Toepassing domotica. Ondersteuning bij het wonen voor de doelgroep lichamelijk. en/of verstandelijk gehandicapten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Toepassing domotica. Ondersteuning bij het wonen voor de doelgroep lichamelijk. en/of verstandelijk gehandicapten"

Transcriptie

1 Toepassing domotica Ondersteuning bij het wonen voor de doelgroep lichamelijk en/of verstandelijk gehandicapten anno 2007

2

3 Toepassing domotica Ondersteuning bij het wonen voor de doelgroep lichamelijk Auteurs Charles G.Willems Carla Schutgens-Willems en/of verstandelijk gehandicapten anno 2007 In opdracht van: Kenniscirkel Domotica De foto s in deze publicatie zijn uit het dagelijks leven van cliënten van Kwecoo gegrepen. Dank zij technologische ondersteuning kunnen ook zij wonen in een huiselijke omgeving. irv, Kenniscentrum voor Revalidatie en Handicap Vilans Postbus 192 Catharijnesingel AD Hoensbroek 3511 GC utrecht Tel Tel Fax Fax irv/2-03/200355/26723/maart 2007

4 In samenwerking met: Amstelrade Laan van Kronenburg AS Amstelveen Tel Dichterbij Stiemensweg 38, 6591 MD Gennep Tel Fokuswonen Van Iddekingeweg 33 Groningen Tel Kwecoo 't Park 11, 6373 AR Landgraaf. Telefoon De Lichtenvoorde Het Brook EJ Lichtenvoorde Pepijn en Paulus Pepinusbrug RJ Echt Tel Prisma Biesbosweg PZ Waalwijk Vanboeijen Industrieweg AA Assen 0592)

5 Inhoudsopgave 1 Samenvatting 1 2 Inleiding 3 3 Verandering in het wonen 5 4 Functioneel Programma van Eisen De woonprogramma s Typering van de onderscheiden woonprogramma s 8 5 Welke technologie kan worden toegepast? 11 6 Inzet van technologie bij wonen en zorgverlening Enkele voorbeelden van technische toepassingen Typering van de projecten 16 7 Voorbeeldprojecten van toepassing domotica Amstelrade project Zoelenkerkstraat te Amsterdam De Schans te Groenlo Fokuswonen Kloostertuyn te Brunssum Vanboeijen Dichterbij Kwecoo Te Landgraaf Prisma te Oosterhout 47 8 Conclusies 51 9 Literatuurlijst Dienstverlening irv over domotica 55

6 6

7 1 Samenvatting Onder domotica verstaan we de toepassing van informatie- en communicatietechnologie in een woonomgeving. Met behulp van deze technologie is het voor mensen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking mogelijk om een betere kwaliteit van leven te bereiken. Immers, met behulp van de inzet van domotica zijn woonfuncties beter op de maat van de gebruiker af te stellen. Ook zorg en dienstverlening zijn een woonomgeving met domotica beter toe te passen, qua effectiviteit en efficiency. Toepassing van domotica in een woonsituatie voor mensen met een lichamelijke en/of verstandelijke beperking blijkt niet iets te zijn wat men zo maar kan realiseren. Tussen de veelheid van mogelijkheden de goede vinden is niet eenvoudig. Stapsgewijs komt er informatie beschikbaar over mogelijke toepassingen. De Kenniscirkel Domotica heeft als doel de toepassing van domotica te bevorderen door het geven van informatie over het gebruik van domotica in de praktijk van wonen en zorgverlening thuis. Dit publicatie geeft een korte typering van de gebruikssituaties die zijn aangetroffen in woonzorg projecten gerealiseerd ten behoeve van de doelgroep lichamelijk en/of verstandelijk gehandicapten (LG/VG) waarbij rekening is gehouden met de kenmerken van deze doelgroepen. Deze kenmerken stellen eisen aan de praktische voorwaarden waaraan dergelijke projecten dienen te voldoen. Aangegeven is welke technologie kansrijk in het gebruik is. De publicatie vervolgt met een korte beschrijving van de woon-zorg projecten waarbij domotica daadwerkelijk is toegepast. De condities die nodig zijn om een effectieve toepassing van domotica te realiseren zijn beschreven. De publicatie sluit af met een gedetailleerde beschrijving van de afzonderlijke woon-zorg projecten. Deze gegevens laten zien dat de toepassing van domotica bij de realisatie van woon-zorg projecten voor mensen vanuit de LG/VG sector mogelijkheden biedt. De projectontwikkeling vergt veelal een gestructureerde aanpak waarbij samenwerking met meerdere partijen nodig is. Ook organisatorisch en financieel dienen er de nodige barrières te worden geslecht. De resultaten laten nadrukkelijk ook zien dat zowel op het vlak van kwaliteit van leven voor de bewoners, als op het vlak van organisatie en uitvoering van zorgverlening voordelen te behalen zijn. In sommige projecten zijn deze investeringen ook in financiële termen kosteneffectief te noemen gezien de relatief korte terugverdientijd van de investeringen. Met de praktische informatie uit deze publicatie zijn organisaties in staat het toepassen van domotica bij woon-zorg initiatieven voor mensen met lichamelijke en/of verstandelijke beperkingen gerichter tot een succes te brengen. Toepassing domotica in de VG sector - irv 1

8 2 irv - Toepassing domotica in de VG sector

9 2 Inleiding De Kenniscirkel Domotica 1 verricht activiteiten gericht op het bevorderen van de toepassing van domotica. Daartoe maakt het gerichte beschrijvingen van woon-zorgprojecten waarin domotica is toegepast (www.domoticawonenzorg.nl). In deze publicatie is gericht op de gecombineerde sector lichamelijk gehandicapten/verstandelijk gehandicapten (LG/VG). Op individueel niveau is immers vaak een combinatie van lichamelijke en verstandelijke beperkingen aanwezig. Het hebben van beperkingen (lichamelijk en of verstandelijk) stelt eisen aan de inrichting en indeling van de fysieke ruimte waarin men woont. Voor het ontwikkelen van (nieuwe) woon-zorg initiatieven wordt in deze sector vaak uitgegaan van een groep van bewoners. Derhalve is een ordening van gegevens op het niveau van een doelgroep wenselijk. Echter ook op het niveau van een doelgroep is een scherpe afbakening tussen groepen individuen met lichamelijke beperkingen enerzijds en verstandelijke beperkingen anderzijds niet altijd goed mogelijk, veelal verschilt de mate van beperkingen. Om toch een goede ingang tot de benodigde informatie te krijgen is voor de ontsluiting van de informatie gekozen voor de een onderverdeling in subdoelgroepen. Voor de indeling daarvan zijn de woonprogramma s gebruikt zoals die in het Handboek Buitengewoon wonen zijn opgenomen. Teneinde de beschikbare kennis te ontsluiten is inzicht nodig in de functionele vraag die een persoon met beperkingen stelt aan effectieve ondersteuning. Hiermee is de koppeling te maken met de mogelijkheden die te verkrijgen zijn via technologie of via begeleiding of zorgverlening. Uitgangspunt daarbij is dat de individuele beperking maatgevend is. Bij het realiseren van oplossingen is veelal toch enige schaalgrootte noodzakelijk. Initiatieven richten zich veelal tot een groep potentiële gebruikers. Om die reden is een onderverdeling in doelgroepen gehanteerd. Bij het maken van een dergelijke onderverdeling is zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij het onderwerp dat in deze kenniscirkel centraal staat: de woontechnologie, oftewel: De fysieke inrichting en uitrusting van de woonomgeving. Technologie die ondersteunend is bij het uitvoeren van woonactiviteiten. Technologie die ingezet wordt bij het verlenen van zorg en begeleiding in een woonomgeving. 1 Domotica zijn woninggebonden technologische toepassingen die ervoor zorgen dat mensen langer zelfstandig kunnen blijven wonen. Ook kan deze techniek een belangrijke bijdrage leveren aan het verhogen van de arbeidsproductiviteit in de zorg. NIZW Zorg (vanaf Vilans) en het irv, Kenniscentrum voor Revalidatie en Handicap maken hun kennis over domotica en ICT toegankelijk via deze website. De website vormt de spil van de Kenniscirkel Domotica van wonen en zorg en is bedoeld voor zorgaanbieders voor ouderen (inclusief bijvoorbeeld dementerenden) en gehandicapten (verstandelijk en lichamelijk), voor thuiszorginstellingen, voor woningcorporaties en andere woningaanbieders, consumentenorganisaties en overheden. Toepassing domotica in de VG sector - irv 3

10 4 irv - Toepassing domotica in de VG sector

11 3 Verandering in het wonen Wat we willen? Gewoon wonen. Een simpel antwoord op een simpele vraag. Gewoon wonen! Ook mensen met een lichamelijke of een verstandelijke beperking willen dat. Wonen houdt niet alleen in het hebben van een dak boven je hoofd maar is tevens een plaats van waaruit je tot ontwikkeling en ontplooiing komt. Ook mensen met beperkingen hebben daaraan behoefte. Indien hier op een adequate manier ingespeeld kan worden, via het opheffen van beperkingen, blijkt dat ook zij meer mogelijkheden kunnen benutten. Tot voor enkele jaren lag de nadruk van de begeleiding op het creëren van een omgeving waarin adequate inrichting en begeleiding geboden konden worden. Dat was in hoofdzaak een intramurale omgeving. Veranderingen zijn in gang gezet in organisatie en financiering van zorg en begeleiding. De doelgroep zelf vraagt nadrukkelijker om zelfstandigheid in het wonen. Technologie (toegepast bij huisvesting en ondersteuning van activiteiten) maakt meer zelfredzaamheid mogelijk. Een andere visie op zorg en begeleiding is ontstaan. Al deze factoren dragen bij tot het proces van extramuralisering dat inmiddels breed in Nederland is ingezet. In het kader van de Kenniscirkel Domotica wordt gericht aandacht besteed aan de mogelijkheden die de technologie kan bieden bij het wonen. Toepassing domotica in de VG sector - irv 5

12 6 irv - Toepassing domotica in de VG sector

13 4 Functioneel Programma van Eisen 4.1 De woonprogramma s Het functionele programma van eisen is geordend met de onderstaande doelgroepenmatrix. Uitgangspunt voor de indeling is aan de ene kant de mate van lichamelijke beperkingen en de aanpassingen die nodig zijn, aan de andere kant de mate van verstandelijke beperkingen en de mate van ondersteuning die daaruit voortvloeit. In de matrix is per woonvorm in het kort aangegeven welke aandachtspunten op het doelgroepniveau gelden als het gaat om inrichting woning, zorg en dienstverlening. Daarbij geldt de kanttekening dat binnen deze doelgroepen individuele verschillen nadrukkelijk aanwezig zijn. Ernstig verstandelijke handicap Licht tot matige verstandelijke handicap Geen verstandelijke of psychiatrische problematiek Ernstig lichamelijke handicap 1 clusterwonen met zorginfrastructuur 4 begeleid wonen met zorginfrastructuur 6 zelfstandig wonen met zorginfrastructuur Lichte tot matige lichamelijke handicap 2 clusterwonen in aangepaste bouw 5 begeleid wonen in aangepaste bouw 7 zelfstandig wonen in aangepaste bouw Geen lichamelijke handicap 3 clusterwonen in reguliere bouw Tabel 1 Indeling van de woonprogramma s 8 begeleid wonen in reguliere bouw 9 zelfstandig wonen in reguliere bouw Onder clusterwonen verstaan we woonvoorzieningen waarbij een deel van de ruimte privé is (slaapvertrek) en een deel gemeenschappelijk in gebruik is (woonkamer, keuken, natte cel). Het gaat hierbij om woningen die individueel gesitueerd zijn in een wijk of geclusterd in de vorm van een hofje of een etage van een gebouw. Bij begeleid wonen betreft het zelfstandige wooneenheden waarbij de dienstverlening verleend wordt via een gemeenschappelijke hulppost die in het gebouw of in de wijk is gesitueerd. In deze situatie is dan ook geen sprake van 24-uurs zorg of verblijf. Zelfstandig wonen gaat ervan uit dat het wonen en de zorg volledig zijn gescheiden. De zorgvoorzieningen kan men in dat geval betrekken vanuit een thuispost. Ten aanzien van de zorgverlening zijn verschillende voorzieningen te treffen; gezamenlijk noemt men die de zorginfrastructuur. Bij het wonen met verblijf betreft het dan een inpandige voorziening ten behoeve van de zorgverlening die onderdeel is van de fysieke infrastructuur (kantoor, ruimte voor een slaapwacht, zorgoproepsysteem). Bij begeleid en zelfstandig wonen betreft het een voorziening die niet noodzakelijkerwijs gekoppeld is aan de woonvoorziening. Onderdeel van de zorginfrastructuur vormt ook de extra ruimte die nodig is ten behoeve van zorgverlening en begeleiding zoals bredere gangen (gebruik tilhulpmiddelen, rolstoel, scootmobiel) bouwkundige aanpassing voor gebruik plafondtilliften en technische voorzieningen op het gebied van communicatie en alarmering. Toepassing domotica in de VG sector - irv 7

14 Aangepaste bouw is het inrichten van de bouwkundige ruimte met een maatvoering waarbij het (toekomstig) gebruik van rolstoelen mogelijk is. 4.2 Typering van de onderscheiden woonprogramma s Onderstaande beschrijving geeft een korte uitwerking van de onderscheiden woonprogramma s. Naast de doelgroep en de ruimtelijke infrastructuur geeft ze inzicht in de technologie die, redenerend vanuit het gebruik door bewoner en/of zorgverlener, noodzakelijk is Clusterwonen met zorginfrastructuur Meervoudig complex (of ernstige meervoudig) gehandicapten Groepswonen bij voorkeur 6 bewoners vooral minderjarigen Individuele wooneenheden vooral meerderjarigen Plafondtilliften 24-uurs zorg met nachtwacht (in huis of technisch ondersteund) privé ruimte netto 20 m² zitslaapkamer, totaal 63 m² per bewoner Clusterwonen in aangepaste bouw Ouderen met psychogeriatrische stoornissen: (onder andere dementerenden) Ernstige psychosociale met lichte tot matige fysieke problemen Ernstig verstandelijk gehandicapten met lichtere somatische problematiek Veiligheid bij dwaalgedrag Zekere mobiliteitsbeperkingen (niet rolstoelgebonden) Groepswonen voor 6 bewoners Privé ruimte 20 m ² voor zit/slaapkamer met bij voorkeur eigen badkamer, totaal 56 m² per bewoner Clusterwonen in reguliere bouw Gedragsproblematiek en autisme Ernstige verstandelijke beperkingen dan wel ernstige gedragsproblematiek Geen rolstoel nodig en kunnen traplopen Privacy binnen de groep belangrijk Deuren en ramen die tegen een stootje kunnen Uitraasruimten (voorkeur in open lucht) Vrijheidsbeperkende maatregelen Communicatietechnologie Privé ruimte 20 m² voor zit/slaapkamer met bij voorkeur eigen badkamer, totaal 56 m² per bewoner Wooneenheden zo individueel mogelijk vormgegeven Begeleid wonen met zorginfrastructuur Ernstig lichamelijk gehandicapten met verminderde zelfredzaamheid Verpleeghuis of verzorgingshuisbewoners met zware somatische problematiek Assistentie op afroep: goede communicatievoorzieningen noodzakelijk 8 irv - Toepassing domotica in de VG sector

15 Rolstoelgeschikte woningen Woning gerealiseerd volgens ADL clusterproject (3 kamerwoning) netto 80 m² per bewoner woningen gegroepeerd in een wijk met een zorgsteunpunt (centrale ruimte en personeelsvoorziening totaal 52 m²) binnen straal van 200m Begeleid wonen in aangepaste bouw Oudere chronische patiënt uit psychiatrie Oudere thuislozen Vereenzaamde ouder met eerder sociale dan somatische problematiek Oudere verstandelijk gehandicapten die gewend zijn te wonen in een gezinsvervangend tehuis Licht fysieke en licht tot matige psychosociale problemen Dagelijkse begeleiding maar geen 24-uurs zorg Aanpasbaar bouwen Woning (3 kamerwoning) netto 54 m² per woning In de naaste omgeving en wijksteunpunt voor dagelijkse begeleiding Zelfstandig wonen met zorginfrastructuur Lichte beperkingen in staat tot individueel wonen met begeleiding Deuren en ramen die tegen een stootje kunnen Assistentie op afroep: goede communicatievoorzieningen noodzakelijk Aanpasbaar bouwen Zorginfrastructuur, wijkvoorzieningen, levensloopbestendig bouwen Woning gerealiseerd volgens ADL clusterproject (3 kamerwoning) netto 80 m² per bewoner Woningen gegroepeerd in een wijk met een zorgsteunpunt (centrale ruimte en personeelsvoorziening totaal 52 m²) binnen straal van 200m Zelfstandig wonen in aangepaste bouw Ernstig lichamelijk gehandicapten (Fokus) Gebruik van mobiliteitshulpmiddelen en assistentie Zorgpost op max. 200 m (eventueel verder bij goede communicatievoorzieningen) Draadloze communicatiemogelijkheden Aanpasbaar bouwen Woning (3 kamerwoning) netto 54 m² per woning In de naaste omgeving en wijksteunpunt voor dagelijkse begeleiding Begeleid wonen in reguliere bouw Lichte beperkingen, in staat tot individueel wonen met begeleiding Deuren en ramen die tegen een stootje kunnen Assistentie op afroep: goede communicatievoorzieningen noodzakelijk Aanpasbaar bouwen Zorginfrastructuur, wijkvoorzieningen, levensloopbestendig bouwen Woning 3-kamers netto 70 m² te realiseren als onderdeel reguliere bouw Toepassing domotica in de VG sector - irv 9

16 4.2.9 Zelfstandig wonen in reguliere bouw Individueel wonen Zorginfrastructuur, wijkvoorzieningen, levensloopbestendig bouwen Woning 3-kamers netto 70 m² te realiseren als onderdeel reguliere bouw 10 irv - Toepassing domotica in de VG sector

17 5 Welke technologie kan worden toegepast? De beschrijving van de functionele vraag maakt duidelijk dat bij de verschillende doelgroepen meerdere vormen van technische ondersteuning nodig zijn bij het dagelijks functioneren in een woonomgeving. In de database van Kenniscirkel Domotica zijn hiervoor de nodige voorbeelden van verzameld. Teneinde deze informatie toegankelijk weer te geven is voor de volgende onderverdeling gekozen a. Persoonlijk hulpmiddel Hulpmiddel dat wordt ingezet om individuele taakuitvoering mogelijk te maken ter compensatie van een lichamelijke en/of verstandelijke beperking. Voorbeelden van gebruikte technologieën over domotica zijn hulpmiddelen ter oriëntatie van dag/tijd en een lichtwekker. Daarenboven een veelheid aan individuele hulpmiddelen die onder de noemer Ondersteunende Technologie wordt ingezet en betrekking heeft op bijvoorbeeld persoonlijke hygiëne, mobiliteit, ontspanning en dergelijke. b. Woninggebonden technologie Technische voorziening die in de woning wordt aangebracht ter ondersteuning van woonfuncties zoals omgevingsbesturing (afstemming verlichting, bediening apparatuur zoals audio, video en zonwering), toegangsverlening (sleutelbeheer, op afstand openen van deuren) en beveiliging (alarmering bij brand, inbraak of specifieke situaties). c. Communicatie technologie Technische ondersteuning van persoonscommunicatie ([beeld-] telefoniesystemenen) dienstverlening (personenzoeksystemen, data-infosystemen) d. Dienstverlening Technische ondersteuning van dienstengerelateerde communicatie, data-uitwisseling en ondersteuning arbeidsomstandigheden dienstverleners (zoals alarmeringssystemen, planningssystemen, zorgondersteuningstechnologie). e. Veiligheid Apparatuur die wordt ingezet ter bevordering van de persoonlijke veiligheid van cliënt en dienstverlener in reguliere en in acute situaties. (zoals gebouw- en persoonsbeveiliging en alarmeringssystemen). Het informatiesysteem over hulpmiddelen is oorspronkelijk ontwikkeld door het irv vanuit de optiek van ondersteunende technologie 2. Vanuit de Kenniscirkel Domotica is de aanzet gegeven tot de doorontwikkeling gericht op de specifieke invulling van de onderwerpen domotica en alarmering. Deze is erop gericht om vanuit een functionele invalshoek inzicht te geven in welke technologie ingezet kan worden ter ondersteuning van woon- en zorgfuncties in een thuisomgeving. De onderscheiden doelgroep wordt daarbij als vertrekpunt van de zoektocht gezien. Resultaat van het zoeken op de website van Kenniscirkel Domotica is dan een overzicht van de op het gewenste onderdeel in Nederland beschikbare technologie. Door de koppeling aan te brengen met de projectbeschrijvingen in de kenniscirkel wordt tegelijkertijd toegang geboden tot informatie met betrekking tot kwaliteit en gebruikservaringen. 2 De ontwikkeling wordt op basis van een projectgestuurde aanpak verricht door het irv in nauwe samenwerking met (inter-)nationale partners. Er wordt gebruik gemaakt van internationale classificatiesysteem van technologie die is gebaseerd op de ISO 9999 classificatie van hulpmiddelen. Toepassing domotica in de VG sector - irv 11

18 12 irv - Toepassing domotica in de VG sector

19 6 Inzet van technologie bij wonen en zorgverlening In de woonvoorzieningen die ten behoeve van cliënten uit de LG/VG doelgroep worden gerealiseerd worden verschillende technologieën toegepast. Allereerst zijn daar natuurlijk de hulpmiddelen die de cliënt in staat moeten stellen om ondanks de beperkingen te kunnen functioneren. Bestaat bij lichamelijk gehandicapten en bij verstandelijk gehandicapten veel ervaring met hulpmiddelen. Het betreft hier dan veelal technologie die voor het verplaatsen of die de verzorging en/of de begeleiding van de gebruiker mogelijk maakt. Ten aanzien van de inzet van ondersteunende technologie worden onderlinge verschillen aangetroffen. Is er in de sector lichamelijk sprake van een ruime toepassing, in de sector verstandelijk gehandicapten is nog maar beperkt gebruik van technologie waar te nemen ter ondersteuning van het zelfstandig(er) functioneren. Een belangrijke verklaring hiervoor blijkt het ontbreken van informatie over de gebruiksmogelijkheden te zijn. 3 In deze notitie willen we vooral stilstaan bij die technologie die te integreren is in één systeem en waarvan de inzet is ingegeven door motieven die betrekking hebben op het functioneren van de cliënt in een woon-zorg omgeving. Aan de hand van de verzamelde informatie uit de in het volgende hoofdstuk beschreven voorbeeldprojecten zijn eerst een aantal toepassingen eruit gelicht via een korte beschrijving. Daarna gaan we in op de stappen die zijn gezet om tot de realisatie van de technische mogelijkheden te komen. In de beschrijving van de voorbeeldprojecten zelf staan we nog even stil bij de financiële aspecten die met de inzet van deze technologie gemoeid zijn. 6.1 Enkele voorbeelden van technische toepassingen 1) Alarmering In een situatie van intramurale woon zorg is de inzet van een alarmeringsinfrastructuur zeer gebruikelijk. Al of niet door de inzet van drukknoppen of trekkoorden is op die manier een actieve oproep tot hulp of ondersteuning te plaatsen. Afhankelijk van de keuze van de zorgverlener met betrekking tot de organisatie van de opvolging zijn bepaalde instellingen mogelijk. Gaat het signaal bijvoorbeeld naar een medewerker die op de afdeling aanwezig is of moet deze van elders vanuit het gebouw komen. Wordt er direct een spreek-luister verbinding opgestart of niet. Deze factoren bepalen de kwaliteit van de dienstverlening die hiermee bereikbaar is. Ook bij het gebruiken van het scheiden van wonen en zorg is de inzet van alarmeringssystemen gebruikelijk. De organisatie van de opvolging is dan vaak een wat ingewikkelder probleem om op te lossen. 2) Het uitluisteren Met name in de intramurale zorg voor verstandelijk gehandicapten is met succes gebruik gemaakt van de toepassing van zogenoemde uitluisterapparatuur ter begeleiding van cliënten tijdens de nacht. Microfoons geplaatst in de verblijfsruimte van de cliënt registreren geluiden. Afhankelijk van de gebruikte apparatuur zijn de karakteristieken van het geluid te gebruiken om drempelniveaus te identificeren. Instelbaar kunnen zijn de duur van het geluid, de toonhoogte en de intensiteit. Overschrijding van de drempelniveaus leidt tot een signaal naar een zorgverlener. Soms is op dat moment ook nog een stukje voorafgaand geluid terug te luisteren. Dan kan men beter inschatten wat de feitelijke gebeurtenis is geweest die de 3 Verwijzing naar OT van A tot Z Toepassing domotica in de VG sector - irv 13

20 melding deed veroorzaken. De communicatie tussen de plaats waar het geluid ontstaat en van waaruit de vervolgactie plaats heeft, verloopt via telecommunicatie. Dit kan gaan via de vaste telefoon, mobiele communicatie of sinds kort ook met behulp van (mobiele) internet technologie. Uiteraard is een stabiele kwaliteit van deze verbinding cruciaal aangezien het een veiligheidsvoorziening betreft. Met behulp van deze infrastructuur is dan op afstand te volgen wat er gebeurt, waar nodig kan vervolgens iemand naar het slaapvertrek toegaan om zelf poolshoogte te nemen. Het gebruik van deze uitluisterapparatuur is geleidelijk aan toegenomen bij de intramurale VG sector. Uiteindelijk zijn zo centrales voor nachtzorg ontstaan alwaar van een groter aantal cliënten gegevens bij elkaar komen en van waaruit de zorgverlening (inclusief mogelijke opvolging van incidenten) kan plaatsvinden. De ontwikkeling van de technologie heeft het mogelijk gemaakt dat de uitluistergegevens van een toenemend aantal cliënten overzichtelijk is geordend. Door coderingen toe te voegen kan men snel acute en minder acute signalen onderscheiden. Tevens is het mogelijk geworden deze gegevens te koppelen aan andere cliëntgegevens. Zo is het mogelijk om zowel in acute en in minder acute situaties toch een op de cliënt gericht antwoord te geven. Verschillende organisaties hebben zo op basis van de uitluistertechnologie een nachtzorg centrale gerealiseerd. Meer en meer maakt de inzet van deze technologie het mogelijk om ook in kleinschalige of extramurale situaties adequate nachtzorg te verlenen. Soms kan dat zelfs inhouden dat de actieve nachtdienst kan worden vervangen door een slaapwacht of dat er gedurende de nacht zelfs helemaal geen personeel permanent aanwezig is op de locatie. Bij de inzet van deze technologie past dat strikte voorwaarden met betrekking tot privacyaspecten van gebruik zijn overeengekomen (en gehanteerd in de praktijk!) tussen de cliënt (en/of diens vertegenwoordiger) en de zorgverleners. 3) Videocommunicatie Met behulp van beeldinformatie is op afstand informatie te krijgen over het feitelijke gebeuren in een ruimte. Traditioneel is reeds via het telecommunicatieprotocol de uitwisseling van beelden mogelijk. Zo zijn beeldtelefoons reeds geruime tijd op de markt aanwezig. Echter deze apparatuur is lange tijd relatief duur gebleven. De ontwikkelingen met behulp van de internettechnologie maken het mogelijk om snel beelden over te kunnen dragen tussen twee locaties. Op die wijze is real-time informatie uit te wisselen. Afhankelijk van de bandbreedte van de communicatie infrastructuur is de kwaliteit en de snelheid van de beelduitwisseling te bepalen. Met een eenvoudige webcam is het zo mogelijk om een overzichtsbeeld te krijgen van een ruimte. Wanneer de investeringsmogelijkheden groter zijn, zijn ook zeer gedetailleerde beelden uit te wisselen. Ook is het mogelijk om niet alleen het beeld vast te leggen maar kan er een snelle interpretatie plaatsvinden. Zo is het mogelijk om in een bepaald segment van het beeld beweging te registreren en het optreden van beweging als trigger te gebruiken voor bijvoorbeeld een veiligheidsmelding. Bij de ondersteuning van het wonen van mensen met een beperking zet men camera s in als aanvullend hulpmiddel om kritische situaties op afstand te kunnen beoordelen. Al of niet in combinatie met een uitluistersysteem is zo het gedrag van een cliënt te monitoren. De toepassing vindt meestal plaats op maat van de behoefte/noodzaak tot ondersteuning bij de cliënt. Aan het gebruik van videobeelden zitten duidelijke privacy aspecten verbonden. Bij de inzet van deze technologie is het noodzakelijk afspraken te maken tussen de gebruikers (cliënt, begeleiders en verzorgers). Mede om die reden is er een indicator nodig die laat zien of het videosysteem op enig moment aan staat of niet. 4) Toegangverlening tot de woning Vanuit de individuele beperkingen die cliënten kunnen hebben kan het noodzakelijk zijn dat er een aanpassing wordt gerealiseerd in het systeem om toegang tot de woning te kunnen 14 irv - Toepassing domotica in de VG sector

21 verlenen. De inzet van bijvoorbeeld afstandbediening, automatische deurontgrendelaars en elektronische motorcilinders kan dan noodzakelijk zijn. Uit oogpunt van een adequate ondersteuning van de toegangverlening tot de woning van zorgverleners wordt bij de meeste nieuwe woonprojecten aandacht besteed aan technologie. Er blijken dan een aantal eisen in het geding te komen. Allereerst natuurlijk dient het een ook door de bewoner adequaat te gebruiken systeem te zijn. Vervolgens dient hiermee de toegangverlening op afstand mogelijk gemaakt te worden. Tenslotte zal er aandacht zijn voor het beheersvraagstuk van de (elektronische) sleutels. Afhankelijk van de lokale situatie en wensen is zo uit een veelheid aan oplossingen te kiezen. Bij deze keuze zal ook meespelen in hoeverre er gebruik gemaakt kan worden van geïntegreerde systemen of dat standalone oplossingen toch de voorkeur verdienen. In het kader van de Kenniscirkel Domotica is een geactualiseerde uitwerking gegeven van de oplossingsrichtingen die op dit onderwerp in gebruik zijn 4. 5) Omgevingsbesturing Dit blijkt bij uitstek een onderwerp te zijn waarop het nodig is een oplossing te zoeken op maat van de individuele cliënt. Afhankelijk van de individuele mogelijkheden is te bezien op welke wijze de cliënt toegang kan krijgen tot de naaste omgeving. Veelal bepaald men eerst of het voor de cliënt mogelijk is verlichting, gordijnen, deuren, TV en audioapparatuur, telefonie en dergelijke te gebruiken. Vervolgens hoe de bediening van deze elementen dan het best kan gebeuren. Traditioneel is zo een laag technische ondersteuning om de cliënt heen te realiseren. Bij de woon-zorg voorzieningen van deze publicatie is het vaak mogelijk om in de woning een basis(uitrusting) te realiseren waar de voor de cliënt specifieke apparatuur te integreren is. Uitvoering van technologie is dan mede een gevolg van de mate van integratie die wenselijk c.q mogelijk is. Uit de beschrijving van de voorbeeldprojecten blijkt dat veel van de bezochte organisaties allereerst een grondige cliëntanalyse hebben verricht met betrekking tot de behoefte aan ondersteunende technologie en vervolgens het totale programma van eisen met betrekking tot technische ondersteuning hebben opgesteld. 6) Communicatie technologie Het inzetten van communicatie technologie dient meerdere doelen. Allereerst natuurlijk het creëren van mogelijkheden voor de individuele bewoners om te kunnen communiceren met anderen binnen of buiten de woning. Bij het inschatten en realiseren van de mogelijkheden is ook hier de individuele analyse van belang. Ook de communicatie van de bewoner met de buitenwereld die bijdraagt aan ontplooiing en ontspanning zoals het gebruik van audiovisuele middelen, internet en dergelijke. Vervolgens dient men natuurlijk de communicatie te ondersteunen die nodig is om zorg en ondersteuning goed te kunnen regelen. Dat kan te maken hebben met veiligheidsvoorzieningen maar ook het uitwisselen van informatie over het handelen van de bewoner en/of zorgmedewerkers. Veel van de projecten die nu zijn beschreven gaan uit van het principe van het scheiden van wonen en zorg. Het primaat van het wonen staat dan voorop. Bij de realisatie van de communicatie technologie kan men ook rekening houden met de behoeften vanuit de zorgverlening. Dat geeft vervolgens aanleiding tot het inrichten van een communicatie infrastructuur. 4 Zie de aparte webpagina oplossingen sleutelproblematiek op Toepassing domotica in de VG sector - irv 15

Oplossingen voor het sleutelprobleem in de zorg

Oplossingen voor het sleutelprobleem in de zorg Factsheet Zorg & Technologie voor bestuurders en managers in de zorg Oplossingen voor het sleutelprobleem in de zorg Gebaseerd op de brochure Ieder slot zijn eigen sleutel van Anjo Delville en Karin Knuvers.

Nadere informatie

Wonenbij SDW. SDW ondersteunt mensen met een handicap.

Wonenbij SDW. SDW ondersteunt mensen met een handicap. Wonenbij SDW SDW ondersteunt mensen met een handicap. Wat kan SDW voor u betekenen? Iedereen in West-Brabant met een verstandelijke beperking kan terecht bij SDW voor ondersteuning op het gebied van wonen,

Nadere informatie

Gewoon een veilig gevoel.

Gewoon een veilig gevoel. Gewoon een veilig gevoel. Kwaliteit van leven, comfort, zelfredzaamheid en gevoel van vrijheid voor gebruikers. Dat is wat wij als Telezorg nastreven met het ComServer platform. ComServer De scheiding

Nadere informatie

Diversiteit is onze kracht

Diversiteit is onze kracht Stichting WoonMere Algemeen Secretariaat: Sportmark 77 1355 KE ALMERE T 036 5470990 F 036 5470991 woonmere@planet.nl Diversiteit is onze kracht Een rapport over de mogelijkheid om een woonproject voor

Nadere informatie

Fokus, de regie in eigen hand! Wonen met ADL-assistentie in een Fokuswoning

Fokus, de regie in eigen hand! Wonen met ADL-assistentie in een Fokuswoning Fokus, de regie in eigen hand! Wonen met ADL-assistentie in een Fokuswoning Fokus is vrijheid Hebt u een ernstige fysieke beperking, maar wilt u wel zelf bepalen wat u doet en hoe u leeft? Dat kan in een

Nadere informatie

Beleidsplan 2014-2018

Beleidsplan 2014-2018 Beleidsplan 2014-2018 (versie 20 oktober 2014) INLEIDING Wooninitiatief Plu-S is een stichting waarvan het bestuur wordt gevormd door ouders of de wettelijke vertegenwoordigers van mensen met een beperking.

Nadere informatie

Scheiden Wonen en Zorg en Brandveiligheid: Hoe zit dat nou?

Scheiden Wonen en Zorg en Brandveiligheid: Hoe zit dat nou? Scheiden Wonen en Zorg en Brandveiligheid: Hoe zit dat nou? (Brandveiligheid volgens het bouwbesluit 2012 in relatie tot het Scheiden van Wonen en Zorg) De invoering van het Scheiden van Wonen en Zorg

Nadere informatie

69 Zorgzwaartepakketten

69 Zorgzwaartepakketten DC 69 Zorgzwaartepakketten verstandelijk gehandicapten 1 Inleiding Cliënten die zorg in het kader van de Algemene wet bijzondere ziektekosten (AWBZ) nodig hebben, kunnen aanspraak maken op een budget daarvoor.

Nadere informatie

Bouwstenen voor de levensloopbestendige woning. Realive by

Bouwstenen voor de levensloopbestendige woning. Realive by W O N I N G C O R P O R A T I E S Bouwstenen voor de levensloopbestendige woning Realive by Het concept Zorgdiensten Interactieve diensten Basis diensten Bouwstenen (infrastructuur) Basis producten t Levensloop

Nadere informatie

Inhoud presentatie 1. WAT IS FOKUS 2. FOKUSPROJECTEN & FOKUSWONINGEN 3. ALARMINTERCOMSYSTEEM ALGEMEEN 4. GEBRUIK 5. AANLEG & ONDERDELEN 6.

Inhoud presentatie 1. WAT IS FOKUS 2. FOKUSPROJECTEN & FOKUSWONINGEN 3. ALARMINTERCOMSYSTEEM ALGEMEEN 4. GEBRUIK 5. AANLEG & ONDERDELEN 6. Inhoud presentatie 1. WAT IS FOKUS 2. FOKUSPROJECTEN & FOKUSWONINGEN 3. ALARMINTERCOMSYSTEEM ALGEMEEN 4. GEBRUIK 5. AANLEG & ONDERDELEN 6. INNOVATIE Fokus Al meer dan 30 jaar maakt Fokus zelfstandig wonen

Nadere informatie

Kleinschalig Wonen met Domotica: Evaluatie

Kleinschalig Wonen met Domotica: Evaluatie Kenniscentrum Innovatie van Zorgverlening Kleinschalig Wonen met Domotica: Evaluatie E.R.C.M. Huisman, G.J. Lanting, C.A.M. Huisman, H.B. Duits, H.S.M. Kort 1 Opzet 1. Dataverzameling Verzamelen en ordenen

Nadere informatie

Beleidsplan 2010-2015

Beleidsplan 2010-2015 Beleidsplan 2010-2015 Inleiding De stichting Wooninitiatief Waalre, hierna te noemen WIW projecten, is een stichting waarvan het bestuur bestaat uit ouders of wettelijke vertegenwoordigers van jongvolwassenen

Nadere informatie

De Wet Langdurige Zorg- samenvatting gericht op de gevolgen voor mensen met chronische

De Wet Langdurige Zorg- samenvatting gericht op de gevolgen voor mensen met chronische De Wet Langdurige Zorg- samenvatting gericht op de gevolgen voor mensen met chronische beademing door Elske ter Veld, voorzitter VSCA. Bij de Tweede Kamer ligt nu ook de Wet Langdurige Zorg, de WLZ. Deze

Nadere informatie

Blad 1. Bijlage 3. Nadere beschrijving productcodes en diensten Maatwerkvoorziening Begeleiding

Blad 1. Bijlage 3. Nadere beschrijving productcodes en diensten Maatwerkvoorziening Begeleiding Bijlage 3. Nadere beschrijving product en diensten Maatwerkvoorziening Begeleiding Op basis van de prestatiebeschrijvingen opgesteld door de Nza (2013). Nza F125 Dagactiviteit GGZ-LZA (p/u.) Toeleidingtraject

Nadere informatie

Woningaanpassingen: Wat betekent de WMO voor installateurs?

Woningaanpassingen: Wat betekent de WMO voor installateurs? Deze brochure is gebaseerd op de via www.rijksoverheid.nl ontsloten informatie over de Wmo alsmede de publicatie Woningaanpassingen van A-Z van Vilans (2011). Andere bronnen zijn de website van de Belastingdienst

Nadere informatie

Beleidsnotitie dagbesteding Senioren+

Beleidsnotitie dagbesteding Senioren+ Beleidsnotitie dagbesteding Senioren+ Beleidsnotitie Dagbesteding Auteur(s) T. Dries Datum Oktober 2009 Advies/instemming: Managementteam 27 oktober 2009 Centrale Verwantenraad 26 januari 2010 Centrale

Nadere informatie

Inzicht en Uitzicht. Om zelfstandige ouderen zoveel mogelijk van dienst te zijn.

Inzicht en Uitzicht. Om zelfstandige ouderen zoveel mogelijk van dienst te zijn. Inzicht en Uitzicht Om zelfstandige ouderen zoveel mogelijk van dienst te zijn. Onthul en exploiteer de talenten die je bezit. De talenten die zorgcentra als Randmeer en Weideheem ontplooien spelen tegenwoordig

Nadere informatie

Programma van Eisen. Moderne woonvorm voor mensen met een psychiatrische aandoening

Programma van Eisen. Moderne woonvorm voor mensen met een psychiatrische aandoening Programma van Eisen Moderne woonvorm voor mensen met een psychiatrische aandoening Juli 2013 Programma van Eisen voor de oprichting en in standhouding van een moderne woonvorm voor mensen met een psychiatrische

Nadere informatie

Kleinschalig wonen met domotica Matchmaking Event. 4 augustus 2009 Johan van Dijkhuizen

Kleinschalig wonen met domotica Matchmaking Event. 4 augustus 2009 Johan van Dijkhuizen Kleinschalig wonen met domotica Matchmaking Event 4 augustus 2009 Johan van Dijkhuizen Doelstelling en agenda Doel: Delen belang 1) denken vanuit zorgvraag 2) zorgen voor gedragenheid en 3) werken met

Nadere informatie

1. Alle dagbesteding inclusief vervoer gaat naar de gemeente (Wmo en Jeugdwet). Ook de dagbesteding van cliënten met een hoog zzp.

1. Alle dagbesteding inclusief vervoer gaat naar de gemeente (Wmo en Jeugdwet). Ook de dagbesteding van cliënten met een hoog zzp. 17 misverstanden over de Wet langdurige zorg (Wlz) Per 1 januari 2015 komt de Wet langdurige zorg (Wlz) in de plaats van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). De Wlz is van toepassing op cliënten

Nadere informatie

Het Project: WoonMere. Realive & WoonMere: langer zelfstandig wonen met een lichamelijke beperking 18 November 2010, Eindhoven.

Het Project: WoonMere. Realive & WoonMere: langer zelfstandig wonen met een lichamelijke beperking 18 November 2010, Eindhoven. Het Project: WoonMere Realive & WoonMere: langer zelfstandig wonen met een lichamelijke beperking 18 November 2010, Eindhoven Powered by Agenda Marcel Elderhorst Paul Offerman Account Manager Realive Stichting

Nadere informatie

BEMIDDELINGSREGELING VAN WOONRUIMTEN OP IJBURG VOOR MENSEN DIE CHRONISCH ZIJN AANGEWEZEN OP DIENSTVERLENING, ZORG, OF EEN ROLSTOELGESCHIKTE WONING

BEMIDDELINGSREGELING VAN WOONRUIMTEN OP IJBURG VOOR MENSEN DIE CHRONISCH ZIJN AANGEWEZEN OP DIENSTVERLENING, ZORG, OF EEN ROLSTOELGESCHIKTE WONING BEMIDDELINGSREGELING VAN WOONRUIMTEN OP IJBURG VOOR MENSEN DIE CHRONISCH ZIJN AANGEWEZEN OP DIENSTVERLENING, ZORG, OF EEN ROLSTOELGESCHIKTE WONING 1. Inleiding Op IJburg worden geen intramurale zorgvoorzieningen

Nadere informatie

De Beleidsregels subsidieverstrekking Programma Thuisgeven in Gelderland vast te stellen als volgt:

De Beleidsregels subsidieverstrekking Programma Thuisgeven in Gelderland vast te stellen als volgt: 15 april 2009 - zaaknummer 2008-011526 Beleidsregels subsidieverstrekking Programma Thuisgeven in Gelderland GEDEPUTEERDE STATEN VAN GELDERLAND Gelet op artikel 1.2, derde lid, van de Subsidieregeling

Nadere informatie

Dat is mensenwerk. Wonen met ondersteuning en zorg bij Reinaerde. Voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Ambulante Begeleiding

Dat is mensenwerk. Wonen met ondersteuning en zorg bij Reinaerde. Voor volwassenen met een verstandelijke beperking. Ambulante Begeleiding REINAERDE Dat is mensenwerk 1 met ondersteuning en zorg bij Reinaerde Voor volwassenen met een verstandelijke beperking Ambulante Begeleiding Op zoek naar een woning Individueel met begeleiding in de buurt

Nadere informatie

De Lelie. GGZ voor u. Aanbieder. Aanbieder

De Lelie. GGZ voor u. Aanbieder. Aanbieder GGZ voor u De Lelie KLEIN - Individuele begeleiding thuis door SPV-ers - Dagbesteding in het dagactiviteitencentrum - Psychiatrische problematiek - Psychogeriatrische aandoening 65 - Geen - Somatische

Nadere informatie

MeerSaam Samen wonen samen delen Huisvesting voor senioren Huren of kopen

MeerSaam Samen wonen samen delen Huisvesting voor senioren Huren of kopen Hoe zou u als senior willen wonen? MeerSaam Samen wonen samen delen Huisvesting voor senioren Huren of kopen Samen wonen en samen delen MeerSaam is de naam voor een nieuw landelijk initiatief om alleenstaande

Nadere informatie

Wat biedt RIBW ZWWF? Voor wie?

Wat biedt RIBW ZWWF? Voor wie? Stichting RIBW Zaanstreek, Waterland en West-Friesland (RIBW ZWWF) begeleidt en ondersteunt mensen met langdurige psychiatrische of ernstige psychosociale problemen. We begeleiden hen in hun streven op

Nadere informatie

AANBOD ZORGARRANGEMENT WOON-ZORGCENTRUM

AANBOD ZORGARRANGEMENT WOON-ZORGCENTRUM WOON ZORGCENTRUM VOOR OUDEREN, PENNEMES 7, 1502 WV ZAANDAM T E L E F O O N: 075-6504110- F A X: 075-6504129 E-M A I L: I N F O@ P E N N E M E S. NL - W E B S I T E : W W W.PENN E M E S.NL K AM E R V A

Nadere informatie

College bouw ziekenhuisvoorzieningen

College bouw ziekenhuisvoorzieningen College bouw ziekenhuisvoorzieningen Postbus 3056 3502 GB Utrecht T (030) 298 31 00 F (030) 298 32 99 E cbz@bouwcollege.nl I www.bouwcollege.nl SIGNALERINGSRAPPORT inzake WONEN EN ZORG OP MAAT Uitgebracht

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de markt en de technologie voor bewaking en alarmering van ouderen en mensen met beperkingen

Ontwikkelingen in de markt en de technologie voor bewaking en alarmering van ouderen en mensen met beperkingen Factsheet Zorg & Technologie voor bestuurders en managers in de zorg Ontwikkelingen in de markt en de technologie voor bewaking en alarmering van ouderen en mensen met beperkingen Nieuwe doelgroepen vragen

Nadere informatie

Vergrijzing Beleidsuitgangspunten Ontwikkelingen

Vergrijzing Beleidsuitgangspunten Ontwikkelingen Programma Ontstaansgeschiedenis probleemstelling / doelstelling gekozen concept Techniek demonstratie Resultaten tot nu toe huidige concept evaluatie gegevens nieuwe zorgconcepten telemedicine Vergrijzing

Nadere informatie

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Het KTO is een wettelijke verplichting wat betreft de verantwoording naar de Gemeenteraad

Nadere informatie

Integratie zorgdomotica: Infra Rood bediening & KNX bus in het Zonnehuis in Vlaardingen. Judith Buter 18 november 2010

Integratie zorgdomotica: Infra Rood bediening & KNX bus in het Zonnehuis in Vlaardingen. Judith Buter 18 november 2010 Integratie zorgdomotica: Infra Rood bediening & KNX bus in het Zonnehuis in Vlaardingen Judith Buter 18 november 2010 QUOVADIS SINDS 1993 Individuele bedienaanpassingen: Omgevingsbediening; Computer bedieningsaanpassingen;

Nadere informatie

VRAGENLIJST OVER WOONBEHOEFTE VAN (JONG)VOLWASSENEN MET EEN STOORNIS BINNEN HET AUTISTISCH SPECTRUM

VRAGENLIJST OVER WOONBEHOEFTE VAN (JONG)VOLWASSENEN MET EEN STOORNIS BINNEN HET AUTISTISCH SPECTRUM VRAGENLIJST OVER WOONBEHOEFTE VAN (JONG)VOLWASSENEN MET EEN STOORNIS BINNEN HET AUTISTISCH SPECTRUM Inleiding: Deze enquête is bestemd voor toekomstige bewoners en hun ouders en verzorgers. Zij kunnen

Nadere informatie

Wonen, Zorg en Maatschappelijk Vastgoed. Gerard Koster VNG

Wonen, Zorg en Maatschappelijk Vastgoed. Gerard Koster VNG Wonen, Zorg en Maatschappelijk Vastgoed Gerard Koster VNG Opbouw presentatie 1. Ontwikkelingen 2. Opgaven regionaal/lokaal 3. Samenwerking 4. Voorbeelden 5. Vragen aan u 1. Ontwikkelingen Extramuralisering:

Nadere informatie

Meer woonkansen voor ouderen

Meer woonkansen voor ouderen Meer woonkansen voor ouderen Ouderen willen zo lang mogelijk in hun vertrouwde leefomgeving blijven wonen. Met een slimme combinatie van maatregelen maakt u als gemeente dat mogelijk. Uw resultaten: Efficiënte

Nadere informatie

Zorgzwaartepakketten Sector GGZ Versie 2013

Zorgzwaartepakketten Sector GGZ Versie 2013 Zorgzwaartepakketten Sector GGZ Versie 2013 Enschede, december 2012 AR/12/2534/izzp ZZP 1B GGZ Voortgezet verblijf met begeleiding (B-groep) voor verzekerden jonger dan drieëntwintig jaar Deze cliëntgroep

Nadere informatie

,QIRUPDWLHYRRULQVWHOOLQJHQ

,QIRUPDWLHYRRULQVWHOOLQJHQ ,QIRUPDWLHYRRULQVWHOOLQJHQ,QOHLGLQJ Chronische beademing wordt vaak toegepast bij mensen met een progressieve spierziekte of neuromusculaire ziekte, een borstkasafwijking, sommige longziekten en diverse

Nadere informatie

Wonen in De IJsvogel

Wonen in De IJsvogel Wonen in De IJsvogel Inhoud Wonen in De IJsvogel 3 In vertrouwde handen 3 Verzorgd wonen 4 Huishouden, maaltijden en was Welzijnsactiviteiten Aanmelding verzorgd wonen Beschermd wonen 6 Woongroep Wonen,

Nadere informatie

Brochure. Oplossingen die werken!

Brochure. Oplossingen die werken! Brochure Kersten RTD maken méér mogelijk Iedereen wil graag zo gewoon mogelijk bewegen, wonen, werken en communiceren. Voor mensen met een (lichamelijke) beperking, chronisch zieken en ouderen is dat

Nadere informatie

Onbekommerd wonen in Breda

Onbekommerd wonen in Breda Onbekommerd wonen in Breda Verslag van de aanpak GWI 1998-2015 Geschikt Wonen voor Iedereen 2 Aanleiding In Nederland is sprake van een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt flink toe en ze worden

Nadere informatie

ZZP-Productenboek Volledig Pakket Thuis (VPT)

ZZP-Productenboek Volledig Pakket Thuis (VPT) ZZP-Productenboek Volledig Pakket Thuis (VPT) Informatie over zorgproducten van Amerpoort voor mensen met een verstandelijke beperking die thuis wonen Een zorgzwaartepakket (ZZP) is een manier om aan te

Nadere informatie

SERVICE AT HOME HET FLORENCE VERHAAL. Ascom (Nederland) B.V.

SERVICE AT HOME HET FLORENCE VERHAAL. Ascom (Nederland) B.V. SERVICE AT HOME HET FLORENCE VERHAAL Ascom (Nederland) B.V. 2 Doel van deze presentatie: Inzicht geven in: Hoe bij Florence domotica en IP technologie gebruikt wordt als oplossing voor zorg, welzijn en

Nadere informatie

AWBZ en tandheelkundige hulp

AWBZ en tandheelkundige hulp CVZ 75/14 ONTWERP Rapport AWBZ en tandheelkundige hulp Op.. april 2003 uitgebracht aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Publicatienummer Uitgave College voor zorgverzekeringen Postbus

Nadere informatie

MEI 2013. het Nieuwe Zorgwonen

MEI 2013. het Nieuwe Zorgwonen MEI 2013 het Nieuwe Zorgwonen De Zorg Onze Zorg Grote veranderingen in de AWBZ staan ons te wachten. De verzorgingshuisbewoner bestaat straks niet meer. De zorg die eens in het verzorgingshuis gegeven

Nadere informatie

Stimulering Kleinschalige Zorg voor dementerenden

Stimulering Kleinschalige Zorg voor dementerenden BELEIDSREGEL Stimulering Kleinschalige Zorg voor dementerenden 1. Algemeen a. Deze beleidsregel is van toepassing op de zorg of dienst als omschreven bij of krachtens de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten

Nadere informatie

als omschreven in artikel 34 van het Besluit Zorgaanspraken

als omschreven in artikel 34 van het Besluit Zorgaanspraken BELEIDSREGEL Tijdelijke regeling ADL-assistentie Ingevolge artikel 59 van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), heeft de Minister van VWS met brieven van 25 oktober 2011, kenmerk MC-U-3088155 en

Nadere informatie

Bijlage 5. Wonen met zorg, Ouderenhuisvesting

Bijlage 5. Wonen met zorg, Ouderenhuisvesting Bijlage 5. Wonen met zorg, Ouderenhuisvesting 4.1 Analyse Meer mensen met vraag naar zorg en ondersteuning De komende jaren zal de groep mensen met beperkingen als gevolg van ouderdom toenemen. Dit heeft

Nadere informatie

Zorg uit de Wlz en ondersteuning of jeugdhulp? Kan iemand met een Wlz-indicatie een beroep doen op de Wmo 2015 of op de Jeugdwet?

Zorg uit de Wlz en ondersteuning of jeugdhulp? Kan iemand met een Wlz-indicatie een beroep doen op de Wmo 2015 of op de Jeugdwet? 2 Zorg uit de Wlz en ondersteuning of jeugdhulp? Kan iemand met een Wlz-indicatie een beroep doen op de Wmo 2015 of op de Jeugdwet? Afbakening wettelijke kaders: Wlz Wet langdurige zorg: Blijvende behoefte

Nadere informatie

Beleidsnotitie over maatschappelijke indicaties ten behoeve van zelfstandig wonen (2014)

Beleidsnotitie over maatschappelijke indicaties ten behoeve van zelfstandig wonen (2014) Beleidsnotitie over maatschappelijke indicaties ten behoeve van zelfstandig wonen (2014) Gemeente Houten Vastgesteld door College van B&W op 1 april 2014 Inleiding In Houten zijn een aantal instellingen

Nadere informatie

iedereen kan meedoen aan de maatschappij en zelfstandig kan blijven wonen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met beperkingen

iedereen kan meedoen aan de maatschappij en zelfstandig kan blijven wonen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met beperkingen Gemeente Almelo Gemeente Almelo De Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) zorgt ervoor dat iedereen kan meedoen aan de maatschappij en zelfstandig kan blijven wonen. Het gaat bijvoorbeeld om mensen met

Nadere informatie

ü ü ü Merkonafhankelijk en cloud geïntegreerd Efficïent samenwerken Intramuraal Merkonafhankelijk & extramuraal

ü ü ü Merkonafhankelijk en cloud geïntegreerd Efficïent samenwerken Intramuraal Merkonafhankelijk & extramuraal ü ü ü Intramuraal Efficïent samenwerken & extramuraal Merkonafhankelijk Merkonafhankelijk en cloud geïntegreerd De samenwerking met mijn collega s is nog nooit zo eenvoudig en efficïent geweest. Kwaliteit

Nadere informatie

Begeleid Wonen. www.st-neos.nl. Maatschappelijke opvang en aanpak huiselijk geweld

Begeleid Wonen. www.st-neos.nl. Maatschappelijke opvang en aanpak huiselijk geweld Begeleid Wonen www.st-neos.nl Maatschappelijke opvang en aanpak huiselijk geweld De stichting Neos is een organisatie voor maatschappelijke opvang en aanpak huiselijk geweld. De organisatie richt zich

Nadere informatie

Logeren waarderen. Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen

Logeren waarderen. Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen Logeren waarderen Kiezen van logeeropvang door ouders van meervoudig complex gehandicapte kinderen/mensen Auteurs : Bram van Beek, Kees van der Pijl Datum : 5 juni 2007 Inhoudsopgave 1. Achtergrond...

Nadere informatie

Kleinschalig wonen voor jongeren met een autisme spectrum stoornis (ass) in Oldenzaal. Projectplan ============

Kleinschalig wonen voor jongeren met een autisme spectrum stoornis (ass) in Oldenzaal. Projectplan ============ Concept met vragen Kleinschalig wonen voor jongeren met een autisme spectrum stoornis (ass) in Oldenzaal. Projectplan ============ 1. Inleiding 2. Doelstelling 3. De bewoners 4.Zorgbehoefte en zorgverlening:

Nadere informatie

Vergoedingen en kosten

Vergoedingen en kosten Vergoedingen en kosten informatie voor cliënten www.pleyade.nl Wonen en zorg bij Pleyade Informatie over vergoedingen en kosten Wanneer u zorg krijgt op basis van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten

Nadere informatie

samenvatting WOONZORGVISIE GEERTRUIDENBERG Woonzorgvisie Geertruidenberg 4 maart 2015 Pagina 1

samenvatting WOONZORGVISIE GEERTRUIDENBERG Woonzorgvisie Geertruidenberg 4 maart 2015 Pagina 1 samenvatting WOONZORGVISIE GEERTRUIDENBERG Woonzorgvisie Geertruidenberg 4 maart 2015 Pagina 1 Inleiding In de gemeente Geertruidenberg staan al geruime tijd woonzorgcomplexen op de nominatie om herontwikkeld

Nadere informatie

WELKOM BIJ LUCIVER! Heeft u na het lezen van deze brochure nog vragen. Laat het ons horen. Wij staan graag voor u klaar!

WELKOM BIJ LUCIVER! Heeft u na het lezen van deze brochure nog vragen. Laat het ons horen. Wij staan graag voor u klaar! WELKOM BIJ LUCIVER! LuciVer is een kleinschalige organisatie voor welzijn, zorg en wonen. Wij zijn er voor ouderen die door verlies van lichamelijke en/of geestelijke mogelijkheden zorg of ondersteuning

Nadere informatie

Ondersteuning voor partners van thuiswonende mensen met dementie

Ondersteuning voor partners van thuiswonende mensen met dementie Factsheet Zorg & Technologie voor bestuurders en managers in de zorg Ondersteuning voor partners van thuiswonende mensen met dementie Techniek maakt nieuwe zorg- en dienstenarrangementen mogelijk Tjitse

Nadere informatie

Prestatieveld WMO. Het geven van informatie, advies en cliëntondersteuning

Prestatieveld WMO. Het geven van informatie, advies en cliëntondersteuning Prestatieveld WMO Het geven van informatie, advies en cliëntondersteuning Basisvragen Op welke wijze kan het loket een bijdrage leveren: - het doel en de uitgangspunten van de WMO te realiseren - aan de

Nadere informatie

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Inleiding De overheid heeft besloten over te gaan het scheiden van de financiering van wonen en zorg. De overheid heeft ook besloten tot hervormingen van

Nadere informatie

Zorg voor mensen. Ze voelt precies aan wat ik nodig heb.

Zorg voor mensen. Ze voelt precies aan wat ik nodig heb. Zorg voor mensen Ze voelt precies aan wat ik nodig heb. Het uitgangspunt van Vivantes is om senioren te helpen zichzelf in hun eigen kracht te zetten en zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving te wonen.

Nadere informatie

intra- en extramurale zorgoproep en communicatie

intra- en extramurale zorgoproep en communicatie Projecten in Nederland waar QuoVadis installaties leverde voor intra- en extramurale zorgoproep en communicatie Wanneer u meer informatie wilt over geleverde voorzieningen of een specifiek project, neem

Nadere informatie

BELEIDSPLAN: Visie op zorg;

BELEIDSPLAN: Visie op zorg; Stichting Samen toch apart Arnold van Rodelaan 65 5527 BS Hapert 0497-843196 Email: Info@Samentochapart.nl Website: www.samentochapart.nl KvK Eindhoven: 17203470 Rabobank Reusel: 12.12.05.991 BELEIDSPLAN:

Nadere informatie

Stichting WoonMere. Wooninitiatieven dag 28 november 2015

Stichting WoonMere. Wooninitiatieven dag 28 november 2015 Stichting WoonMere Wooninitiatieven dag 28 november 2015 Even voorstellen Paul Offerman (63) Vader van Martijn, Annemieke en Birgit Directeur/eigenaar Flevo Marketing BV Secretaris Stichting WoonMere Secretaris

Nadere informatie

Zorg op afstand via het beeldscherm

Zorg op afstand via het beeldscherm Factsheet Zorg & Technologie voor bestuurders en managers in de zorg Zorg op afstand via het beeldscherm Gebaseerd op de brochure Schermzorg van Jan Thie, Vilans. Door Tjitse Mandemaker, Vilans Schermzorg

Nadere informatie

Doelgroepen in de AWBZ 1

Doelgroepen in de AWBZ 1 Doelgroepen in de AWBZ 1 Vermaatschappelijking van de zorg is een belangrijk zwaartepunt in het beleid voor de care. Mensen met beperkingen, ook zeer ernstige beperkingen, moeten zo lang en zo zelfstandig

Nadere informatie

NVTG Zorgvastgoed Congres "Begrijpen wij elkaar nog wel"

NVTG Zorgvastgoed Congres Begrijpen wij elkaar nog wel pagina 1 pagina 2 Agenda 1) Voorstellen 2) Onderwerp: Bouwen is meer dan alleen stenen stapelen 3) Positie van de vastgoedportefeuille. 4) Bedrijfswaarde 5) Bouwen doe je samen (cliënt bestuur - zorg vastgoed)

Nadere informatie

Begeleiding naar de Wmo?!

Begeleiding naar de Wmo?! Begeleiding naar de Wmo?! NAH-Conferentie in Heiloo 10 december 2012 Anja Hommel 22 maart 2012 10 januari 2012 Vorige kabinet: Decentralisatie AWBZ-begeleiding 1.0 Geleidelijke invoering (2013-2014) Géén

Nadere informatie

Meander Beschut en Beschermd Wonen

Meander Beschut en Beschermd Wonen Meander Beschut en Beschermd Wonen Met zorg omgeven Mensen met aandacht Meander Beschut en Beschermd Wonen Mensen voelen zich het meest thuis in de eigen vertrouwde woonomgeving. Daarom biedt MeanderGroep

Nadere informatie

Evaluatie van Wiekslag Boerenstreek te Soest: tevreden maar kritische gebruikers

Evaluatie van Wiekslag Boerenstreek te Soest: tevreden maar kritische gebruikers Evaluatie van Wiekslag Boerenstreek te Soest: tevreden maar kritische gebruikers Het evalueren van gebouwen heeft als doel het verkrijgen van kennis om in de toekomst (nog) betere gebouwen te ontwerpen

Nadere informatie

LEVENSLOOPGESCHIKT BOUWEN: PRAKTISCHE OVERWEGINGEN

LEVENSLOOPGESCHIKT BOUWEN: PRAKTISCHE OVERWEGINGEN LEVENSLOOPGESCHIKT BOUWEN: PRAKTISCHE OVERWEGINGEN 'Ons streven is 6.000 nultredenwoningen in de gemeente in 2020'. En: 'Alle nieuwbouw realiseren wij levensloopgeschikt'. Dit zijn voorbeelden van ambities

Nadere informatie

locatie Fonteinkruid in Zwolle een huis voor cliënten met epilepsie die langdurige zorg nodig hebben

locatie Fonteinkruid in Zwolle een huis voor cliënten met epilepsie die langdurige zorg nodig hebben locatie Fonteinkruid in Zwolle een huis voor cliënten met epilepsie die langdurige zorg nodig hebben In de wijk Stadshagen in Zwolle, aan het Fonteinkruid, staat een woonvoorziening van Stichting Epilepsie

Nadere informatie

Scheiden van wonen en zorg

Scheiden van wonen en zorg Scheiden van wonen en zorg Een nieuwe koers voor welzijn en zorg 14 november 2012 Themadag Commissie Ouderenzorg Religieuzen Carla Cornuit Inleiding Carla Cornuit: bestuurder LuciVer LuciVer Een kleinschalige

Nadere informatie

Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ

Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ Onderzoeksrapport Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ Op 19 juni 2006 uitgebracht aan het hoofd van de afdeling Geschillen van het College voor zorgverzekeringen Uitgave College voor zorgverzekeringen

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

Zorgzwaartepakketten Sector V&V

Zorgzwaartepakketten Sector V&V Zorgzwaartepakketten Sector V&V Versie 2013 Enschede, december 2012 AR/12/2533/izzp Zorgzwaartepakketten sector & Verzorging 2013 ZZP 3 VV Beschut wonen met begeleiding en intensieve verzorging Deze cliëntgroep

Nadere informatie

Secomhouse. SeComHouse. Kwaliteitsverbetering en kostenreductie door samen te werken aan communicatie en veiligheid op het bedrijventerrein

Secomhouse. SeComHouse. Kwaliteitsverbetering en kostenreductie door samen te werken aan communicatie en veiligheid op het bedrijventerrein SeComouse Kwaliteitsverbetering en kostenreductie door samen te werken aan communicatie en veiligheid op het bedrijventerrein Bedrijfspand Bedrijfspand Bedrijfspand Bedrijfspand Op een bedrijventerrein

Nadere informatie

Thuistechnologie toegankelijk voor iedereen

Thuistechnologie toegankelijk voor iedereen Thuistechnologie toegankelijk voor iedereen Anita Lahuis 030 693 60 00 06-53960977 10 juli 2012 Thuistechnologie Thuistechnologie omvat alle elektronische toepassingen in de woning om functies te besturen

Nadere informatie

T H U I S B I J A M E R P O O RT

T H U I S B I J A M E R P O O RT Wonen naar wens T H U I S B I J A M E R P O O RT Thuis bij Amerpoort Ieder mens is anders. En ieder mens heeft andere woonbehoeften. Bij Amerpoort staan de woon- en ondersteuningswensen van mensen met

Nadere informatie

Sociaal plan voor cliënten Spelregels bij veranderingen herontwerp

Sociaal plan voor cliënten Spelregels bij veranderingen herontwerp Sociaal plan voor cliënten Spelregels bij veranderingen herontwerp Zorgvuldig, betrokken en transparant Voor veel cliënten van Amerpoort gaat er komende jaren wat veranderen. Dat komt door ingrijpende

Nadere informatie

De Beleidshorizon vind je op Connect! Veranderen doen we samen!

De Beleidshorizon vind je op Connect! Veranderen doen we samen! De Beleidshorizon vind je op Connect! Veranderen doen we samen! voor medewerkers Bij Wilgaerden draait alles om het welzijn van ouderen met een zorgbehoefte of zorgindicatie die samenhangt met het ouder

Nadere informatie

BEGRIPPENLIJST WONEN, ZORG EN WELZIJN

BEGRIPPENLIJST WONEN, ZORG EN WELZIJN BEGRIPPENLIJST WONEN, ZORG EN WELZIJN Utrecht, december 2006 Linda Weber Aedes-Actiz Kenniscentrum Wonen-Zorg Bij het omschrijven van wonen, zorg en welzijn worden meerdere termen gebruikt, terwijl vaak

Nadere informatie

Perceelbeschrijving Beschermd wonen

Perceelbeschrijving Beschermd wonen Perceelbeschrijving Beschermd wonen Inhoud 1. Beschermd wonen... 3 1.1 Gevraagd product... 3 1.2 Eisen aan aanbieder... 4 1.3 Basisprotocol... 5 Pagina 2 van 5 1. Beschermd wonen 1.1 Gevraagd product De

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE Inleiding pag. 2 Activiteiten 3 Alarmering, alarmopvolging en domotica 3 Dagvoorziening 6 Gangen 6 Kapel 7 Kapsalon 7 Ontmoetingsruimte

INHOUDSOPGAVE Inleiding pag. 2 Activiteiten 3 Alarmering, alarmopvolging en domotica 3 Dagvoorziening 6 Gangen 6 Kapel 7 Kapsalon 7 Ontmoetingsruimte INHOUDSOPGAVE Inleiding pag. 2 Activiteiten 3 Alarmering, alarmopvolging en domotica 3 Dagvoorziening 6 Gangen 6 Kapel 7 Kapsalon 7 Ontmoetingsruimte De Reuselhof 7 Postboxen 8 Informatieblad Op Dreef

Nadere informatie

Leerplaatsomschrijving. Adres: Zonnelaan 30-20

Leerplaatsomschrijving. Adres: Zonnelaan 30-20 Leerplaatsomschrijving Locatie/werkplek: Locatie Zonnelaan Adres: Zonnelaan 30-20 Postcode en woonplaats: 9742BM Groningen Vastgesteld: 1-12-2014 De cliënten Vanuit locatie Zonnelaan worden 70 cliënten

Nadere informatie

sum t-bus aa tr arias M

sum t-bus aa tr arias M Mariastraat-Bussum Beschermd Wonen Plannen maken voor de toekomst, een opleiding doen, werken en zo zelfstandig mogelijk wonen als jongere met een psychiatrische achtergrond is de weg hierheen soms vol

Nadere informatie

Tussentijds verslag experiment screen to screen

Tussentijds verslag experiment screen to screen Tussentijds verslag experiment screen to screen Rapportage Januari, 2006 J.T. Bos A.L. Francke Postadres Postbus 8258, 3503 RG Utrecht Bezoekadres Oudlaan 4, 3515 GA Utrecht www.actiz.nl 1 T (030) 273

Nadere informatie

Leegstand, herbestemming en verzorgingshuizen: een verkenning door de oogharen heen

Leegstand, herbestemming en verzorgingshuizen: een verkenning door de oogharen heen Lars Brugman Lars Brugman is projectadviseur/onderzoeker bij Kadaster Ruimte & Advies. Hij legt zich toe op complexe maatwerkvraagstukken vanuit de bij het Kadaster beschikbare ruimtelijke informatie.

Nadere informatie

Thuiszorg. Thuiszorg op maat, voor iedereen

Thuiszorg. Thuiszorg op maat, voor iedereen Thuiszorg Thuiszorg op maat, voor iedereen De meeste mensen willen zo lang mogelijk zelfstandig thuis wonen in de eigen omgeving, en als het nodig is, met hulp van thuiszorg. Pas wanneer dat niet meer

Nadere informatie

Brandveilig van zorg naar wonen

Brandveilig van zorg naar wonen Brandveilig van zorg naar wonen Lieuwe de Witte lwi@nieman.nl Opbouw Doelstellingen brandveiligheid Wat houdt scheiden wonen en zorg in? Wonen en zorg vanuit het Bouwbesluit Consequenties scheiden wonen

Nadere informatie

De Rode en Blauwe Loper Utrecht

De Rode en Blauwe Loper Utrecht De Rode en Blauwe Loper Utrecht Korte karakteristiek De Rode en Blauwe Loper bieden laagdrempelige ontmoeting aan bewoners in Overvecht met verschillende achtergronden. Voor de groep mensen met een psychische

Nadere informatie

Veel woningen van chronisch zieken nog niet toekomstbestendig

Veel woningen van chronisch zieken nog niet toekomstbestendig Dit factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Veel woningen van chronisch zieken nog niet toekomstbestendig, D.Baan & M. Heijmans, NIVEL, april 2011) worden gebruikt.

Nadere informatie

De Molenberg. Dagcentrum Woonzorgcentrum Appartementen te huur Verpleeghuis Groepswonen. Wonen Welzijn Zorg en behandeling

De Molenberg. Dagcentrum Woonzorgcentrum Appartementen te huur Verpleeghuis Groepswonen. Wonen Welzijn Zorg en behandeling De Molenberg Dagcentrum Woonzorgcentrum Appartementen te huur Verpleeghuis Groepswonen Wonen Welzijn Zorg en behandeling Welkom in De Molenberg In het centrum van Groenlo, nabij parken en winkels, ligt

Nadere informatie

Carintreggeland Huis Bellinckborg Hengelo

Carintreggeland Huis Bellinckborg Hengelo Verzorgd Als Thuis Carintreggeland Huis Bellinckborg Hengelo 2 Welkom! Prettig wonen is u thuis voelen. Met de spullen waar u aan gehecht bent, tussen de mensen die u kent. In een vertrouwde omgeving,

Nadere informatie

De richtlijnen vergeleken

De richtlijnen vergeleken Aanpasbaar bouwen De richtlijnen vergeleken o Basiskwaliteit 2003 o Woonkeur o Wibo o Rolstoelgeschikt o ADL-Clusterwoningen (Fokus) SGOA, januari 2005 Ing. B.A. Weggeman Vergelijking richtlijnen In het

Nadere informatie