn 3.11) 12

13 K) Actief met de overheid meewerken aan de ontwikkeling van productreglementering. (richtlijn 3.12) Sleutelelementen bij de communicatie van de risico s zijn de verstrekking van kwaliteitsvolle veiligheidsinformatiebladen en een technische helpdesk of dienst na verkoop die klachten en verhoogde risico s kan identificeren. Deze helpdesk is tevens een ideale bron van nieuwe informatie om het programma te heroriënteren. 4. Controle en verbeteringsstrategie Product Stewardship zal pas leiden tot een continue verbetering indien acties ondernomen worden voor de controle en de herevaluatie van het programma. Controle: Monitoring van het actieplan Meten resultaten actieplan Opzetten van een systeem van rapportering Toetsen implementatie van de objectieven Audit (intern of extern) op basis van het actieplan Checken of strategie tot verbeteringen geleid heeft Vergelijken resultaten na uitwerking actieplan met resultaten uit eerste evaluatie (die gebruikt werd voor de definiëring van de strategie) Communiceren verwachtingen en resultaten van de controle Continue verbetering: Herevalueren noodzakelijke middelen Herevalueren strategie Identificeren nieuwe noden (intern en extern) Uit resultaten van de controle komen tot een herdefiniëring van het actieplan Analyse/bijstellen/uitbreiding strategie Communicatie resultaten 13

14 Bijlage I: Relatie gebruikers producten en Product Stewardship PRODUCT STEWARDSHIP MATRIX Functies Praktijk Top- M an agement R&D EHS Aankoop Productie Marketing / Verkoop Distributie Product Steward Klantenommunicatie C Leidershap Meten resultaten Middelen EHS Informatie Risicobeoordeling Risicobeheersing Product- & procesverbeteringen Opleiding en feedback Productie voor derden Leveranciers Distributeurs. Klanten en externe gebruikers Bron: 3M 14

15 Polymères Matrice de Responsabilités HSE Produit Etape de vie Sujet Design R&D Choix du catalyseur / initiateur ; Obtention de sa fiche de sécurité (FDS) Choix d un additif ; Obtention de sa FDS Choix d un aide à la polymérisation ; Obtention de sa FDS Approbation de la recette du produit Contrôle de la conformité de la recette aux réglementation sanitaires & environnementales Test de conformité du produit aux réglementations pharmacopées Vérification des propriétés physico-chimiques du produit Tests de conformité aux réglementations sanitaires (hors migration) & environnementales Tests de migration sur produit destiné au contact alimentaire Essai en unité pilote Essai au hall d application Rédaction de la fiche de données de sécurité (FDS ou SDS ou MSDS) Fourniture des informations sur la stabilité et la réactivité en cas d incendie pour la FDS Fourniture des informations toxicologiques de la FDS Fourniture d'un avis relatif à la santé des personnes (hygiène industr., soins) Fourniture des informations écotoxicologiques sur la FDS Fourniture des informations relatives au transport sur la FDS Choix des numéros d appel d urgence Transport du produit expérimental en clientèle Design R&D (end) Essai en clientèle Enregistrement du nouveau produit hors EINECS (ELINCS, TSCA,..) Contrôle de l enregistrement du produit dans les inventaires (EINECS, TSCA,..) Demande de mise à jour de la FDS Mise à jour de la FDS Information de modifications majeures de la FDS auprès des diffuseurs Diffusion de la FDS sur Intranet Rédaction de la fiche technique (technical data sheet) Diffusion de base de données sur CD-Rom et sur internet Diffusion d'informations sur Internet Diffusion d information sur Intranet? Service responsable Domaine Contact 2001, Atofina Research SA. No part of this document may be reproduced, stored in or introduced into a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, without the prior written permission of the copyright holder. 15

16 Etape de vie Manufacturing Warehousing Transport Sujet Transmission des informations requises aux centres Antipoisons nationaux Transmission de la composition et de ses modifications aux autorités et aux clients Information du Regulatory affairs des modifications de composition Introduction de la recette dans la base de données Introduction de la législation dans la base de données Introduction de la nationalité des clients dans la base de données Préparation des essais en usine Réalisation des essais en usine Qualification des matières premières et référencement des fournisseurs Mise à disposition des FDS des matières premières Acceptation qualitative des matières premières Conformité de la recette usine à la recette approuvée en phase R&D Contrôle de la conformité de la recette sur base du cahier de production Contrôle analytique de la conformité de la recette sur base d'analyses de produit Traçabilité des matières premières dans le produit (origine, n lot fournisseur,..) Contrôle de la valorisation et de la traçabilité des byproducts & du scrap Contrôle de l intégrité du produit Garant de la spécification technique de l emballage Rédaction de la spécification de l emballage Déclaration des emballages entrants (Belgique uniquement) Plan de prévention des emballages; déclaration des emballages sortants (produit vendu en Belgique uniquement) Conformité de l étiquetage Protection du stockage du produit fini (incendie, contamination,..) Contrôle de l intégrité du produit et de son emballage Contrôle de la qualité et de la sécurité de l entreposage (matériel utilisé, stabilité des palettes,..) Rédaction de la spécification de transport par route Responsable de l'affrètement Fourniture de la fiche de sécurité de transport (tremcard) Fourniture de la FDS?? Contrôle de conformité des équipements de transport Chargement du produit Contrôle de conformité du chargement (poids/essieu, temps de conduite, etc.) Contrôle du respect des législations ADR (route) Service responsable Domaine Contact 2001, Atofina Research SA. No part of this document may be reproduced, stored in or introduced into a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, without the prior written permission of the copyright holder. 16

17 Etape de vie Converting Sujet Contrôle du respect des législations IMO-IMDG (maritime) Rédaction du formulaire de transport CMR Contrôle du déchargement du produit en clientèle Traitement des réclamations Fourniture de la FDS Fourniture de certificats d analyse Fourniture de certificats de conformité de composition ou d usage Tests de conformité aux réglementations sanitaires & environnementales Traçabilité des lots Service responsable Domaine Contact Using End of life Qualification du transformateur (contrôle de son aptitude à transformer selon les règles de l art) Conformité des équipements de transformation à la législation HSE Qualité de l objet final Traçabilité de l objet final Contrôle de la qualité du stockage Contrôle de la conformité de la gestion des déchets de transformation Contrôle du marquage du polymère pour le tri Contrôle du transport & déchargement de l objet final en clientèle Elaboration de normes Traitement des réclamations Fourniture de certificats de conformité de composition ou d usage Tests de conformité aux réglementations sanitaires & environnementales Qualification du conditionneur ou de l entrepreneur Conformité aux normes & à la législation HSE des équipements de conditionnement ou de mise en œuvre Qualité de l objet final Contrôle de la conformité de la gestion des déchets de conditionnement ou de mise en œuvre Information sur la durée de vie des granules et de l objet Traçabilité de l objet final Respect de la législation de fin de vie Collecte de l objet en fin de vie Traitement de l objet en fin de vie Traçabilité des déchets Lobbying relatif à la législation??? Débouchés de recyclage & de valorisation 2001, Atofina Research SA. No part of this document may be reproduced, stored in or introduced into a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, without the prior written permission of the copyright holder. 17

18 Bijlage II: Relatie klanten in uitbouw Product Stewardship Bron: United States Office of Solid Waste EPA 550-B Environmental Protection and Emergency Response May 2001 Agency (5104) How to Improve Safe Handling of Chemical Products: Sartomer Company, Exton, Pennsylvania The Chemical Safety Network is designed to share successful practices in implementation, risk communication, and data use. The projects detailed in the Chemical Safety Network are easily reproducible, low cost and promote partnership-building in the community. This fact sheet does not provide extensive information about a project. Rather, it is intended to help stakeholders generate ideas, identify tools and pinpoint funding sources for accident preparedness and prevention initiatives. Program Overview The proper handling of chemicals during their entire life-cycle, product stewardship, is key to chemical safety. Sartomer assesses a new or potential customer s or distributor s ability to handle hazardous products safely by reviewing their environmental, health and safety (EHS) practices and, if warranted, making recommendations for improvements. These reviews are conducted by sales personnel who prioritize customer visits based on the hazard of the product(s) purchased and the types of safety and environmental programs implemented by the customer. Hazard Evaluation Sartomer evaluates the overall hazard of its products by using a numerical rating system. Rankings are based on each product s acute health hazard, flammability hazard, reactivity hazard, chronic health hazard, and carcinogenicity hazard. Category A products, the products with the highest overall hazard, are considered first when prioritizing customer reviews. For example, customers that use or purchase category A products would go to the top of the evaluation list. Customers that participate in an industry-sponsored safety program would be given a lower priority on the evaluation schedule. Customer Relations Sartomer maintains a relationship with its customers and distributors by following a philosophy of cradle-to-grave product stewardship or product responsibility. Distributors are considered an extension of the Sartomer sales force and receive health, safety and environmental information and training on Sartomer products. Sartomer also maintains a relationship with its distributors customers as part of the commitment to product stewardship. 18

19 Bijlage III: Fedichem richtlijnen voor de implementatie van Responsible Care naar productveiligheid Zelfbeoordeling Op de weg naar Responsible Care is periodieke zelfbeoordeling noodzakelijk om: Te kunnen vaststellen of er al dan niet vooruitgang geboekt is; Gegevens te verzamelen voor bv. trendanalyse, rapportering van de performantie naar derden,... Voor elke richtlijn werd een werkblad opgesteld. Dit kan gebruikt worden ter evaluatie van het vooruitgangsproces m.b.t. de implementatie. Elk werkblad heeft de volgende rubrieken: 1 de managementpraktijken (de richtlijnen voor dat deelgebied) 2 een definitie van wat wordt verstaan onder "implementatie" van de managementpraktijk De definitie van de "implementatie" doet dienst als benchmark om tot stadium 4 te komen. Bij de evaluatie kan mogelijks een definitie gevonden worden die beter aansluit bij uw concrete bedrijfscontext. 3 vijf kolommen ter aanduiding van het implementatiestadium bij de zelfevaluatie De implementatiestatus van de richtlijnen wordt als volgt omschreven: Stadium 0 : Stadium 1 : Stadium 2 : Stadium 3 : Stadium 4 : Geen actie. De bedrijfspraktijken worden geëvalueerd t.o.v. de richtlijn. Er wordt gewerkt aan een actieplan om de richtlijn te implementeren. Men is bezig met de implementatie van het actieplan. De richtlijn is geïmplementeerd. 4 een kolom "Doelstellingen/Plannen" voor het noteren van de te nemen acties ter continue verbetering. 19

20 Hoe start je met en organiseer je Responsible Care? Lees de richtlijnen Selecteer die richtlijnen die voor uw activiteit van toepassing zijn Duid een verantwoordelijke aan Implementeer de richtlijn Continue verbetering Doe zelfbeoordeling Is stadium 4 bereikt? Neen Ja De richtlijn is geïmplementeerd 20

Overview. HP - Horti Productie. Microsoft Dynamics NAV. 2009 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. HP - Horti Productie. Microsoft Dynamics NAV. 2009 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV HP - Horti Productie Overview 2009 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS

Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS Bedrijfscontinuïteit met behulp van een BCMS 26 november 2014 Aart Bitter@ISGcom.nl www.information-security-governance.com Disaster Recovery Plan 2 The Bitter Brew Case To Brew or not to Brew, That s

Nadere informatie

Requirements Traceability. Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman

Requirements Traceability. Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman Requirements Traceability Marcel de Baas, Jan Bank, Edwin Buisman, Frits Jacobs, Kitty Spaas, Erik Venema, Arno Zandman 22 Mei 2008 Werkgroep Traceability Doel van de werkgroep: Aanbieden van hulpmiddelen

Nadere informatie

Ethiek en management-systematiek

Ethiek en management-systematiek Responsible Care Deze presentatie wat is Responsible Care (Global Charter) Relatie met operationele veiligheid In de chemie VCA en VCO Enkel k l aanbevelingen Bert Zandvoort Coordinator Masterclass Veiligheid

Nadere informatie

Samenvatting. ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012

Samenvatting. ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012 Samenvatting ENERQI Gids (Rapport nummer D3.2) 20 februari 2012 Coordinator: DTV Consultants, Mr. Willem Buijs, PO Box 3559, 4800 DN, Breda Tel: +31 76 513 66 00 ENERQI@dtvconsultants.nl Start van het

Nadere informatie

Veilig gebruik van UV-uithardende inkten Een case study bij Océ-Technologies B.V. Jannie Jansema

Veilig gebruik van UV-uithardende inkten Een case study bij Océ-Technologies B.V. Jannie Jansema Veilig gebruik van UV-uithardende inkten Een case study bij Océ-Technologies B.V. Jannie Jansema Situatieschets Océ-Technologies B.V. in Venlo Verschuiving in marktsegment Verschillende gebruikers, andere

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

BENT U ER KLAAR VOOR?

BENT U ER KLAAR VOOR? ISO 9001:2015 EN ISO 14001:2015 HERZIENINGEN ZIJN IN AANTOCHT BENT U ER KLAAR VOOR? Move Forward with Confidence WAT IS NIEUW IN ISO 9001:2015 & ISO 14001:2015 MEER BUSINESS GEORIENTEERD KERNASPECTEN "LEIDERSCHAP

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS opleider

EXIN WORKFORCE READINESS opleider EXIN WORKFORCE READINESS opleider DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec

Balanced Scorecard. Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Balanced Scorecard fvv Francis Vander Voorde bec@online.be FVV Consulting bvba http://user.online.be/bec Het CAF Model FACTOREN RESULTATEN 1. Leiderschap 3. Human Resources Management 2. Strategie & Planning

Nadere informatie

Milieuzorg voor contractors. Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent

Milieuzorg voor contractors. Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent Milieuzorg voor contractors Cédric Janssens Milieucoördinator GTO EMEA CVA Gent Onze grootste uitdaging Werken aan een duurzame toekomst Wij zijn mede de oorzaak van het milieuprobleem maar wij werken

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever

EXIN WORKFORCE READINESS werkgever EXIN WORKFORCE READINESS werkgever DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is om

Nadere informatie

BCM en de Cloud. CSA-nl 10 april 2012 André Koot

BCM en de Cloud. CSA-nl 10 april 2012 André Koot BCM en de Cloud CSA-nl 10 april 2012 André Koot info@i3advies.nl Twitter: @meneer Agenda Cloud Risico's Maatregelen 1. Cloud Cloud omnipresent Wereldwijd alle grote aanbieders Volop management aandacht

Nadere informatie

EXIN WORKFORCE READINESS professional

EXIN WORKFORCE READINESS professional EXIN WORKFORCE READINESS professional DE ERVARING LEERT ICT is overal. Het is in het leven verweven geraakt. In een wereld waarin alles steeds sneller verandert, is het lastig te bepalen wat er nodig is

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Directeur audit

Functiebeschrijving: Directeur audit Functiebeschrijving: Directeur audit Functiefamilie Controle en audit functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context van de functie 1.1.

Nadere informatie

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen

Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen COMMISSIE ENERGIEBELEIDSOVEREENKOMST Toelichting 03: Energiebeheermaatregelen ISO50001 of energiebeheermaatregelen volgens bijlage 9 Volgens Art. 6(7) van de energiebeleidsovereenkomst (EBO) dient elke

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

inspireren en innoveren in MVO

inspireren en innoveren in MVO inspireren en innoveren in MVO Inleiding Gert Van Eeckhout Beleidsondersteuner MVO - Departement WSE Wat is MVO? Waarom MVO? Beleidslijnen Vlaamse overheid MVO? een proces waarbij ondernemingen vrijwillig

Nadere informatie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie

Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie B Projectoproep Kankerplan Actie 24 : Wetenschappelijke analyse in de onco-geriatrie Inleiding Deze projectoproep kadert binnen de verderzetting van Actie 24 van het Kankerplan: Steun aan pilootprojecten

Nadere informatie

World Class Finance in de Retail

World Class Finance in de Retail World Class Finance in de Retail Jaarcongres Controlling 24 april 2008 Hans Strikwerda Copyright 2008 by Nolan, Norton & Co. Private for the client. This report nor any part of it may not be copied, circulated,

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Kansen Monitor. Hier komt de naam van uw bedrijf. en hier de foto of logo van uw bedrijf

Kansen Monitor. Hier komt de naam van uw bedrijf. en hier de foto of logo van uw bedrijf Kansen Monitor Hier komt de naam van uw bedrijf en hier de foto of logo van uw bedrijf Het copyright van dit document berust bij De Keizer Kennismakelaar s Graveland NL All rights reserved. Neither the

Nadere informatie

EU-GHS: Workshop 1: Consequenties voor eigen bedrijfsvoering. Presentator: Maurits van Kolck

EU-GHS: Workshop 1: Consequenties voor eigen bedrijfsvoering. Presentator: Maurits van Kolck EU-GHS: Workshop 1: Consequenties voor eigen bedrijfsvoering Presentator: Maurits van Kolck Inhoud De keten in beeld, REACH en CLP CLP en het VIB CLP en etikettering CLP en herindeling Oefening 1: een

Nadere informatie

Stakeholders in ISO 9001:2015 Alleen de klanten is al moeilijk genoeg!

Stakeholders in ISO 9001:2015 Alleen de klanten is al moeilijk genoeg! Stakeholders in ISO 9001:2015 Alleen de klanten is al moeilijk genoeg! Bob Alisic ActinQ V 1.5 bob.alisic@actinq.nl 1 Wie zijn de stakeholders van een organisatie? Definitie volgens ISO 9000:2005 Interested

Nadere informatie

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager

CO 2 managementplan. Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants. Versie: 1.0. Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager CO 2 managementplan Jan Knijnenburg B.V. Auteur: Adviseur MVO Consultants Versie: 1.0 Datum: xx-xx-2015 Handtekening autoriserend verantwoordelijk manager Authorisatiedatum: Naam:.. Inhoud 1 Inleiding...

Nadere informatie

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014

Dieter Vander Beke. Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Dieter Vander Beke Maatschappelijk Verantwoorde Overheid ISO 26000 & GRI Provinciale milieudag provincie Antwerpen 24 juni 2014 Overzicht van de presentatie 1. Vertrouwen in de overheid? 2. Maatschappelijke

Nadere informatie

Installation & Usage Biometric Reader - NL. Biometric Reader - NL. Productie Versie: 7.0. Versienummer Handleiding: 1.0.2

Installation & Usage Biometric Reader - NL. Biometric Reader - NL. Productie Versie: 7.0. Versienummer Handleiding: 1.0.2 Biometric Reader - NL Installation & Usage Biometric Reader - NL Productie Versie: 7.0 Versienummer Handleiding: 1.0.2 2013 Inepro B.V. Alle rechten gereserveerd Biometric Reader - NL De meest veelzijde

Nadere informatie

Overview. Ingekomen facturen registratie. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Ingekomen facturen registratie. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Ingekomen facturen registratie Overview 2006 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system,

Nadere informatie

Overview. Zorgsector. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Zorgsector. Microsoft Dynamics NAV. 2006 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Overview 2006 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form

Nadere informatie

Detailed View. Transportplanning Inkoop. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Detailed View. Transportplanning Inkoop. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Transportplanning Inkoop 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

7 aug. 2006 Snelstart document Thecus N2100 Y.E.S.box BlackIP Versie 1.0

7 aug. 2006 Snelstart document Thecus N2100 Y.E.S.box BlackIP Versie 1.0 Setup Wizard MET DHCP-server: 1. NA de installatie van de software welke zich op de CD bevindt krijgt u het volgende te zien: 2. V ervolgens gaat de softw are op zoek naar de Thecus Y.E.S.box welke is

Nadere informatie

Exposure Scenarios (ES) in het esds

Exposure Scenarios (ES) in het esds Exposure Scenarios (ES) in het esds hoe zien ze eruit? welke informatie bevatten ze? hoe pas je ze toe in de praktijk? Dook Noij NVvA symposium, Zeist, 13 april 2011 1 Inhoud van de presentatie Introductie

Nadere informatie

LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie. 2013 LIFE+ Presentatie Nederland

LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie. 2013 LIFE+ Presentatie Nederland LIFE+ Arnoud Heeres, LIFE Unit, Europese Commissie 1 Profiel: Programma Manager - Desk Officer voor LIFE Natuur LIFE Natuur Unit (E3) DG Milieu Europese Commissie 2 Taken: Programma Manager - Desk Officer

Nadere informatie

Functiebeschrijving: Communicatieverantwoordelijke

Functiebeschrijving: Communicatieverantwoordelijke Functiebeschrijving: Communicatieverantwoordelijke Functiefamilie organisatie ondersteunende functies Voor akkoord Naam leidinggevende Datum + handtekening Naam functiehouder Datum + Handtekening 1. Context

Nadere informatie

Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX

Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX Aanpassing btw per 1 oktober 2012 Microsoft Dynamics AX Mprise B.V. Newtonstraat 2 P.O. Box 598 3900 AN VEENENDAAL The Netherlands Copyright 2012 Mprise B.V., Veenendaal, The Netherlands All rights reserved.

Nadere informatie

Agenda. 1. Introductie CIBER. 2. Visie Cloud Services. 4. Hoe kan CIBER hepen. 2 Titel van de presentatie

Agenda. 1. Introductie CIBER. 2. Visie Cloud Services. 4. Hoe kan CIBER hepen. 2 Titel van de presentatie CIBER Nederland BV Agenda SURF 1. Introductie CIBER 2. Visie Cloud Services 3. Visiei Position Paper Beliefs 4. Hoe kan CIBER hepen 2 Titel van de presentatie 1. Introductie CIBER Nederland? Feiten en

Nadere informatie

Application Nota ExESS voor veiligheidsmanagament

Application Nota ExESS voor veiligheidsmanagament Application Nota ExESS voor veiligheidsmanagament ExESS kan gebruikt worden ter ondersteuning van diverse administratieve opvolgingsaspecten bij het veiligheidsbeleid in een organisatie. Aangezien ExESS

Nadere informatie

Overview. Urenregistratie. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Urenregistratie. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Urenregistratie Overview 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted,

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux

Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken. Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Maatschappelijk verantwoord ondernemen in lastenboeken Diane Buggenhout Quality, Security, Environment Manager Benelux Certificaten Kwaliteit: ISO 9001:2008 certificaat Milieu: ISO 14001:2004 certificaat

Nadere informatie

04 Support staff training

04 Support staff training Het introduceren van referentiekaders voor kwaliteitsborging op het gebied van beroepsonderwijs en training (VET) is de afgelopen jaren tot een prioriteit uitgegroeid. Tijdens de vroege stadia van de ontwikkeling

Nadere informatie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Peter Lelie Europese Commissie - DG EMPL 7-Oct-09 Directoraat-Generaal for Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Gelijke Kansen Eenheid Sociale

Nadere informatie

Overview. Beveiligde functies. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau.

Overview. Beveiligde functies. Microsoft Dynamics NAV. 2007 dvision Automatiseringsbureau. Microsoft Dynamics NAV Overview 2007 dvision Automatiseringsbureau. All Rights Reserved. No part of this document may be photocopied, reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form

Nadere informatie

EPD in the cloud. Workshop informatieveiligheidsconsulenten FOD VG 5/12/2013

EPD in the cloud. Workshop informatieveiligheidsconsulenten FOD VG 5/12/2013 EPD in the cloud Workshop informatieveiligheidsconsulenten FOD VG 5/12/2013 ICT:... van tool naar strategie Strategische implicaties Administratieve functies Medisch- Individualisatie technische patiëntbenadering

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

CO 2 managementplan. 1 Inleiding

CO 2 managementplan. 1 Inleiding CO 2 managementplan Inhoud 1 Inleiding... 3 1.1 Energie meetplan... 4 1.2 Planning meetmomenten... 4 1.3 Cofely Zuid Nederland... 4 Scope 1 emissies... 4 Scope 2 emissies... 4 1.4 Project Renovatie gemaal

Nadere informatie

Manufacturer s Certificate of Compliance VOC Emissions

Manufacturer s Certificate of Compliance VOC Emissions Manufacturer s Certificate of Compliance VOC Emissions Certificate: GLP1101 Company: modulyss NV Related Products modulyss tufted carpet tiles, FR, Bitumen backed, post-dyed nylon (all items) PRODUCT NAMES

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Focus op milieu en veiligheid

Focus op milieu en veiligheid Focus op milieu en veiligheid Philips Innovation Services Philips Environment & Safety (PES) Praktische vertaling van milieu, arbo en veiligheid De eisen die de maatschappij en de overheid stellen aan

Nadere informatie

Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL )

Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL ) Exameneisen Practitioner s Certificate in IT Service Management: Release & Control (based on ITIL ) Publicatiedatum 1-1-2008 Startdatum 1-3-2007 Doelgroep IT Service Management Practitioner: Release &

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Het speelveld van de Chief Commercial Officer

Het speelveld van de Chief Commercial Officer Het speelveld van de Chief Commercial Officer Omgaan met dilemma s Stephan Linnenbank 28 november 2008 Atos, Atos and fish symbol, Atos Origin and fish symbol, Atos Consulting, and the fish symbol itself

Nadere informatie

Conférence-débat BRUGEL Debat conferentie BRUGEL 04.06.2008

Conférence-débat BRUGEL Debat conferentie BRUGEL 04.06.2008 Conférence-débat BRUGEL Debat conferentie BRUGEL 04.06.2008 Position des fournisseurs Standpunt van de leveranciers Objectifs de la libéralisation des marchés d énergie (1) Objectifs des Directives européennes

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

LOL. Module. Begroting. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: april 2013

LOL. Module. Begroting. 2013 Stichting Entreprenasium. Versie 0.1: april 2013 N W O LOL Z Module Begroting Versie 0.1: april 2013 2013 Stichting Entreprenasium Inleiding 2 Inleiding 2 Opbrengst 4 Stakeholders 8 Middelen 12 Strategie 15 P l a n n e n In de module plannen maakte je

Nadere informatie

Copyright by Katoen Natie en by Dicky voor de illustraties. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van

Copyright by Katoen Natie en by Dicky voor de illustraties. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van The Safety Bible Copyright by Katoen Natie en by Dicky voor de illustraties. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke

Nadere informatie

Inkoop en de link naar de value chain

Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain Inkoop en de link naar de value chain 24 juni 2014 An aligned supply chain Bron: Van Veen, 2011 Historical difference supply chain/ logistics domain vs value chain

Nadere informatie

Van Commissionaire naar LRD?

Van Commissionaire naar LRD? Van Commissionaire naar LRD? Internationale jurisprudentie en bewegingen in het OESO commentaar over het begrip vaste inrichting (Quo Vadis?) Mirko Marinc, Michiel Bijloo, Jan Willem Gerritsen Agenda Introductie

Nadere informatie

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz

De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz De nieuwe compliance norm ISO 19600 en risicomanagement Een praktijkvoorbeeld voor een license to operate. Arjan Donatz Group Director, QHSE 11 September 2014. ABOUT US FTS Hofftrans Oil transportation

Nadere informatie

Data Protection Impact Assessment (DPIA)

Data Protection Impact Assessment (DPIA) Data Protection Impact Assessment (DPIA) van Theorie naar Praktijk [ 28 januari 2015 ] 2 Data Protection Impact Assessments: agenda 1. Wat zegt de Algemene Verordening Gegevensbescherming? 2. Hoe productief

Nadere informatie

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit

A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek. procedure. interne audit A.Z. Sint Jan A.V. - apotheek procedure interne audit nummer : ORG-00050 blz 1 van 3 eerste uitgiftedatum : 14.01.2000 datum herziening : 05.07.2007 verantwoordelijke : W. Renders uitgegeven door : apotheek

Nadere informatie

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013

Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 Vragenlijst SAFE SURGERY voor het uitvoeren van een zelfevaluatie in contractjaar 2013 De vragen zijn opgedeeld in verschillende rubrieken en betreffen het thema safe surgery. Het is de bedoeling dat de

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Ready-2-Benefit ERP Out-of-the-box

Ready-2-Benefit ERP Out-of-the-box Ready-2-Benefit ERP Out-of-the-box AD ULTIMA GROUP Beneluxpark 7 8500 Kortrijk Belgium Tel: +32 56 740 740 Fax: +32 56 740 700 E-mail: info@adultimagroup.com Website: www.adultimagroup.com This document

Nadere informatie

Een verhaal van alle tijden

Een verhaal van alle tijden Een verhaal van alle tijden ROCKPANEL BRE Global A+ / A gecertificeerd ROCKPANEL products BRE Certified ROCKPANEL: duurzaamheid in de genen ROCKPANEL is onderdeel van de ROCKWOOL Groep. Een onderneming

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

TaxLab 26 maart 2015. We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf

TaxLab 26 maart 2015. We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf TaxLab 26 maart 2015 We maken het leuker. Fiscale faciliteiten voor het familiebedrijf Inhoud Tax Incentives: o Innovatie drieluik: WBSO/RDA/iBox o Investeringsregelingen EIA/MIA en subsidies Optimalisatie

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Procedure voor de selectie van installateurs

Procedure voor de selectie van installateurs Procedure voor de selectie van installateurs Project: MKB Energy CheckUP Contract Number: IEE/13/384/S12.675577 Deliverable: D 4.1 rev 7 Status: Openbaar Datum: 1/06/2015 Auteurs: Daniele Forni, Claudia

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA

PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA PROGRAMME DE COOPÉRATION TRANSFRONTALIÈRE GRENSOVERSCHRIJDEND SAMENWERKINGSPROGRAMMA 1. Où déposer? 1. Déposer un pré-projet? 1. Déposer un pré-portefeuille de projets? 1. Waar indienen? 2. Indiening projectconcept?

Nadere informatie

MONITEUR BELGE 23.12.2009 BELGISCH STAATSBLAD

MONITEUR BELGE 23.12.2009 BELGISCH STAATSBLAD 80646 MONITEUR BELGE 23.12.2009 BELGISCH STAATSBLAD AGENCE FEDERALE POUR LA SECURITE DE LA CHAINE ALIMENTAIRE FEDERAAL AGENTSCHAP VOOR DE VEILIGHEID VAN DE VOEDSELKETEN [C 2009/18522] [C 2009/18522] 4

Nadere informatie

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013

Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 Best Practice Seminar 14 NOVEMBER 2013 14.00: Welkom Best Practice Seminar 14.10: Centraal PMO als middelpunt van projecten en programma s Yvonne Veenma, Stedin 14.50: Pauze 15.30: Governance in een Enterprise

Nadere informatie

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4

Colofon. Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet. Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Colofon Titel Apps, Alles over uitgeven op mobiel en tablet Auteur Dirkjan van Ittersum ISBN: 978-90-79055-10-4 Uitgever InCT Postbus 33028 3005 EA Rotterdam www.inct.nl uitgever@inct.nl Vormgeving en

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT NORMEN, INNOTEK GEEL 26/11/2013 PROF. DR. BART LETEN WAARDECREATIE DOOR INNOVATIE MARTWAARDE VAN APPLE INNOVATIE IS EEN COMPLEXE ACTIVITEIT Innovatie

Nadere informatie

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers?

Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Performance Management: hoe mensen motiveren met cijfers? Prof. Dr. Werner Bruggeman www.bmcons.com De High Performance Organisatie Kenmerken van hoogperformante organisaties (Manzoni): 1. High level of

Nadere informatie

Beheersing van de totale logistieke kost in de healthcare supply chain

Beheersing van de totale logistieke kost in de healthcare supply chain Beheersing van de totale logistieke kost in de healthcare supply chain Krist l Krols 24-05-2012 Uitgangspunten 1. Handelingen/werkwijze van de leverancier beïnvloeden de eigen kostenstructuur. Transparantie

Nadere informatie

Wat zijn de succescriteria voor een partnership?

Wat zijn de succescriteria voor een partnership? Wat zijn de succescriteria voor een partnership? Chemical Power Oil & Gas Wie zijn wij Arno Gerrets Agrifirm Manager Techniek Maries van Aert Stork Technical services Consultancy Manager Onderhoud en Investeringen

Nadere informatie

Informatieveiligheid, de praktische aanpak

Informatieveiligheid, de praktische aanpak Informatieveiligheid, de praktische aanpak Wie ben ik? Frederik Baert Domeinverantwoordelijke Informatieveiligheid Domeinverantwoordelijke Infrastructuur & Connectiviteit @ V-ICT-OR V-ICT-OR cvba Dienstenorganisatie

Nadere informatie

Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik. NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14

Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik. NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14 Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14 Februari 2014 Doelstelling project vg-documenten voor SodM Inzicht

Nadere informatie

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013

Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013. 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 Auteur boek: Vera Lukassen Titel boek: Excel Gevorderden 2013 2011, Serasta Uitgegeven in eigen beheer info@serasta.nl Eerste druk: December 2013 ISBN: 978-90-820856-9-3 Dit boek is gedrukt op een papiersoort

Nadere informatie

A D V I E S Nr. 1.917 ----------------------------- Zitting van dinsdag 25 november 2014 -----------------------------------------------------

A D V I E S Nr. 1.917 ----------------------------- Zitting van dinsdag 25 november 2014 ----------------------------------------------------- A D V I E S Nr. 1.917 ----------------------------- Zitting van dinsdag 25 november 2014 ----------------------------------------------------- Nationaal profiel voor veiligheid en gezondheid op het werk

Nadere informatie

VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools)

VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools) VIOS: Veiligheid In en Om School (Safety In and Around Schools) Kim Kranenborg TNO Human Factors P.O Box 23 3769 ZG Soesterberg +31 346 356267 kranenborg@tm.tno.nl Knowledge for business VIOS: Veiligheid

Nadere informatie

Risico s binnen een project

Risico s binnen een project Risico s binnen een project Alles loopt op wieltjes Je hebt de zaak vanuit alle hoeken onderzocht. Je hebt het al 1000x gedaan Alles is vanzelfsprekend Je weet perfect wat je aan het doen bent, je bent

Nadere informatie

b) "Internationaal logo", het in de VS gedeponeerde certificeringsmerk dat is omschreven in bijlage A en eigendom is van het US EPA;

b) Internationaal logo, het in de VS gedeponeerde certificeringsmerk dat is omschreven in bijlage A en eigendom is van het US EPA; bron : Publicatieblad van de Europese Gemeenschappen PB CE 274 van 28/09/99 OVEREENKOMST tussen de regering van de Verenigde Staten van Amerika en de Europese Gemeenschap over de coördinatie van programma's

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen

GOF. Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Belgische gedragscode voor veiliger gsm-gebruik door jonge tieners en kinderen Voorwoord In februari 2007 ontwikkelden de Europese mobiele providers en content providers een gezamenlijke structuur voor

Nadere informatie

ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN. 3 oktober 2013

ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN. 3 oktober 2013 ENERGIEMANAGEMENT ACTIEPLAN code: B1308 3 oktober 2013 datum: 3 oktober 2013 referentie: lak code: B1308 blad: 3/8 Inhoudsopgave 1. Inleiding 4 2. Onderdelen van het energiemanagement actieplan 5 2.1

Nadere informatie

Informatiebeveiliging, noodzakelijk kwaad of nuttig? www.dnvba.nl/informatiebeveiliging. DNV Business Assurance. All rights reserved.

Informatiebeveiliging, noodzakelijk kwaad of nuttig? www.dnvba.nl/informatiebeveiliging. DNV Business Assurance. All rights reserved. 1 Informatiebeveiliging, noodzakelijk kwaad of nuttig? Mike W. Wetters, Lead Auditor DNV Albertho Bolenius, Security Officer GGzE Informatiebeveiliging. Noodzakelijk kwaad of nuttig? 3 Wat is informatiebeveiliging?

Nadere informatie

The observational method wat te doen?

The observational method wat te doen? The observational method wat te doen? Mandy Korff Wat is de Observational method? The Observational Method in ground engineering is a continuous, managed, integrated, process of design, construction control,

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Registratie Evaluatie Autorisatie. CHemische. REACH en arbeidsomstandigheden. van. stoffen VROM / DGM / SAS. 15 de Symposium NVVA, 22-23

Registratie Evaluatie Autorisatie. CHemische. REACH en arbeidsomstandigheden. van. stoffen VROM / DGM / SAS. 15 de Symposium NVVA, 22-23 REACH en arbeidsomstandigheden Registratie Evaluatie Autorisatie van CHemische stoffen 15 de Symposium NVVA, 22-23 23 maart 2006, Zeist A.W. van der Wielen VROM / DGM / SAS Hoofdelementen van REACH Registratie

Nadere informatie