Echte of onechte ouders

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Echte of onechte ouders"

Transcriptie

1 Artikel Universitair hoofddocent juridische vrouwenstudies Universiteit van Utrecht Zorg als grondslag voor ouderschap Echte of onechte ouders Wat is de betekenis van biologisch en sociaal ouderschap? En op welke wijze moet het recht daar betekenis aan geven als het gaat om het regelen van de rechten en plichten tussen volwassenen en kinderen? De onzichtbaarheid van zorg als een constitutief element van ouderschap en de daaraan gerelateerde ouderrechten en -plichten in het huidige familierecht werkt daarbij als een uitsluitingsmechanisme ten aanzien van een juridische erkenning van sociaal ouderschap. Leidraad in deze discussie zou volgens de auteur dan ook moeten zijn de erkenning van de waarde van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid als een belangrijk element bij het toekennen van ouderrechten en -plichten. Maar ook de biologische band kan in bepaalde gevallen een verschil in behandeling rechtvaardigen. Lezing gehouden ter gelegenheid van het symposium Sociaal ouderschap, georganiseerd door de Emancipatieraad en het Clara Wichmann Instituut, 15 juni In de prachtige roman Midnight's children van Salmon Rushdie verhaalt de hoofdpersoon, Saleem, aan zijn vrouw Padma de geschiedenis van zijn ouders en grootouders, een geschiedenis die verweven is met de ontwikkeling van zijn eigen persoon. Rushdie relateert deze identiteitsontwikkeling aan het zoeken naar de eigen positie en identiteit van India. Het tijdstip van de geboorte van Saleem op 14 augustus 1948, om middernacht, valt niet toevallig samen met het onafhankelijk worden van India op dat tijdstip. Padma en de lezers worden meegenomen naar Kashmir en raken bekend met de bijzondere manier waarop de grootvader van Saleem zijn latere echtgenote leert kennen en met de verdere lotgevallen van de familie in de turbulente geschiedenis van India in de eerste helft van de twintigste eeuw. Saleem spiegelt zijn positie en persoon voortdurend aan zijn voorgeslacht. Vooral met zijn grootvader voelt hij zich verbonden. Deze had net als hijzelf helderblauwe ogen en een uitzonderlijk grote en gevoelige neus. Na zo'n 135 pagina's van familie-overleveringen wacht de lezer echter een verrassende wending in het verhaal: in het ziekenhuis waar Saleem geboren is zijn twee baby's, die beiden om middernacht ter wereld zijn gekomen, verwisseld... U begrijpt het al: Saleem is niet de biologische nazaat van de familie waarin hij is groot gebracht en waarover hij ons zo uitgebreid heeft verteld. Met deze prachtige ommezwaai is de lezer volledig in verwarring gebracht. Padma, Saleems vrouw, verwoordt dit door zich enorm bedrogen te voelen: wat heeft Saleem haar onnodig lang vergast op allerlei geschiedenissen en verhalen over zogenaamde ouders en grootouders die dat helemaal niet blijken te zijn? Saleems identiteit blijkt op drijfzand te zijn gebouwd. Of toch niet? Wat is de betekenis van het ontbreken van de biologische band die je als lezer veronderstelde aanwezig te zijn? Is de familiegeschiedenis zonder betekenis geworden omdat Saleem als kind verwisseld is, en zijn (groot)ouders dus niet zijn 'echte' ouders zijn? Of blijft zijn verhaal betekenisvol, omdat het verhaal de ouders betreft die feitelijk als zijn ouders hebben gefungeerd en die hem binnen hun levensverhaal hebben verzorgd, opgevoed en gevormd? Saleem zelf concludeert dat het ontbreken van de biologische band geen enkel verschil maakt. Rushdies roman zet aan tot het denken over de vraag die ons vandaag bezighoudt: wat is de betekenis van biologisch en sociaal ouderschap? En op welke wijze moet het recht daar betekenis aan geven als het gaat om het regelen van de rechten en plichten tussen volwassenen en kinderen? Met andere woorden: hoe verhouden zich juridisch ouderschap, biologisch ouderschap en sociaal ouderschap? Mij is in dit kader gevraagd sociaal ouderschap te plaatsen in de sleutel van het gelijkheidsbeginsel. Hoe moet sociaal ouderschap in het licht van dit beginsel worden benaderd en welke argumenten zijn er te vinden voor gelijke behandeling van sociale ouders? En wat betekent dat dan in concreto? Om deze vragen te beantwoorden wil ik in de eerste plaats ingaan op de vraag welke situaties we zoal in gedachten kunnen hebben als we spreken over gelijke behandeling van sociaal ouderschap. Een complicerende factor is namelijk dat het niet alleen gaat om een eventuele gelijke behandeling van sociale ouders ten opzichte van biologische ouders en/of juridische ouders, maar ook om 92 NEMESIS

2 gelijke behandeling van de ene categorie sociale ouder ten opzichte van een andere. In de tweede plaats zal ik nagaan welke grondslagen te vinden zijn voor gelijke behandeling van sociaal ouderschap en wat daarvan de consequenties zouden moeten zijn voor ons recht inzake afstamming en gezag. Gelijk ten opzichte van wie? Onder een sociale ouder versta ik in navolging van de Emancipatieraad (ER) een volwassene die zorg draagt voor de verzorging en opvoeding van een kind, doch die niet zelf de biologische ouder van dit kind is. 1 De biologische ouders van een kind zijn de vrouw die het kind heeft gebaard en de verwekker. 2 Wie juridisch ouder is, wordt bepaald door het personen- en familierecht, zoals vastgelegd in wetgeving en rechtspraak. Wanneer we spreken van gelijke behandeling van sociaal ouderschap moeten we ons goed realiseren waarover we het precies hebben. Met wie vergelijken we sociale ouders? In de eerste plaats kan het gaan om de behandeling van sociale ouders in vergelijking met biologische ouders. Zo is bijvoorbeeld de biologische moeder van rechtswege juridisch moeder, terwijl een sociale moeder slechts juridisch moeder kan worden via adoptie. Daarvoor moet zij dan wel gehuwd zijn en aan de verdere voorwaarden voor adoptie voldoen. Een sociale vader daarentegen kan, buiten huwelijk, op dezelfde wijze als een biologische vader het juridisch vaderschap verwerven door erkenning. In de tweede plaats kan er sprake zijn van een ongelijke behandeling van sociale ouders ten opzichte van juridische ouders. 3 Dit speelt met name bij de mogelijkheid om juridisch gezag over een kind te verwerven. Juridisch ouderschap is tot op heden namelijk voorwaarde voor het verwerven van (gezamenlijk) ouderlijk gezag. 4 Dat betekent bijvoorbeeld dat de lesbische partner van de juridische moeder geen (mede)gezag kan krijgen. Maar ook voor sociale ouders die eventueel wèl juridisch ouder kunnen worden is deze koppeling tussen juridisch ouderschap en gezag niet altijd gelukkig. Gedacht kan worden aan de nieuwe, heterosexuele, partner van een juridische ouder die samen met de laatste de kinderen verzorgt en opvoedt. Dit is een veel voorkomende situatie. Juridisch gezag kan door betrokkene dan alleen worden verworven indien er adoptie plaatsvindt, en dat is een verstrekkende stap om te nemen. Een derde aspect van gelijke behandeling van sociaal ouderschap kan betrekking hebben op een vergelijking van verschillende categorieën sociale ouders onderling. Een sociale vader kan bijvoorbeeld buiten huwelijk door erkenning juridisch vader worden, een sociale moeder echter niet. En ook wat betreft de mogelijkheden van adoptie bestaan hier belangrijke verschillen: adoptie is alleen mogelijk voor sociale ouders die gehuwd zijn, en is daarmee uitgesloten voor homosexuele paren en voor alleenstaanden die een sociale ouderrol vervullen. 5 Een streven naar gelijke behandeling van sociaal ouderschap kan zich dus op een vergelijking tussen verschillende groepen ouders richten en betrekking hebben op zowel het afstammingsrecht als het recht met betrekking tot gezag. 6 In de volgende paragraaf zal ik ingaan op de vraag welke grondslagen kunnen worden gevonden voor een eventuele gelijke behandeling van sociaal ouderschap en een indicatie geven wat daarvan de consequenties zouden moeten zijn. Grondslagen voor gelijke behandeling van sociaal ouderschap Vooraf moet nadrukkelijk worden gesteld dat als men bij de behandeling van sociale ouders het gelijkheidsbeginsel tot uitgangspunt neemt, dat niet wil zeggen dat er altijd sprake moet zijn van identieke behandeling van sociale ouders ten opzichte van andere categorieën ouders of ten opzichte van elkaar. Het gelijkheidsbeginsel is genuanceerder dan dat. Het beginsel eist dat gelijke gevallen gelijk worden behandeld en ongelijke ongelijk naar de mate van hun ongelijkheid. Differentiatie in regelgeving is dus toegestaan, maar alleen als er sprake is van een relevant verschil. Wat ons onderwerp betreft, veronderstelt ongelijke behandeling van (bepaalde categorieën) sociale ouders blijkbaar dat deze ouders niet als een 'gelijk geval' als andere ouders kunnen worden gezien. Dit laatste nu kan via twee wegen ter discussie worden gesteld. De eerste weg loopt via de principiële vraag wat de grondslag dient te zijn voor het toekennen van ouderrechten en -plichten. Zou het dragen van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid niet veel sterker centraal behoren te staan dan nu het geval is? Indien die vraag bevestigend wordt beantwoord, verkrijgen sociale ouders daarmee een ingang voor een juridische erkenning van hun ouderrol en van hun gelijke behandeling als ouder. De andere weg naar gelijke behandeling van sociale ouders is direct gebaseerd op het gelijkheidsbeginsel: ongeacht de vraag welke grondslagen voor het toekennen van ouderrechten en -plichten zijn gekozen, eist het gelijkheidsbeginsel dat deze gelijkelijk worden toegepast. Gelijke gevallen dienen, binnen de gekozen kaders, gelijk te worden behandeld. Beide wegen naar gelijke behandeling van sociale ouders leiden niet noodzakelijkerwijs tot dezelfde resultaten. Hieronder zal ik een en ander verduidelijken. Zorg als grondslag voor gelijke ouderrechten en -plichten In de discussies over ouderschap en recht wordt de essentie van ouderschap steeds sterker gezocht in de 1. Advies Emancipatieraad, Het afstammingsrecht en sociale ouders, Den Haag 1991, p Gevallen waarin de biologische moeder niet tevens het genetische materiaal heeft geleverd, laat ik hier verder buiten beschouwing. 3. Overigens hoeft dit niet altijd voor alle categorieën 'sociale ouders' te gelden. De categorie sociale ouders is niet homogeen. 4. Zie echter het wetsontwerp medevoogdij en gezamenlijke voogdij, waarin deze koppeling wordt losgelaten, TK , Recentelijk heeft het Hof Amsterdam echter een verzoek om éénouderadoptie toegewezen, zie Hof Amsterdam 13 april 1995, RN 1995, Het omgangsrecht laat ik hier buiten beschouwing, aangezien dit uit een oogpunt van gelijke behandeling voor sociale ouders minder problematisch is. In beginsel kan iedere sociale ouder op grond van de feiteüjke band die deze met een kind heeft (gehad) een recht op omgang claimen nr 4 93

3 feitelijke kwaliteit van de ouderrol die mensen vervullen in plaats van in de biologische of formeel-juridische banden die er bestaan. 'Echte' ouders zijn blijkens een gezamenlijke verklaring van de Nederlandse Gezinsraad, de Raad voor het Jeugdbeleid en de ER die personen, die duurzaam en liefdevol de verantwoordelijkheid en de zorg voor het kind dragen. 7 Deze instanties zijn van mening dat dit het criterium is voor verantwoord ouderschap en de grondslag dient te zijn voor de wettelijke regelingen van ouderlijke rechten en plichten. Als we daar van uitgaan, dan kunnen sociale ouders evenzeer volwaardige ouders zijn als biologische en/of juridische ouders. Indien we echter kijken naar het huidige recht is dit fundamentele aspect van ouderschap grotendeels onzichtbaar. Dit blijkt zowel in de regelgeving als in de rechtspraak. Wat de wettelijke regeling van de afstamming betreft, speelt het dragen van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid alleen een rol bij adoptie. In 'gewone' gevallen van juridisch ouderschap zou men wellicht ten aanzien van de moeder nog kunnen stellen dat het juridisch ouderschap dat haar van rechtswege toevalt gebaseerd is op de 'zwangerschapszorg' 8 die zij heeft verricht, maar ten aanzien van het juridisch vaderschap speelt feitelijke zorg en verantwoordelijkheid geen rol. Juridisch vaderschap is binnen huwelijk gebaseerd op het formele criterium van de huwelijksband tussen de ouders, en buiten huwelijk op de formele erkenning. Voor erkenning is het dragen van zorg en verantwoordelijkheid geen voorwaarde. Bij de wettelijke regeling van het gezag speelt feitelijke zorg soms een rol, maar ook hier is het veelal geen doorslaggevend criterium. Binnen huwelijk dragen beide ouders gezamenlijk het gezag. Bij gezagstoewijzing na echtscheiding komt aan de vraag wie tijdens het huwelijk feitelijk de primaire zorg heeft gedragen echter geen zelfstandige betekenis toe. Buiten huwelijk kent de wet het gezag wèl toe aan degene die over het algemeen ook de feitelijke zorg en verantwoordelijkheid zal dragen, doordat dit van rechtswege toekomt aan de moeder. Een niet-juridische ouder kan echter, behoudens bijzondere gevallen van derde-voogdij, geen gezag verkrijgen op de grond van zijn of haar feitelijke zorg en verantwoordelijkheid voor het kind. De rechtspraak van het Europese Hof en de Europese Commissie voor de rechten van de mens en van de Hoge Raad met betrekking tot artikel 8 EVRM heeft in de geringe aandacht voor het dragen van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid in ons familierecht geen wezenlijke verandering gebracht, al heeft het in dit artikel gewaarborgde recht op bescherming van het gezinsleven anderszins tot een dynamische rechtsontwikkeling geleid. Die ontwikkeling is ingezet door het Europese Hof voor de rechten van de mens in de zaak Marckx. 9 Het Hof oordeelde dat artikel 8 EVRM voor de overheid niet alleen de plicht meebrengt zich te onthouden van bemoeienis met het gezinsleven van de burger, maar ook positieve verplichtingen mee kan brengen om een 'normale' ontwikkeling van het gezinsleven mogelijk te maken. Deze benadering heeft ertoe geleid dat de rechten van bepaalde categorieën ouders zijn versterkt, en met name die van de biologische vader. 10 Voor de sociale ouder lijkt in de Straatsburgse jurisprudentie daarentegen niet veel ruimte te bestaan. Zo oordeelde de Europese Commissie dat twee partners van gelijk geslacht die tezamen het kind van een van hen verzorgen en opvoeden niet geacht kunnen worden gezinsleven te genieten. 11 De klacht betrof een Nederlandse zaak waarin twee vrouwen tevergeefs hadden verzocht tezamen bekleed te worden met de ouderlijke macht. Het feit dat de Commissie van oordeel is dat er niet eens sprake is van een gezinsleven dat bescherming verdient is veelzeggend. In Nederland is de Straatsburgse jurisprudentie inzake artikel 8 EVRM door de Hoge Raad met een grote mate van voortvarendheid opgepakt, hetgeen geresulteerd heeft in een aantal ingrijpende wijzigingen in het geldende recht ten aanzien van juridisch ouderschap en gezag. Deze wijzigingen lijken nogal eens verder te gaan dan hetgeen waartoe de jurisprudentie van de Commissie en het Hof voor de rechten van de mens lijken te verplichten. Biedt de rechtspraak van de Hoge Raad meer openingen voor sociale ouders dan die van de Straatsburgse instanties? Dat blijkt helaas niet het geval. De voortvarendheid van de Hoge Raad betreft vooral de categorieën ouders die sterk op gehuwde ouders lijken, zoals samenwonende heterosexuele paren waarvan de man het kind heeft erkend, en de biologische vader. Voor de eerste categorie heeft de Hoge Raad bijvoorbeeld tegen de wettelijke systematiek in gezamenlijk gezag mogelijk gemaakt. 12 Voor de laatste is de Hoge Raad bereid gebleken het wettelijke toestemmingsvereiste van de moeder bij erkenning te doorbreken. 13 Sociale ouders komen er zeer bekaaid van af. De Hoge Raad geeft weliswaar een bredere invulling aan het begrip 'gezinsleven' door daaronder bijvoorbeeld ook een lesbische relatie waarbinnen kinderen worden opgevoed te begrijpen, maar dat leidt niet tot een toekenning van gelijke rechten aan deze categorie ouders in het familierecht. De sociale moeder die samen met de juridische moeder kinderen verzorgt en opvoedt kan geen ouderlijk gezag verkrijgen, laat staan juridisch ouderschap. 14 Ook ten aanzien van adoptie weigert de Hoge Raad voor mensen die wel feitelijk zorgen voor een kind, maar niet gehuwd zijn, af te wijken van de wettelijke regeling. 15 Concluderend kunnen we stellen dat de onzichtbaarheid van zorg als een constitutief element van ouderschap en de daaraan gerelateerde ouderrechten en -plichten in het huidige familierecht als een uit- 7. Petitie van de NGR, RvJB en de ER, aangeboden aan de Voorzitter van de Vaste Tweede-Kamercommissie voor Justitie, 31 januari De term is ontleend aan N. Holtrust, Aan moeders knie, De juridische afstammingsrelatie tussen moeder en kind, Ars Aequi Libri, Nijmegen EHRM 13 juni 1979, Serie A vol. 31, RVR Zie bijv. EHRM 18 december 1986, Johnston, NJ 1989, 97, EHRM 26 mei 1994, Keegan, RN 1995, 469, EHRM 27 oktober 1994, Kroon, RN 1995, 470, m.nt. (469 en 470). 11. ECRM 19 mei 1992, K, H en H tegen Nederland, zaak 15666/89, RN 1992, HR 21 maart 1986, NJ 1986, HR 8 april 1988, RN 1988,12. Hierbij speelt zorg overigens wel een rol, in de zin dat volgens de Hoge Raad in de 'gebruikelijke situatie' waarin de moeder voor het kind zorgt, de voor de doorbreking van het toestemmingsvereiste 'misbruik van bevoegdheid' van de moeder niet snel mag worden aangenomen. 14. HR 24 februari 1989, NJ 1989, HR 10 november 1989, NJ 1990, NEMESIS

4 sluitingsmechanisme werkt ten aanzien van een juridische erkenning van sociaal ouderschap. 16 De erkenning van de waarde van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid als een belangrijk element bij het toekennen van ouderrechten en -plichten is dan ook cruciaal. Dat is ook wat gelijke behandeling van sociaal ouderschap mijns inziens impliceert. Dit uitgangspunt wil overigens geenszins zeggen dat feitelijke zorg het exclusieve criterium zou moeten zijn voor het toekennen van ouderrechten en -plichten. Biologische banden zijn zeker ook van groot psychologisch en praktisch belang en kunnen de grondslag vormen voor een gerechtvaardigde differentiatie in behandeling, zoals duidelijk mag zijn als we denken aan de positie van de biologische moeder die het kind negen maanden heeft gedragen. Het lijkt niet meer dan logisch dat haar juridische positie op die grond bij de geboorte van het kind sterker is dan bijvoorbeeld die van haar vriendin, ook al leeft zij daar mee samen en ook al hebben beiden de bereidheid het kind liefdevol te verzorgen en op te voeden. De biologische band schept in dit geval een relevant verschil dat een verschil in behandeling rechtvaardigt. Anderzijds kan ook een juridische band tussen partners reden zijn om bij het toekennen van ouderrechten geen doorslaggevende betekenis te hechten aan het dragen van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid voor een kind. Indien er bijvoorbeeld sprake is van een huwelijk is er geen reden om het gezag over de daarbinnen geboren kinderen niet aan beide ouders gezamenlijk toe te kennen, ongeacht de vraag wie van beiden primair de feitelijke zorg draagt. Als twee volwassenen besluiten een (in ieder geval in intentie) duurzame verbintenis aan te gaan waarbinnen zij kinderen willen verzorgen en opvoeden, dan is er geen reden om de staat te laten onderzoeken hoe de feitelijke rolverdeling vorm krijgt om te bepalen wie het gezag zou moeten hebben. Dat zou onnodige staatsinmenging opleveren. Deze voorbeelden geven aan dat de vraag waar en in welke vorm in het familierecht het dragen van feitelijke zorg de grondslag moet vormen van het toekennen van ouderrechten en -plichten complex is, te complex om in het kader van deze bijdrage te kunnen beantwoorden. Het is wat mij betreft echter een van de meest wezenlijke discussies die gevoerd zou moeten worden, en niet alleen om recht te doen aan gelijke behandeling van sociale ouders, maar ook om recht te doen aan de verschillen tussen biologische of juridische ouders die wel en die niet de (primair) verzorgende ouder zijn. Verzorgende ouders verdienen op een aantal terreinen mijns inziens een sterkere positie ten opzichte van niet-verzorgende ouders dan zij nu bezitten. Gelijke behandeling sociale ouders als eis binnen het recht Zoals opgemerkt is er een tweede weg naar gelijke behandeling van sociaal ouderschap, die gebruik maakt van de eis dat, binnen de geldende juridische kaders, gelijke gevallen gelijk behandeld worden. Onderscheid is slechts toegestaan als dit op objectieve en redelijke gronden berust. Bij onderscheid dat berust op een van de in artikel 1 Grondwet en internationale verdragen genoemde criteria als ras, geslacht en sexuele gerichtheid dient dit strikt te worden getoetst. 17 Vooral de laatste twee criteria spelen in het familierecht een belangrijke rol. Toepassing van een strikte toets zou er mijns inziens toe moeten leiden dat een aantal hete hangijzers rond de juridische erkenning van sociaal ouderschap ten faveure van de sociale ouder wordt opgelost. Zo lijkt voor de onmogelijkheid van erkenning door de lesbische partner van de juridische moeder geen objectieve en redelijke grond aanwezig te zijn, aangezien ook een man die niet de biologische vader van het kind is, het kind kan erkennen. De keuze voor erkenning als rechtshandeling is ingegeven door de overweging dat het belangrijk c.q. gewenst is dat een man die in sociale zin vader wil zijn, zijn relatie met het kind juridisch vorm kan geven. Op welke grond kan men dan nog een rechtvaardiging vinden voor een andere behandeling van een sociale moeder, als uit onderzoek blijkt dat kinderen die binnen een homosexuele relatie worden opgevoed niet slechter af zijn dan andere kinderen? 18 Dat laatste geldt overigens ook voor kinderen die door alleenstaande ouders worden verzorgd en opgevoed. Daarmee is de gelijkwaardigheid van verschillende leefvormen als een geschikt milieu waarin kinderen kunnen opgroeien, gegeven. Dit gegeven dient ook consequenties te hebben voor de mogelijkheden van adoptie. Ook hier moet dat tot de conclusie leiden dat voor een ongelijke behandeling van paren van gelijk geslacht, heterosexuele ongehuwde paren of alleenstaanden ten opzichte van gehuwden geen objectieve rechtvaardiging te vinden is. De uitspraak van het Hof Amsterdam van 13 april jongstleden, waarbij adoptie met deze motivatie werd toegekend aan een alleenstaande, is dan ook toe te juichen. 19 De gelijkwaardigheid van de diverse leefvormen als een geschikte verzorgingsomgeving voor kinderen moet er mijns inziens ook toe leiden dat mede-gezag mogelijk wordt gemaakt voor niet-juridische ouders. De Hoge Raad is bereid gebleken gezamenlijk gezag buiten huwelijk te realiseren voor ongehuwde heterosexuele ouders die dat willen, mits zij beide juridisch ouder zijn. De eis van het bestaan van een familierechtelijke betrekking, die in de weg staat aan gezamenlijk gezag voor bijvoorbeeld homosexuele paren en voor de juridische ouder en haar/zijn nieuwe partner, lijkt bij een strikte toets aan de eis van gelijke behandeling van gelijke gevallen evenmin houdbaar, nu de Hoge Raad als argumenten voor deze eis de te verwachten duurzaamheid van de relatie en de rechtszekerheid noemt. Deze argumenten verliezen hun betekenis in 16. Zie hierover verder T. Loenen, De machtige taal van het recht: de onzichtbaarheid van zorg in de juridische constructie van het ouderschap, Tijdschrift voor Vrouwenstudies 1995 nr De vraag hoe strikt die toets moet zijn, en of er, in navolging van bijvoorbeeld de Amerikaanse jurisprudentie, verschillende gradaties van striktheid te formuleren zijn, laat ik hier in het midden. In ieder geval bestaat er in de literatuur en de praktijk consensus dat dit soort onderscheidingen strenger getoetst moet worden dan bijvoorbeeld een onderscheid tussen fietsers en bromfietsers. Zie verder T. Loenen, Verschil in gelijkheid. De conceptualisering van het juridische gelijkheidsbeginsel met betrekking tot vrouwen en mannen in Nederland en de Verenigde Staten, Zwolle Voor een overzicht van relevante literatuur zie het Advies van de Raad voor het Jeugdbeleid nr. 47, Ouderschap zonder onderscheid, Den Haag Zie verder F. van Vliet, Erkenning: mensenrecht of mannenrecht?wb 1988, p Gerechtshof Amsterdam 13 april 1995, RN 1995, nr 4 95

5 situaties waarin er bijvoorbeeld sprake is van een samenlevingscontract en de partners reeds geruime tijd samenwonen. Zoals hierboven opgemerkt leidt deze tweede weg naar gelijke behandeling van sociale ouders niet noodzakelijkerwijs tot dezelfde resultaten als de eerste weg. Men moet zich namelijk realiseren, dat de gelijke behandeling die wordt geclaimd niet alleen aan sociale ouders ten goede komt, dat wil zeggen personen die feitelijke zorg en verantwoordelijkheid dragen, maar ook aan niet-biologische en niet-juridische ouders die dat niet doen. Gelijke behandeling van de lesbische partner van de moeder met het oog op erkenning bijvoorbeeld betekent dat deze op gelijke voet als mannen een kind zal kunnen erkennen, maar brengt niet mee dat het dragen van feitelijke zorg op enigerlei wijze een rol gaat spelen bij erkenning. De bezwaren die daar bij 'gewone' erkenning tegen aan te voeren zijn gelden wat mij betreft evenzeer ten aanzien van lesbische relaties. Eenzelfde punt speelt bij het mogelijk maken van gezamenlijk gezag voor een juridische en een niet-juridische ouder op grond van een gelijke-behandelingsclaim ten aanzien van hetgeen onder het huidige recht mogelijk is voor heterosexuele paren waarvan beide partners in familierechtelijke betrekking tot het kind staan. Gelijke behandeling betekent hier dat de eis van het bestaan van een juridische afstammingsrelatie wordt losgelaten, maar niet dat feitelijke zorg en gezag aan elkaar worden gekoppeld, hetgeen wat mij betreft juist dient te gebeuren. Al met al bestaat bij deze tweede weg naar gelijke behandeling van sociale ouders dus het gevaar dat men het doel, te weten juridische erkenning van de betekenis van het dragen van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid voor een kind, voorbij schiet. Slot Ik hoop duidelijk te hebben gemaakt dat men zich, sprekend over gelijke behandeling van sociaal ouderschap, goed moet realiseren welke groepen ouders worden vergeleken en wat het object van vergelijking is. Wat mij betreft zal een reflectie op dit onderwerp gepaard dienen te gaan met een fundamentele herbezinning op de grondslagen voor het toekennen van ouderrechten en -plichten. De relatieve onzichtbaarheid van het dragen van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid voor kinderen is een cruciale tekortkoming van het huidige familierecht, die ten aanzien van sociaal ouderschap als een uitsluitingsmechanisme fungeert. Het erkennen van het belang van feitelijke zorg en verantwoordelijkheid als een essentieel element van ouderschap moet de basis zijn voor gelijke behandeling van sociale ouders ten opzichte van andere categorieën ouders. De vraag naar de positie van zorg in het familierecht reikt echter ook verder dan de vraag naar de positie van sociale ouders in het familierecht. De tweede weg naar gelijke behandeling van sociale ouders die hierboven aan de orde is geweest en uitgaat van toepassing van het gelijkheidsbeginsel binnen de gegeven juridische kaders, is vermoedelijk de weg die op korte termijn het meeste perspectief biedt. De uitkomsten van beide opties zijn echter niet noodzakelijkerwijs hetzelfde. Als de onderliggende normen niet mede ter discussie worden gesteld, dreigen in de tweede optie ook de ongewenste elementen van het huidige systeem te worden gereproduceerd. 96 NEMESIS

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 673 Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (adoptie door personen van hetzelfde geslacht) B ADVIES RAAD VAN STATE EN NADER RAPPORT

Nadere informatie

Het conceptwetsvoorstel lesbisch ouderschap onder de loep

Het conceptwetsvoorstel lesbisch ouderschap onder de loep Het conceptwetsvoorstel lesbisch ouderschap onder de loep Machteld Vonk Inleiding Eindelijk is het zover: de regering is gekomen met een conceptwetsvoorstel om het ouderschap van lesbische paren te regelen.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 22 700 Leefvormen Nr. 23 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 6 februari

Nadere informatie

Gehoord de gerechten adviseert de Raad u als volgt. 1

Gehoord de gerechten adviseert de Raad u als volgt. 1 De Minister van Justitie Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Afdeling Ontwikkeling bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag Correspondentieadres Postbus 90613 2509 LP Den Haag datum 2 maart 2010 doorkiesnummer

Nadere informatie

Gezagsdragers hebben (anders dan pleegouders) de plicht te voorzien in het levensonderhoud van het kind waarover zij het gezag uitoefenen.

Gezagsdragers hebben (anders dan pleegouders) de plicht te voorzien in het levensonderhoud van het kind waarover zij het gezag uitoefenen. GEZAG EN VOOGDIJ WAT IS GEZAG? De wet geeft als omschrijving van gezag: de plicht en het recht om een minderjarig kind (dat is een kind jonger dan 18 jaar) te verzorgen en op te voeden. Wat betekent dit

Nadere informatie

Minderjarigheid in het recht

Minderjarigheid in het recht Minderjarigheid in het recht Minderjarigen zijn personen onder de 18 jaar, tenzij voor hun 18e levensjaar huwelijk, geregistreerd partnerschap (GP) of meerderjarigverklaring van moeder van 16/17 jr Twee

Nadere informatie

Wat is gezag? De ouder Gezag en erfrecht Wie heeft het gezag? de NOTARIS en. Gezag. en voogdij

Wat is gezag? De ouder Gezag en erfrecht Wie heeft het gezag? de NOTARIS en. Gezag. en voogdij Wat is gezag? De ouder Gezag en erfrecht Wie heeft het gezag? de NOTARIS en Gezag en voogdij Inhoud Wat is gezag? 2 De ouder 3 Gezag en erfrecht 3 Wie heeft het gezag? 4 Huwelijk 4 Man en vrouw 4 Vrouw

Nadere informatie

MEMORIE VAN TOELICHTING

MEMORIE VAN TOELICHTING Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het ontstaan van het moederschap van rechtswege van en de mogelijkheid van erkenning door de vrouwelijke partner van de moeder MEMORIE VAN

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting SAMENVATTING

Nederlandse samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING 1. Doelstellingen van het onderzoek Dit onderzoek heeft tot doel om twee belangrijke wetten uit het Nederlandse familierecht te evalueren, de Wet openstelling huwelijk en de Wet geregistreerd

Nadere informatie

SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT

SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT SAMENLEVINGSVORMEN SAMENLEVINGVORMEN EN SAMENLEVINGSCONTRACT Algemeen De gevolgen van het huwelijk en het geregistreerd partnerschap worden in de wet uitgebreid geregeld. Andere samenwonenden worden door

Nadere informatie

No.W03.05.0295/I 's-gravenhage, 8 augustus 2005

No.W03.05.0295/I 's-gravenhage, 8 augustus 2005 ... No.W03.05.0295/I 's-gravenhage, 8 augustus 2005 Bij Kabinetsmissive van 11 juli 2005, no.05.002585, heeft Uwe Majesteit, op voordracht van de Minister van Justitie, bij de Raad van State ter overweging

Nadere informatie

Adoptie van een kind in Nederland

Adoptie van een kind in Nederland Adoptie van een kind in Nederland Uitvoeringswet Verdrag inzake de bescherming van kinderen en de samenwerking op het gebied van de interlandelijke adoptie Hoofdstuk 4. Prodedure in geval van interlandelijke

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 30 551 Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met verkorting van de adoptieprocedure en wijziging van de Wet opneming buitenlandse

Nadere informatie

rechtspositie van de verwekker worden verbeterd wanneer zijn kind geboren wordt binnen een ander huwelijk]

rechtspositie van de verwekker worden verbeterd wanneer zijn kind geboren wordt binnen een ander huwelijk] 2012 Naam: Loes van Thiel ANR: 535277 begeleider: Mr. Smits [ Binnen welk juridisch kader kan de rechtspositie van de verwekker worden verbeterd wanneer zijn kind geboren wordt binnen een ander huwelijk]

Nadere informatie

Te treffen maatregel voor deze doelgroep: Forfaitaire uitkering afhankelijk van de huwelijksduur van de betrokkenen.

Te treffen maatregel voor deze doelgroep: Forfaitaire uitkering afhankelijk van de huwelijksduur van de betrokkenen. Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1a 2513 AA s-gravenhage Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4 Telefoon

Nadere informatie

GMR/100617 Heerenveen, 17 juni 2010

GMR/100617 Heerenveen, 17 juni 2010 GMR/100617 Heerenveen, 17 juni 2010 PROTOCOL INFORMATIEVOORZIENING GESCHEIDEN OUDERS / VERZORGERS INLEIDING Binnen OSG Sevenwolden worden mentoren, docenten, teamleiders, locatie- (adjunct)directeuren

Nadere informatie

Huwelijksvermogensrecht journaal. September 2015

Huwelijksvermogensrecht journaal. September 2015 Huwelijksvermogensrecht journaal September 2015 Items Vinger aan de pols: Voorstel van wet 33 987, Literatuur en wetgevingsproces Ongehuwde samenlevers en vermogensregime Ongehuwden en alimentatie Pensioen

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 26 732 Algehele herziening van de Vreemdelingenwet (Vreemdelingenwet 2000) Nr. 98 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN JUSTITIE Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Meerouderschap- en gezag Regeling ten behoeve van Staatscommissie Herijking ouderschap. 1. Inleiding

Meerouderschap- en gezag Regeling ten behoeve van Staatscommissie Herijking ouderschap. 1. Inleiding Meerouderschap- en gezag Regeling ten behoeve van Staatscommissie Herijking ouderschap 1. Inleiding In april 2014 heeft de ministerraad op voorstel van de toenmalige staatssecretaris van Veiligheid en

Nadere informatie

Rolnummer 3630. Arrest nr. 174/2005 van 30 november 2005 A R R E S T

Rolnummer 3630. Arrest nr. 174/2005 van 30 november 2005 A R R E S T Rolnummer 3630 Arrest nr. 174/2005 van 30 november 2005 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 320, 4, van het Burgerlijk Wetboek, gesteld door de Rechtbank van eerste aanleg te

Nadere informatie

Rolnummer 2525. Arrest nr. 134/2003 van 8 oktober 2003 A R R E S T

Rolnummer 2525. Arrest nr. 134/2003 van 8 oktober 2003 A R R E S T Rolnummer 2525 Arrest nr. 134/2003 van 8 oktober 2003 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende de artikelen 371 en volgende van het Burgerlijk Wetboek, gesteld door de Rechtbank van eerste

Nadere informatie

Het gezag over minderjarige kinderen en de andere levensgezel

Het gezag over minderjarige kinderen en de andere levensgezel Het gezag over minderjarige kinderen en de andere levensgezel Prof. mr. A.J.M. Nuytinck, hoogleraar privaatrecht, in het bijzonder personen-, familie- en erfrecht, aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

Nadere informatie

Protocol School en Scheiding, KBS De ark en de Ark van Noach

Protocol School en Scheiding, KBS De ark en de Ark van Noach Protocol School en Scheiding, KBS De ark en de Ark van Noach 1. Dit protocol: o legt uit wie voor de wet ouder van een kind is; o formuleert een aantal richtlijnen waar de school zich aan zal houden, ter

Nadere informatie

Training complexe echtscheidingen. 1 Regio Gooi en Vechtstreek

Training complexe echtscheidingen. 1 Regio Gooi en Vechtstreek Training complexe echtscheidingen 1 Regio Gooi en Vechtstreek Training complexe echtscheidingen Programma: 13.45 u Inloop 14.00 u Opening Catelijne van der Hoeven, stafarts Jeugd en Gezin 14.05 Juridisch

Nadere informatie

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige

De Minister van Veiligheid en Justitie. Postbus 20301 2500 EH Den Haag. Advies wetsvoorstel toevoegen gegevens aan procesdossier minderjarige POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Minister van Veiligheid en Justitie

Nadere informatie

Rapport Lesbisch Ouderschap

Rapport Lesbisch Ouderschap Rapport Lesbisch Ouderschap Commissie lesbisch ouderschap en interlandelijke adoptie Voorzitter Mw. mr. N.A. Kalsbeek Leden Prof. mr. G.R. de Groot Mw. prof. dr. F. Juffer Mr. A.P. van der Linden Mw.

Nadere informatie

Gelijkwaardig ouderschap en co-ouderschap; belang van kind doorslaggevend

Gelijkwaardig ouderschap en co-ouderschap; belang van kind doorslaggevend Regelingen en voorzieningen CODE 7.2.3.38 Gelijkwaardig ouderschap en co-ouderschap; belang van kind doorslaggevend jurisprudentie bronnen EB, Tijdschrift voor scheidingsrecht, afl. 10 - oktober 2010 Gerechtshof

Nadere informatie

ref.nr.: 12.099/6.30.1 Amsterdam, 18 oktober 2012 betreft: COC-inbreng t.b.v. plenaire behandeling wetsvoorstel Lesbisch Ouderschap (33 032)

ref.nr.: 12.099/6.30.1 Amsterdam, 18 oktober 2012 betreft: COC-inbreng t.b.v. plenaire behandeling wetsvoorstel Lesbisch Ouderschap (33 032) Woordvoerders Justitie en LHBT-emancipatie Tweede Kamer der Staten-Generaal ref.nr.: 12.099/6.30.1 Amsterdam, 18 oktober 2012 betreft: COC-inbreng t.b.v. plenaire behandeling wetsvoorstel Lesbisch Ouderschap

Nadere informatie

JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel )

JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel ) JPF 2013/115 Rechtbank Den Haag 11 februari 2013, C/09/419508 FA RK 12-3722; ECLI:NL:RBDHA:2013:BZ3284. ( mr. Brakel ) [De minderjarige], geboren op [geboortedatum] te [geboorteplaats], Frankrijk, wonende

Nadere informatie

Protocol Informatieverstrekking aan gescheiden ouders

Protocol Informatieverstrekking aan gescheiden ouders Openbare basisschool De Trinoom Diemewei 45-05 6605 XH Wijchen tel: 024-6456608 administratie@trinoom.nl Protocol Informatieverstrekking aan gescheiden ouders Geachte ouders/verzorgers, Voor u ligt het

Nadere informatie

Ouderschap, gezag en scheiding

Ouderschap, gezag en scheiding Ouderschap, gezag en scheiding mr. Paulien Boerkamp met dank aan: mr. Lydia Janssen 2 en 12 maart 2015 Programma Twee soorten juridische banden met kind: 1. Ouderschap (= familie) 2. Gezag (= zeggenschap)

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2012 2013 33 032 Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het juridisch ouderschap van de vrouwelijke partner van de moeder anders

Nadere informatie

Eindscriptie Personen & Familierecht. Verdient de niet-juridische vader betere wettelijke bescherming?

Eindscriptie Personen & Familierecht. Verdient de niet-juridische vader betere wettelijke bescherming? Eindscriptie Personen & Familierecht Verdient de niet-juridische vader betere wettelijke bescherming? Auteur: Mark S. Franse Administratienr: S306472 Scriptiebegeleider: Mw. Mr J.A.E. van Raak - Kuiper

Nadere informatie

Wie wordt de tweede ouder? De biologische vader en de duomoeder in juridische strijd verwikkeld, nu en in de toekomst

Wie wordt de tweede ouder? De biologische vader en de duomoeder in juridische strijd verwikkeld, nu en in de toekomst Wie wordt de tweede ouder? De biologische vader en de duomoeder in juridische strijd verwikkeld, nu en in de toekomst Anne Mollema Inleiding Als er één vakgebied bestaat binnen het civiele recht waar het

Nadere informatie

239. Duomoederschap anno 2014

239. Duomoederschap anno 2014 239. Duoschap anno 2014 Mr. dr. M.J. Vonk Vanaf 1 april 2014 is het mogelijk om via het afstammingsrecht twee juridische s te hebben. Op de geboorteakte staan dan een en een uit wie het kind is geboren.

Nadere informatie

Concept per mail d.d. 28 januari 2005, definitieve versie volgt per reguliere post.

Concept per mail d.d. 28 januari 2005, definitieve versie volgt per reguliere post. Concept per mail d.d. 28 januari 2005, definitieve versie volgt per reguliere post. Aan de Minister van Justitie Postbus 20301 2500 EH Den Haag datum : uw kenmerk : 5320693/04/6 kenmerk : CR35/nummer/05/TH/WA

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 33 032 Wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het juridisch ouderschap van de vrouwelijke partner van de moeder anders

Nadere informatie

RESULTATEN VRAGENLIJST ROZE OUDERSCHAP

RESULTATEN VRAGENLIJST ROZE OUDERSCHAP RESULTATEN VRAGENLIJST ROZE OUDERSCHAP Deze vragenlijst is opgesteld en uitgezet door Stichting Meer dan Gewenst in samenwerking met de Universiteit van Amsterdam t.b.v. de Europese Verkiezingen op 22

Nadere informatie

JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart )

JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart ) JPF 2013/149 Rechtbank 's-gravenhage 23 oktober 2012, 422965/FA RK 12-5121; ECLI:NL:RBSGR:2012:BY2371. ( mr. Bellaart ) [De vrouw] te [woonplaats vrouw], hierna: de vrouw, advocaat: mr. L.J. Zietsman te

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2004 239 Besluit van 25 mei 2004 tot wijziging van het Besluit geslachtsnaamswijziging Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden,

Nadere informatie

HOLEBI-OUDERS. WAT MET AFSTAMMING EN OUDERSCHAP?

HOLEBI-OUDERS. WAT MET AFSTAMMING EN OUDERSCHAP? RoSa. Documentatiecentrum en Archief voor Gelijke Kansen, Feminisme en Vrouwenstudies HOLEBI-OUDERS. WAT MET AFSTAMMING EN OUDERSCHAP? Inleiding Sylvia Sroka Door de wet van 13 februari 2003 1 werd het

Nadere informatie

PROTOCOL. School en echtscheiding 2013-2017

PROTOCOL. School en echtscheiding 2013-2017 PROTOCOL School en echtscheiding 2013-2017 De Malelande Juttepeergaarde 2 3824 BE Amerfoort 033-4564410 malelande@kpoa.nl Inleiding Dit protocol is geschreven om ouders en leerkrachten een handreiking

Nadere informatie

Ouders, kinderen & scheiding. Mie Jacobs VCOK

Ouders, kinderen & scheiding. Mie Jacobs VCOK Ouders, kinderen & scheiding Mie Jacobs VCOK Deze workschop Juridische bril: ouders, kinderen & scheiding Hulp- en dienstverlening, informatie Conflictueuze scheiding: vaak voorkomende vragen Uw vragen

Nadere informatie

Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht

Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht Advies Adoptie van kinderen door paren van gelijk geslacht Commissie Justitie, Kamer van Volksvertegenwoordigers Wetsvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek teneinde adoptie door koppels van

Nadere informatie

INFORMATIEPLICHT OUDERS

INFORMATIEPLICHT OUDERS INFORMATIEPLICHT OUDERS 1. INLEIDING Alle ouders hebben in principe recht op informatie over hun kind van de school. Dit geldt ook voor ouders die gescheiden zijn. Soms is er maar één ouder van het kind

Nadere informatie

Afstamming. U hebt vragen over uw afstamming of over de afstamming van uw kind

Afstamming. U hebt vragen over uw afstamming of over de afstamming van uw kind Afstamming U hebt vragen over uw afstamming of over de afstamming van uw kind Inhoud Afstamming in het Belgische recht...3 Afstamming krachtens de wet...4 Afstamming langs moederszijde...4 Afstamming langs

Nadere informatie

DEEL I. DE HERVORMING VAN HET AFSTAMMINGSRECHT DOOR HET GRONDWETTELIJK HOF

DEEL I. DE HERVORMING VAN HET AFSTAMMINGSRECHT DOOR HET GRONDWETTELIJK HOF INHOUD VOORWOORD............................................ xv DEEL I. DE HERVORMING VAN HET AFSTAMMINGSRECHT DOOR HET GRONDWETTELIJK HOF Gerd Verschelden..................................... 1 HOOFDSTUK

Nadere informatie

Rolnummer 1041. Arrest nr. 67/97 van 6 november 1997 A R R E S T

Rolnummer 1041. Arrest nr. 67/97 van 6 november 1997 A R R E S T Rolnummer 1041 Arrest nr. 67/97 van 6 november 1997 A R R E S T In zake : de prejudiciële vraag betreffende artikel 370, 1, tweede lid, van het Burgerlijk Wetboek, gesteld door de Jeugdrechtbank te Luik.

Nadere informatie

De in de Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding vergeten voogden en het voogdijplan

De in de Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding vergeten voogden en het voogdijplan Rotterdam Institute of Private Law Accepted Paper Series De in de Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding vergeten voogden en het voogdijplan A.J.M. Nuytinck Published in WPNR, 2008,

Nadere informatie

Leefvormen in het familierecht

Leefvormen in het familierecht Artikel Universitair docent vrouw en recht, Katholieke Universiteit Nijmegen Het zorgwekkende vastklampen aan bestaande, vooronderstelde of desnoods nietbestaande bloedbanden. Leefvormen in het familierecht

Nadere informatie

Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming ~ 2500 GC Den Haag

Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming ~ 2500 GC Den Haag Parkstraat 83 Den Haag Correspondentie: Raad voor Strafrechtstoepassing en Jeugdbescherming ~ 2500 GC Den Haag ~ Telefoon Fax algemeen (070) (070) 361 93361 009310 Fax rechtspraak (070) 361 9315 Aan de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1998 1999 26 673 Wijziging van boek 1 van het Burgerlijk Wetboek (adoptie door personen van hetzelfde geslacht) Nr. 3 MEMORIE VAN TOELICHTING Algemeen 1.

Nadere informatie

Bijsluiter psychische hinder

Bijsluiter psychische hinder Bijsluiter psychische hinder Dit formulier is bedoeld voor de onafhankelijk psycholoog of psychiater ter ondersteuning van een aanvraag voor geslachtsnaamswijziging zoals genoemd onder C in de brochure

Nadere informatie

Erkenning van kinderen in het buitenland door een Nederlander. Prof. Dr. Gerard-René de Groot 29 november 2012

Erkenning van kinderen in het buitenland door een Nederlander. Prof. Dr. Gerard-René de Groot 29 november 2012 Erkenning van kinderen in het buitenland door een Nederlander Prof. Dr. Gerard-René de Groot 29 november 2012 Erkenning in het buitenland Opmerkingen over de relatie tussen IPR en nationaliteitsrecht Nationaliteitsrecht

Nadere informatie

De positie van de biologische vader in het omgangsrecht

De positie van de biologische vader in het omgangsrecht De positie van de biologische vader in het omgangsrecht Mireille Meijering Augustus 2013 Scriptiebegeleider: Maaike Voorhoeve Tweedelezer: Chantal Mak Inhoudsopgave Lijst van afkortingen... 4 Inleiding...

Nadere informatie

De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie Mevrouw drs. M.C.F. Verdonk Kamer L 324 Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG

De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie Mevrouw drs. M.C.F. Verdonk Kamer L 324 Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG De Minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie Mevrouw drs. M.C.F. Verdonk Kamer L 324 Postbus 20301 2500 EH DEN HAAG Advies ACVZ motie Dittrich c.s. Zeer geachte Mevrouw Verdonk, Op 2 september 2004

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 23 714 Wijziging van, onder meer, Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met invoering van gezamenlijk gezag voor een ouder en zijn partner

Nadere informatie

Overzicht van roze ouderschapsvormen Gezag en juridisch ouderschap

Overzicht van roze ouderschapsvormen Gezag en juridisch ouderschap Versie 1.4, 20 juni 2015 Overzicht van roze ouderschapsvormen ezag en juridisch ouderschap uni 2015 Dit werk valt onder een Crea>ve Commons Naamsvermelding- NietCommercieel- elijkdelen 4.0 Interna>onaal-

Nadere informatie

Het huwelijk van twee mannen of twee vrouwen

Het huwelijk van twee mannen of twee vrouwen Justitie maakt rechten en plichten duidelijk Het leven kent vele gebeurtenissen met juridische gevolgen. Justitie is verantwoordelijk voor de wetten die uw familie- en gezinsaangelegenheden regelen. Zo

Nadere informatie

INFO. Juridische dienstverlening. Maart 2006 INFORMATIEPLICHT OUDERS INLEIDING

INFO. Juridische dienstverlening. Maart 2006 INFORMATIEPLICHT OUDERS INLEIDING INFO Juridische dienstverlening Maart 2006 INFORMATIEPLICHT OUDERS INLEIDING Alle ouders hebben in principe recht op informatie over hun kind van de school. Dit geldt ook voor ouders die gescheiden zijn.

Nadere informatie

PROTOCOL KIND EN ECHTSCHEIDING

PROTOCOL KIND EN ECHTSCHEIDING PROTOCOL KIND EN ECHTSCHEIDING Versie september 2015, versie 01 Verantwoordelijke Beleidsmedewerker Kwaliteit Aantal pagina s 8 Geldig tot 31 december 2017 Voorwoord/inhoud Het doel van dit protocol is

Nadere informatie

Als ouders niet meer samen zijn

Als ouders niet meer samen zijn Als ouders niet meer samen zijn Informatiefolder over de rechten en plichten van gescheiden ouders bij hulpverlening aan kinderen ALS OUDERS NIET MEER SAMEN ZIJN INFORMATIEFOLDER OVER DE RECHTEN EN PLICHTEN

Nadere informatie

De ouders van het kind zijn de moeder en de vader zoals hierboven omschreven

De ouders van het kind zijn de moeder en de vader zoals hierboven omschreven Protocol School en Scheiding Dit protocol: legt uit wie voor de wet ouder van een kind is; formuleert een aantal richtlijnen waar de school zich aan zal houden, ter voorkoming van misverstanden; beschrijft

Nadere informatie

A 2011 N 57 PUBLICATIEBLAD

A 2011 N 57 PUBLICATIEBLAD A 2011 N 57 PUBLICATIEBLAD LANDSVERORDENING van de 15de december 2011 tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek ter zake van gezamenlijk gezag over minderjarige kinderen (Landsverordening gezamenlijk

Nadere informatie

De keuze van de achternaam. Ministerie van Justitie

De keuze van de achternaam. Ministerie van Justitie Ministerie van Justitie De keuze van de achternaam Burgerlijk Wetboek Boek 1, Personen- en familierecht Titel 2 Het recht op de naam Artikel 5 1. Indien een kind alleen in familierechtelijke betrekking

Nadere informatie

Protocol school en scheiding

Protocol school en scheiding Protocol school en scheiding Dit protocol: - legt uit wie voor de wet ouder van een kind is; - formuleert een aantal richtlijnen waar de school zich aan zal houden om misverstanden te voorkomen; - beschrijft

Nadere informatie

Protocol bij echtscheiding. Bestuur voorgenomen d.d. Personeelsvertegenwoordiging besproken d.d. 08-04-2015 Evaluatiemoment :

Protocol bij echtscheiding. Bestuur voorgenomen d.d. Personeelsvertegenwoordiging besproken d.d. 08-04-2015 Evaluatiemoment : Protocol bij echtscheiding Bestuur voorgenomen d.d. Personeelsvertegenwoordiging besproken d.d. 08-04-2015 Evaluatiemoment : PROTOCOL VOOR OUDERS BIJ ECHTSCHEIDING Inleiding: Dit protocol is ontwikkeld

Nadere informatie

SPECIAL ZORG IN HET FAMILIERECHT. KINDEREN GECRÈCHED Kostwinnersmodel via de alimentatie afgeschaft.

SPECIAL ZORG IN HET FAMILIERECHT. KINDEREN GECRÈCHED Kostwinnersmodel via de alimentatie afgeschaft. NEMESIS ^ 1 mei/juni1996 ^ ^ SPECIAL ZORG IN HET FAMILIERECHT KINDEREN GECRÈCHED Kostwinnersmodel via de alimentatie afgeschaft. JURIDISCHE OPERATIONALISERING VAN ZORG Introductie van het wetsontwerp 'Hoe

Nadere informatie

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG

de Rechtspraak Raad voor de rechtspraak Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Ministerie van Veiligheid en Justitie mr. F. Teeven Postbus 20301 2500 ER DEN HAAG Directie Strategie en Ontwikkeling bezoekadres Kneuterdijk 1 2514 EM Den Haag correspondentieadres Postbus 90613 2509

Nadere informatie

» Samenvatting. JPF 2012/162 Rechtbank 's-gravenhage 18 januari 2012, 391535/FA RK 11-2699; LJN BV2597. ( mr. De Wit mr. Nijman mr.

» Samenvatting. JPF 2012/162 Rechtbank 's-gravenhage 18 januari 2012, 391535/FA RK 11-2699; LJN BV2597. ( mr. De Wit mr. Nijman mr. JPF 2012/162 Rechtbank 's-gravenhage 18 januari 2012, 391535/FA RK 11-2699; LJN BV2597. ( mr. De Wit mr. Nijman mr. Meijer ) [Verzoeker 1] en [verzoeker 2] te s-gravenhage, hierna verzoekers, dan wel [verzoeker

Nadere informatie

Datum : 12 december 2004 Kenmerk : CR35/1027328/04/TH/TvV Betreft : advies inzake (interlandelijke)adoptie: sterk of zwak?

Datum : 12 december 2004 Kenmerk : CR35/1027328/04/TH/TvV Betreft : advies inzake (interlandelijke)adoptie: sterk of zwak? Aan de Minister van Justitie Postbus 20301 2500 EH s-gravenhage Datum : 12 december 2004 Kenmerk : CR35/1027328/04/TH/TvV Betreft : advies inzake (interlandelijke)adoptie: sterk of zwak? Mijnheer de Minister,

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/32166

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2013 480 Wet van 25 november 2013 tot wijziging van Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met het juridisch ouderschap van de vrouwelijke partner

Nadere informatie

Door de zij-ingang naar niemandsland?

Door de zij-ingang naar niemandsland? ARTIKEL FRIEDA VAN VLIET Juriste, specialisatie afstammings- en adoptierecht Commentaar op het wetsvoorstel 'adoptie door personen van hetzelfde geslacht' Door de zij-ingang naar niemandsland? Het nieuwe

Nadere informatie

Toelichting op de nieuwe afspraken over ouderschapsverlof in de CAO Jeugdzorg

Toelichting op de nieuwe afspraken over ouderschapsverlof in de CAO Jeugdzorg Ouderschapsverlof in de CAO Jeugdzorg Toelichting op de nieuwe afspraken over ouderschapsverlof in de CAO Jeugdzorg Nieuwe versie, februari 2015 Koningin Wilhelminalaan 3 3527 LA Utrecht Postbus 2103 3500

Nadere informatie

LESBISCH OUDERSCHAP EN HET AFSTAMMINGSRECHT: EEN, TWEE OF TOCH DRIE OUDERS?

LESBISCH OUDERSCHAP EN HET AFSTAMMINGSRECHT: EEN, TWEE OF TOCH DRIE OUDERS? LESBISCH OUDERSCHAP EN HET AFSTAMMINGSRECHT: EEN, TWEE OF TOCH DRIE OUDERS? Machteld Vonk Inleiding De aandacht voor de juridische positie van kinderen die binnen een lesbische relatie worden geboren,

Nadere informatie

Lesbisch ouderschap. Bespreking van het rapport van de Commissie lesbisch ouderschap en interlandelijke adoptie (commissie-kalsbeek)

Lesbisch ouderschap. Bespreking van het rapport van de Commissie lesbisch ouderschap en interlandelijke adoptie (commissie-kalsbeek) Lesbisch ouderschap. Bespreking van het rapport van de Commissie lesbisch ouderschap en interlandelijke adoptie (commissie-kalsbeek) Prof. mr. A.J.M. Nuytinck, hoogleraar privaatrecht, in het bijzonder

Nadere informatie

STANDPUNT VERZEKERINGEN

STANDPUNT VERZEKERINGEN Illustratie 1 logo vrouwenraad STANDPUNT VERZEKERINGEN De Richtlijn 2004/113/EG verbiedt discriminatie op grond van geslacht bij de toegang tot en het aanbod van goederen en diensten. Er mag dus geen gebruikgemaakt

Nadere informatie

Twee moeders en dan? De moeilijke positie van moeder, meemoeder en kind.

Twee moeders en dan? De moeilijke positie van moeder, meemoeder en kind. Twee moeders en dan? De moeilijke positie van moeder, meemoeder en kind. Twee moeders en dan? De moeilijke positie van moeder, meemoeder en kind. Masterscriptie Rechtsgeleerdheid Accent Privaatrecht door

Nadere informatie

Toelichting op de nieuwe afspraken over ouderschapsverlof in de CAO Jeugdzorg. Nieuwe versie, februari 2015

Toelichting op de nieuwe afspraken over ouderschapsverlof in de CAO Jeugdzorg. Nieuwe versie, februari 2015 Toelichting op de nieuwe afspraken over ouderschapsverlof Nieuwe versie, februari 2015 Toelichting op de nieuwe afspraken over ouderschapsverlof Wijzig de titel van het artikel (Kop 5) In het cao-akkoord

Nadere informatie

Als ouders niet meer samen zijn

Als ouders niet meer samen zijn Algemene informatie Als ouders niet meer samen zijn Informatiefolder over de rechten en plichten van gescheiden ouders bij hulpverlening aan kinderen 1 2 Waarover gaat deze folder? Uw kind bezoekt binnenkort

Nadere informatie

Protocol School en Scheiding

Protocol School en Scheiding Protocol School en Scheiding Dit protocol legt uit wie voor de wet ouder van een kind is, beschrijft hoe de Nutsscholen omgaan met de informatievoorziening aan nietsamenwonende ouders, formuleert een aantal

Nadere informatie

VERTeL Het SAMEN. Kinderen in echtscheiding 010-30 70 518

VERTeL Het SAMEN. Kinderen in echtscheiding 010-30 70 518 VERTeL Het SAMEN Kinderen in echtscheiding 7.1 Hoe vertel je het de kinderen? Kinderen herinneren zich het gesprek waarin hun ouder hun echtscheiding aankondigen vaak hun hele leven. Het is een ingrijpend

Nadere informatie

Hebben ongehuwde samenlevers recht op alimentatie?

Hebben ongehuwde samenlevers recht op alimentatie? Hebben ongehuwde samenlevers recht op alimentatie? december 2012 mr D.H.P. Cornelese De auteur heeft grote zorgvuldigheid betracht in het weergeven van delen uit het geldende recht. Evenwel noch de auteur

Nadere informatie

Wetsvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat de invoering van een statuut voor meeouders betreft

Wetsvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat de invoering van een statuut voor meeouders betreft Wetsvoorstel tot wijziging van het Burgerlijk Wetboek wat de invoering van een statuut voor meeouders betreft Toelichting Dames en Heren, Ingediend door Sonja Becq Steeds meer kinderen worden opgevoed

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Schedeldoekshaven 100 2511 EX Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den

Nadere informatie

Schoolprotocol bij scheiding van ouders

Schoolprotocol bij scheiding van ouders Schoolprotocol bij scheiding van ouders Wanneer ouders gescheiden leven of gaan scheiden kan het voor ons ( de school) moeilijk zijn om te bepalen welke positie wij bij het verstrekken van informatie moeten

Nadere informatie

14 Nederlands nationaliteitsrecht

14 Nederlands nationaliteitsrecht MONOGRAFIEËN PRIVAATRECHT Prof. mr. G.R. de Groot Prof. mr. M. Tratnik 14 Nederlands nationaliteitsrecht Vierde druk p. Kluwer a Wolters Kluwer business Kluwer - Deventer - 2010 INHOUDSOPGAVE Lijst van

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE > Retouradres Postbus 20201 2500 EE Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA 'S-GRAVENHAGE Korte Voorhout 7 2511 CW Den Haag Postbus 20201 2500 EE Den Haag

Nadere informatie

Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken. van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken

Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken. van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 27.10.2010 2010/0067(CNS) ONTWERPADVIES van de Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken

Nadere informatie

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer.

`Voorheen kon ook zonder machtiging de raadsman de verdediging voeren voor zijn afwezige cliënt, sedert het Bouterse-arrest niet meer. 3.8 Meningen van bevraagden ten aanzien van de verstekregeling 3.8.1 Verruiming mogelijkheden verdachte? Uit de verkregen reacties wordt duidelijk dat er uiteenlopende antwoorden zijn gegeven op de vraag

Nadere informatie

Kroniek van het personen- en familierecht

Kroniek van het personen- en familierecht KRONIEK ANNEL1ES HENSTRA Assistent in opleiding juridische vrouwenstudies, Universiteit Utrecht* Nieuwe tijden, goede tijden? Kroniek van het personen- en familierecht Het familierecht moet hoognodig worden

Nadere informatie

Masterscriptie Personen- en Familierecht

Masterscriptie Personen- en Familierecht Masterscriptie Personen- en Familierecht Dient er een mogelijkheid te komen voor de verwekker om het door huwelijk ontstane vaderschap aan te kunnen tasten? K.H.J. Vermariën ANR 829025 Universiteit van

Nadere informatie

Protocol School en scheiding

Protocol School en scheiding Protocol School en scheiding Dit protocol: legt uit wie voor de wet ouder van een kind is; beschrijft hoe de school omgaat met de informatievoorziening aan nietsamenwonende ouders; en formuleert een aantal

Nadere informatie

Verlies van een partner - Verwerking - Kinderen

Verlies van een partner - Verwerking - Kinderen Verlies van een partner - Verwerking - Kinderen Bron: Wet tot wijziging van verscheidene wetsbepalingen inzake de voogdij over minderjarigen 29 april 2001 Jeugdbeschermingswet 8 april 1965 Afstammingswet,

Nadere informatie

De keuze van de achternaam

De keuze van de achternaam De keuze van de achternaam Inhoudsopgave Deze brochure 2 Naamskeuze voor kinderen door de ouders 3 Kiezen van de voornaam 3 Kiezen van de achternaam 3 Wie krijgt in Nederland met naamskeuze te maken 3

Nadere informatie

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling

Families onder druk. Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen. Drs. Ibrahim Yerden. Probleemstelling Families onder druk Huiselijk geweld binnen Marokkaanse en Turkse gezinnen Drs. Ibrahim Yerden Probleemstelling Hoe gaan Marokkaanse en Turkse gezinsleden, zowel slachtoffers als plegers om met huiselijk

Nadere informatie

De rechten van grootouders

De rechten van grootouders Mr E.L.M. Louwen advocaat familierecht/mediator Bierman advocaten, Tiel De rechten van grootouders Wet Al jaren vragen grootouders aan de rechter om een omgangsregeling met hun kleinkinderen. Al jaren

Nadere informatie

Verwekker naast juridische vader onderhoudsplichtig? Prof. mr. A.J.M. Nuytinck

Verwekker naast juridische vader onderhoudsplichtig? Prof. mr. A.J.M. Nuytinck Verwekker naast juridische vader onderhoudsplichtig? Prof. mr. A.J.M. Nuytinck HR 18 februari 2011, LJN: BO9841, NJ 2011, 90 (mrs. D.H. Beukenhorst, W.A.M. van Schendel, F.B. Bakels, C.A. Streefkerk en

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1993-1994 23714 Wijziging van, onder meer, Boek 1 van het Burgerlijk Wetboek in verband met invoering van medevoogdij en gezamenlijke voogdij Nr. 3 MEMORIE

Nadere informatie