Doorbraakpijn Bij kanker

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doorbraakpijn Bij kanker"

Transcriptie

1 Doorbraakpijn Bij kanker Centrum voor pijngeneeskunde Locatie Eindhoven

2 Deze folder is bestemd voor patiënten, die pijn hebben t.g.v. kanker. Ook voor familieleden kan het zinvol zijn de folder te lezen. In deze folder leest u informatie over de behandeling van pijn bij kanker d.m.v. medicamenten. Doorbraakpijn Doorbraakpijn is een vertaling van de term breakthrough pain die in 1990 door Portenoy et al. voor het eerst uitvoerig werd beschreven. Hierbij werd doorbraakpijn omschreven als een plotselinge toename van pijn dat door de langwerkende medicatie heen breekt. Het gaat dus om patiënten met pijn bij kanker, die een continue achtergrond pijn hebben, die goed reageert op langwerkende morfine-achtige middelen, maar die desondanks pijnepisodes, vaak heftig, beleven van kortere duur. Classificatie De belangrijkste groep doorbraakpijn is de incidentpijn. Dit zijn pijnen die ontstaan naar aanleiding van een activiteit van de patiënt of van zijn omgeving. De aanleiding kan zijn diep zuchten, hoesten, lopen, draaien in bed, overstappen van bed naar stoel, urineren, flatuleren (winden laten), defaeceren (ontlasting) en slikken. Ook ziet men vaak dat de patiënt vooral pijn heeft tijdens de verzorging. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen incidentpijn die voorspelbaar is en pijn die de patiënt niet kan voorspellen of voorzien. Een tweede groep doorbraakpijn ontstaat aan het einde van het dosisinterval van de langwerkende medicatie. Voor fentanylpleisters (Durogesic ) is dit vooral op de derde dag na het plaatsen van de pleister. Voor tabletten morfine sulfaat en oxycodon met gereguleerde afgifte is dit vooral 8 tot 12 uur na inname. Sommige deskundigen rekenen deze pijn niet tot de doorbraakpijn, omdat het in feite gaat om een voortijdige terugkeer van achtergrond pijn doordat de concentratie van het medicament in het centrale zenuwstelsel langzaam afneemt. Ook deze pijn wordt vaak ervaren als incident pijn omdat de aanleiding hetzelfde kan zijn. Oplettende patiënten leggen vaak 1

3 zelf de relatie tussen de terugkeer van de pijn en hun dosisinterval en passen hun aantal malen inname van de pijnstiller zelf aan. Het is dan ook een ontoereikende behandeling van de achtergrondpijn. Er is echter nog een belangrijke derde groep doorbraakpijn. Deze pijn ontstaat spontaan, zelfs in rust en is volslagen onvoorspelbaar; er is geen relatie met een activiteit. Het is dus niet mogelijk op deze pijn te anticiperen door op voorhand maatregelen te nemen om de pijn te voorkomen. Tenslotte moet men bedacht zijn op de mogelijkheid dat de achtergrond pijn toeneemt door tumorgroei. Indien de patiënt steeds meer rescue medicatie (= kortwerkende morfine-achtig middel bij doorbraakpijn) nodig heeft, zal dit doorgaans een aanleiding zijn om de dosis langwerkende medicatie te verhogen. Karakteristieken Het vóórkomen van doorbraakpijn wordt geschat op 64% tot 86%. De patiënten die aangeven dat ze wel eens doorbraakpijn ervaren, rapporteren dat ze gemiddeld vier aanvallen krijgen per dag. De duur van een dergelijk aanval varieert van enkele seconden tot enkele uren, met een gemiddelde van 30 minuten. In de studie van Portenoy bleek dat in bijna de helft van de gevallen, de pijn plotseling komt opzetten terwijl in de overige gevallen er sprake is van een geleidelijke aanloop van de pijn. Bij 29% van de patiënten trad de pijn uitsluitend op aan het einde van de dosis interval. Bij 55% was er sprake van incidentpijn, waarbij de aanleiding zeer variabel was. In veel gevallen was de patiënt niet in staat om te voorkomen dat de pijn zou optreden. Behandeling Historisch gezien werd, bij de behandeling van pijn bij kanker vooral de nadruk gelegd op de achtergrond pijn. Toen de Wereld Gezondheids Organisatie (WHO) in 1986, de pijnladder propageerde, was er nog veel weerstand tegen het gebruik van 2

4 morfine-achtige middelen in het algemeen, zelfs bij kanker patiënten. Bij de acceptatie van deze behandeling werd vooral de nadruk gelegd op het feit dat medicatie volgens de klok gegeven moest worden en niet op zonodig basis. Hiertoe werden morfine preparaten ontwikkeld met gereguleerde afgifte, zodat men vaak kon volstaan met een 12-uurs dosisinterval. In de jaren 90 werd duidelijk dat dit voor een belangrijk deel van de patiënten ontoereikend is. Na deze periode begon men pas na te denken over hoe men het beste doorbraakpijn kon behandelen. Het simpelweg verhogen van de dosering langwerkende morfine-achtige middelen is geen goede oplossing. Indien men de dosis zodanig verhoogt dat ook de doorbraakpijn onder controle is, leidt dit in de meeste gevallen tot onaanvaardbare bijwerkingen, mn sufheid, gedurende de rest van de dag. De oplossing moet gezocht worden in een snel- en kortwerkend morfine-achtig middel. Onder ideale omstandigheden zou het middel vrijwel onmiddellijk moeten kunnen werken en ook ophouden te werken als de pijnepisode voorbij is. Oramorph spuitflacons Palladon IR Hierbij doet zich een dilemma voor. De beschikbare orale middelen als Oramorph, Oxynorm, en Palladon IR, hebben een onset van 30 tot 60 minuten, dit is de tijd tot maximale werking c.q. pijnstilling. Indien men de pijn kan anticiperen, kan de patiënt deze middelen een halfuur tevoren innemen. Echter in een groot percentage van de gevallen van doorbraak pijn is er sprake van onvoorspelbare pijn. Gezien het feit dat de pijnepisodes gemiddeld slechts 30 minuten duren, loopt men telkens achter de feiten aan. Toediening via een injectie zou een oplossing kunnen zijn omdat de onset dan korter wordt. Echter, in tegenstelling tot wat veel mensen denken is de onset van morfine, zelfs bij intraveneuze toediening nog altijd 15 tot 30 minuten, omdat dit middel niet snel de bloedhersen barrière kan passeren. Hoewel dit sneller is dan de werking van een tablet of drank, is toediening per injectie over het algemeen ongewenst en brengt bovendien een logistiek probleem met 3

5 zich mee. Er is niet altijd iemand in de buurt die de injectie kan geven. Alleen patiënten die voorzien zijn van PCA pompen (Patient Controlled Analgesia; pompen die men zelf kan bedienen) voor subcutane of intraveneuze pijnbestrijding kunnen zich redelijk helpen. Fentanyl Fentanyl wordt gebruikt als snelwerkend opioïd (morfinegelijkend middel). Fentanyl heeft een grote binding met de μ- receptor. Na intraveneuze toediening treedt een snel (< 2 3 min), kortdurend pijnstillend effect op dat aanzienlijk sterker is dan dat van morfine. Vanwege de snelle en ook kortdurende werking van fentanyl is dit middel goed bruikbaar voor doorbraakpijn. Er is lange tijd gezocht naar toedieningsvormen waarbij geen injectie gegeven hoeft te worden. Dit kan bereikt worden door opname via het mondslijmvlies. Hiervoor zijn ontwikkeld een stift, neusspray en diverse zuigpastilles. Fentanyl stift Een ontwikkeling is de fentanyl stift. Diverse studies hebben al aangetoond dat de fentanyl stift effectief is bij de behandeling van doorbraak pijn. Dit middel is verkrijgbaar in Nederland onder de merknaam Actiq. Dit preparaat bestaat uit een stift die de patiënt bij zich kan dragen, en kan nemen op het moment dat de pijn komt opzetten, door met de stift tegen de wang of tandvlees te wrijven. Het begin van de pijnstilling is na 5 tot 10 minuten, en is daarmee nog sneller dan intraveneus morfine. De werking is sneller dan de snelwerkende tabletten van morfine, Oxycontin en Palladon. De werkingsduur is eveneens korter. De fentanyl stift (Actiq ) is verkrijgbaar in doseringen van 200, 400, 600 en 800 microgram. in de bijsluiter staat dat de fabrikant adviseert om te starten met 200 microgram, maar de ervaring leert dat 400 microgram een betere keus is. Actiq stift 4

6 Fentanyl neusspray (Instanyl ) Fentanyl kan ook toegediend worden via een neusspray. De werking treedt snel in, meestal binnen 10 minuten na toediening en de werking houdt ongeveer een uur aan. De fentanyl neusspray is verkrijgbaar in drie sterktes, 50, 100 en 200 microgram per dosis. Indien er onvoldoende pijnverlichting is na een dosis kan na 10 minuten een tweede dosis (spray) genomen worden. Instanyl neusspray, diverse doseringen Gebruik van neusspray Effentora Verkrijgbaar in tabletvorm; voor oromucosaal gebruik 100, 200, 400, 600 en 800 microgram. De werkzame stof, fentanyl, wordt snel geabsorbeerd via het mondslijmvlies. De tablet wordt in zijn geheel geplaatst achter in de mond dichtbij een kies tussen de wang en het tandvlees. Deze tablet kan soms ook onder de tong worden geplaatst. De tablet moet tussen de wang en het tandvlees worden gehouden totdat het is opgelost, wat gewoonlijk ongeveer 14 tot 25 minuten duurt. Indien er na 30 minuten nog stukjes van de tablet achterblijven, mogen deze met een glas water worden doorgeslikt. Let op: niet zuigen op de tablet, niet bijten en niet doorslikken. Titratiemethode: Als tijdens de titratie niet binnen 30 minuten na aanvang van de toediening van een enkele tablet een adequate analgesie is bereikt, mag een tweede tablet Effentora van dezelfde sterkte worden gebruikt. Als voor de behandeling van een episode van doorbraakpijn meer dan één tablet noodzakelijk is, kan voor het behandelen van de volgende episode van doorbraakpijn een verhoging van de dosis naar de volgende hogere beschikbare sterkte worden overwogen. Abstral Tablet voor sublinguaal gebruik 100, 200, 300, 400, 600 en 800 microgram. 5

7 De tablet Abstral moet onder de tong in het diepste gedeelte worden gelegd waar deze snel oplost. Hierdoor kan de fentanyl snel via het mondslijmvlies in het bloed worden opgenomen. Het is belangrijk dat u niet zuigt of kauwt op de tablet, en deze niet inslikt. Titratiemethode Als bij Effentora. Algemeen Van alle bovengenoemde medicaties krijgt u van uw behandelend arts uitgebreid uitleg. Ook de apotheek geeft u veel informatie mee. Op internet is eveneens veel informatie betreffende het door u gebruikte medicament voor doorbraakpijn te vinden. Doorbraakpijn is nog steeds een belangrijk probleem bij patiënten met pijn bij kanker. Voor zover de doorbraakpijn voorspelbaar is kan men volstaan met de middelen die momenteel in de handel zijn. Elk medicament heeft zijn eigen gebruiksaanwijzing en kan aangepast en ingesteld worden naar de voorkeuren van de patiënt. Vragen? Heeft u na het lezen van deze folder nog vragen, dan kunt u die altijd met uw behandelend specialist bespreken. U kunt contact opnemen met het Centrum voor Pijngeneeskunde via telefoonnummer: Notities Heeft u vragen over uw behandeling? We raden u aan ze hier op te schrijven. Zo weet u zeker dat u ze niet vergeet. 6

8 Máxima Medisch Centrum Locatie Eindhoven: Locatie Veldhoven: Ds. Th. Fliednerstraat 1 de Run 4600 Postbus Postbus PD Eindhoven 5500 MB Veldhoven De informatie in deze folder is van algemene aard en is bedoeld om u een beeld te geven van de zorg en voorlichting die u kunt verwachten. In uw situatie kunnen andere adviezen of procedures van toepassing zijn. Deze folder is dan ook slechts een aanvulling op de specifieke (mondelinge) voorlichting van uw specialist of behandelaar. MMC _10_12

Behandeling van doorbraakpijn. Doorbraakpijn. Kenmerken doorbraakpijn 19-10-2011

Behandeling van doorbraakpijn. Doorbraakpijn. Kenmerken doorbraakpijn 19-10-2011 Behandeling van doorbraakpijn Alexander de Graeff, internist-oncoloog, Universitair Medisch Centrum Utrecht Academisch Hospice Demeter, De Bilt Doorbraakpijn Plotseling optredende (vaak hevige) pijn die

Nadere informatie

Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige!

Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige! Doorbraakpijn bij kanker: de rol van de verpleegkundige! Sylvia Verhage MANP Verpleegkundig specialist intensieve zorg: oncologie & palliatieve zorg Jeroen Bosch Ziekenhuis, 's-hertogenbosch Congres V&VN

Nadere informatie

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase

Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase Pijn en pijnbestrijding in de palliatieve fase JOS KITZEN, ONCOLOOG COBIE VAN BEUZEKOM,VERPLEEGKUNDIG SPECIALIST Inhoud van de presentatie Even voorstellen Definitie palliatieve zorg Definitie pijn Hoe

Nadere informatie

Doorbraakpijnbij kanker. Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog

Doorbraakpijnbij kanker. Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog Doorbraakpijnbij kanker Symposium Palliatieve Zorg Samen Sterk 11 oktober 2012 G. Filippini, anesthesioloog Symptomen bij kanker Pijn Vermoeidheid Obstipatie Dyspneu Misselijkheid Braken Delirium Depressie

Nadere informatie

Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden

Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden (herziene druk) de heer E. Delhaas en mevrouw W.H. Oldenmenger Inleiding Uw arts heeft u een opioïd voorgeschreven om uw pijn onder controle te krijgen.

Nadere informatie

Doorbraakpijn bij patiënten met kanker

Doorbraakpijn bij patiënten met kanker Doorbraakpijn bij patiënten met kanker Sylvia Verhage, verpleegkundig specialist oncologie Jorgo Lambrou, anesthesioloog Jeroen Bosch Ziekenhuis, Den Bosch Alexander de Graeff, internist-oncoloog/hospice-arts,

Nadere informatie

INTERNE GENEESKUNDE. Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden

INTERNE GENEESKUNDE. Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden INTERNE GENEESKUNDE Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Fabels en Feiten over morfine en andere opioïden Uw arts heeft u een opioïd voorgeschreven om uw pijn of benauwdheid onder controle

Nadere informatie

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen

Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Het gebruik van morfine en veel voorkomende vragen Albert Schweitzer ziekenhuis januari 2015 pavo 0437 Inleiding Uw arts heeft u morfineachtige pijnstillers (zie tabel) voorgeschreven tegen de pijn. Deze

Nadere informatie

In deze brochure vindt u informatie over een aantal onderwerpen zoals:

In deze brochure vindt u informatie over een aantal onderwerpen zoals: Pijncentrum Actiq Uw arts heeft u het geneesmiddel Actiq (oral transmucosal fentanyl citrate) voorgeschreven. Naast de uitleg die u heeft gekregen is deze brochure samengesteld om u nog eens schriftelijk

Nadere informatie

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker. Isala

Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker. Isala Farmacologische behandeling van doorbraakpijn bij kanker Isala Dr. M.J.M.M. Giezeman, Anesthesioloog, Isala klinieken Zwolle 19 november 2014 Agenda Epidemiologie van doorbraakpijn Behandeling van doorbraakpijn

Nadere informatie

Pijn en pijnbehandeling

Pijn en pijnbehandeling Pijn en pijnbehandeling Inhoudsopgave 1 Inleiding... 1 2 Het pijnteam... 1 3 Pijn beschrijven... 1 4 Wisseling in pijn... 2 5 Pijnregistratie... 2 6 Pijnbestrijding... 2 7 Pijnstillers... 3 8 Algemene

Nadere informatie

Brandwonden. Afdeling spoedeisende hulp Locatie Veldhoven

Brandwonden. Afdeling spoedeisende hulp Locatie Veldhoven Brandwonden Afdeling spoedeisende hulp Locatie Veldhoven U heeft brandwonden opgelopen en heeft informatie gekregen over de behandeling op de spoedeisende hulp. In deze folder kunt u alles nog eens nalezen.

Nadere informatie

Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie

Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie Pijnbehandeling Rondom een orthopedische operatie In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een orthopedische operatie. In deze folder leest u waarom het belangrijk is om pijn goed te behandelen.

Nadere informatie

Workshop 2 Pijn & Pijnbestrijding en de rol van de verpleegkundige Antoine Engelen, Paul Cornelissen & Sylvia Verhage

Workshop 2 Pijn & Pijnbestrijding en de rol van de verpleegkundige Antoine Engelen, Paul Cornelissen & Sylvia Verhage Workshop 2 Pijn & Pijnbestrijding en de rol van de verpleegkundige Antoine Engelen, Paul Cornelissen & Sylvia Verhage Kasteel Maurick 2-10-2012 Pijn bij kanker Pijn bij kanker + algemeen voorkomend symptoom

Nadere informatie

Informatie over lithium

Informatie over lithium Informatie over lithium Afdeling Psychiatrie Uw arts heeft u het middel... voorgeschreven. In deze folder krijgt u informatie over de werking en bijwerking van het medicijn. Wanneer moet u uw geneesmiddel

Nadere informatie

Obstipatie door gebruik pijnmedicatie

Obstipatie door gebruik pijnmedicatie Obstipatie door gebruik pijnmedicatie Maatschap Anesthesiologie IJsselland Ziekenhuis www.anesthesiologie-ysl.nl U heeft zwak of sterk werkende morfine of morfineachtige pijnstillers voorgeschreven gekregen.

Nadere informatie

Injectie in het si gewricht

Injectie in het si gewricht Injectie in het si gewricht Centrum voor pijngeneeskunde Locatie Eindhoven De sacro-iliacaalgewrichten (SI-gewrichten), ook wel heiligbeengewrichten genoemd, vormen de verbinding tussen het heiligbeen

Nadere informatie

Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen

Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen Pijn bij kanker, behandeling met medicijnen Inleiding Deze informatiefolder is bedoeld voor patiënten die pijn hebben als gevolg van kanker. Ook voor familieleden kan het zinvol zijn om deze folder te

Nadere informatie

Morfine Feiten en fabels. Apotheek

Morfine Feiten en fabels. Apotheek 00 Morfine Feiten en fabels Apotheek In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige pijnstillers of opioïden worden genoemd. Inleiding

Nadere informatie

Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname

Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten na een opname Na uw ziekenhuisopname weer naar huis checklist voor patiënten die het ziekenhuis gaan verlaten

Nadere informatie

Pijnbestrijding bij kanker

Pijnbestrijding bij kanker INTERNE GENEESKUNDE Pijnbestrijding bij kanker met morfinepleisters BEHANDELING Pijnbestrijding bij kanker U wordt in het St. Antonius Ziekenhuis behandeld voor kanker. Ten gevolge van de kanker heeft

Nadere informatie

Gordelroos door middel van een epidurale corticosteroid injectie

Gordelroos door middel van een epidurale corticosteroid injectie Gordelroos door middel van een epidurale corticosteroid injectie Centrum voor pijngeneeskunde Locatie Eindhoven Gordelroos of herpes zoster is een virusinfectie en wordt veroorzaakt door het waterpokkenvirus.

Nadere informatie

Palliatieve sedatie Informatie voor patiënt en familie

Palliatieve sedatie Informatie voor patiënt en familie Palliatieve sedatie Informatie voor patiënt en familie U hebt met uw behandelend arts gesproken over palliatieve sedatie. In deze folder kunt u de belangrijkste dingen nog eens nalezen. Deze folder is

Nadere informatie

Slikken en kokhalzen

Slikken en kokhalzen Slikken en kokhalzen Centrum Bijzondere Tandheelkunde Locatie Veldhoven In deze folder vindt u informatie over het slikproces en kokhalsneigingen. Het centrum bijzondere tandheelkunde (CBT) is een onderdeel

Nadere informatie

pijnbestrijding na uw opname

pijnbestrijding na uw opname pijnbestrijding na uw opname NSAID s en opioïden Pijnbestrijding thuis U bent opgenomen in Medisch Centrum Alkmaar (MCA), maar u mag binnenkort naar huis. In deze folder vindt u algemene uitleg over de

Nadere informatie

Qutenza huidpleister

Qutenza huidpleister Qutenza huidpleister Centrum voor pijngeneeskunde Locatie Eindhoven Uw arts heeft met u besproken dat uw pijnklachten behandeld gaan worden met een Qutenza huidpleister. In deze folder vindt u informatie

Nadere informatie

Stoppen met pijnstillers bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn

Stoppen met pijnstillers bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn Stoppen met pijnstillers bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn Afdeling neurologie Locatie Eindhoven Tijdens uw bezoek aan de hoofdpijnpolikliniek is overmatig gebruik van pijnstillers besproken. Dit kan

Nadere informatie

Punctie / Drainage onder echogeleide Borst / Buik

Punctie / Drainage onder echogeleide Borst / Buik Punctie / Drainage onder echogeleide Borst / Buik Afdeling radiologie U krijgt een: O punctie onder echogeleide O drainage onder echogeleide Datum:..dag Tijdstip:. uur (een werkdag vooraf belt de dagbehandeling

Nadere informatie

Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3

Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3 Verdovende middelen gebruikt voor pijnbestrijding Versie 4.3 Strategie om de verpakkingsgrootten of de verpakkingsvorm beschikbaar in voor het publiek opengestelde apotheken te beperken 1. Inleiding Het

Nadere informatie

Neusbloeding. Afdeling keel-, neus- en oorheelkunde

Neusbloeding. Afdeling keel-, neus- en oorheelkunde Neusbloeding Afdeling keel-, neus- en oorheelkunde U bent vandaag behandeld vanwege een neusbloeding. Een neusbloeding is een vervelende aandoening. Bij een geringe neusbloeding lijkt het vaak om een enorme

Nadere informatie

Pijn bij kanker en de rol van de verpleegkundige /verpleegkundig specialist

Pijn bij kanker en de rol van de verpleegkundige /verpleegkundig specialist Pijn bij kanker en de rol van de verpleegkundige /verpleegkundig specialist Sylvia Verhage MANP Verpleegkundig specialist intensieve zorg: oncologie & palliatieve zorg Jeroen Bosch Ziekenhuis, 's-hertogenbosch

Nadere informatie

Informatie voor patiënten met diabetes mellitus In het traject bariatrische chirurgie

Informatie voor patiënten met diabetes mellitus In het traject bariatrische chirurgie Informatie voor patiënten met diabetes mellitus In het traject bariatrische chirurgie Afdeling interne geneeskunde U ontvangt deze folder omdat u een bariatrische behandeling gaat krijgen in Máxima Medisch

Nadere informatie

Morfine begin van het einde? de fabels en feiten

Morfine begin van het einde? de fabels en feiten Morfine begin van het einde? de fabels en feiten Minisymposium palliatieve zorg Bernhoven Marcella vd Steeg Gerard Koen Jacques Bosmans Opzet Casuïstiek Quiz vragen Theorie Roept u maar! 2 Pijn bij kanker

Nadere informatie

Oorzaken van pijn Pijnmedicatie

Oorzaken van pijn Pijnmedicatie Pijndagboek Tegenwoordig is pijn bij kanker vaak goed te bestrijden. Eenmaal vastgesteld wat de pijn veroorzaakt, is deze bijna altijd tot een draaglijk niveau terug te brengen. Niet alle patiënten met

Nadere informatie

CT-onderzoek van het hart

CT-onderzoek van het hart CT-onderzoek van het hart Afdeling radiologie De CT-scan van het hart vindt plaats op afdeling radiologie in Veldhoven: Datum:. Dag / tijd:.. dag.. uur Routenummer: 055 Neemt u uw servicepas mee? Door

Nadere informatie

Perifeer Ingebrachte Centrale Catheter (PICC-lijn)

Perifeer Ingebrachte Centrale Catheter (PICC-lijn) Perifeer Ingebrachte Centrale Catheter (PICC-lijn) Afdeling algemene chirurgie 1 Inleiding Uw behandelend arts heeft voorgesteld om een Perifeer Ingebrachte Centrale Catheter (PICC-lijn) bij u te plaatsen.

Nadere informatie

Medicijngebruik bij kinderen met astma

Medicijngebruik bij kinderen met astma Medicijngebruik bij kinderen met astma Afdeling kindergeneeskunde Vooraf Bijna alle kinderen met astma gebruiken medicijnen, meestal inhalatiemiddelen. In de praktijk blijken veel kinderen hun medicijnen

Nadere informatie

Pijnbestrijding met TENS

Pijnbestrijding met TENS Pijnbestrijding met TENS Centrum voor Pijngeneeskunde Locatie Eindhoven Uw pijnspecialist heeft een pijnbestrijding met TENS voorgeschreven. De verpleegkundig consulent pijnbestrijding zorgt voor de uitvoering

Nadere informatie

De Epley manoeuvre bij duizeligheidklachten

De Epley manoeuvre bij duizeligheidklachten De Epley manoeuvre bij duizeligheidklachten Afdeling Keel-, neus- en oorheelkunde U heeft met uw arts afgesproken dat u binnenkort een behandeling krijgt voor uw duizeligheidklachten. De duizeligheidklachten,

Nadere informatie

Fabels en feiten over morfine

Fabels en feiten over morfine Fabels en feiten over morfine Beter voor elkaar Fabels en feiten over morfine Inleiding In overleg met uw arts gaat u morfine gebruiken. Morfine behoort tot een groep geneesmiddelen, die morfineachtige

Nadere informatie

De POP polikliniek Voor zwangeren

De POP polikliniek Voor zwangeren De POP polikliniek Voor zwangeren Afdeling gynaecologie, psychiatrie & kindergeneeskunde Locatie Veldhoven U bent verwezen naar de POP polikliniek. In deze folder leggen we u uit wat deze polikliniek inhoudt.

Nadere informatie

Mondbranden. Centrum Bijzondere Tandheelkunde Locatie Veldhoven

Mondbranden. Centrum Bijzondere Tandheelkunde Locatie Veldhoven Mondbranden Centrum Bijzondere Tandheelkunde Locatie Veldhoven In deze folder vindt u informatie over mondbranden. Het centrum bijzondere tandheelkunde (CBT) is een onderdeel van het Máxima Medisch Centrum.

Nadere informatie

Ademtest. Functieafdeling Locatie Eindhoven

Ademtest. Functieafdeling Locatie Eindhoven Ademtest Functieafdeling Locatie Eindhoven Afspraak ademtest: Datum: Dag/tijdstip:.. dag.. :. uur Melden: functieafdeling Op het routebord bij de ingang vindt u het te volgen routenummer. Neemt u uw servicepas

Nadere informatie

Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus

Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde U krijgt deze folder omdat er voor u afspraken zijn gemaakt voor een jaarcontrole. Mensen met Diabetes Mellitus type 1 en 2 (suikerziekte)

Nadere informatie

Kijkoperatie van de stembanden Microlaryngoscopie

Kijkoperatie van de stembanden Microlaryngoscopie Kijkoperatie van de stembanden Microlaryngoscopie Afdeling keel-, neus- en oorheelkunde U heeft met uw specialist afgesproken dat u binnenkort wordt opgenomen voor een kijkoperatie van de stembanden (microlaryngoscopie).

Nadere informatie

Spanningshoofdpijn. Afdeling neurologie Locatie Eindhoven

Spanningshoofdpijn. Afdeling neurologie Locatie Eindhoven Spanningshoofdpijn Afdeling neurologie Locatie Eindhoven Veel mensen hebben wel eens hoofdpijn. Vaak is dit spanningshoofdpijn. De pijn kan een uur tot een paar dagen duren. De hevigheid van de pijn wisselt

Nadere informatie

FENTA N Y LC I T RAAT Tablet voor sublinguaal gebruik. Risico minimalisatie materiaal betreffende Abstral (fentanylcitraat) voor voorschrijvers

FENTA N Y LC I T RAAT Tablet voor sublinguaal gebruik. Risico minimalisatie materiaal betreffende Abstral (fentanylcitraat) voor voorschrijvers FENTA N Y LC I T RAAT Tablet voor sublinguaal gebruik Risico minimalisatie materiaal betreffende Abstral (fentanylcitraat) voor voorschrijvers INLEIDING De risico minimalisatie materialen voor Abstral,

Nadere informatie

Skeletscintigrafie. Afdeling nucleaire geneeskunde

Skeletscintigrafie. Afdeling nucleaire geneeskunde Skeletscintigrafie Afdeling nucleaire geneeskunde Zwangerschap / Borstvoeding Indien u zwanger bent (of de mogelijkheid daartoe bestaat), moet u dit zo spoedig mogelijk melden aan de afdeling nucleaire

Nadere informatie

Je rechten bij de dokter vanaf 12 jaar Informatie voor tieners

Je rechten bij de dokter vanaf 12 jaar Informatie voor tieners Je rechten bij de dokter vanaf 12 jaar Informatie voor tieners Vrouw Moeder Kindcentrum In deze folder kun je lezen hoe het zit met jouw rechten en plichten in het ziekenhuis. Wie geeft bijvoorbeeld toestemming

Nadere informatie

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Het Pufff... boekje Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Locatie Eindhoven: Locatie Veldhoven: Ds. Th. Fliednerstraat 1 de Run 4600 Postbus 90 052 Postbus 7777 5600 PD Eindhoven 5500 MB Veldhoven Deze informatie

Nadere informatie

Knobbel in de schildklier

Knobbel in de schildklier Knobbel in de schildklier Schildkliercentrum Het Schildkliercentrum is een centrum waar verschillende artsen en verpleegkundig specialisten samenwerken met expertise op het gebied van schildklierknobbels.

Nadere informatie

Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU. Langwerkende antireumatische middelen: Methotrexaat

Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU. Langwerkende antireumatische middelen: Methotrexaat Zorgeenheid Reumatologie en Klinische Immunologie, locatie AZU Langwerkende antireumatische middelen: Methotrexaat In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten het geneesmiddel methotrexaat te gaan

Nadere informatie

Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert

Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert Logopedie en Myotone Dystrofie de ziekte van Steinert afdeling logopedie Deze folder is bedoeld voor mensen met de ziekte van Steinert (Myotone Dystrofie). In deze folder vindt u meer informatie over de

Nadere informatie

Lumbaalpunctie ruggenprik

Lumbaalpunctie ruggenprik Lumbaalpunctie ruggenprik Afdeling neurologie Locatie Veldhoven De ruggenprik (lumbaalpunctie) vindt plaats op: Datum:. Dag/tijdstip: dag..uur Locatie: 0 dagbehandeling, route 165, Veldhoven 0 verpleegafdeling

Nadere informatie

Geelzucht (icterus) bij pasgeborenen

Geelzucht (icterus) bij pasgeborenen Geelzucht (icterus) bij pasgeborenen Afdeling kindergeneeskunde Locatie Veldhoven Geelzucht (icterus) bij pasgeborenen Uw kindje ziet geel en gaat daarom fototherapie krijgen of krijgt al fototherapie.

Nadere informatie

Osteoporose Botontkalking

Osteoporose Botontkalking Osteoporose Botontkalking Afdeling interne geneeskunde Locatie Eindhoven Bij één op de vier vijftigplussers die na een botbreuk op de spoedeisende hulp komen, is sprake van osteoporose (botontkalking).

Nadere informatie

Hartritmemonitor Implantatie / verwijdering

Hartritmemonitor Implantatie / verwijdering Hartritmemonitor Implantatie / verwijdering Afdelingen cardiologie en dagbehandeling Inleiding Heeft u last van flauwvallen, een licht gevoel in uw hoofd, duizeligheid en/of hartkloppingen? Dat kan te

Nadere informatie

Beademing. Afdeling Intensive Care Locatie Veldhoven

Beademing. Afdeling Intensive Care Locatie Veldhoven Beademing Afdeling Intensive Care Locatie Veldhoven Inleiding Bij ziektes zoals longontsteking en andere ernstige infecties, maar ook na ongevallen of grote operaties kan de ademhaling tijdelijk onvoldoende

Nadere informatie

Een lui oog. Oogheelkundig centrum

Een lui oog. Oogheelkundig centrum Een lui oog Oogheelkundig centrum De orthoptist en de oogarts hebben de ogen van uw kind onderzocht en geconstateerd dat uw kind een lui oog heeft. In deze folder informeren wij u over de oorzaak en de

Nadere informatie

Programma. Doorbraakpijn Vera Middel, apotheker. Casuïstiek Onno van der Velde, huisarts

Programma. Doorbraakpijn Vera Middel, apotheker. Casuïstiek Onno van der Velde, huisarts Programma Prevalentie pijn in de palliatieve fase Stappenplan medicamenteuze behandeling Samenwerkingsafspraak meten en registreren van pijn Marlie Spijkers, kaderarts palliatieve zorg specialist ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Pijnbehandeling in de palliatieve fase

Pijnbehandeling in de palliatieve fase Pijnbehandeling in de palliatieve fase 1. Inleiding Deze folder is bestemd voor patiënten die pijn hebben in de palliatieve fase. De palliatieve fase wil zeggen dat er levensverlengend behandeld wordt;

Nadere informatie

Implantaat ter vervanging van een tand of kies

Implantaat ter vervanging van een tand of kies Implantaat ter vervanging van een tand of kies Afdeling kaakchirurgie Locatie Veldhoven In deze folder krijgt u informatie over de vervanging van een tand of kies door een implantaat. Patiënten die door

Nadere informatie

Hamer en/of klauwteencorrectie Operatieve correctie van een vergroeide teen

Hamer en/of klauwteencorrectie Operatieve correctie van een vergroeide teen Hamer en/of klauwteencorrectie Operatieve correctie van een vergroeide teen U heeft met uw orthopedisch chirurg afgesproken dat u binnenkort een hamer- en of klauwteencorrectie ondergaat. Deze folder is

Nadere informatie

Nastaar. Oogheelkundig centrum

Nastaar. Oogheelkundig centrum Nastaar Oogheelkundig centrum Nastaar Bij een staaroperatie wordt de troebele ooglens verwijderd, zodat er een kunstlens geplaatst kan worden. De natuurlijke lenszak blijft hierbij behouden. Na een tijd

Nadere informatie

Bronchoscopie. Afdeling longziekten Locatie Veldhoven

Bronchoscopie. Afdeling longziekten Locatie Veldhoven Bronchoscopie Afdeling longziekten Locatie Veldhoven De bronchoscopie vindt plaats op: plak hier uw sticker Wilt u uw servicepas meenemen? Bent u verhinderd? Bel het endoscopie behandelcentrum, telefoonnummer

Nadere informatie

ADHD poli voor kinderen

ADHD poli voor kinderen ADHD poli voor kinderen Afdeling kindergeneeskunde Locatie Veldhoven Inleiding Omdat uw kind (mogelijk) ADHD heeft, is hij of zij doorverwezen naar de ADHD poli voor kinderen van Máxima Medisch Centrum

Nadere informatie

Wondbehandeling. Afdeling spoedeisende hulp Locatie Veldhoven

Wondbehandeling. Afdeling spoedeisende hulp Locatie Veldhoven Wondbehandeling Afdeling spoedeisende hulp Locatie Veldhoven U heeft letsel aan de huid opgelopen en informatie gekregen over de behandeling. In deze folder kunt u alles nog eens nalezen. Soorten wonden

Nadere informatie

Hyperventilatie. Afdeling Psychiatrie

Hyperventilatie. Afdeling Psychiatrie Hyperventilatie Afdeling Psychiatrie Deze folder geeft informatie over hyperventilatie. U vindt antwoord op de volgende vragen: wat is hyperventilatie? wat zijn de oorzaken? welke klachten kunnen zich

Nadere informatie

Ingegroeide teennagel

Ingegroeide teennagel Ingegroeide teennagel Afdeling algemene chirurgie U heeft met uw arts afgesproken dat u binnenkort een behandeling van uw ingegroeide teennagel ondergaat. In deze folder informeren wij u over deze behandeling.

Nadere informatie

Operatie aan neustussenschot en neusschelpen neusseptumcorrectie en conchotomie

Operatie aan neustussenschot en neusschelpen neusseptumcorrectie en conchotomie Operatie aan neustussenschot en neusschelpen neusseptumcorrectie en conchotomie Afdeling keel-, neus- en oorheelkunde In deze folder krijgt u informatie over: de functie van de neus pagina 2 wanneer is

Nadere informatie

Chronische migraine. Afdeling neurologie

Chronische migraine. Afdeling neurologie Chronische migraine Afdeling neurologie Wat is migraine? Migraine is een veelvoorkomende hersenziekte. Ongeveer 15% van de Nederlandse bevolking heeft migraine. Bij een migraine aanval hebben patiënten

Nadere informatie

Vrijheidsbeperkende maatregelen VBI

Vrijheidsbeperkende maatregelen VBI Vrijheidsbeperkende maatregelen VBI Afdeling psychiatrie Locatie Veldhoven Deze folder is bedoeld voor de patiënt, partner, familieleden of kennissen van patiënten, waarbij het noodzakelijk is om vrijheidsbeperkende

Nadere informatie

Hyperthyreoïdie Snel werkende schildklier

Hyperthyreoïdie Snel werkende schildklier Hyperthyreoïdie Snel werkende schildklier Afdeling interne geneeskunde De schildklier De schildklier maakt schildklierhormonen aan. Schildklierhormoon speelt een grote rol bij de stofwisseling in alle

Nadere informatie

Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus

Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus Jaarcontrole voor mensen met diabetes mellitus Afdeling interne geneeskunde U krijgt deze folder omdat voor u afspraken zijn gemaakt voor een jaarcontrole. Mensen met diabetes mellitus type 1 en 2 (suikerziekte)

Nadere informatie

Methotrexaat bij reumatische aandoeningen. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis

Methotrexaat bij reumatische aandoeningen. Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Methotrexaat bij reumatische aandoeningen Maatschap Interne Geneeskunde IJsselland Ziekenhuis Inleiding U heeft van uw behandelend arts het medicijn methotrexaat voorgeschreven gekregen. Om dit medicijn

Nadere informatie

CT-onderzoek van de buik met of zonder barium contrastmiddel

CT-onderzoek van de buik met of zonder barium contrastmiddel CT-onderzoek van de buik met of zonder barium contrastmiddel Afdeling radiologie De CT-scan van de buik vindt plaats op:.. dag.. Tijdstip:. uur S.v.p. aankruisen wat van toepassing is: O O U krijgt een

Nadere informatie

MRI of CT scan bij kinderen met sedatie

MRI of CT scan bij kinderen met sedatie MRI of CT scan bij kinderen met sedatie Afdeling kindergeneeskunde Locatie Veldhoven De MRI of CT scan vindt plaats op: Datum:. Melden: uur Waar: kinderafdeling locatie Veldhoven, routenummer 019, via

Nadere informatie

Informatie over leven voelen

Informatie over leven voelen Informatie over leven voelen Vrouw Moeder Kind-centrum Deze folder is samengesteld door verloskundige kringen van de Kempen, Eindhoven, Strabrecht en Máxima Medisch Centrum. Leer je baby kennen Je zwangerschap

Nadere informatie

Lumbaalpunctie Dagopname volwassenen

Lumbaalpunctie Dagopname volwassenen Lumbaalpunctie Dagopname volwassenen Afdeling dagbehandeling .....dag...-...-... wordt u op verpleegafdeling 165 (dagbehandeling) verwacht. U wordt nog gebeld op..... tussen 14.30 en 16.30 uur om door

Nadere informatie

Plakproef Onderzoek naar contactallergie

Plakproef Onderzoek naar contactallergie Plakproef Onderzoek naar contactallergie Polikliniek dermatologie U heeft een afspraak gekregen voor een plakproef op de polikliniek dermatologie. De test duurt in totaal vier dagen en daarvoor worden

Nadere informatie

Ontslagadviezen orthopedie na opname op de afdeling dagbehandeling

Ontslagadviezen orthopedie na opname op de afdeling dagbehandeling Ontslagadviezen orthopedie na opname op de afdeling dagbehandeling Orthopedisch Centrum Máxima 1 Materiaal verwijderen uit arm de dag van de behandeling licht verteerbaar voedsel gebruiken. De volgende

Nadere informatie

Wegwijzer voor de afdeling medium care (route 220) Informatie voor patiënt en familie

Wegwijzer voor de afdeling medium care (route 220) Informatie voor patiënt en familie Wegwijzer voor de afdeling medium care (route 220) Informatie voor patiënt en familie Afdeling medium care Locatie Veldhoven U bent of wordt opgenomen op de afdeling medium care (route 220). Gelegen bij

Nadere informatie

Darmspoelen bij kinderen

Darmspoelen bij kinderen Darmspoelen bij kinderen PIPO-poli voor kinderen met plas- en poepproblemen Vrouw Moeder Kind-centrum Darmspoelen bij kinderen Uw kind heeft obstipatie (verstopping), hardnekkig ontlastingsverlies of beiden.

Nadere informatie

Stoppen met pijnstillers bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn

Stoppen met pijnstillers bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn Stoppen met pijnstillers bij medicatie-afhankelijke hoofdpijn Afdeling neurologie Locatie Eindhoven Tijdens uw bezoek aan de hoofdpijnpolikliniek is overmatig gebruik van pijnstillers besproken. Dit kan

Nadere informatie

Gids voor Patiënten Effentora

Gids voor Patiënten Effentora De Europese gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel Effentora. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Koemelkallergie? De eliminatie-provocatietest

Koemelkallergie? De eliminatie-provocatietest Koemelkallergie? De eliminatie-provocatietest Informatie voor ouders Afdeling allergologie / kindergeneeskunde Inhoudsopgave Inleiding 2 De eliminatiefase 3 Flesvoeding 3 Borstvoeding en/of vaste voeding

Nadere informatie

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum

Pre-diabetes. Vasculair Preventie Centrum Pre-diabetes Vasculair Preventie Centrum Wat is pre-diabetes? Pre-diabetes is het stadium vóór diabetes (suikerziekte). Het glucosegehalte in uw bloed (bloedsuiker) is, vooral s ochtends voordat u gegeten

Nadere informatie

Onderzoek van slokdarm en/of maag bij kinderen tot 12 jaar

Onderzoek van slokdarm en/of maag bij kinderen tot 12 jaar Onderzoek van slokdarm en/of maag bij kinderen tot 12 jaar Afdeling radiologie Locatie Veldhoven Het onderzoek vindt plaats op:..dag.. Tijdstip: uur U kunt zich melden op: O locatie Veldhoven: afdeling

Nadere informatie

Onderzoeken van de longfunctie

Onderzoeken van de longfunctie Onderzoeken van de longfunctie Afdeling Longziekten U heeft op verzoek van uw specialist een afspraak om uw longfunctie te laten meten. Het onderzoek van de longfunctie vindt plaats op: Datum: 1 e.. 2

Nadere informatie

Bril- of refractieafwijking

Bril- of refractieafwijking Bril- of refractieafwijking Oogheelkundig centrum Uw kind is naar de orthoptist verwezen omdat er een verminderde gezichtsscherpte (visus) is van één of beide ogen. In deze folder worden de verschillende

Nadere informatie

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa

Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Behandeling met infliximab Ter behandeling van de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa Afdeling maag-darm-leverziekten Inleiding Uw arts heeft een behandeling met infliximab voorgesteld. Infliximab is

Nadere informatie

Echografie van de onderbuik

Echografie van de onderbuik Echografie van de onderbuik Afdeling radiologie De echografie van de onderbuik vindt plaats op: Datum: Dag/tijdstip: dag uur Melden: afdeling radiologie, O locatie Eindhoven, 1e etage, route 180 O locatie

Nadere informatie

Flesvoeding Praktische tips

Flesvoeding Praktische tips Flesvoeding Praktische tips Vrouw Moeder Kind-Centrum Inleiding Ook al heeft borstvoeding de voorkeur en verdient het de eerste keus, toch kan het zijn dat u geen borstvoeding kunt geven. In dat geval

Nadere informatie

Echografie van het hart bij een kind

Echografie van het hart bij een kind Echografie van het hart bij een kind Afdeling kindergeneeskunde Locatie Veldhoven De echografie van het hart van uw kind vindt plaats op: Datum: Dag/tijdstip: dag..uur Melden: polikliniek kindergeneeskunde

Nadere informatie

Acute dialyse Nierfunctievervangende behandeling

Acute dialyse Nierfunctievervangende behandeling Acute dialyse Nierfunctievervangende behandeling Afdeling dialyse Inhoudsopgave Inleiding blz. 2 Algemene informatie over de nieren blz. 3 Verschijnselen bij nierziekten blz. 4 Nierfunctievervangende behandeling

Nadere informatie

Ontslagadviezen oogheelkunde na opname op de afdeling dagbehandeling

Ontslagadviezen oogheelkunde na opname op de afdeling dagbehandeling Ontslagadviezen oogheelkunde na opname op de afdeling dagbehandeling Zorggroep oogheelkunde Artisan implantatie Adviezen voor thuis Als uw behandeling onder narcose heeft plaatsgevonden, is het raadzaam

Nadere informatie

Scheelzien. Oogheelkundig centrum

Scheelzien. Oogheelkundig centrum Scheelzien Oogheelkundig centrum U (of uw kind) bent verwezen naar de orthoptist voor behandeling van scheelzien. In deze folder willen wij u zoveel mogelijk informeren over de oorzaken en de behandeling

Nadere informatie

PIJN in de palliatieve fase

PIJN in de palliatieve fase PIJN in de palliatieve fase Themabijeenkomst Netwerk Palliatieve Zorg Eemland 9 april 2013 Palliatie Team Midden Nederland Anne Mieke Karsch, anesthesioloog-pijnspecialist UMC Utrecht Laetitia Schillemans,

Nadere informatie

Het verwijderen van keelen/of neusamandelen bij volwassenen

Het verwijderen van keelen/of neusamandelen bij volwassenen Het verwijderen van keelen/of neusamandelen bij volwassenen Afdeling keel-, neus- en oorheelkunde U heeft met uw arts afgesproken dat u binnenkort wordt geopereerd aan uw keel- en/of neusamandelen. In

Nadere informatie

Predialyse. Afdeling dialyse

Predialyse. Afdeling dialyse Predialyse Afdeling dialyse In deze brochure informeren we u over wat er allemaal gaat gebeuren in de predialysefase. U leest in deze brochure over: wat predialyse is wat u ervan merkt als uw nierfunctie

Nadere informatie