tussen openbaar en privé Stephan van der Sman (s483907) & Arjan uit het Broek (s040974)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "tussen openbaar en privé Stephan van der Sman (s483907) & Arjan uit het Broek (s040974)"

Transcriptie

1 Tussen openbaar en privé Door de veranderende tijdsgeest, de verschillen in opvattingen en de diverse factoren ontstaat er een verschil tussen de theorie (onderzoek & ontwerp) en de praktijk (gebruik): openbaarheid, in al haar facetten, komt hierdoor in de verdrukking; het erosieprobleem. Door: Stephan van der Sman (s483907) & Arjan uit het Broek (s040974) Inleiding In de maatschappij staat de openbare ruimte en het publiek domein vaak ter discussie. Deze discussie komt tot stand omdat het ontbeert aan een eenduidige op zichzelf staande definitie die de begrippen openbaarheid en het publieke domein uiteenzet. De onderliggende sociale theorieën, continu door een verschuiving in tijd en ruimte (tijdsgeest) zullen er voor zorgen dat de openbare ruimte altijd ter debat staat. Hierbij dient de belangverstrengeling van betrokken actoren, en de verschillende sociale en ethische opvatting van gebruik altijd te worden gewogen. Door de complexiteit van de onderliggende theorie en de heersende consensus komt de openbaarheid vaak in de verdrukking. Op de volgende pagina is een schema afgebeeld over hoe deze probleemstelling in feite tot stand is gekomen. Aan de ene kant zien we de maatschappelijke tendens, beïnvloed door de tijdsgeest en de aansturing van het publieke domein. Dit leidt vervolgens weer tot externe en interne vormen van openbaarheid op de randen van het spanningsveld van de openbare ruimte. Anderzijds zien we de strikte controle en beheer van de openbare ruimte, waarbij men dwangmatig het domein zeker stelt. Tevens is de controle op de openbare ruimte, door surveillance toegenomen. Hier zijn twee mogelijke vormen van afgeleid; de Disneyficatie met haar bewuste sturing en het panopticum met haar gedwongen sturing. Daar waar de verschillende aspecten elkaar ontmoeten, ontstaan verschillende typologieën. Daar waar er externe vormen van openbaarheid zijn bij Disneyficatie, zien we de afscheiding van het publieke domein; de beschermende schil. Dit in tegenstelling tot daar waar de interne vormen van openbaarheid het panopticum ontmoet; hier vinden we 3th places, diaspora en interne enclaves. Deze twee invloeden, maatschappelijke tendens en controle van de openbare ruimte, ontmoeten elkaar in het midden, het spanningsveld van de openbare ruimte. De kenmerkende bouw van de jaren 80 met haar maatschappelijke context is hier een voorbeeld van.

2 Dit essay toont een weg die de probleemstelling uiteenzet. Uit de theoretische analyse wordt duidelijk waarom het ontwerp van de openbare ruimte vaak achter de stedebouwkundige theorieën aanhobbelt. De probleemstelling wordt in dit essay geconstrueerd aan de hand van de syllabus Capita selecta Stedelijk domein. Afsluitend wordt de theorie aan de hand van enkele casussen beschreven. De maatschappelijke tendens Tijdsgeest, aansturing van het publieke domein Externe vormen van openbaarheid Interne vormen van openbaarheid Randen van het spanningsveld Openbare ruimte Afscheiding van het publieke domein; de beschermde schil Vb: Brandevoort Haverleij VINEX Gated communities Spanningsveld Van de openbare Ruimte Maatschappelijke context 3th places, Diaspora Interne enclave Vb. Probleemwijken Mercatorplein Inheemse plaatsen, chinatown Randen van het spanningsveld Openbare ruimte Disnyficatie Bewuste sturing Panopticum Gedwongen sturing Controle beheer en controle van de openbare ruimte Surveillance, zeker stellen van het domein schema: Sociale theorie van het openbare domein

3 Theoretische analyse In de huidige maatschappij is een tendens, een verschuiving gaande betrekkende op de invulling van de openbare ruimte. De overheid treedt terug; de invulling en de beleidsvorming komt in handen van het instituut. Dit is ook te omschrijven als een verschuiving van de top-down/bottom up werking. Zoals gesteld in de 1e Nota Ruimtelijke ordening heeft de overheid altijd het beleid gevoerd in het tot stand brengen van plannen. De tendens laat een handelen zien die bottum-up is gericht. Samenwerkingsverbanden van betrokken actoren, het horen van belanghebbende groepen leidt tot een evenwichtig ontwerp. Daar waar de overheid het beleid van de openbare ruimte stellig uiteenzet wordt vanuit de institutionele ruimte het kader van deze ruimte vanaf de grond opgebouwd. George Simmel stelt in de syllabus de vreemdeling aan de orde, de moderne stadsmens. Volgens de Gesellschaft het moderne stedelijke leven van de theoreticus Ferdinand Tönnies vervreemdt de stadsmens zich van elkaar en speelt een rollenspel in verschillende situaties. De individuele stadsmens ontplooit zich in de veelzijdige en gekleurde stad en volgt hier zijn eigen weg. De stadsmens kan niet als eenduidige gebruiker worden benoemd. De theorie van Martinolli sluit hierop aan. In de typologie van Martinolli behoort de vreemdeling van Simmel tot de 3e generatie gebruiker van de stad. De stadsmens is niet meer te vatten in het stramien van wonen/werken/recreëren. Tot de 3e generatie behoort de kenniswerker, de toerist, en de koper; typeringen mede ontstaan door de globalisering en netwerkstad. Theoreticus Richard Florida, drukt de nieuwe stadsmens uit in een index. The Rise of the creative class wordt de stad uitgedrukt in een creativiteitsindex. Richard Florida spreekt over openbare ruimtes die door deze nieuwe stadsmens als aantrekkelijk worden ervaren. De sociale theorieën die hier worden besproken kunnen het best worden beschreven door de basale gemeenschap van het alledaagse volgens Jean-Luc Nancy. De gemeenschap is alleen in zijn naakte existentie te grijpen. Spontaniteit, het nu en het toevallige ontmoeten geven vorm aan de openbare ruimte. Volgens ons is het een aanbeveling om in de huidige tijdsgeest de betekenis van openbaarheid als hierboven beschreven te beschouwen. Een bottum-down benadering, de institutionele ruimte geeft ruimte aan spontane samenwerkingsverbanden; de vertaalslag van het alledaagse naar het openbare domein. Het continu verschuiven van de sociale theorie, het aanbod van de gebouwde omgeving leidt tot een spanningsveld in het publieke domein. Dit spanningsveld is onvermijdelijk en de strijd van krachten gaat gepaard met de vooruitgang, en zal in de tijdsgeest altijd leidden tot een paradox. The fall of public man van Richard Sennet schets een beeld waar de mens zich niet meer weet te gedragen in de openbare ruimte. In tegenstelling tot een maatschappij van vroeger waar wederzijds respect nog vanzelfsprekend was in het publieke domein spreekt men nu van de verharde maatschappij. De tendens van de verharding van de maatschappij speelt op het politiek vlak en rol van urgente betekenis in het waarden en normendebat. Richard Sennet stelt dat in de moderne stad persoonlijkheid nog alleen afspeelt in het private domein. Openbaarheid verplaatst naar semi-openbare ruimtes van eensgezindheid. Gated communities en de gemeinschaft onder gelijken. De theorie van Christopher Lasch haakt hier op in. De moderne stadmens is terug te brengen op het narcisme. De mens is een narcist, teruggetrokken uit het sociale leven en leeft op zijn ego terp, afhankelijk van bureaucratische verzorgingsstructuren De Franse socioloog Pierre Bourdieu spreekt over een spanningsveld. De vraag die Bourdieu stelt is, hoe relaties tussen individuen en maatschappelijke condities vorm krijgen. Bourdieu spreek over het veld, overlappende velden in de maatschappij zijnde politiek de wetenschap en de kunst. Binnen deze velden is een continu proces van machtstrijd gaande. Voor dit spel is kapitaal nodig, uitgedrukt in economisch, cultureel en sociaal kapitaal. Het spel verdeelt mensen in een habitus. Men kan stellen dat in het spanningsveld die een continu onder druk staand habitus tot stand brengt vorm geeft aan de openbare ruimte en de betekenis van de openbaarheid. Het openbare domein, in de zin van openbaarheid de betekenis zal altijd een vorm van controle kennen. Deze controle heeft een dualistisch karakter. Controle in de zin van toezicht, politieke bemoeienis de politiestaat ter voorkoming van ongeregeldheden en het waarborgen van de vrijheid van de burger. Controle in de zin van beheer, het managementproces een sturend karakter die de loop van zaken in goede banen leidt.

4 Dit dualistische karakter kan in de sociale theorie door 2 extreme theorieën uiteengezet worden zijnde: de beheertheorie, Disneyficatie van Stacey Warren en de toezichttheorie van Jeremy Bentham. In "Disneyfication of the Metropolis: Popular Resistance in Seattle" van Stacy Warren wordt een bewust planningsregime uiteengezet. Deze postmoderne aanpak geeft een strak geregisseerde en steriel geplande controle van de openbare ruimte. Het vrije, spontane van het alledaagse wordt in deze vorm onderdrukt. In het publieke domein wordt niets aan het toeval overgelaten. Het handelen is verpakt in een schil van thematisering, toegedekt door lagen van fantasie. In tegenstelling tot de theorie van Stacey Warren waar bewust is gekozen voor een voorspelbare en steriele vorm van beheer, is het uitgangspunt van de theorie van Jeremy Warren om ongeregeld en ongewenste gedrag door middel van toezicht in juiste banen te leidden. De mens dient te antwoorden aan het sociale contact. Het Panopticum van Jeremy Bentham, de beheersingsmachine is te vertalen in de Surveillance society. Een maatschappij waar het handelen nauwlettend in de gaten wordt gehouden door technologische middelen als videocontrole, dataregistratie, sofinummers en internetcontrole (het virtuele openbare domein). Vooraf aan deze paragraaf dient gesteld te worden dat de besproken theorie kan leidden tot excessen van de openbare ruimte. De besproken theorieën zoeken de uiterste grenzen op van het maatschappelijke spanningsveld maar kunnen ook worden beschouwd als potentiële kansen voor de openbaarheid. De individualisering, vervreemding van de maatschappij kan leidden tot een publiek domein in het publieke domein in algemene zin. De randvoorwaarden van dit publiek domein kan gegeven worden door een schil. Deze schil van herkenning kan door symbolische en esthetische waarde en status (al dan niet authentiek) een groep gelijkgezinden koppelen. David Reisman beschrijft in het boek The lonely Crowd de individuele mens. Elk individueel mens kan gecategoriseerd worden in een type mens. Er wordt gekeken naar overeenkomsten zoals lifestyle, gedragspatronen en leefwijze; het paradigma van de ander. Jeremy Rifkin spreekt over de culture diaspora, verstrooiing van een nationaliteit over verschillende nationaliteiten. De theoreticus Homi Bhabha sluit hierop aan mijn zijn theorie over Third places. Een enclave, een vreemde cultuur ingebed in een overheersende cultuur. De hierboven besproken theorieën tonen een beeld van segmentatie in het publieke domein. Hier kan een vraagstuk uit worden gedistilleerd. Zorgt segmentatie voor nieuwe vormen die leiden tot een verbreding van de openbaarheid of ontstaat een vorm van erosie, het negeren van de betekenis van het openbare, de outcast, door verdrukking zoekend naar de randen van het spanningsgebied?

5 De praktijk Rommelig, versnippering, chaos. Enkele begrippen die de inrichting van de openbare ruimte in de begin jaren tachtig kenmerken. Als reactie hierop komt, pas halverwege de jaren tachtig, het openbare ruimtebeleid, dat een antwoord moet geven op de maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen. Stadsvernieuwing wordt stedelijke vernieuwing. Met deze stedelijke vernieuwing gaat een verschuiving gepaard van aandacht voor de openbare ruimte van de woonwijk naar de binnensteden en herstructureringsgebieden. Enerzijds wordt de openbare ruimte ingezet ter bevordering van het stedelijke imago; anderzijds krijgt de openbare ruimte betekenis als podium voor een opbloeiende stedelijke cultuur door een herwaardering voor de stad en het stedelijk leven. De inrichting en vormgeving van deze binnenstedelijke gebieden vormt een lastige opgave, onder andere door de nieuwe openbare ruimten als malls en passages. Vaak heeft met geprobeerd een nieuwe connectie aan te brengen tussen vormgeving en betekenis. Er zijn veel verschillende ontwerpstrategieën toegepast, en van veel van deze strategieën weet men nu eigenlijk nog steeds niet of ze succesvol te noemen zijn. Esther Agricola, directeur van KEI (kenniscentrum voor stedelijke vernieuwing): De openbare ruimte is het cement van een wijk en van een stad. Als stad moet je volgens mij enorm zijn op de openbare ruimte. Het zorgt voor de samenhang in de stad. [ ] In de stedelijke vernieuwing kan de openbare ruime een katalysator zijn én identiteit vormen zij vervolgt met enkele voorbeelden: Kijk voor de katalysatorrol toch maar weer eens naar Barcelona. Daar is in een verloederde wijk eerst de openbare ruimte opnieuw aangelegd. Het vastgoed lag er toen nog net zo slecht bij als alle jaren daarvoor. De mooi aangelegde openbare ruimte heeft de particuliere stadsvernieuwing echter een zet gegeven met een dynamische wijk als gevolg. 1 Als eind jaren tachtig ook de sociale wetenschappen zich weer gaan mengen in het vormgeven en inrichten van de openbare ruimte, blijkt dat het kwaliteitsbesef doorgedrongen is bij vele actoren. Er vindt echter niet echt een verdiepingsslag plaats, waardoor er weinig inzicht is in de relatie tussen ontwerp en meer theoretische discussies over de betekenis van de openbare ruimte in een multiculturele samenleving, de privatisering van de openbare ruimte, nieuwe publieke domeinen en onveiligheidsgevoelens. De revitalisering van de openbare ruimte vraagt constant aandacht; de openbare ruimte heeft vandaag de dag een erosieprobleem. Ondanks dat veel binnensteden en grote parken heringericht zijn, is dit probleem nog steeds niet helemaal opgelost; op diverse andere plekken wordt namelijk goed duidelijk hoe opeenvolgende en, hoogstwaarschijnlijk, goedbedoelde ingrepen leiden tot pover uitziende openbare ruimten. Een fundamentele vraag hierbij is, of we de hedendaagse verkeersoverheersing van de openbare ruimte, door willen zetten ten koste van het ontspannen en vrij gebruik. In de moderne tijd werd de openbare ruimte vooral gezien als parkeerruimte, vanwege de nadruk op mobiliteit. Er trad erosie van de stedelijke openbare ruimte op. Wat we met onze probleemstelling bedoelen, is dat er tegenwoordig tal van ontwerpen voor de openbare ruimte zijn die in feite achter de praktijk aan hobbelen. Doordat de ontwikkelingen van de visies op het inrichten van de openbare geen aansluiting vinden met het daadwerkelijke gebruik, ontstaat er een leegte, het eerder omschreven erosieprobleem. Het ontbreekt aan een objectief onderzoek naar succes- en faalfactoren voor ontwerpen en concepten voor de inrichting en vormgeving van de openbare ruimte, met andere woorden, het ontbreekt de Nederlandse ontwerper aan kritische (zelf)reflectie. Naast deze zelfreflectie ontbreekt het wellicht ook aan vertrouwen. Agricola: Wij hebben inderdaad weinig ervaring in het starten met de openbare ruimte. We zijn daar niet in geoefend. Er wordt wel over gepraat. Het belang van de openbare ruimte wordt alom onderstreept, maar als het erop aankomt wordt eerst geïnvesteerd in het vastgoed en pas dan in de buitenruimte. Er is angst voor de investering, het rendement van investeren in de openbare ruimte is indirect, maar voor je het weet wordt de openbare ruimte een sluitpost op de begroting. Het is ook niet gemakkelijk, je moet namelijk dingen laten gebeuren. Je moet het vertrouwen hebben dat het proces goed verloopt. Dat er spontaan dingen ontstaan. In Nederland gebeurt dat nog nauwelijks op deze manier, ik ken de voorbeelden in de stedelijke vernieuwing althans niet. 2 1 In: Stedelijk Interieur; het vakblad voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte, juni 2006, Elba Media bv., Amersfoort, pg 15 & In: Stedelijk Interieur; het vakblad voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte, juni 2006, Elba Media bv., Amersfoort, pg 15 & 16.

6 In de reader, verschenen bij de collegereeks 7W505 Capita Selecta Stedelijk Domein, staat dat er een omslag zou moeten komen in het denken over en doen in de openbare ruimte. Deze omslag zou gebaseerd moeten zijn op 3 punten: Beleid; omslag van de aandacht voor de inmiddels grotendeels heringerichte binnensteden naar enerzijds de herstructureringswijken en anderzijds de structuurbepalende openbare ruimten en nieuwe centra op het schaalniveau van de stad en regio. Ontwerp; ontstaan van een zekere terughoudendheid ten aanzien van het design van de openbare ruimte. Men heeft weer aandacht voor het alledaagse gebruik na de sterk esthetiserende benadering uit de jaren tachtig en negentig. De culturele dimensie van de openbare ruimte kan niet beperkt worden tot de vormgeving alleen. Kunstenaars gebruik opnieuw oude argumenten zoals het creëren van mogelijkheden voor oriëntatie en identificatie. Onderzoek; onderzoekers wijzen er op dat het van belang is om voor de komende jaren opnieuw inhoud te geven aan de openbare ruimte als publiek domein. De betekenis van die ruimte is veranderd als gevolg van culturele en ruimtelijke veranderingen. Het beleid en onderzoek hebben zich volgens hen te eenzijdig gericht op de traditionele stedelijke ruimte. Een groot deel van de openbare ruimte is als ontwerpopgave genegeerd. Er zijn nieuwe publieke domeinen buiten de klassieke compacte stad ontstaan. 3 In Nederland maakt het openbare ruimte beleid doorgaans geen deel uit van een meer omvattende ruimtelijke en culturele strategie; veel gemeenten hebben dan ook geen heldere visie op de betekenis van de openbare ruimte in de hedendaagse stad. De focus ligt bij het design, waardoor helaas vaak voorbijgegaan wordt aan deze nieuwe betekenissen van de openbare ruimte. De ruimten krijgen wel een ruimtelijke kwaliteitsimpuls, maar sluiten niet aan bij de eisen die nieuwe leefstijlen en een multiculturele samenleving stellen aan de vormgeving van die openbare ruimte. Er is een versnelling van beweging en een ontruimtelijking van activiteiten ontstaan, mede door de nieuwe communicatie- en informatietechnologieën. De erosie van de publieke ruimte wordt door postmodernisten gezien als teken dat er nieuwe typen gemeenschappen ontstaan, zogenaamde lichte gemeenschappen met een netwerkstructuur. Daarnaast is er de laatste tijd veel aandacht voor de inrichting en stoffering van de openbare ruimte. Dit kan door allerlei middelen, variërend van bestrating tot straatmeubilair en van verlichtingselement tot openbaar toilet. Hierbij wordt echter steeds vaker de kantekening gemaakt in hoeverre deze aandacht voor het design van de openbare ruimte het antwoord is op de vragen die de stedelijke ruimte als civic space en openbare sfeer betreft. Om een beter beeld te krijgen en wellicht enkele aanbevelingen te kunnen doen, zullen we naar enkele praktijk situaties en cases kijken. In een interview 4 met Frend Kent, directeur van Project for Public Spaces, zegt hij het volgende over het ontwerpen van de openbare ruimte: Wij leggen ons toe op het creëren van publieke ruimten die bouwen aan een gemeenschapsgevoel. Een toename van buurtvrijwilligers is een teken dat een buurt de juiste richting te pakken heeft. Volgens PPS moet de openbare ruimte méér zijn dan alleen maar mooi; in de praktijk ligt de focus bij het ontwerpen van openbare ruimte vooral op design. Met hulp van zelf ontworpen onderzoeksmethoden en in hechte samenwerking met alle belanghebbenden observeren, analyseren en evalueren wij het gebruik van een gebied, aldus Kent, om dit vervolgens uit te werken in een praktisch ontwerp. Design is slechts een middel, niet een doel; PPS kijkt al lang niet meer naar design, maar let er op hoe mensen zich comfortabel voelen. Door simpel te observeren en te luisteren naar de mensen die in het gebied leven, werken en spelen, verschijnt de oplossing die de plek nodig heeft. [ ] Het gaat om het samenvoegen van visies. [ ] De vitaliteit van een stad hangt altijd af van burgerlijke actie, meldt Kent. Ruud Ridderhof, coördinator Openbare Ruimte bij de gemeente Den Haag, bevestigd een dergelijke methode; Den Haag is door De Kern Gezond namelijk een soort schoolvoorbeeld geworden van hoe steden met haar openbare ruimten om moeten gaan. In plaats dat ontwerpers, inrichters en beheerders hier langs elkaar werkten, 3 Uit: Capita Selecta Stedelijk Domein; openbaarheid, gemeenschap en individualiteit in de stad van de 21 ste eeuw, syllabus voor het college 7W505, dr. Ir. Kees Doevendans, faculteit bouwkunde, Technische Universiteit Eindhoven, najaar 2006, pg In: Stedelijk Interieur; het vakblad voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte, augustus 2005, Elba Media bv., Amersfoort, pg 21 & 22.

7 werkten ze mét elkaar samen. Door deze integrale aanpak is een locatie zoals het Haagse Centraal Station een fantastische plek geworden. De openbare ruimte in Den Haag moet dienstbaar zijn aan de gebruikers. Daarbij gaat het om eenvoud, harmonie en ruimte, zegt Ridderhof in een interview 5, Den Haag is qua opzet een hele ruime stad. Je ziet hier lange lijnen en veel groen. Bovendien is het de enige stad aan zee in Nederland. Die kwaliteiten moeten we benutten. Er is hier veel ruimte voor activiteiten. Door die ruimte ademt de stad en dat moet je niet om zeep helpen door de stad vol te zetten met onzin. Ruimte is geen leegte. Ruimte moet flexibel, veelzijdig en functioneel kunnen worden gebruikt. Overigens vindt Ridderhof dat het wel meevalt met de kwaliteit van de openbare ruimte in Nederland, en als Den Haag het al beter zou doen, dan komt dit vooral door de integrale benadering die men gebruikt. Dat zie je in het overleg met de burgers, dat zie je in de Advies commissie Openbare Ruimte en dat zie je in het belang dat we hechten aan beheer. Maar je ziet het vooral in de samenhang in de stad. Wij richten ons niet op een paar mooie stukjes. Wij willen een goede openbare ruimte in de hele stad. Een ander voorbeeld is de ontwikkeling van het gebied waar voorheen de Westergasfabriek stond. Vanaf het prille begin heeft men bij dit project buurtbewoners betrokken, wat men ook echt als een van de sterke punten van het project ziet. Deze hoge mate van betrokkenheid is volgens Olof Koekebakker één van de voorwaarden voor succes: Er is nog een reden (die misschien nog wel belangrijker is) om communicatie voorop te stellen. De Westergasfabriek kan alleen tot leven worden gewekt als een dynamische plek in de stad, voor zover mensen en organisaties door het project worden bezield. Voor bewoners, huurders, politiek bestuurders, ontwerpers en andere partners moet de Westergasfabriek de verwezenlijking van een droom zijn. Alleen zo kan draagvlak ontstaan, dat zich nu eenmaal niet laat afdwingen. 6 Zelfs tot in de Tweede Kamer speelt de problematiek van de openbare ruimte. Staf Depla, Tweede-Kamerlid voor de PvdA (woordvoerder pensioenen, wonen, oude wijken en afbreken van de bureaucratie), meldt: De openbare ruimte is van iedereen. En daarbinnen moet je problemen oplossen, niet uitsluiten. Ik zie in herstructureringsprojecten dat de echte probleemgevallen worden verplaatst. Maar dat is geen oplossing. Of kijk naar hangjongeren, daar moet je wat aan doen, je moet het oplossen. Je kunt de samenleving niet negeren. 7 En dat is nu exact waar volgens ons het probleem zit. Bij de hedendaagse ontwerpopgave wordt té vaak de samenleving genegeerd; er wordt niet ingespeeld op concrete behoeften van burgers, waardoor vervolgens erosie van de openbare ruimte optreedt. Depla levert kritiek op het ministerie van VROM: De minister hoeft de openbare ruimte niet in te richten, maar mag wel het debat entameren. De enige rijksvisie op de openbare ruimte, gaat uit van de infrastructurele functie ervan. Nogmaals, de minister moet niet alles willen regelen, maar deze minister is wel heel goed in afwezigheid. 8 Depla geeft daarnaast ook aan dat er ook aandacht zou moeten zijn voor de eerder genoemde nieuwe openbare ruimten, zoals Schiphol en Utrecht Centraal; plekken waar enorm veel mensen komen én die publiek toegankelijk zijn. Ook hier zien we eigenlijk dat de stedebouwkundige ontwerpen weer achter de praktijk aan hobbelen ; de hedendaagse stedebouw geeft geen antwoord op deze nieuwe openbare ruimten. Duidelijk is dat de wisselwerking tussen de woning en de woonomgeving lang niet altijd gebruikt wordt om bewoners te verleiden het openbare gebied te confisqueren, zich er mee te verbinden en zich er verantwoordelijk voor te voelen. Het is dan ook essentieel om het ontwerpproces hierop in te stellen; programma, stedebouw en architectuur dienen door één hand binnen een groep mensen van verschillende disciplines te worden gemaakt, liefst met inbreng van de bewoners, net zoals men gedaan heeft bij het cultuurpark Westergasfabriek. De procedure voor het kiezen van de ontwerper voor het park werd aangekondigd in het Ontwikkelingsplan. Eerst maakte een werkgroep park, met onder meer drie buurtbewoners, een groslijst van twaalf landschapsarchitecten. 9 Om de burgers weer het gevoel van verantwoordelijkheid te geven en om de openbare ruimte daardoor bruikbaarder te maken, moet men het denkpatroon tijdens het ontwerp goed bekijken. Door te luisteren naar de mensen, kunnen de wensen van specifieke individuen en groepen de basis vormen van leefbare buurten, wijken, steden 5 In: Stedelijk Interieur; het vakblad voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte, oktober 2005, Elba Media bv., Amersfoort, pg 43 & Uit: Cultuurpark Westergasfabriek; transformatie van een industrieterrein, Olof Koekebakker, NAi Uitgevers, Rotterdam, 2003, pg In: Stedelijk Interieur; het vakblad voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte, april 2006, Elba Media bv., Amersfoort, pg 15 & In: Stedelijk Interieur; het vakblad voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte, april 2006, Elba Media bv., Amersfoort, pg 15 & Uit: Cultuurpark Westergasfabriek; transformatie van een industrieterrein, Olof Koekebakker, NAi Uitgevers, Rotterdam, 2003, pg. 72.

8 en dorpen. Architectuur, stedebouw en programma zullen derhalve in nauwe samenhang moeten worden gevormd. Een vitale leefomgeving heeft de potentie om samen met de bewoners te veranderen en mee te gaan met nieuwe mogelijkheden en eisen waar de maatschappij haar voor plaatst. Normaal gesproken is de overheid belast met het beheer van de ruimte meldt Anke Colijn, architect en directeur van Feeks & Colijn Architecten in Utrecht, in een interview 10, Omwonenden moeten er een veel grotere inspraak in krijgen en er mede verantwoordelijk voor worden gemaakt. Wanneer een budget wordt toegekend aan een specifiek gebied, zouden de gebruikers zelf moeten kunnen aangeven waaraan zij dit geld het liefst besteed zien. [ ] De openbare ruimte wordt zo misschien wel omgetoverd tot een publiek domein, de huiskamer van de stad. En dat is nou precies waar we naar toe willen; een transformatie van openbare ruimte naar publiek domein. Een ruimte waar ook daadwerkelijk interactie plaatsvindt tussen de verschillende groeperingen die gebruik maken van deze ruimte. In de column van Bernard Hulsman Publieke armoede wordt kritiek gegeven op de terugtrekkende overheid en het ontstaan van de publieke armoede: tien jaar na de liberalisering van de woningbouw moet worden vastgesteld dat deze slechts heeft geleid tot de nieuwe woningnood 11. De schrijver bekritiseert de nieuwe nota op Ruimtelijke ordening. De nota richt zich op economische ontwikkeling en het hierbij bevorderen van nog meer bedrijventerreinen. De schrijver spreekt over een wrange paradox. Een uitwas, erosie van het publieke domein in de woningbouw en het ontstaan van een treurig en depressief beeld van bedrijventerreinen afgesloten door grote afgesloten parkeerterreinen, daarbij hekelt hij het bottom-down principe: Maar alle logica en economische beslissingen waartoe de tucht van de markt de kantoorbouw noodzaak zorgen tezamen voor een irrationeel en zelf absurd resultaat. Van de gemiddelde bedrijventerreinen is minder dan de helft bebouwd met armoedige architectuur. Het zoveelste bewijs dat de markt ook kan zorgen voor publieke armoede. 12 De binnensteden, het centrum van commercie is aan verandering onderhevig door de opkomst van het digitale tijdperk. Door de internetrevolutie en de daarbij horende commerciële tak, de e-commerce is aanpassing vereist om in te spelen op de eisen en het koopgedrag van de e-shoppers. In het essay van Willem van Winden wordt de rol van de binnenstad in de bovengenoemde tendens beschreven. Hij geeft het huidige beeld weer van de drastische daling van de omzetten van winkels in de binnenstad en geeft aan dat dit alleen nog maar erger kan worden: E-shoppers komen nog wel naar de binnenstad, maar dan alleen om gratis informatie in te winnen bij deskundige en goedbetaalde verkopers om vervolgens niets te kopen, of zo n lage prijs te eisen dat winkeliers er op moeten neerleggen. Thuis hebben ze allang gecheckt op internet wat de laagst haalbare prijs is. 13 Als tegenreactie gaan de winkeliers over op een multichannel theorie 14. De winkelier gaat ook over tot het aanbieden van zijn producten op internet. De e-shopper doet zijn aankopen toch liever bij de grote e-tailer en postorderbedrijven in tegenstelling tot de ietwat knullige websites van de winkelier. Daarbij kan worden genoemd dat er een verschuiving in service waarneembaar is. Het beeld van de die klant die kiest voor het contact met de winkelier en de daarbij horende goede aftersale service is aan erosie onderhevig. Steeds meer e-shops versterken het imago op het gebied van service door het openen van goed bereikbare servicepunten. De schrijver weerlegt het beeld van een mogelijk doomscenario omdat de opkomst van het internet slechts een handvol branches raakt. De belangrijkste branche de kledingswinkels worden veel minder getroffen: Voor het kopen van de kleding is de binnenstad nog steeds ideaal: heel veel keus in een beperkt geografisch gebied. Voor veel mensen is kleding kopen ook een sociale activiteit 15. De binnenstad is een goede plaats voor funshopping, in dit sociale aspect dient de winkelier een balans te vinden tussen entertainment en consumptie. De winkelier moet een antwoord geven op de tendens in de samenleving. Men schetst het volgende toekomstbeeld: De binnenstad zal steeds meer een echte wereld worden, waar altijd iets 10 In: Stedelijk Interieur; het vakblad voor ontwerp, inrichting en beheer van de openbare ruimte, oktober 2006, Elba Media bv., Amersfoort, pg 46 & Uit Ruimtelijk debat, column publieke armoede Bernard Hulsman, 01/2005, Drukkerij de Maasstad, Rotterdam, pg Uit Ruimtelijk debat, column publieke armoede Bernard Hulsman, 01/2005, Drukkerij de Maasstad, Rotterdam, pg Uit Ruimtelijk debat, essay De Binnenstad als echte wereld Willem van Winden, 02/2006, Drukkerij de Maasstad, Rotterdam, pg Uit Ruimtelijk debat, essay De Binnenstad als echte wereld Willem van Winden, 02/2006, Drukkerij de Maasstad, Rotterdam, pg Uit Ruimtelijk debat, essay De Binnenstad als echte wereld Willem van Winden, 02/2006, Drukkerij de Maasstad, Rotterdam, pg 10.

9 te beleven is, waar je de nieuwste producten kunt zien, voelen, uitproberen en natuurlijk kopen; de binnenstad als sociale ruimte om te zien en gezien te worden. Kortom, een plek om te ontsnappen aan de virtuele wereld.. Wat is de betekenis van de openbare ruimte, de openbaarheid van de suburbane middenklasse in de VINEX? Over de sociale cohesie in de VINEX zegt Ivan Nio is het onderzoek Vinex tussen identificatie en onthechting het volgende: Veel intensieve contacten tussen bewoners onderling zijn er niet. De verschillen in levenswijzen en interesses zijn soms groot en men heeft het ook veel te druk om koffie te gaan drinken bij de buren. Intensieve burencontacten passen ook niet meer in hun drukke levens. Sociale contacten onderhoudt men veelal op hogere schaalniveaus waarvoor men de wijk verlaat 16. De contacten die men kiest zijn vaak van praktische aard. In de VINEX wordt anonimiteit tot zekere zin beperkt. Mensen kiezen bewust voor een wijk met een schil van herkenning. Wijken zoals Brandevoort en Haverleij gebruiken al dan niet authentieke thema s als een vorm van samenhang. De schrijver noemt deze praktische en geregisseerde ontmoeting als volgt: Een Vinexwijk is dan ook eerder een gezelschap, een verzameling van mensen die kozen voor eenzelfde woonsituatie, dan een gemeenschap 17. Er zijn, aldus de auteur, spanningen op verschillende niveaus, op het laagste schaalniveau, verlangen naar contacten in de straat en het belang van privé eigendom. Op het niveau van het bouwblok bestaat er spanning tussen kennismaken en afstandhouden, tussen collectiviteit en individualiteit. Het vaak geuite kritiekpunt op de VINEX is het transformatievermogen. De VINEX-locaties zijn gefixeerd en daardoor niet aan verandering onderhevig. Een spel van de dynamische spanningsvelden die de openbaarheid door de tijd vormen en zo een eigen authentiek beeld creëren is voor de VINEX amper toepasbaar. Volgens antropologen is in de programmatisch dichtgetimmerde wijk 18 een belemmering voor het ontstaan van het begrip locatie gevormd door individuele en collectieve herinneringen en inbedding in het sociale weefsel. Het lijkt er echter op dat het dichtgetimmerde karakter zorgt voor inflexibiliteit en de onmogelijkheid om de Vinexwijken te verstedelijken. Ze zijn letterlijk af. Het Buitenvelderteffect -waar Lörzing cs. In hun studie over sprekenwaarbij wijken die hoofdzakelijk als woonwijk zijn bedoelt, door hun gunstige ligging stedelijke voorzieningen kunnen aantrekken, is helemaal niet mogelijk in de meeste Vinexlocaties. Ze bieden nauwelijks ruimte voor onvoorspelbare ontwikkelingen en een rijker programma. Staand aan de vooravond van een duidelijke kentering binnen de stedebouw kan het volgende zeer zeker gesteld worden: We kunnen stellen dat het openbare ruimtebeleid sterk in het teken heeft gestaan van het verbeteren van de concurrentiepositie en het imago van steden, evenals van de beeldkwaliteit van de openbare ruimte. Beleidsmatig staan we momenteel voor een omslagpunt. Het is zaak om een aantal verworvenheden van de afgelopen vijftien jaar continueren (verticale en horizontale integratie, structuurbepalende openbare ruimten, culturele revitalisering), een aantal zaken te relativeren (design en traditioneel stedelijke ruimten) en andere weer aan te scherpen (hogere schaalniveaus en nieuwe openbare ruimten). 19 Dat is de opgave die eigenlijk voor alle betrokken geldt; van buurtbewoner tot minister. Samen werken aan een gezamenlijke ruimte! 16 Uit Ruimtelijk debat, Vinex tussen identificatie en onthechting Ivan Nio, 04/2005, Drukkerij de Maasstad, Rotterdam, pg Uit Ruimtelijk debat, Vinex tussen identificatie en onthechting Ivan Nio, 04/2005, Drukkerij de Maasstad, Rotterdam, pg Uit Ruimtelijk debat, Vinex tussen identificatie en onthechting Ivan Nio, 04/2005, Drukkerij de Maasstad, Rotterdam, pg Uit: Capita Selecta Stedelijk Domein; openbaarheid, gemeenschap en individualiteit in de stad van de 21ste eeuw, syllabus voor het college 7W505, dr. Ir. Kees Doevendans, faculteit bouwkunde, Technische Universiteit Eindhoven, najaar 2006, pg. 10.

NIEK ROOZEN bv l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n. De Herinnering

NIEK ROOZEN bv l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n. De Herinnering NIEK ROOZEN bv l a n d s c h a p s a r c h i t e c t e n De Herinnering Als je daar vandaan vertrekt en drie dagen oostwaarts gaat, kom je in Diomira, een stad met zestig zilveren koepels, bronzen beelden

Nadere informatie

Visie op duurzaam Veranderen

Visie op duurzaam Veranderen Visie op duurzaam Veranderen Ruysdael Ruysdael is een gerenommeerd bureau dat zich sinds haar oprichting in 1994 heeft gespecialiseerd in het managen van veranderingen. Onze dienstverlening kent talloze

Nadere informatie

Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en recreatie in Flevoland

Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en recreatie in Flevoland Ruimtelijke patronen rond vrije tijd en in Flevoland Dr. Roel Rutten (Universiteit van Tilburg) Nienke van Boom MSc. (NHTV Academy for Leisure) Ateliersessie Flevoperspectieven Recreatie en Vrije Tijd

Nadere informatie

D E G R A A N S I L O

D E G R A A N S I L O D E G R A A N S I L O t r a n s f o r m a t i e d o o r d i a l o o g Door K.K.J.E. van de Braak Technische Universiteit Eindhoven Faculteit Bouwkunde Bouwtechniek Design and Lifespan s a m e n v a t t

Nadere informatie

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn:

Naslagwerk KOERS. Producten van dit documenten zijn: Naslagwerk KOERS Dit document is bedoeld om ieder individu een eigen beeld te laten formuleren van de eigen koers als werkend mens en vervolgens als functionaris. Daarna kun je collectief de afdelingskoers

Nadere informatie

Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst?

Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst? Veghel, het voorbeeld voor binnensteden van de toekomst? Trots maakte wethouder Jan Goijaards van Veghel de resultaten bekend van de renovatie van het winkelgebied van Veghel: 22 nieuwe winkels erbij in

Nadere informatie

16 april 2007. Schetsdag Zwarte Hond Kristal project Loevesteinlaan II

16 april 2007. Schetsdag Zwarte Hond Kristal project Loevesteinlaan II 16 april 2007 Schetsdag Zwarte Hond Kristal project Loevesteinlaan II ? het stedenbouwkundig model dat integraal antwoord is op WONEN AAN HET ZUIDERPARK op basis van uitgangspunten van KRISTAL !? Ontwerp

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. maatschappijwetenschappen (pilot) tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2015 tijdvak 2 dinsdag 16 juni 13.30-16.30 uur maatschappijwetenschappen (pilot) Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 24 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 56 punten

Nadere informatie

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen

Zondag Ontwikkeling. Profiel. Over Zondag Ontwikkeling. ...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling...gelooft in mogelijkheden, niet in beperkingen Zondag Ontwikkeling is altijd op zoek naar betere oplossingen op het gebied van wonen en commercieel vastgoed. Ons streven is om snel

Nadere informatie

Werkende bedrijventerreinen

Werkende bedrijventerreinen Werkende bedrijventerreinen Dr. Cees-Jan Pen, programmamanager Platform31/Lector Vastgoed Fontys 1 Mijn agenda Bedrijventerreinen hoger op de politieke agenda: banen, mkb, leefbaarheid, economisch belang

Nadere informatie

OP ZOEK NAAR EEN PLATFORM VOOR DEBAT EN ACTIE: NAAR EEN NETWERK VAN EN VOOR DORPEN.

OP ZOEK NAAR EEN PLATFORM VOOR DEBAT EN ACTIE: NAAR EEN NETWERK VAN EN VOOR DORPEN. OP ZOEK NAAR EEN PLATFORM VOOR DEBAT EN ACTIE: NAAR EEN NETWERK VAN EN VOOR DORPEN. Oswald Devisch, Sarah Martens Onderzoeksgroep ArcK Universiteit Hasselt CONTEXT: demografische & sociale transities zoals

Nadere informatie

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling

Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Bestedingskader middelen Stedelijke Herontwikkeling Inleiding Stedelijke herontwikkeling Voor de ruimtelijke ontwikkeling van Utrecht is de Nieuwe Ruimtelijke Strategie opgesteld die in 2012 door de Raad

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Generatie Einstein in het onderwijs. RSG Broklede 20 april 2009 Paulien Kreutzer

Generatie Einstein in het onderwijs. RSG Broklede 20 april 2009 Paulien Kreutzer Generatie Einstein in het onderwijs RSG Broklede 20 april 2009 Paulien Kreutzer Even voorstellen... Het belangrijkste is dat mensen elkaar ontmoeten Ze knakken wel maar je hoort het niet Inhoud Deel 1:

Nadere informatie

Geachte collega's, beste studenten,

Geachte collega's, beste studenten, College van Bestuur Geachte collega's, beste studenten, Na de hectische weken met de bezetting van het Bungehuis en het Maagdenhuis, hebben we een moment van bezinning ingelast. Wij hebben tijd genomen

Nadere informatie

Opgave 1 Agressie op het sportveld

Opgave 1 Agressie op het sportveld Opgave 1 Agressie op het sportveld Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 uit het bronnenboekje. Inleiding In 12 raakte een grensrechter na afloop van een amateurvoetbalwedstrijd ernstig gewond

Nadere informatie

Annette Koops: Een dialoog in de klas

Annette Koops: Een dialoog in de klas Annette Koops: Een dialoog in de klas Als ondersteuning bij het houden van een dialoog vindt u hier een compilatie aan van Spreken is zilver, luisteren is goud : een handleiding voor het houden van een

Nadere informatie

VISITEKAARTJE VAN DE STAD SAMENVATTING

VISITEKAARTJE VAN DE STAD SAMENVATTING VISITEKAARTJE VAN DE STAD SAMENVATTING VISITEKAARTJE VAN UTRECHT SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WINKELWANDELGEBIED OUDE BINNENSTAD GEMEENTE UTRECHT Colofon Oisterwijk, 30 januari 2009 Opgesteld door

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad,

Raadsvoorstel. Aan de gemeenteraad, Raadsvoorstel Griffiersnummer: Onderwerp: Vaststelling herindelingsontwerp Datum B&W-vergadering: 17 juli 2012 Datum raadsvergadering: 30 juli 2012 Datum politieke avond: 11 juli 2012 Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan

Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan 08540 LerenLoopbaanBurgerschap 10-04-2008 08:28 Pagina 1 ontwikkelingsproces 1+2 1 2 3 4 5 6 7 Werken aan persoonlijke ontwikkeling en sturen van eigen loopbaan Leren, Loopbaan en Burgerschap Wat laat

Nadere informatie

Titel Location based services (LBS) voor retailers in het stadshart van Utrecht

Titel Location based services (LBS) voor retailers in het stadshart van Utrecht Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Location based services (LBS) voor retailers in het stadshart van Utrecht Probleemomgeving Online winkelen groeit in Nederland enorm; tegelijkertijd is er een verschuiving

Nadere informatie

Jongeren met professionals aan de slag op Helderheidplein

Jongeren met professionals aan de slag op Helderheidplein Jongeren met professionals aan de slag op Helderheidplein (26 mei 2012) Jongeren bouwen samen met professionals een podium, tribune en monument op het Helderheidplein aan de Spiekmanstraat in de wijk Feijenoord.

Nadere informatie

DOEL. Maatschappelijk Eigendom. Gemeentelijk Eigendom

DOEL. Maatschappelijk Eigendom. Gemeentelijk Eigendom Dordt aan Zet DOEL De gebruikswaarde van een voorziening maximaliseren door de behoefte van alle belanghebbenden centraal te stellen. Gemeentelijk Eigendom Maatschappelijk Eigendom LEVENSLOOP 7Jaar +/+

Nadere informatie

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor

Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Dynamische en bruisende Spoorzone dromen realiseren achter het spoor, we gaan ervoor Ambitie en Aanleiding Activiteiten Te realiseren waarden Onze werkwijze Ambitie Spoorzone met allure * Kwaliteitsverbetering

Nadere informatie

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap

Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Van de macht van management naar de kracht van leiderschap Inez Sales Juni 2011 INHOUDSOPGAVE Leiderschap... 3 1. Leiderschap en management... 4 2. Leiderschapstijl ten behoeve van de klant... 5 3. Leiderschapstijl

Nadere informatie

AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM

AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM AANPAK BINNENSTAD SCHIEDAM OPGAVE Tijdens het werken aan binnenstedelijke opgaven merken wij een grote betrokkenheid van inwoners en ondernemers. Zij spreken vaak vol passie over hun stad en komen met

Nadere informatie

Gezocht: architecten om de BV Nederland te redden!?

Gezocht: architecten om de BV Nederland te redden!? 1 Gezocht: architecten om de BV Nederland te redden!? Art Ligthart Associate Partner @artligthart art.ligthart@ordina.nl linkedin.com/artligthart We leven in uitermate fascinerende tijden. De maatschappij

Nadere informatie

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant

Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013. Provincie Noord-Brabant Detailhandel in Brabant: Werk aan de winkel Sfeerbeeld symposium 16 januari 2013 Provincie Noord-Brabant Volle bak, dat was het in de Bois le Duczaal van het provinciehuis op 16 januari 2013. Van begin

Nadere informatie

Cultureel opdrachtgeverschap

Cultureel opdrachtgeverschap Cultureel opdrachtgeverschap De uitdaging aan de corporaties van Futura Tilburg 1 oktober 2009 1 Meerdere kanten van de tafel Architect HJ Snijder De Nijl Bewoner Met verbouwervaring Consultant BVR Overheid

Nadere informatie

In opdracht van Multi Vastgoed, Johan Matser en Bam Vastgoed. Leidse Rijn Centrumplan, Utrecht

In opdracht van Multi Vastgoed, Johan Matser en Bam Vastgoed. Leidse Rijn Centrumplan, Utrecht Leidse Rijn Centrumplan, Utrecht In opdracht van Multi Vastgoed, Johan Matser en Bam Vastgoed 1/6 LRC is het vitale levendige centrum van de Utrechtse uitbreidingswijk Leidsche Rijn. Het tweede stadshart

Nadere informatie

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein

Stichting VraagWijzer Nederland. Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Stichting VraagWijzer Nederland Notitie Resultaatgericht werken in het Sociale Domein Per 1 januari 2015 hebben de Jeugdwet, de Participatiewet en de Wmo 2015 hun intrede gedaan. De invoering van deze

Nadere informatie

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Betrokkenheid o.a.; Projectmanager Energiesprong SWF Projectmanager Blok voor blok Utrecht Label B of meer? Opgave - Focus Financieel

Nadere informatie

Digitale cultuur als continuüm

Digitale cultuur als continuüm Digitale cultuur als continuüm Samenvatting Activiteitenplan 2017-2020 Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) Den Haag, 31 januari 2016 1/5 1. Vooraf Deze samenvatting is gebaseerd op de subsidieaanvraag

Nadere informatie

SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WERVEN AAN DE GRACHT

SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WERVEN AAN DE GRACHT Kwaliteit van de werven De grachten weerspiegelen de rijke historie van Utrecht en bieden een blik in het ontstaan van de stad. Samen met de Dom bepalen de grachten met de werven het beeld van de stad.

Nadere informatie

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

Stadssociologie, gedrag en omgeving. SVOB-studiemiddaggedragen omgeving, 14 juni2012. Wat doet een stadssocioloog?

Stadssociologie, gedrag en omgeving. SVOB-studiemiddaggedragen omgeving, 14 juni2012. Wat doet een stadssocioloog? Stadssociologie, gedrag en omgeving SVOB-studiemiddaggedragen omgeving, 14 juni2012 Ivan Nio Universiteit van Amsterdam/ NIO Stedelijk Onderzoek 1 Wat doet een stadssocioloog? Stadssociologenhoudenzichbezigmet

Nadere informatie

Examen HAVO. Nederlands

Examen HAVO. Nederlands Nederlands Examen HAVO Hoger Algemeen Voortgezet Onderwijs Tijdvak 2 Dinsdag 20 juni 13.30 16.30 uur 20 06 Vragenboekje Voor dit examen zijn maximaal 47 punten te behalen; het examen bestaat uit 22 vragen

Nadere informatie

Onze associates. De partners van Inbo. Ontwerp voor Catalyst, bedrijfsverzamelgebouw voor technostarters in Eindhoven.

Onze associates. De partners van Inbo. Ontwerp voor Catalyst, bedrijfsverzamelgebouw voor technostarters in Eindhoven. Associates Onze associates Inbo is een netwerk van creatieve professionals in advies, stedenbouw, architectuur en bouwkunde. Wij werken op alle schaalniveaus. Van advies op de schaal van de regio tot en

Nadere informatie

Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo

Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo Werken met afbeeldingen in het examenprogramma aardrijkskunde havo/vwo OPDRACHTEN EXAMENPROGRAMMA FUNCTIE AFBEELDING 1. De afbeelding als motivator Havo: Wereld, Aarde, Ontwikkelingsland, Leefomgeving

Nadere informatie

M3H Werkwijzer Het bouwen

M3H Werkwijzer Het bouwen M3H Werkwijzer Het bouwen 1/7 Het bouwen M3H ontwerpt en bouwt al zeventien jaar in opdracht van woningcorporaties, ontwikkelende partijen en particulieren. M3H ontwerpt en begeleidt het gehele ontwerp-

Nadere informatie

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion

De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen. Symposium Geo Promotion De grensoverschrijdende regio Plannen zonder grenzen Symposium Geo Promotion Workshop Plannen zonder grenzen Arjan Brink Hans van Loon De maatschappelijke vraag bepaalt de ruimtelijke inrichting Vroeger..

Nadere informatie

Openingswoord van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de bijeenkomst over burgerinitiatieven in Overijssel op 2 oktober 2013.

Openingswoord van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de bijeenkomst over burgerinitiatieven in Overijssel op 2 oktober 2013. Openingswoord van CdK Ank Bijleveld-Schouten bij de bijeenkomst over burgerinitiatieven in Overijssel op 2 oktober 2013. Dames en heren, Wat fijn dat u vandaag bij ons bent. Ik heet u hartelijk welkom

Nadere informatie

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde

Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Thuiswerktoets Filosofie, Wetenschap en Ethiek Opdracht 1: DenkTank De betekenis van Evidence Based Practice voor de verpleegkunde Universitair Medisch Centrum Utrecht Verplegingswetenschappen cursusjaar

Nadere informatie

Programma Maak van je Pensioen een Succes. Persoonlijk rapport voor Jan Voorbeeld

Programma Maak van je Pensioen een Succes. Persoonlijk rapport voor Jan Voorbeeld Programma Maak van je Pensioen een Succes Persoonlijk rapport voor Jan Voorbeeld LET OP! Dit rapport toont slechts delen van het persoonlijk rapport behorend bij het programma Maak van je Pensioen een

Nadere informatie

Investeer in mooi Nederland De schaarse ruimte in ons land is te kostbaar om te bouwen voor leegstand

Investeer in mooi Nederland De schaarse ruimte in ons land is te kostbaar om te bouwen voor leegstand Investeer in mooi Nederland De schaarse ruimte in ons land is te kostbaar om te bouwen voor leegstand De discussie over de ruimtelijke ontwikkeling van ons land maakt heftige emoties los. Over één ding

Nadere informatie

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5

GEBIEDEN. 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 GEBIEDEN 4 havo 3 Stedelijke gebieden 4-5 Probleemwijken Groot aandeel sociale huurwoningen Slechte kwaliteit woonomgeving Afname aantal voorzieningen Toename asociaal gedrag Sociale en etnische spanningen

Nadere informatie

Het college van burgemeester en wethouders geeft in zijn reactie aan de conclusies van de rekenkamer te herkennen.

Het college van burgemeester en wethouders geeft in zijn reactie aan de conclusies van de rekenkamer te herkennen. tekst raadsvoorstel Inleiding Vanaf januari 2015 (met de invoering van de nieuwe jeugdwet) worden de gemeenten verantwoordelijk voor alle ondersteuning, hulp en zorg aan kinderen, jongeren en opvoeders.

Nadere informatie

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen.

De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Competentie 1: Creërend vermogen De student kan vanuit een eigen idee en artistieke visie een concept ontwikkelen voor een ontwerp en dat concept tot realisatie brengen. Concepten voor een ontwerp te ontwikkelen

Nadere informatie

Eindhoven: geen verordening maar prestatieafspraken. Joep Berghuis Studiedag Huisvestingswet 2014 18 juni 2014

Eindhoven: geen verordening maar prestatieafspraken. Joep Berghuis Studiedag Huisvestingswet 2014 18 juni 2014 Eindhoven: geen verordening maar prestatieafspraken Joep Berghuis Studiedag Huisvestingswet 2014 18 juni 2014 Inhoud presentatie Woonvisie: kansen benutten, basis op orde Woningmarkt Eindhoven/regio Lokaal

Nadere informatie

Apeldoorn. Ede Arnhem

Apeldoorn. Ede Arnhem Lelyst ad Harderw ijk Devent er Apeldoorn Zut phen Wint ersw ijk Ede Arnhem Doet inchem Tiel Nijmegen 1 Kans op krimp Vo geen kans op krimp weing kans op krimp enige kans op krimp kans op krimp onbekend

Nadere informatie

Carlo Laatst. Portfolio Instapproject Architectuur

Carlo Laatst. Portfolio Instapproject Architectuur Carlo Laatst Portfolio Instapproject Architectuur Voorwoord Beste lezer, Voor u ligt het portfolioboekje van mijn instapproject Architectuur (in het kader van het schakelprogramma (voor de Master Architecture

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen

Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Achtergrondinformatie Leerstijlen en Werkvormen Marjoleine Hanegraaf (NMI bv) & Frans van Alebeek (PPO-AGV), december 2013 Het benutten van bodembiodiversiteit vraagt om vakmanschap van de teler. Er is

Nadere informatie

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten

Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Maatschappijleer in kernvragen en -concepten Deel I Kennis van de benaderingswijzen, het formele object Politiek-juridische concepten Kernvraag 1: Welke basisconcepten kent de politiek-juridische benaderingswijze?

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking

Schiedamse aanpak biedt basis voor. goede samenwerking Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking 1 2 Schiedamse aanpak biedt basis voor goede samenwerking Medio 2019 moet Nieuw-Mathenesse een modern, gemengd bedrijventerrein zijn waarmee de gemeente

Nadere informatie

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting

Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting Ilta van der Mast Naar een nieuw systeem van sociale volkshuisvesting De wijze waarop de woningmarkt nu georganiseerd is met 2,4 miljoen sociale huurwoningen is niet meer houdbaar. We zullen naar een systeemverandering

Nadere informatie

Transformatie leer je niet in een cursus

Transformatie leer je niet in een cursus NIEUW VAKMANSCHAP Transformatie leer je niet in een cursus Door: Rieke Veurink Fotografie: Kees Winkelman Aansluiten bij de vraag uit de samenleving, regie voeren, werken in steeds veranderende omstandigheden:

Nadere informatie

2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel

2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel FoodLabPeel Programma Stad op het land, land in de stad 2014-2015 diverse locaties in het ommeland van de Peel en stedelijk gebied waaronder Helmond, Eindhoven en Veghel FoodLabPeel is een meer jaren durend

Nadere informatie

Kunstenaarshonoraria in de praktijk - Beeldende Kunst Nederland

Kunstenaarshonoraria in de praktijk - Beeldende Kunst Nederland Kunstenaarshonoraria in de praktijk - Beeldende Kunst Nederland Presentatie Cultuur in Beeld, 14 december 2015 Geraline Boonzaaijer (SiRM) Richard Geukema (PPMC) René Goudriaan (SiRM) Inhoud presentatie

Nadere informatie

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/

snel dan voorzien. In de komende jaren zal, afhankelijk van de (woning)marktontwikkeling/ 2 Wonen De gemeente telt zo n 36.000 inwoners, waarvan het overgrote deel in de twee kernen Hellendoorn en Nijverdal woont. De woningvoorraad telde in 2013 zo n 14.000 woningen (exclusief recreatiewoningen).

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking

Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Nederlandse Associatie voor Examinering 1 Beoordelingscriteria scriptie CBC: instructie en uitwerking Met de scriptie voor Compensation & Benefits Consultant (CBC) toont de kandidaat een onderbouwd advies

Nadere informatie

Werken aan de zorg van morgen

Werken aan de zorg van morgen Werken aan de zorg van morgen Uitkomsten zorgdebat VNG Jaarcongres 2015 E-health, wonen en zorg Whitepaper Ruim baan voor initiatieven om langer gezond thuis te wonen Hoofdstuk 1: Uitdagingen Hoofdstuk

Nadere informatie

DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK

DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK Gemeente Elsene Brussels Hoofdstedelijk Gewest DUURZAAM WIJKCONTRACT MAALBEEK Projectoproep voor bewoners «Mijn Plant-aardige Wijk» 0% asfalt 100% groen vergroening van de wijk groen- blauw netwerk duurzame

Nadere informatie

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 08. Content Design verdrijft CMS

WHITEPAPER IN 5 MINUTEN. 08. Content Design verdrijft CMS WHITEPAPER IN 5 MINUTEN M A A R T 2 0 1 4 08. Content Design verdrijft CMS Introductie Je komt steeds vaker op websites die er bijzonder uitzien, of die het verhaal in één pagina vertellen. Jij wil dit

Nadere informatie

NETWERK VAN KARAKTERS strategie ter vermindering van angst in de publieke ruimte _ Oud-charlois, Rotterdam

NETWERK VAN KARAKTERS strategie ter vermindering van angst in de publieke ruimte _ Oud-charlois, Rotterdam NETWERK VAN KARAKTERS strategie ter vermindering van angst in de publieke ruimte _ Oud-charlois, Rotterdam stef bogaerds / veldacademie / tu delft/ 17 maart 2009 17 maart 2009 / 1 / 41 veiligheid neemt

Nadere informatie

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014

Nieuwe tijden ander sociaal werk. Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Nieuwe tijden ander sociaal werk Hans Boutellier Conferentie Wmo-werkplaatsen Utrecht 10 oktober 2014 Inhoud van het verhaal Nieuwe tijden - complexiteit De improvisatiemaatschappij Sociaal domein - Meer

Nadere informatie

Wij bundelen onze kennis en krachten om mensen met een woonwens én locaties met elkaar te verbinden.

Wij bundelen onze kennis en krachten om mensen met een woonwens én locaties met elkaar te verbinden. Wij bundelen onze kennis en krachten om mensen met een woonwens én locaties met elkaar te verbinden. Ieder mens woont ergens en heeft verstand van wonen. En niet iedereen wil op dezelfde manier of plek

Nadere informatie

PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN. José van Loo

PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN. José van Loo PASSEND ONDERWIJSONDERZOEK SAMEN ONDERZOEKEND LEREN José van Loo CNV Schoolleiders 6 november 2014 Onderzoek? Onderzoekende houding Onderzoeksmatig leiderschap Onderzoekende schoolcultuur Onderzoekende

Nadere informatie

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world

Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world Reshaping the way you think and act to deal with the complex issues of today s world HOE GAAT HET NU? We zetten allemaal verschillende methoden in om vraagstukken op te lossen, oplossingen te ontwerpen

Nadere informatie

HAALBAARHEIDSONDERZOEK

HAALBAARHEIDSONDERZOEK 193 Hartogstraat 7a Slot vastgoedbeheer Zoetermeer HAALBAARHEIDSONDERZOEK Hartogstraat 7a Plaats 18 Den Haag 8 januari 2009 INLEIDING Op verzoek van Slot vastgoedbeheer heeft ons bureau een onderzoek verricht

Nadere informatie

Woongroep Elysion Eindhoven

Woongroep Elysion Eindhoven Een aantal ouders uit de regio Eindhoven die een kleinschalige woonvoorziening voor hun verstandelijk gehandicapte kinderen willen 2005; gestart vanuit Vereniging De Sleutel 8 maart 2007; startdocument

Nadere informatie

NAGELE. programmaboekje

NAGELE. programmaboekje NAGELE programmaboekje Januari 2013 GROEN Uit het ontwerp van Nagele en de beplantingsplannen valt af te leiden dat de groenstructuur van Nagele is opgebouwd uit verschillende typen beplantingen die elk

Nadere informatie

Resumé projectsuccesdefinities

Resumé projectsuccesdefinities Resumé projectsuccesdefinities Hoewel er weliswaar nog geen eenduidige definitie gedeeld wordt, ontstaat er wel meer en meer overeenstemming dat projectsucces een combinatie is van een goed verlopend project

Nadere informatie

PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008

PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008 PROFIELSCHETS BURGEMEESTER ROTTERDAM concept juni 2008 Deze profielschets is tot stand gekomen nadat de gemeenteraad uitgebreid heeft ingezet op het horen van meningen over het gewenste profiel van de

Nadere informatie

Bedrijfscultuur en IC. College 2

Bedrijfscultuur en IC. College 2 Bedrijfscultuur en IC College 2 Vorig college Eerste blik op IC Belang, soorten IC, functies van IC Vandaag IC stromen Wat is een bedrijfscultuur? Waarom speelt bedrijfscultuur zo n belangrijke rol? En

Nadere informatie

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen.

Praktijkplein Titel: Toepassing: Koppeling met het Operational Excellence Framework: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Praktijkplein Titel: Implementatiemethodieken: ontwerpen en ontwikkelen. Toepassing: Beknopte samenvatting van twee implementatiemethodieken en hun toepassing bij het implementeren van een operational

Nadere informatie

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl

DE CONSUMENT AAN HET STUUR. Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl. www.sir-55.nl. www.sir-55.nl DE CONSUMENT AAN HET STUUR Stichting SIR-55 Tel. 040 242 32 23 info@sir-55.nl www.sir-55.nl www.sir-55.nl SIR-55 CREËERT BETROKKEN BEWONERS Wie zijn medioren? Medioren zijn actieve, vitale en maatschappelijk

Nadere informatie

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x

x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x Jaarplan GESCHIEDENIS Algemene doelstellingen Eerder gericht op kennis en inzicht 6 A1 A2 A3 A4 A5 Kunnen hanteren van een vakspecifiek begrippenkader en concepten, nodig om zich van het verleden een wetenschappelijk

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Reflectie op het vak Programma, Ontwerp & Projectmanagement. Essay

Reflectie op het vak Programma, Ontwerp & Projectmanagement. Essay Essay april 2005 Tim Den Dekker 1140612 Johannes van Ussel 1142194 BK6R050 Programma, Ontwerp en Projectmanagement Programma, Ontwerp en Projectmanagement BK6R050 1 Voorwoord Dit essay is een zelfreflectie

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II

maatschappijwetenschappen pilot havo 2015-II Opgave 2 De digitale stedeling Bij deze opgave horen de teksten 2 en 3. Inleiding Gebruik van sociale media vormt een steeds belangrijker onderdeel van ons dagelijks leven. Sociale media zijn toepassingen

Nadere informatie

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE

PROJECTMANAGEMENT 1 SITUATIE PROJECTMANAGEMENT George van Houtem 1 SITUATIE Het werken in en het leidinggeven aan projecten is tegenwoordig eerder regel dan uitzondering voor de hedendaagse manager. In elk bedrijf of organisatie komen

Nadere informatie

Reputaties op drift. Corpovenista 18 oktober 2005. Willem Sulsters

Reputaties op drift. Corpovenista 18 oktober 2005. Willem Sulsters Reputaties op drift Corpovenista 18 oktober 2005 Willem Sulsters WSA werkt in opdracht van Staedion en Woonbron aan het project Identiteit en branding van gebieden. Via vier pilots worden de mogelijkheden

Nadere informatie

Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen

Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen Op 24 september werden de koopstromen 2015 van Oost- Nederland gepresenteerd door het onderzoeksbureau

Nadere informatie

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer)

Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der Meer) Vergadering: 11 december 2012 Agendanummer: 12 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: M.A.P. Michels Behandelend ambtenaar J. van der Meer, 0595 447719 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J. van der

Nadere informatie

VERLEIDEN OM TE INVESTEREN

VERLEIDEN OM TE INVESTEREN VERLEIDEN OM TEINVESTEREN Printerweg 6, 3821 AD Amersfoort tel. 036 524 8607 post@reo-amersfoort.nl www.reo-amersfoort.nl Advies van de Raad voor Economische Ontwikkeling (REO) gemeente Amersfoort over

Nadere informatie

Hengelo, Hart van Zuid

Hengelo, Hart van Zuid Hengelo, Hart van Zuid Nota Ruimte budget 14,5 miljoen euro Planoppervlak 50 hectare Trekker Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer ROC van Twente Internationale potentie

Nadere informatie

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020

SOCIAAL PERSPECTIEF. sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 SOCIAAL PERSPECTIEF sociale structuurvisie Zaanstad 2009-2020 De sociale ambitie: Zaanstad manifesteert zich binnen de metropoolregio Amsterdam

Nadere informatie

SAMEN VOOR DE SUIKERBUURT

SAMEN VOOR DE SUIKERBUURT SAMEN VOOR DE SUIKERBUURT Concept Spelregels voor het Winning Team Bewoners van de Suikerbuurt en Steelande Wonen slaan de handen ineen. In projectteam Suikerbuurt werken ze samen aan de kwaliteit van

Nadere informatie

Lokaal economisch beleid

Lokaal economisch beleid Lokaal economisch beleid Op weg naar een dynamische agenda voor de toekomst Tweede ondernemersavond 13 oktober 2014 Programma Opening 19:30 Doel van de avond 19:35 Terugblik 1 e ondernemersavond 19:40

Nadere informatie

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A.

Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. Communiceren en Improviseren. Omgaan met dynamiek en complexiteit bij de ontwikkeling en implementatie van een gezondheidsinterventie W.M.A. ter Haar Samenvatting In dit proefschrift is de aard en het

Nadere informatie

bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg

bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg bedrijventerrein t58 tilburg Bedrijvenpark te midden van groen en water, aan de rand van de snelweg Bedrijvenpark Noord Surfplas Bedrijvenpark zuid Bedrijventerrein T58 Bedrijvenpark te midden van groen

Nadere informatie

Management Summary. Woonmilieu en consument. Amersfoort, 30 mei 2013 MANAGEMENT SUMMARY

Management Summary. Woonmilieu en consument. Amersfoort, 30 mei 2013 MANAGEMENT SUMMARY Management Summary Woonmilieu en consument Een onderzoek naar de vraag- en aanbodbalans van consumenten en woonmilieus in Tilburg Amersfoort, 30 mei 2013 Een van de resultaten: Een kaart met de woonwensen

Nadere informatie

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt:

?Hoe Zo! >> Werken bij de gemeente betekent je inzetten voor burgers en bedrijven. En daarbij geldt: Wabo effectief ?Hoe Zo! >> Het toepassen van de Wabo is meer dan alleen de IT-structuur aanpassen, de procedures herzien en/of de processen opnieuw beschrijven en herinrichten. Het zijn de medewerkers

Nadere informatie

Cultureel opdrachtgeverschap

Cultureel opdrachtgeverschap Cultureel opdrachtgeverschap De uitdaging aan de corporaties van Futura Tilburg 1 oktober 2009 1 Meerdere kanten van de tafel Architect HJ Snijder De Nijl Bewoner Met verbouwervaring Consultant BVR Overheid

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie