KINDEREN IN ARMOEDE. Kun je je voorstellen?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "KINDEREN IN ARMOEDE. Kun je je voorstellen?"

Transcriptie

1 informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN KINDEREN IN ARMOEDE Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van de tweede en derde klas van het voortgezet onderwijs die meer willen weten over het onderwerp kinderen in armoede. Bijvoorbeeld om er een presentatie over te houden of werkstuk over te maken. Of om - alleen of met een groepje - iets te doen om arme kinderen te helpen. Of omdat je misschien denkt dat jij zelf of iemand anders arm is en dat je op zoek bent naar tips. Kun je je voorstellen? In het Verdrag voor de Rechten van het Kind, artikel 27, staat dat ieder kind recht heeft op een levensstandaard die toereikend is voor de lichamelijke, geestelijke, intellectuele, zedelijke (heeft te maken met normen en waarden) en maatschappelijke ontwikkeling van het kind. Voeding, kleding en huisvesting zijn daar heel belangrijke onderdelen van. Toch groeit in ontwikkelingslanden één op de vier kinderen op in armoede. Ook in Nederland zijn er kinderen en jongeren die leven in een gezin dat rond moet komen van een minimuminkomen. Dat betekent dat er in jouw klas ook kinderen kunnen zitten die het thuis niet breed hebben. Kun je je dat voorstellen? Hoe dat komt? En wat je voor hen kunt doen? Dat lees je in dit informatieblad. Verdrag voor de Rechten van het Kind Artikel 27: recht op goede ontwikkeling Ouder(s) of anderen die verantwoordelijk zijn voor het kind, hebben de eerste verantwoordelijkheid voor het waarborgen van de levensomstandigheden die nodig zijn voor de ontwikkeling van het kind. De overheid neemt passende maatregelen om ouders te helpen dit recht te verwezenlijken en voorziet hen van steun vooral met betrekking tot voeding, kleding en huisvesting.

2 Wat is armoede? Als je denkt aan armoede, zie je al snel allerlei beelden van arme kinderen uit ontwikkelingslanden voor je. Maar ook in rijkere landen komt armoede voor. Wat armoede precies is, is moeilijk te zeggen. Om te kunnen leven, heeft iedereen een aantal basisvoorzieningen, zoals een huis, eten en drinken en kleding nodig. Je kunt stellen dat mensen die dat allemaal hebben, niet arm zijn. Maar als mensen in Nederland nou niet voldoende geld hebben voor een telefoon of voor verwarming? Dat zijn misschien geen noodzakelijke levensbehoeften maar het maakt het leven voor meer dan honderdduizend gezinnen in Nederland die dat niet kunnen betalen wel erg schraal. Je kunt ook kijken naar het gemiddelde inkomen van mensen in een land en dan bepalen dat families die minder hebben dan dat gemiddelde, arm zijn. Absolute en relatieve armoede Er zijn twee soorten armoede: Absolute of volledige armoede Van absolute armoede spreken we als het gaat over leven en dood. Het betekent dat je te weinig middelen hebt om van te leven, maar net iets te veel om te sterven. Wereldwijd is afgesproken dat mensen, als zij minder dan één dollar (dat is nog iets minder dan één euro) per dag verdienen, beneden de absolute armoedegrens leven. Ruim 1,2 miljard mensen leven in absolute armoede. En de meeste van deze mensen wonen in Afrika ten zuiden van de Sahara en Azië. Behalve deze extreme armoede, is er ook nog een totaal van 2,8 miljard mensen wereldwijd die in minder extreme armoede leven: zij moeten rondkomen van maximaal twee dollar per dag! Relatieve armoede We spreken van relatieve armoede als er een ongelijke verdeling is van inkomens. Mensen die relatief arm zijn, kunnen hun basisvoorzieningen wel betalen, maar zijn armer dan anderen in hun omgeving. Hoewel er landen zijn waar het grootste deel van de bevolking arm is, kun je binnen de grenzen van een land vaak heel rijke én heel arme mensen vinden. Rijkdom en armoede verschillen ook per land. Een rijke Nederlander zal in een land als Canada relatief minder rijk zijn. Maar iemand die hier van een uitkering leeft is in een land als Cambodia relatief rijk. Je kunt de inkomsten van mensen dus niet zomaar met elkaar vergelijken. Rijkdom heeft ook te maken met de hoogte van prijzen in een land. Als je vijftig euro per dag verdient en een brood kost vijf euro, dan verdien je waarschijnlijk niet voldoende geld voor andere basisbehoeften, zoals een dak boven je hoofd en kleding. Als je vijftig euro per dag verdient en een brood kost maar vijftig eurocent, dan kun je misschien wel zeggen dat je rijk bent! Armoede heeft dus te maken met je inkomen én met de kosten van het levensonderhoud in het land waar je woont.

3 Voor meer informatie over het meten van armoede kun je zoeken op Internet. Kijk bijvoorbeeld eens op: of Armoede in Nederland Armoede in Nederland is natuurlijk relatieve armoede. Er is niemand in ons land die moet rondkomen van minder dan één euro per dag. In Nederland worden mensen die een inkomen lager dan het bruto minimumloon hebben, als arm beschouwd. Je zegt dan dat zij onder de armoedegrens leven. Dat bruto minimumloon in Nederland is iets meer dan twaalfhonderd euro bruto per maand. Als je zelf een baantje hebt, weet je dat er van het brutobedrag nog geld afgaat voor de belasting en een aantal andere kosten. Je houdt dan een nettobedrag over. Steeds meer mensen in Nederland komen onder de armoedegrens terecht en kunnen maar moeilijk rondkomen van hun inkomen. In 2004 is het percentage lage inkomens volgens schattingen van het Centraal Bureau voor de Statistiek 11%. In 2002 was het aandeel mensen met een laag inkomen in Nederland nog 10%. In twee jaar tijd is de situatie in Nederland voor een grote groep Nederlanders dus verslechterd: hun inkomen is onder het bruto minimuminkomen terecht gekomen. Dit heeft te maken met een negatief economisch klimaat in ons land de laatste jaren. Dat betekent dat de producten die in ons land gemaakt worden, minder waard geworden zijn. De overheid heeft daardoor minder te besteden, bedrijven gaan failliet of moeten inkrimpen en werknemers ontslaan. Hierdoor neemt de werkloosheid toe, waardoor mensen minder te besteden hebben. Dit heeft weer negatieve gevolgen voor de economische groei, want als mensen minder kopen hoeven er minder producten te worden gemaakt. Dat kan weer leiden tot ontslag van andere werknemers, etcetera. Zo kan een proces ontstaan dat zichzelf herhaalt en met mooie woorden wel een vicieuze cirkel wordt genoemd. Arme gezinnen in Nederland hebben behalve financiële moeilijkheden, vaak nog andere problemen. De armoede bezorgt ouders soms zoveel spanning dat zij bijvoorbeeld niet goed meer voor hun kinderen kunnen zorgen en Uit: de Volkskrant

4 hulpverlening nodig hebben. Ook is armoede een probleem dat vaak over meerdere generaties heen gaat: het inkomen van kinderen hangt dan samen met dat van hun ouders. Armoede wordt dan ook wel een intergenerationeel probleem genoemd. Hoewel dat natuurlijk lang niet voor alle gevallen geldt, is in deze situaties het spreekwoord als je voor een dubbeltje geboren bent, word je nooit een kwartje van toepassing. Serena (13 jaar) uit Hillegom over kinderen in armoede Iedereen die dit informatieblad leest heeft het waarschijnlijk goed. En als je iets niet mag hebben van je ouders, word je boos of verdrietig... Dan moet je eens nagaan dat mensen die in armoede leven dat niet eens kunnen kopen. En jij kunt het wel krijgen of kopen maar misschien moet je er even mee wachten. Totdat je genoeg geld hebt gespaard of het voor je verjaardag krijgt. Kinderen die in armoede leven krijgen misschien nooit een cadeau... Wie zijn die arme gezinnen in Nederland? Eénoudergezinnen (een volwassene met één of meerdere kinderen) worden het meest getroffen door armoede. Van alle éénoudergezinnen in Nederland leeft 36% onder de armoedegrens. Zij moeten vaak rondkomen van een minimumuitkering (bijstand). Alleenstaande vrouwen met kinderen zonder werk worden ook wel bijstandmoeders genoemd. De groep die na de éénoudergezinnen het grootste risico loopt om in armoede terecht te komen, zijn alleenstaanden. Binnen de groep van alleenstaanden, is de positie van vrouwen minder gunstig dan die van mannen. Zij hebben vaak meer moeite om passend werk te vinden. Alleenstaande vrouwen lopen dus meer risico door armoede getroffen te worden, dan alleenstaande mannen. Ook allochtonen in Nederland die uit niet-westerse landen komen (maar bijvoorbeeld uit Afrika of Azië) lopen groot risico getroffen te worden door armoede. Dit komt omdat deze mensen vaak laagbetaald werk doen of afhankelijk zijn van een minimumuitkering. Ook komt het niet vaak voor dat de ouders in een allochtoon gezin tweeverdieners zijn. Oorzaken van armoede in Nederland Als door een economisch dal de werkloosheid stijgt en de koopkracht (het budget dat mensen te besteden hebben) afneemt, komen steeds meer mensen rood te staan en neemt de armoede toe. Het feit dat veel mensen in Nederland moeite hebben met het wennen aan de euro wordt gezien als een van de redenen waarom zij te gemakkelijk hun geld uitgeven. Ook is het de laatste jaren trend om steeds meer geld te lenen. Het kopen van spullen via Internet op afbetaling verleidt veel jongeren tot het doen van aankopen waar zij eigenlijk geen geld voor hebben. Advertenties voor de nieuwste modellen mobiele telefoons, discmans en vakanties die pas later betaald kunnen worden, maken het voor hen niet gemakkelijk om te sparen en te wachten met de aanschaf. Toch is huur-koop (wekelijks een bedrag afbetalen) uiteindelijk meestal

5 duurder en lopen mensen met schulden het risico om een gerechtsdeurwaarder achter zich aan te krijgen, met alle gevolgen van dien (boetes). voldoende financiële middelen om elke dag een warme maaltijd op tafel te zetten! Kinderen en jongeren die in armoede opgroeien blijken op school bovendien minder goed te presteren. Ze blijven achter in de ontwikkeling van hun kennis, in hun emotionele ontwikkeling en hebben vaker gedragsproblemen. Effecten van armoede op kinderen in Nederland Wat zijn de effecten op kinderen van het leven in een gezin dat rond moet komen van een minimuminkomen in Nederland? Uit het onderzoek kinderen in armoede uit 2001 blijkt dat 70% van de ouders van arme gezinnen in Nederland niet voldoende kleding kan kopen. Meer dan 50% van hen heeft bovendien geen geld om kinderen lid te laten worden van een (sport)club. 80% van de arme families gaat niet op vakantie en meer dan de helft geeft geen verjaardagsfeestje als de kinderen jarig zijn omdat ze dat niet kunnen betalen. Ook heeft ongeveer 25% van de arme ouders niet Kinderen uit arme gezinnen kunnen meestal niet mee met andere kinderen op werkweek, kamp of een excursie. Maar het is voor hen juist wél belangrijk om mee te kunnen doen met anderen omdat kinderen in een groep sociale vaardigheden leren. Als ze dit niet leren, maar uitgesloten worden van allerlei jongeren-activiteiten, komen niet alleen zij zelf tekort; zij zullen als gevolg van deze uitsluiting ook eerder in problemen komen met anderen, bijvoorbeeld op school, in de buurt of met de hulpverlening. Zo krijgen ook andere mensen in de maatschappij te maken met de gevolgen van armoede voor kinderen en jongeren. Kinderen en jongeren uit arme gezinnen worden door geldgebrek dus in hun gezondheid en ontwikkeling bedreigd. Want aan een aantal basisvoorwaarden, zoals goede voeding, voldoende kleding en sociale contacten kan niet worden voldaan. Soms schamen kinderen en jongeren zich voor hun situatie en nodigen als gevolg daarvan niet graag iemand bij hen thuis uit. Ook zijn er kinderen en jongeren in Nederland die gepest worden omdat zij vanwege geldgebrek geen merkkleding dragen.

6 Armoede wereldwijd In ontwikkelingslanden leeft meer dan de helft van alle kinderen in armoede: één op de zes kinderen lijdt honger voor één op de zeven kinderen is er geen gezondheidszorg één op de vijf kinderen kan geen veilig (schoon) water drinken één op drie kinderen heeft thuis geen toilet of badgelegenheid meer dan 640 miljoen kinderen wonen in krotten met vloeren van modder of in huizen waarin veel te veel mensen wonen ruim 300 miljoen kinderen beschikken niet over televisie, radio, telefoon of een krant meer dan 120 miljoen kinderen, waarvan het merendeel meisjes, volgen geen basisonderwijs Kinderen die in ontwikkelingslanden op het platteland wonen, hebben twee keer zoveel kans om op te groeien zonder basisvoorzieningen als kinderen die in de stad leven. Ook hebben kinderen die in de stad wonen drie keer meer kans om naar school te gaan dan kinderen die op het platteland wonen. Er is dus een groot verschil tussen de leefomstandigheden van kinderen in hetzelfde land op verschillende plaatsen. Ook hebben kinderen van arme gezinnen in ontwikkelingslanden twee keer meer kans om te overlijden voor hun vijfde verjaardag als kinderen die leven in rijkere omstandigheden in hetzelfde land. In veel ontwikkelingslanden moeten gezinnen het grootste deel van hun inkomen uitgeven aan hun basisbehoeften (de voorzieningen die je nodig hebt om te overleven, zoals voedsel, schoon water, onderdak, hygiëne, gezondheidszorg en onderwijs). In Nederland geven mensen daar gemiddeld 56% van hun inkomen aan uit. Veel mensen in Nederland houden dus bijna de helft van hun budget over voor luxere goederen. Oorzaken van armoede in ontwikkelingslanden Er zijn meerdere factoren die geleid hebben tot armoede in ontwikkelingslanden: Kolonialisme Na de ontdekking van Amerika door Colombus in 1492 gingen steeds meer westerlingen op ontdekkingsreis. Zij waren vooral uit op rijkdom voor zichzelf en hun land ten koste van de landen die tot koloniën gemaakt werden. Zo ook Nederlanders: zij haalden goedkope grondstoffen (zoals bijvoorbeeld specerijen en rubber) uit Nederlands-Indië (nu: Indonesië), Suriname (sinds 1975 onafhankelijk) en de Nederlandse Antillen. Die grondstoffen bewerkten ze dan in hun eigen land tot dure producten waar ze veel aan verdienden, maar waar de mensen in de koloniën niet beter van werden. De meeste westerse kolonisten waren niet geïnteresseerd in de ontwikkeling van hun koloniën. Hoewel bijna alle landen inmiddels zelfstandig geworden zijn, is een deel van hun armoede nog altijd het gevolg van de Westerse overheersing: kolonisten hebben in landen in Afrika bijvoorbeeld de ligging van de grens bepaald zonder overleg te voeren met de mensen die er woonden. Die volkeren leefden vroeger

7 vreedzaam samen, maar zijn door deze landhervormingen elkaars vijanden geworden en voeren nog steeds kostbare oorlogen. Met geld waarmee scholen en ziekenhuizen kunnen worden gebouwd, worden nu wapens aangeschaft om die oorlogen te voeren. kennis, noch het geld voor. Bovendien was en is het voor veel ontwikkelingslanden erg moeilijk om de concurrentie met de ontwikkelde industrie van rijke landen aan te gaan. Technologische achterstand De kolonisten kwamen alleen grondstoffen halen in de koloniën en lieten het productieproces in hun eigen land plaatsvinden. Zo ontstond er dus geen industrie in de koloniën. Na hun onafhankelijkheid wilden veel ontwikkelingslanden zelf graag een industrie opbouwen, maar meestal hadden ze hier noch de technische Ariel Alonzo Caranza (13 jaar) uit Tegucigalpa, Honduras over kinderen in armoede Deze foto toont armoede, omdat er verschillende kinderen op staan, maar geen van hen lacht. Allen zijn bleek. De vaders hebben geen werk en kunnen niet kopen wat zij nodig hebben en hun kinderen geen waardig onderwijs bieden. Ik vind deze foto erg mooi omdat de bleke en trieste kinderen me een verdrietig gevoel geven. Ik hoop dat ze later allemaal een baan zullen vinden. Handelsbarrières Ontwikkelingslanden die wel een eigen industrie hebben opgebouwd, kunnen hun producten meestal niet kwijt aan de Westerse landen. Bijvoorbeeld omdat Westerse landen hebben bepaald dat ze zogenaamde importheffingen mogen opleggen op producten van ontwikkelingslanden. Zo maken zij de producten uit ontwikkelingslanden duurder dan de producten die zij zelf produceren zodat consumenten (klanten) liever kiezen voor het in het Westen gemaakte product. Om te kunnen concurreren moeten mensen uit ontwikkelingslanden hun producten dus tegen nòg lagere kosten gaan maken en dat leidt vaak tot een mager loon voor de arbeiders en dus tot armoede! Kijk voor meer informatie over eerlijke handel op Bevolkingsgroei Als gevolg van een betere gezondheidszorg in de laatste twee eeuwen is het sterftecijfer wereldwijd gedaald. In de meeste Westerse landen neemt niet alleen het sterftecijfer, maar ook het geboortecijfer af. Dit komt omdat steeds meer mensen de mogelijkheid hebben om voorbehoedsmiddelen te gebruiken

8 waarmee ze zwangerschappen kunnen voorkomen. In veel ontwikkelingslanden daarentegen stijgt de bevolkingsgroei: daar worden steeds meer kinderen geboren. Bijvoorbeeld omdat mensen niet afweten van het bestaan van voorbehoedsmiddelen of omdat ze te duur zijn of omdat men ze niet wil gebruiken vanwege hun geloof. Ook zien mensen in veel ontwikkelingslanden hun kinderen als oudedag voorziening (ze hebben geen pensioenregelingen) en zijn daarom van mening dat je er maar beter veel kunt hebben. De groei van het aantal mensen neemt dan snel toe, terwijl het aantal banen niet toeneemt. Met armoede als gevolg. Terwijl kleinere gezinnen minder kosten hebben en meer mogelijkheden om te sparen en hun inkomen te vergroten. Corruptie In veel ontwikkelingslanden zijn de mensen die het land moeten besturen corrupt. Dit betekent dat zij omkoopbaar zijn. Voor geld knijpen ze bijvoorbeeld een oogje toe als iemand de wet overtreedt. Of ze steken geld dat bedoeld is voor de ontwikkeling van een land, zoals voor de bouw van scholen en ziekenhuizen, in eigen zak. HIV/Aids HIV/Aids vormt een grote bedreiging voor de ontwikkeling van arme landen. De ziekte heeft vooral grote gevolgen voor arme mensen omdat zij meestal geen geld hebben voor de medicijnen en de gezondheidszorg die nodig is om deze ziekte het hoofd te bieden. Dagelijks sterven duizenden mensen in landen in Afrika ten zuiden van de Sahara. De verwachting is dat er in het jaar 2010 ongeveer achttien miljoen kinderen zullen zijn, van wie één of beide ouders aan de ziekte is overleden. De helft van de nieuwe HIV-infecties treft jongeren in de leeftijd van vijftien tot vierentwintig jaar. Omdat er weinig kennis is over de ziekte en voorbehoedsmiddelen voor velen van hen niet beschikbaar zijn, lopen jongeren dus een groot riscio. Het effect van al deze zieke mensen en sterfgevallen als gevolg van HIV/Aids is dat mensen die werken in functies die cruciaal zijn voor de (economische) ontwikkeling van een land, zoals bijvoorbeeld onderwijzers, wegvallen. Natuur In veel ontwikkelingslanden zijn grote delen van de grond onvruchtbaar of vanwege het gebrek aan regen niet geschikt voor de landbouw. Daar tegenover staat dat een aantal bijvoorbeeld Afrikaanse landen over belangrijke (diamant- en goud)mijnen beschikt die de ontwikkeling van een land zouden kunnen stimuleren als zij in bezit zouden zijn van de juiste personen. Er wordt echter vaak alleen maar een geldverslindende Arme kinderen in Peru foto: Unicef/Alejandro Balaguer

9 gewapende strijd gevoerd om deze grondstoffen, waardoor armoede in de hand gewerkt wordt. Ook vinden in arme landen vaak allerlei natuurrampen plaats, zoals overstromingen, vulkaanuitbarstingen, orkanen en aardbevingen waardoor mensen al hun bezit kwijt raken en arm achter blijven. Armoede heeft dus meestal meerdere oorzaken en is het gevolg van een aantal met elkaar samenhangende factoren. In het algemeen geldt dat mensen die geen werk en daardoor geen inkomen hebben, moeilijk of niet in hun levensonderhoud kunnen voorzien. Dit kan gemakkelijk leiden tot een slechte gezondheid en gebrek aan onderwijs voor kinderen: arme ouders hebben geen geld om hun kinderen naar een dokter of naar school te sturen. Zonder opleiding maken kinderen later minder kans op een goed betalende baan, waardoor ook zij arm zullen blijven. Vaak zijn ook de politiek en de maatschappij deels verantwoordelijk voor het bestaan van armoede. Zo voeren overheden soms maatregelen door waardoor burgers financieel benadeeld worden. In Nederland is in het midden van de jaren negentig de kinderbijslag voor ouders met kinderen bijvoorbeeld verminderd. Zowel in ontwikkelingslanden als in de rijkere, vaak Westerse landen, ontstaan steeds meer éénouder gezinnen. In arme landen is dit vaak het gevolg van het overlijden van één van de ouders aan ziektes zoals Aids. In Westerse landen scheiden veel ouders van elkaar. Voor ouders die alleen aan het hoofd van een gezin staan, is het vaak moeilijker om de touwtjes aan elkaar te knopen. Effecten van armoede op kinderen wereldwijd Wat zijn de effecten van armoede op kinderen die in ontwikkelingslanden leven en rond moeten komen van minder dan één dollar per dag? Kinderen in ontwikkelingslanden die in extreme armoede leven, lopen groot risico honger te moeten lijden, verhandeld en/of uitgebuit en (seksueel) misbruikt te worden. Veel van hen zullen door de arme gezinssituatie namelijk gedwongen worden te werken en niet naar school gaan of hun school voortijdig verlaten. De negatieve gevolgen daarvan zullen deze kinderen niet alleen zelf, maar ook hun families en later hun eigen kinderen ervaren. Ook zal dit uiteindelijk niet bijdragen aan de economische ontwikkeling van een land. School biedt kinderen bescherming tegen mensen die kwaad willen en mogelijkheden voor de toekomst. Kijk voor meer informatie over rechten en plichten van werkende kinderen en jongeren in Nederland op de website van het Jongerenloket van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW): of bel naar de voorlichtingsafdeling van het ministerie van SZW: (gratis). Een heel informatieve website over jongeren en geld is van het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting. Ook op (de FNV is een vakbond) vind je nuttige en praktische tips over bijbanen.

10 Oplossingen Sommigen kinderen en jongeren in Nederland zoeken zelf een oplossing voor het feit dat zij arm zijn. Zij nemen bijvoorbeeld een baantje of sparen jarenlang verjaardagsgeld op om het speelgoed, de kleding, muziek of mobiele telefoon die zij graag willen hebben te kunnen kopen. Ook voor ouders kan de oplossing liggen in het creëren van meer inkomen. Bijvoorbeeld door meer uren te werken, meerdere banen te nemen, geld van vrienden en/of familie te vragen of te lenen. Maar ook door waardevolle spullen te verkopen, hulp van de gemeente of een andere instantie in te roepen of door zoveel mogelijk alles zelf te doen (zelf groente verbouwen, zelf kleren maken). Een andere manier waarop mensen armoede proberen op te lossen is bezuinigen: ze geven dan minder geld uit aan zaken als kleding, voedsel, gezondheidszorg (niet naar een dokter gaan als je ziek bent), onderwijs (kinderen van school af halen) of vervoer (lopen kost niets). Maar om gezond te blijven is het natuurlijk wel belangrijk om goed te blijven eten en naar school te gaan. Geen van allen dus echt oplossingen waardoor het leven van arme mensen er kwalitatief op vooruit gaat. Beter is het natuurlijk om ervoor te zorgen dat armoede uitgeroeid wordt door mensen de mogelijkheid te geven hun eigen situatie te verbeteren. Bijvoorbeeld door een opleiding waarmee zij kans maken op een beter betalende baan. Of door arme mensen geld te lenen voor het opzetten van een eigen bedrijfje waardoor zij in een eigen inkomen kunnen voorzien. Millenniumdoel één In september 2000, aan het begin van het nieuwe millennium, hebben de Verenigde Naties samen plannen gemaakt voor de ontwikkeling van arme landen wereldwijd. Deze plannen zijn opgeschreven in de zoge- foto: Unicef/Jeremy Horner Voor meer informatie over armoedebestrijding in Nederland: kijk op van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Informatie over armoedebestrijding door Nederland in ontwikkelingslanden vind je op en op de websites van verschillende organisaties zoals Arme Filippijnse kinderen zoeken naar eten en kleding op een vuilnisbelt

11 naamde acht millenniumdoelen. Het is de bedoeling dat deze millenniumdoelen in 2015 bereikt worden. Millenniumdoel één gaat specifiek over armoedebestrijding: in 2015 moet het aantal mensen dat in extreme armoede leeft (nu zo n 1,2 miljard) en met honger naar bed gaat gehalveerd zijn ten opzichte van het aantal in Alle lidstaten van de Verenigde Naties - ook Nederland - hebben een verklaring ondertekend waarin ze beloven zich in te zetten voor het realiseren van de millenniumdoelen. Zij werken daartoe samen met bedrijven, andere regeringen, ontwikkelingshulporganisaties en burgers. Meer weten over de millenniumdoelen? Kijk op Uitspraken van kinderen en jongeren die in gezinnen wonen met een minimuminkomen. Als je dingen wilt kopen dan kan dat niet zomaar. (jongen, 15 jaar) Er wordt naar je gekeken of je merkkleding, nette kleding draagt. Als je een scheurtje in je jas hebt, dan word je daar direct over aangesproken; heb jij geen fatsoenlijke jas? (meisje, 17 jaar) Wij gaan niet op vakantie, dus waarom zou je erover praten. Maar we praten wel over dagtochtjes. (jongen 15 jaar) Mijn moeder doet er alles aan om mij goede kleren te geven...ik mag alles..valt het jou dan op dat ik arm ben? (meisje, 14 jaar) Uit: Jongeren rapporteren over kinderrechten in Nederland van het Kinderrechtencollectief De kindertelefoon: Elke dag van 2 tot 8 uur. Het nummer is gratis en je hoeft niet te zeggen wie je bent. Ook voor jongeren! Kijk voor de adressen en telefoonnummers van de kinderen jongerenrechtswinkel op Of voor het JIP: Tips om in actie te komen Wat kun je doen als je zelf in een arm gezin opgroeit of iemand kent die arm is? Neem contact op met: de Nederlandse afdeling van de Int. Beweging ATD-Vierde Wereld (www.atd-vierdewereld.nl). ATD, staat voor: Aide à Toute Detresse (Hulp voor alle Noodlijdenden). In 1972 werd de Nederlandse afdeling opgericht onder de naam ATD-Vierde Wereld. Met vierde wereld wordt de armoede in de eerste wereld (het rijke Westen) bedoeld. Je kunt ook eens gaan praten met de Sociale Dienst (via de gemeente in je woonplaats). Als je schulden hebt is het het slimst om die zo snel moge-

12 Je kunt dit informatieblad ook vinden op lijk aan te pakken. Bespreek het met je ouders, de Sociale Dienst, een vertrouwenspersoon op school, de kindertelefoon, medewerkers van een Jongeren Informatie Punt (JIP) of de kinderen jongerenrechtswinkel. Zij kunnen je doorverwijzen of helpen met een plan om je financiële situatie weer op orde te krijgen. Wat kun je doen voor arme kinderen in ontwikkelingslanden? Probeer zelf eens samen met een groep vriend(inn)en rond te komen van één euro per dag per persoon (door bijvoorbeeld klusjes te doen om aan eten te komen). Schrijf op wat je eigenlijk allemaal uit had willen geven en maak dat bedrag over aan een organisatie die zich inzet om armoede in ontwikkelingslanden te bestrijden zoals Unicef Nederland, Save the Children, Plan Nederland. Je kunt ook wedden met mensen voor een geldbedrag dat het je lukt. Het geld dat je wint kun je dan ook geven aan het goede doel. Opdrachten Wie arm is, mag een brood stelen. Deze uitspraak van bisschop Muskens zorgde in 1996 voor veel beroering in Nederland. Wat vind jij: is in Nederland niemand zo arm dat hij of zij hoeft te stelen? Of vind je dat dit wel kan? Er bestaan verschillende spreekwoorden en uitdrukkingen die met geld en/of armoede te maken hebben, zoals: - Zo arm als Job zijn - Het is daar armoe troef - Stille armoede - Geld over de balk gooien -Geld uit iets slaan Weet jij wat deze uitspraken betekenen? Kun je zelf nog drie uitdrukkingen vinden die met armoede en/of geld te maken hebben? In een economisch slechte periode neemt de regering vaak maatregelen om te bezuinigen. Ook geven mensen in zo n periode meestal minder geld uit aan het kopen van producten. Maar sommige mensen zeggen dat het in tijden van economische teruggang juist goed is om extra veel geld uit te geven om de economie te stimuleren. Wat denk je dat bezuinigingen tot gevolg hebben voor de economische situatie in een land? Hoe kan een land uit een economisch dal komen? Kun jij na het lezen van dit informatieblad opschrijven wat jij vindt van deze kwestie? Beargumenteer je antwoord. Dit is een uitgave van het Kinderrechtencollectief. Het Kinderrechtencollectief is een coalitie ter bevordering van rechten van kinderen en bestaat uit Defence for Children International (DCI), Unicef Nederland, de Landelijke Vereniging van Kinder- en Jongerenrechtswinkels, Jantje Beton, de Nationale Jeugdraad, Plan Nederland en Save the Children Nederland. Het NIZW jeugd is betrokken als adviseur. Tekst: Mijntje van Kemenade Illustraties: Olivier Heiligers Druk: Stenco Deze uitgave is financieel mogelijk gemaakt door de Nederlandse overheid.

KINDERRECHTEN KINDERMISHANDELING. informatieblad voor jongeren. Kun je je voorstellen?

KINDERRECHTEN KINDERMISHANDELING. informatieblad voor jongeren. Kun je je voorstellen? informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN KINDERMISHANDELING Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van de tweede en derde klas van het voortgezet onderwijs die meer willen weten over het

Nadere informatie

Informatie 10 januari 2015

Informatie 10 januari 2015 Informatie 10 januari 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS ARMOEDE WERELDWIJD Wereldwijd leven ongeveer 1,2 miljard mensen in absolute armoede leven: zij beschikken niet over basisbehoeften zoals schoon drinkwater,

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Kinderrechtenverdrag voor kinderen en jongeren Waarom? Alle kinderen in de hele

Nadere informatie

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN

Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN UITGAVE VAN UNICEF NEDERLAND Kinderrechtenverdrag VOOR KINDEREN EN JONGEREN 2 Waarom? Alle kinderen in de hele wereld hebben rechten. Jij dus ook. Omdat jij

Nadere informatie

KINDEREN IN DE JEUGDZORG

KINDEREN IN DE JEUGDZORG informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN KINDEREN IN DE JEUGDZORG Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van de tweede en derde klas van het voortgezet onderwijs die meer willen weten

Nadere informatie

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen!

PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! PROTOS onderschrijft volop de Millenniumdoelstellingen! De doelstellingen van PROTOS zijn de armsten onder ons te voorzien van rechtvaardig, duurzaam en participatief drinkwater, water voor landbouw, en

Nadere informatie

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012

Unicef. Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Unicef Bram van t Hoff De Flambouw Groep 8 17 Januari 2012 Inleiding Ik hou mijn spreekbeurt over Unicef omdat ik het een mooi onderwerp vind en het kinderen helpt die in nood zijn en niet naar school

Nadere informatie

STRAATKINDEREN. Kun je je voorstellen?

STRAATKINDEREN. Kun je je voorstellen? informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN STRAATKINDEREN Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van de tweede en derde klas van het voortgezet onderwijs die meer willen weten over het onderwerp

Nadere informatie

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE.

MINDER ARMOEDE MILLENNIUMDOEL 1. Beantwoord de volgende vragen en gebruik daarbij de kaart MINDER ARMOEDE. MILLENNIUMDOEL 1 MINDER ARMOEDE kaart MINDER ARMOEDE. 1. Wat betekent de extreme armoedegrens? 2. In welk werelddeel liggen de meeste landen waar mensen onder de armoedegrens van 1,25 dollar per dag leven?

Nadere informatie

Informatie 17 december 2015

Informatie 17 december 2015 Informatie 17 december 2015 ARMOEDE: FEITEN EN CIJFERS Ondanks het aflopen van de economische recessie, is de armoede in Nederland het afgelopen jaar verder gestegen. Vooral het aantal huishoudens dat

Nadere informatie

En daarom werk ik,14 jaar later

En daarom werk ik,14 jaar later En daarom werk ik,14 jaar later opdrachtenblad Regie: Maarten Schmidt & Thomas Doebele Jaar: 2013 Duur: 55 minuten (film), 10 37 minuten (portret Raihan) Website: www.filmcompagnie.nl De jonge Raihan Opdrachten

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

UNICEF Kinderrechten SPORT EN VRIJE TIJD GELIJKE BEHANDELING VOEDING FAMILIE GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER

UNICEF Kinderrechten SPORT EN VRIJE TIJD GELIJKE BEHANDELING VOEDING FAMILIE GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER UNICEF Kinderrechten INFORMATIE EEN EIGEN MENING SPORT EN VRIJE TIJD FAMILIE GELIJKE BEHANDELING Patricia Willocq VOEDING GEZONDHEIDSZORG ONDERWIJS SCHOON WATER Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk

Nadere informatie

Naam : Klas : Datum :

Naam : Klas : Datum : Duurzame ontwikkeling Over duurzame ontwikkeling circuleren inmiddels honderden definities. Vaak wordt de internationaal aanvaarde definitie uit het rapport "Our Common Future" (Brundtland-rapport, 1987)

Nadere informatie

KOM OP VOOR JE RECHTEN. Kun je je voorstellen?

KOM OP VOOR JE RECHTEN. Kun je je voorstellen? informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN KOM OP VOOR JE RECHTEN Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van de tweede en derde klas van het voortgezet onderwijs die meer willen weten over

Nadere informatie

VERDRAG VOOR DE RECHTEN VAN HET KIND

VERDRAG VOOR DE RECHTEN VAN HET KIND informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN VERDRAG VOOR DE RECHTEN VAN HET KIND Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van het voortgezet onderwijs die meer willen weten over het Verdrag

Nadere informatie

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten

Arm en Rijk. Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten Arm en Rijk Hoofdstuk 2: Arm en rijk in de Verenigde Staten 2.1 Rijk en arm in de Verenigde Staten De rijke Verenigde Staten Je kunt op verschillende manieren aantonen dat de VS een rijk land is. Het BNP

Nadere informatie

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad.

De trek naar de stad 1. Wonen in Lagos 2. Blad 1. Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. 5 Lastige woorden Blad De trek naar de stad Mega Enorm groot. Een megastad is een enorm grote stad. Uitkering Geld dat je krijgt van de regering, bijvoorbeeld als je niet kunt werken. Voorbehoedsmiddel

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist

Bevolkingsspreiding. Waar zit iedereen? Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist. B. Onjuist Bevolking Waar zit iedereen? Waar zit iedereen? Bevolkingsspreiding Vraag 1 van 9 Juist of onjuist: China is het grootste land ter wereld. A. Juist B. Onjuist De manier waarop de bevolking over een gebied

Nadere informatie

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg?

Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Armoede & Veerkracht: Hoe vinden mensen met weinig geld hun weg? Ruim 10% van de Nederlandse bevolking leeft in armoede. Ongeveer 7% van de kinderen in de provincie Groningen groeit op in een gezin dat

Nadere informatie

Groepsdiscussie met stellingen

Groepsdiscussie met stellingen Groepsdiscussie met stellingen Wilt u met uw klas discussiëren over het belang van kinderrechten? Dan komen de prikkelende stellingen op www.kidsrights.nl ongetwijfeld van pas. Ze vormen een uitstekende

Nadere informatie

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek

een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek een wereld apart Vanuit aardrijkskundige (= geografische) invalshoek Wat is aardrijkskunde op zoek naar een verklaring voor de ruimtelijke verschijnselen aan het aardoppervlak. Beschrijvende vragen: bodem

Nadere informatie

EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede

EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede EénVandaag en Nibud onderzoeken armoede Doel Armoede is geen eenduidig begrip. Armoede wordt vaak gemeten via een inkomensgrens: iedereen met een inkomen beneden die grens is arm, iedereen er boven is

Nadere informatie

Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005

Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 Examen VMBO-GL en TL-COMPEX 2005 tijdvak 1 dinsdag 31 mei totale examentijd 2 uur ECONOMIE CSE GL EN TL Vragen 1 tot en met 23 In dit deel van het examen staan de vragen waarbij de computer niet wordt

Nadere informatie

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!)

MDG. Eerst en tweede graad. Te lezen zinnen (in willekeurige volgorde!) MDG Eerst en tweede graad De leerkracht leest één van de volgende stellingen en de groep bekijkt de acht millenniumdoelstellingen om te achterhalen met welke doelstelling de zin overeenkomt. Ze leggen

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Unicef Hoofdstuk 1: Geschiedenis van Unicef Unicef is de Kinderrechtenorganisatie van de Verenigde Naties (VN). De Verenigde Naties zijn een verbond van (bijna) alle landen van de wereld. Deze landen hebben

Nadere informatie

Verdrag over de rechten van het kind

Verdrag over de rechten van het kind Verdrag over de rechten van het kind Een verdrag is een afspraak tussen landen. Op 20 november 1989 is in New York het Verdrag over de Rechten van het Kind gesloten. Dit Verdrag is een afspraak tussen

Nadere informatie

Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO

Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO Oudere minima in Amsterdam en het gebruik van de AIO In opdracht van: DWI Projectnummer: 13010 Anne Huizer Laure Michon Clemens Wenneker Jeroen Slot Bezoekadres: Oudezijds Voorburgwal 300 Telefoon 020

Nadere informatie

VLUCHTELINGEN- KINDEREN

VLUCHTELINGEN- KINDEREN informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN VLUCHTELINGEN- KINDEREN Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van de tweede en derde klas van het voortgezet onderwijs die meer willen weten over

Nadere informatie

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) Maak je keuze (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers beslissen in kleine groepjes of ze akkoord gaan met stellingen over armoede in het Noorden. Onenigheid over bepaalde stellingen moet opgelost

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL 2012

Bijlage VMBO-GL en TL 2012 Bijlage VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 1 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-12-1-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: armoede in Nederland tekst 1 Armoede in Nederland gestegen 5 10 15 20

Nadere informatie

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien?

FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl. Minder gaan werken? Of stoppen misschien? FNV Vrouw Postbus 8576, 1005 AN Amsterdam Tel: 020-5816398 post@fnvvrouw.nl www.fnvvrouw.nl Minder gaan werken? Of stoppen misschien? Minder werken. Of stoppen, misschien? Je loopt met het idee rond om

Nadere informatie

Wat is armoede? Er zijn veel verschillende theorieën en definities over wat armoede is. Deze definities zijn te verdelen in categorieën.

Wat is armoede? Er zijn veel verschillende theorieën en definities over wat armoede is. Deze definities zijn te verdelen in categorieën. Wat is armoede? Er zijn veel verschillende theorieën en definities over wat armoede is. Deze definities zijn te verdelen in categorieën. Absolute en relatieve definities Bij de absolute definities wordt

Nadere informatie

UNICEF algemene informatie

UNICEF algemene informatie UNICEF algemene informatie Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk UNICEF helpt kinderen in de hele wereld UNICEF is de kinderrechtenorganisatie van de Verenigde Naties. De opdracht van UNICEF is:

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor huishoudens met extra zorgkosten naar aanleiding van de Miljoenennota 2012

Koopkrachtberekeningen voor huishoudens met extra zorgkosten naar aanleiding van de Miljoenennota 2012 Koopkrachtberekeningen voor huishoudens met extra zorgkosten naar aanleiding van de Miljoenennota 2012 Nibud, 16 september 2011 Koopkrachtberekeningen voor huishoudens met extra zorgkosten naar aanleiding

Nadere informatie

Congresvoorstel 4e Landelijk Congres 12 december 2015

Congresvoorstel 4e Landelijk Congres 12 december 2015 Congresvoorstel 4e Landelijk Congres 12 december 2015 Het Landelijk Bestuur vraagt het congres om in te stemmen met de onderstaande programmapunten. Het Landelijk Bestuur legt de volgende ontwerpteksten

Nadere informatie

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig)

En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) En de boerin uit Namibië? (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) In een rollenspel ervaren de deelnemers de invloed van beleidsbeslissingen in het ene land op het leven van mensen in een ander land. De meerderheid

Nadere informatie

Informatie over Kinderarbeid.

Informatie over Kinderarbeid. Informatie over Kinderarbeid. (bron: lesbrief Per dag wijzer). Wat is kinderarbeid? Kinderen hebben recht op vrije tijd. Die kunnen ze gebruiken om te spelen, naar een museum of een popconcert te gaan,

Nadere informatie

Rampenmanagement Zuid-Soedan

Rampenmanagement Zuid-Soedan Rampenmanagement Zuid-Soedan In Zuid-Soedan zijn honderdduizenden mensen op de vlucht. Er is groot gebrek aan schoon water, voedsel en medicijnen. De dreiging van hongersnood groeit, miljoenen mensen zullen

Nadere informatie

Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong. Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015

Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong. Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015 Vakantiewerk onderzoek 2015 FNV Jong Hans de Jong & Leon Pouwels Juni 2015 Achtergrond Achtergrond 2 Achtergrond SAMPLE 420 Respondenten WEging De data is gewogen op geslacht, leeftijd en opleiding naar

Nadere informatie

Stap in, herhaalde de man. De toon was vriendelijk, maar tegelijk dwingend. Vijf real, dat was wel verleidelijk... Wie wist wat die man nog meer te

Stap in, herhaalde de man. De toon was vriendelijk, maar tegelijk dwingend. Vijf real, dat was wel verleidelijk... Wie wist wat die man nog meer te De automobilist Het stoplicht sprong op rood. Met een emmer water en een doek in zijn hand rende Paco de vierbaansweg op. Bij de eerste de beste auto drukte hij de natte spons tegen het raam. Dertig seconden

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Mouna s verhaal met bijhorende MDG s

Mouna s verhaal met bijhorende MDG s Mouna s verhaal met bijhorende MDG s Foto 1. Lucia kreunt en wist het zweet van haar voorhoofd. Ze heeft zoveel pijn, weet niet wat te doen. Het is de tweede keer dat ze bevalt van een kindje. Deze keer

Nadere informatie

Armoede en parochie. Opzet 1. Mijn moeder (tekst 1) 2. Wat is armoede? o Iedere deelnemer geeft een woord of definitie o Bespreking tekst 2

Armoede en parochie. Opzet 1. Mijn moeder (tekst 1) 2. Wat is armoede? o Iedere deelnemer geeft een woord of definitie o Bespreking tekst 2 Armoede en parochie Situering Met dit materiaal kunt u leren wat armoede eigenlijk is en welk plan je als parochies kunt maken om met armoede aan de slag te gaan. Als u het in groepsverband doet, is het

Nadere informatie

Kinderen zonder papieren

Kinderen zonder papieren VPM VPM Kinderen zonder papieren Je ziet het bijna elke dag op de tv of in de krant: beelden van landen in oorlog, mensen in armoede. Op zoek naar een betere plaats om te leven, slaan ze op de vlucht.

Nadere informatie

UNICEF en onderwijs. Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk

UNICEF en onderwijs. Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk UNICEF en onderwijs Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Hier zit ik op de schommel. Dat is het fijnste plekje van de school. Dung uit Vietnam Hoi! Mijn naam is Dung en ik ben 10 jaar oud. Ik woon

Nadere informatie

een boekje open over kinderrechten

een boekje open over kinderrechten yeah right!? een boekje open over kinderrechten 2 inhoud 6 8 14 3 Wat zijn kinderrechten? 5 Je rechten op een rijtje Het gaat mis, en dan? 7 Alle kinderen zijn gelijk De leeftijdsladder 10 Interview met

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-KB 2003

Examenopgaven VMBO-KB 2003 Examenopgaven VMBO-KB 2003 tijdvak 1 woensdag 21 mei 09.00-11.00 uur GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING CSE KB GESCHIEDENIS EN STAATSINRICHTING VBO-MAVO-C Gebruik het bronnenboekje. Dit examen bestaat uit

Nadere informatie

Trainee bij ZOA. www.werkenbijzoa.nl

Trainee bij ZOA. www.werkenbijzoa.nl Trainee bij ZOA. www.werkenbijzoa.nl ZOA, JIJ & ontwikkelingswerk! Ben je pas afgestudeerd en loop je warm voor werken in een ontwikkelingsland? Wil jij als christen je talenten inzetten voor een eerlijke

Nadere informatie

Examen HAVO. Economie 1

Examen HAVO. Economie 1 Economie 1 Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Woensdag 21 juni 13.30 16.00 uur 20 00 Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor elk vraagnummer is aangegeven hoeveel punten met een goed

Nadere informatie

UNICEF en kinderarbeid

UNICEF en kinderarbeid UNICEF en kinderarbeid Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Spreekbeurtinformatie kinderarbeid 1. Trésor uit Ivoorkust 2. Van de plantages terug de klas in 3. Feiten en cijfers over kinderarbeid

Nadere informatie

Het Kinderrechten lespakket

Het Kinderrechten lespakket Het Kinderrechten lespakket want ieder kind kan de wereld in beweging brengen Multiple choice quiz Op www.kidsrights.nl/scholen vindt u quizvragen met multiple choice antwoorden, die uitnodigen tot doorpraten

Nadere informatie

Xxxxx. Regie: Xx Jaar: 2007. http://www.xxx http://www.xxx. Regie: Debs Gardner-Paterson Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl.

Xxxxx. Regie: Xx Jaar: 2007. http://www.xxx http://www.xxx. Regie: Debs Gardner-Paterson Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl. Africa XXXXX United Opdrachtblad Opdrachtenblad Regie: Xx Jaar: 2007 Regie: Debs Gardner-Paterson Duur: xx Jaar: 2010 Duur: 88 minuten Website www.africaunited.nl Xxxxx Xxxx docentenhandleiding # Leerdoelen

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Vakantiegeldenquete 2010

Vakantiegeldenquete 2010 Vakantiegeldenquete 2010 Inleiding Net als vorig jaar heeft het Nibud onderzoek gedaan naar de manier waarop mensen zich in financieel opzicht voorbereiden op de vakantie en of men zich aan hun budget

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

UNICEF en kindersterfte

UNICEF en kindersterfte UNICEF en kindersterfte Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Later wil ik dokter worden! James uit Sierra Leone Hallo, ik ben James en ik ben 11 jaar. Ik woon in Sierra Leone, een land in Afrika.

Nadere informatie

Niets is wat het lijkt

Niets is wat het lijkt Niets is wat het lijkt - Krantenartikels [ 1 ] Niets is wat het lijkt K R A N T E N A R T I K E L S R O N D A R M O E D E E N U I T S L U I T I N G EEN EDUCATIEF PROJECT ROND ARMOEDE VOOR HET LAGER ONDERWIJS

Nadere informatie

In gesprek over: Arm en Rijk

In gesprek over: Arm en Rijk Bij Open Deur nummer 2, februari 2013 In gesprek over: Arm en Rijk Armoede en rijkdom. Twee woorden waar een hele wereld achter schuil kan gaan. Werelden waarin niet alleen geld en goederen een rol spelen,

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

Kinderen van de rekening. Voorstellen om de armoede onder kinderen te bestrijden in Zwolle

Kinderen van de rekening. Voorstellen om de armoede onder kinderen te bestrijden in Zwolle Kinderen van de rekening Voorstellen om de armoede onder kinderen te bestrijden in Zwolle SP-fractie Zwolle december 2012 Inleiding De crisis heeft zich diep genesteld. De berichten worden alsmaar somberder.

Nadere informatie

Opdracht bevolkingsgroei

Opdracht bevolkingsgroei Opdracht bevolkingsgroei Soms moet je bij het vak Aardrijkskunde een beetje kunnen rekenen. In de eerste klas heb je schaalberekeningen gemaakt. In de tweede klas komen bevolkingsberekeningen aan de orde.

Nadere informatie

(Genoemde bedragen gelden vanaf 1 januari 2007. Het is mogelijk dat de bedragen iets omhoog gaan per 1 juli.)

(Genoemde bedragen gelden vanaf 1 januari 2007. Het is mogelijk dat de bedragen iets omhoog gaan per 1 juli.) Vakantiewerk 2007 Vakantiewerk 2007 (Genoemde bedragen gelden vanaf 1 januari 2007. Het is mogelijk dat de bedragen iets omhoog gaan per 1 juli.) Pas als je dertien jaar bent, mag je werken in je schoolvakantie.

Nadere informatie

Crisis in de EU docentenhandleiding

Crisis in de EU docentenhandleiding Crisis in de EU docentenhandleiding In deze les vergelijken leerlingen de economische situatie van verschillende EU-leden met elkaar. Daarbij maken zij gebruik van de interactieve kaart en grafiek Economische

Nadere informatie

Bijlage III Het risico op financiële armoede

Bijlage III Het risico op financiële armoede Bijlage III Het risico op financiële armoede Zoals aangegeven in hoofdstuk 1 is armoede een veelzijdig begrip. Armoede heeft behalve met inkomen te maken met maatschappelijke participatie, onderwijs, gezondheid,

Nadere informatie

filosofie havo 2016-I

filosofie havo 2016-I Opgave 1 Ebola 1 maximumscore 2 een uitleg dat er in tekst 1 geen sprake is van gelijke kansen voor de ebolapatiënten, omdat de farmaceutische industrie alleen medicijnen ontwikkelt waarop winst gemaakt

Nadere informatie

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD

ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD ONS ENGAGEMENT VOOR UW TOEKOMST ONTCIJFERD UW TOEKOMST ONTCIJFERD we creëren sociale welvaart met vier bouwstenen 1 meer jobs 2 stijgende koopkracht 3 sociale zekerheid voor iedereen 4 een toekomst voor

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

Korte kennismaking met de verschillende thema s binnen de economische en sociale rechten:

Korte kennismaking met de verschillende thema s binnen de economische en sociale rechten: Ontwerp eens een land (Uit: RECHT-vaardig, menswaardig) De deelnemers ontwerpen een land waar het goed is om te leven. Ze beslissen in het ontwerp: hoe het landschap eruit ziet, waar de mensen leven in

Nadere informatie

Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012

Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012 Jeugdbarometer Mondiaal Burgerschap Juni 2012 1. Hieronder volgt een aantal stellingen over activiteiten in je dagelijks leven. Vul per stelling in of je een activiteit (bijna) nooit, soms, vaak, of (bijna)

Nadere informatie

Anw: uitkering bij overlijden

Anw: uitkering bij overlijden Anw: uitkering bij overlijden Inhoud Wat is de Anw 2 Voor wie is de Anw 2 Wanneer krijgt u Anw 3 Als u een kind onder 18 jaar heeft 6 Inkomsten 7 Hoeveel is de Anw 8 Hoe lang duurt de Anw-uitkering 8 Wat

Nadere informatie

yeah right!? een boekje open over kinderrechten kinderrechten Yeah Right DEF.indd 1 Yeah Right DEF.indd 1 30-10-2006 12:44:25 30-10-2006 12:44:25

yeah right!? een boekje open over kinderrechten kinderrechten Yeah Right DEF.indd 1 Yeah Right DEF.indd 1 30-10-2006 12:44:25 30-10-2006 12:44:25 yeah right!? een boekje open over kinderrechten 2 inhoud 6 14 8 3 Wat zijn kinderrechten? 5 Je rechten op een rijtje Het gaat mis, en dan? 7 Alle kinderen zijn gelijk De leeftijdsladder 10 Interview met

Nadere informatie

Arme landen gebaat bij vrije handel

Arme landen gebaat bij vrije handel Arme landen gebaat bij vrije handel De armoede in de wereld kan tegen 2015 gehalveerd worden als de rijke landen hun handelsbarrières verlangen en de buitenlandse hulp verhogen. Ook kunnen de arme landen

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBOGL en TL 2008 tijdvak 2 economie CSE GL en TL 8000452608b Schuld en boete Informatiebron 1 Kredietkosten Geleend geld Rente per maand 15.000 125,00 20.000 150,00 25.000 187,50 15.000 150,00

Nadere informatie

20 jaar kinderrechten!

20 jaar kinderrechten! Over kinderrechten gesproken... Op 20 november is het feest! 20 jaar geleden, in 1989, ondertekenden de Verenigde Naties (VN) het Verdrag van de rechten van het kind. In dit internationale verdrag staat

Nadere informatie

Werkstuk wizard Hulpvragen

Werkstuk wizard Hulpvragen Hulpvragen Hulpvragen dieren Waarnemen Hoe ziet het dier eruit? Hoe beweegt het dier? Welke geluiden maakt het dier? Hoe voelt het dier aan? Hoe reageert het dier op je? Hoe neemt het dier waar? Leven

Nadere informatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie

Hoofdstuk 43. Financiële situatie Stadsenquête Leiden Hoofdstuk 43. Financiële situatie Samenvatting Circa tweederde van de Leidenaren geeft aan gemakkelijk rond te komen met het huishoudinkomen, ruim een kwart komt net rond en kan moeilijk

Nadere informatie

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen

Goede tijden, slechte tijden. Soms zit het mee, soms zit het tegen Slides en video s op www.jooplengkeek.nl Goede tijden, slechte tijden Soms zit het mee, soms zit het tegen 1 De toegevoegde waarde De toegevoegde waarde is de verkoopprijs van een product min de ingekochte

Nadere informatie

Bijlage I. Sociaal-economische achtergrondcijfers en Nationale en Europese indicatoren voor sociale insluiting

Bijlage I. Sociaal-economische achtergrondcijfers en Nationale en Europese indicatoren voor sociale insluiting Bijlage I. Sociaal-economische achtergrondcijfers en Nationale en Europese indicatoren voor sociale insluiting Tabel 1.1 Kerncijfers sociaal-economische trends 1995 2000 2003 2005 2007 Bevolking (x 1 mln)

Nadere informatie

Rechten van alle kinderen

Rechten van alle kinderen Rechten van alle kinderen Uitgeverij Eenvoudig Communiceren Lezen voor Iedereen www.eenvoudigcommuniceren.nl www.lezenvooriedereen.be LEZEN VOOR IEDEREEN UITGEVERIJ EENVOUDIG COMMUNICEREN Rechten van alle

Nadere informatie

UNICEF en kinderarbeid

UNICEF en kinderarbeid UNICEF en kinderarbeid Informatie voor een spreekbeurt of werkstuk Later als ik groot ben, wil ik lerares worden! Solange uit Benin Hallo, ik ben Solange en ik ben 10 jaar. Ik woon in Benin. Dat ligt in

Nadere informatie

Docentenhandleiding Habitat lespakket basisscholen

Docentenhandleiding Habitat lespakket basisscholen Docentenhandleiding Habitat lespakket basisscholen basisles Iedereen een thuis, versie voor groep 3/4 en 5/6 Docentenhandleiding lespakket Habitat for Humanity 1/10 Woord vooraf Fijn dat je interesse hebt

Nadere informatie

Anw: uitkering bij overlijden

Anw: uitkering bij overlijden Anw: uitkering bij overlijden Inhoud Wat is de Anw 2 Voor wie is de Anw 2 Wanneer krijgt u Anw 3 De halfwezenuitkering 6 Inkomsten 7 Hoeveel is de Anw 8 Hoe lang duurt de Anw-uitkering 8 Wat gaat er van

Nadere informatie

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed dem s Jaargang 8 Mei ISSN 69-47 Een uitgave van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut Bulletin over Bevolking en Samenleving inhoud Trouwen en scheiden in tijden van voor- en tegenspoed

Nadere informatie

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald

Niet-westerse allochtonen behoren minder vaak tot de werkzame beroepsbevolking 1) Arbeidsdeelname niet-westerse allochtonen gedaald 7. Vaker werkloos In is de arbeidsdeelname van niet-westerse allochtonen gedaald. De arbeidsdeelname onder rs is relatief hoog, zes van de tien hebben een baan. Daarentegen werkten in slechts vier van

Nadere informatie

Eindexamen economie havo II

Eindexamen economie havo II Opgave 1 Buitenland en overheid in de kringloop In de economische wetenschap wordt gebruikgemaakt van modellen. Een kringloopschema is een model waarmee een vereenvoudigd beeld van de economie van een

Nadere informatie

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep.

Bevolkingsgroepen DOE KAART 1. Naam van het project. Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. DOE KAART 1 Bevolkingsgroepen Als je voor deze opdracht kiest leer je meer over een bepaalde bevolkingsgroep. Zoek 6 verschillende bevolkingsgroepen op. Kies 1 bevolkingsgroep uit waar je meer over wilt

Nadere informatie

Sloppenwijken in de media

Sloppenwijken in de media Sloppenwijken in de media Opdrachtenblad I want to be a Pilot Regie: Diego Quemada-Diez Jaar: 2006 Duur: 12 minuten Website: www.iwantobeapilot.com Meet the Muthuku Family, aflevering 2: Hoe wonen ze?

Nadere informatie

Resultaten & conclusies onderzoek:

Resultaten & conclusies onderzoek: Resultaten & conclusies onderzoek: Kinderen over armoede en vluchtelingen door Kinderen Goedgekeurd! Er hebben in totaal 50 scholen deelgenomen aan deze enquête. Dit gaat om een 3000-tal leerlingen. 1.

Nadere informatie

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan?

Internationale handel H7 1. Internationale handel. Waarom importeren: 25-2-2013. Waar komt het vandaan? Internationale handel H7 1 Waar komt het vandaan? Economie voor het vmbo (tot 8,35 m.) Internationale handel Importeren = invoeren (betalen) Exporteren = uitvoeren (verdienen) Waarom importeren: Meer keuze

Nadere informatie

SEKSUEEL MISBRUIK VAN KINDEREN

SEKSUEEL MISBRUIK VAN KINDEREN informatieblad voor jongeren KINDERRECHTEN SEKSUEEL MISBRUIK VAN KINDEREN Voor wie? Dit informatieblad is bedoeld voor jongeren van de tweede en derde klas van het voortgezet onderwijs die meer willen

Nadere informatie

UNICEF en kinderrechten

UNICEF en kinderrechten UNICEF en kinderrechten Informatie voor een gastles Leerdoelen (groep 7 & 8) Leerlingen weten waar UNICEF voor staat en wat UNICEF doet Leerlingen weten dat zij rechten hebben en kunnen een aantal rechten

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie