REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. September 2010

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. September 2010"

Transcriptie

1 PSYCHOSOCIALE ASPECTEN September 2010 REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S Algemene Directie Humanisering van de Arbeid Dit document werd gerealiseerd dankzij de financiële steun van de Europese Unie - Europees Sociaal Fonds

2 SOBANE STRATEGIE De SOBANE-strategie is een strategie voor risicobeheersing op vier niveau's (Screening (Opsporing), OBservatie, ANalyse, Expertise). De reeks publicaties " SOBANE-STRATEGIE Beheer van werkgebonden risico's" heeft als doel deze strategie kenbaar te maken. Bovendien wordt aangetoond hoe de strategie kan worden toegepast op verschillende arbeidssituaties. Onder de titel Sobane-strategie en gids voor de opsporing van risico s (Déparis), wordt een algemene voorstelling gegeven van de 4 niveaus en een participatieve opsporingsgids. De Observatie-,Analyse- en Expertisemethodes werden ontwikkeld en zijn gepubliceerd voor 15 domeinen : 1. Personeelsvoorzieningen 2. Machines en handgereedschappen 3. Veiligheid (ongevallen, vallen, uitglijden ) 4. Elektriciteit 5. Risico's van brand of explosie 6. Beeldschermwerk 7. Musculo-skeletale aandoeningen (RSI) 8. Verlichting 9. Lawaai 10. Thermische omgevingsfactoren 11. Gevaarlijke chemische producten 12. Biologische agentia 13. Globale lichaamstrillingen 14. Hand-arm trillingen 15. Psychosociale aspecten Eén van de doelstellingen van SOBANE bestaat erin om de inspanningen van de ondernemingen voor het verbeteren van werkomstandigheden, zelfs bij complexe problemen, efficiënter, sneller en goedkoper te laten verlopen. SOBANE zet aan tot een dynamische manier van risicobeheersing en creëert een overlegcultuur in ondernemingen. De Sobane Strategie en het geheel van de methodes werden ontwikkeld door de Unité Hygiène et Physiologie de Travail van professor J. Malchaire van de Université catholique de Louvain, in het kader van het onderzoeksproject SOBANE, gecofinancierd door de Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg en het Europees Sociaal Fonds. In deze brochure wordt de SOBANE-strategie toegepast voor preventie van psychosociale problemen (ontevredenheid op het werk, stress, burn-out, pesten,...). De basis is de DEPARIS-gids om de algemene arbeidsomstandigheden in kaart te brengen. Hierbij aansluitend worden de drie andere niveaus, Observatie,Analyse en Expertise voorgesteld. Het team dat aan dit project heeft meegewerkt bestond uit: L'Unité Hygiène et Physiologie du travail de l'ucl (Prof. J. Malchaire,A. Piette) L'Unité des Sciences Hospitalières de l'ucl (Prof.W. D'Hoore, S. Stordeur) Departement Onderzoek en Ontwikkeling van IDEWE (Prof. G. Moens) Externe Dienst voor Preventie en Bescherming CESI (S. Boodts) Externe Dienst voor Preventie en Bescherming IDEWE (Prof.V. Hermans,Y. Cogo) Externe Dienst voor Preventie en Bescherming PROVIKMO (Dr G. De Cooman) Externe Dienst voor Preventie en Bescherming MENSURA (Dr. P. Carlier) Het departement Nouvelles Technologies et Formation van CIFoP (JF. Husson) Meer details over de reeks publicaties van de SOBANE-strategie vindt u op de website: Deze publicatie is gratis te verkrijgen: Telefonisch op het nummer Door rechtstreekse bestelling op de website van de FOD: Schriftelijk bij de Cel Publicaties van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg Ernest Blerotstraat BRUSSEL Fax: Deze publicatie is ook raadpleegbaar op de website van de FOD: Cette publication peut être également obtenue en français. Volledige of gedeeltelijke verveelvoudiging van de teksten uit deze publicatie mag alleen met bronvermelding. De redactie van deze brochure werd afgesloten op 1september 2010 Productie: Algemene Directie Humanisering van de Arbeid Coördinatie: Directie van de communicatie Wetenschappelijke supervisie: Alain Piette Omslag en lay-out: Sylvie Peeters Tekening: Serge Dehaes Druk: Drukkerij Albe De Coker Verspreiding: Cel Publicaties Verantwoordelijke uitgever: FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg Wettelijk depot: D/2010/1205/09 M/V Met de termen "werknemer", "werkgever", "expert" en "adviseur" wordt in deze brochure verwezen naar personen van beide geslachten. FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg Alle rechten voorbehouden voor alle landen. Niets uit deze uitgave mag geheel of gedeeltelijk worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of enige wijze, zonder de voorafgaande schriftelijke toestemming van de Directie van de communicatie van de FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg. Indien de verveelvoudiging van teksten uit deze brochure echter gebeurt voor informatieve of pedagogische en strikt niet-commerciële doeleinden is dit toegestaan met bronvermelding en, in voorkomend geval, met vermelding van de auteurs van de brochure. 2

3 VOORWOORD Het koninklijk besluit van 17 mei 2007 betreffende de voorkoming van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk, waaronder geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk somt de verplichtingen op van de werknemers inzake de voorkoming van psychosociale risico s: stress, burn out, pesten, ongewenst gedrag Het doel van dit document bestaat eruit middelen aan te reiken voor de werknemers, hun omkadering en de preventieadviseurs. Alle technische, organisatorische en menselijke aspecten die deze risico's beïnvloeden, zijn hierin opgenomen. Het resultaat is een snellere, efficiëntere en minder kostelijke preventie. Naar analogie met de SOBANE-strategie wordt de problematiek rond psychosociale problemen best in het globaal kader van de werkomstandigheden bekeken. De participatieve opsporingsmethode Déparis is hiervoor een geschikte methode. Het geheel van risico's gerelateerd aan werkzones, technische organisatie tussen de werkposten, omgevingsfactoren en psychosociale aspecten wordt hiermee geëvalueerd. Op deze wijze wordt rekening gehouden met alle factoren om zo op een coherente manier de werkomstandigheden te optimaliseren. In een tweede fase zal het document kunnen aangewend worden om alle aspecten aangaande psychosociale problemen in detail te "observeren. Op deze manier kan men nagaan welke maatregelen onmiddellijk kunnen genomen worden om de situatie te verbeteren. In een derde fase kan men, wanneer dit nodig blijkt, gebruik maken van de Analysemethode. Deze vereist de tussenkomst van een preventieadviseur voor psychosociale aspecten die met zijn kennis meer uitgewerkte maatregelen kan voorstellen en het restrisico kan evalueren. Dit document is niet alleen bestemd voor preventieadviseurs, zoals preventieadviseurs psychosociale aspecten, arbeidsgeneesheren, veiligheidsverantwoordelijken, ergonomen..., maar ook voor bedrijfsleiders verantwoordelijk voor de uitvoering van de preventie en voor de werknemers die bij deze preventie betrokken zijn. 3

4

5 INHOUDSTAFEL VOORWOORD Inhoudstafel ALGEMENE STRATEGIE VOOR HET BEHEER VAN BEROEPS- GEBONDEN RISICO'S BASISPRINCIPES Preventie primeert Het risico Complementariteit van de beschikbare kennis De werknemer: centrale figuur van de preventie Oorsprong van de problemen Schatting vs meting KMO STRATEGIE VOOR RISICOBEHEER Inleiding De 4 niveaus van de strategie Algemene toepassing van de observatie-methodes sobane Toepassing Het verslag Schriftelijke presentatie Mondelinge presentatie Vervolg van de studie NIVEAU 2: OBSERVATIE INLEIDING Doelstellingen Wie? Hoe? Te bespreken punten Terminologie PROCEDURE Autonomie en individuele verantwoordelijkheden Inhoud van het werk Tijdsdruk Arbeidsverhoudingen onder het personeel en met de hiërarchie De psychosociale omgeving Samenvatting Maatregelen op korte termijn VERSLAG VAN HET OBSERVATIEONDERZOEK Samenvatting van de Observatieresultaten Het verslag NIVEAU 3:Analyse

6 HULPFICHES OBSERVATIE Fiche 1 Definitie van stress op het werk Fiche 2 Reglementair kader voor stress op het werk Fiche 3 Gegevens over werkgerelateerde stress Fiche 4 Mentale werklast Fiche 5 Flexibiliteit en intensivering van het werk Fiche 6 Ambivalenties en rolconflicten Fiche 7 Waakzaamheidstaken Fiche 8 Informatie verwerken en beslissingen nemen Fiche 9 Leren Fiche 10 Conflict gezin-werk Fiche 11 Sociale ondersteuning van collega s en leidinggevende Fiche 12 Verschillende soorten leiderschap Fiche 13 Functioneringsgesprek Fiche 14 Evaluatiegesprek Fiche 15 Discriminatie op het werk ANALYSE Fiche 16 Classificatie van de stressevaluatiemethoden in ondernemingen Fiche 17 Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Fiche 18 De RATOG en RATOG-KMO, twee risico-analyse tools Fiche 19 voor ongewenst gedrag op het werk Tool voor identificatie, diagnostiek en interventie (IDI) van de organisatorische risico s in verband met geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Fiche 20 Short Inventory on Stress and Wellbeing (S-ISW) Fiche 21 WOCCQ - WOrking Conditions and Control Questionnaire Fiche 22 Short Inventory on Conflict (S-IC) Fiche 23 Checklist voor het voeren van opvang- en verkennende gesprekken 110 Fiche 24 Gids voor wie beroepsmatig tussenkomt en geconfronteerd wordt met conflicten en grensoverschrijdend gedrag op het werk en Vademecum voor de diagnose van relationeel leed op het werk: twee instrumenten BIBLIOGRAFIE

7 . ALGEMENE STRATEGIE VOOR HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S Expertise Analysis Observation Screening PREVENTION

8 . BASISPRINCIPES De Welzijnswet vereist dat de werkgever de veiligheid en de gezondheid van de werknemers in alle aspecten aangaande het werk verzekert, door de algemene principes van preventie aan te wenden: 1. Risico's vermijden 2. Niet te vermijden risico s evalueren 3. Risico's aan de bron bestrijden 4. Het werk aanpassen aan de mens 5. De SOBANE-strategie die hier wordt voorgesteld, reikt elementen aan zodat men op een zeer efficiënte en realistische wijze aan deze eisen kan voldoen. De strategie steunt op enkele fundamentele basisprincipes... Preventie primeert De nadruk wordt gelegd op de preventie van risico's en niet op de bescherming en het gezondheidstoezicht... Het risico Een risico is de kans dat een schade met een bepaalde ernst zich voordoet. De blootstelling aan een bepaalde risicofactor en de omstandigheden waarin de blootstelling plaatsvindt, zijn belangrijke factoren die het risico bepalen. De beperking van een risico dient dus te gebeuren door de blootstelling te verminderen, de omstandigheden van deze blootstelling te verbeteren en de ernst van de gevolgen te beperken. De verschillende aspecten dienen op een coherente manier benaderd te worden... Complementariteit van de beschikbare kennis De reële kennis op het vlak van veiligheid en gezondheid neemt toe bij de verschillende spelers die betrokken zijn. Ze is het kleinst bij de werknemer, ze is groter bij de hiërarchische lijn en neemt dan verder toe bij de interne preventieadviseurs, arbeidsgeneesheren, externe adviseurs,... tot expert. Nochtans vermindert tegelijkertijd de kennis van wat zich in werkelijkheid op de werkvloer afspeelt. Deze is het kleinst bij de expert en het grootst bij de werknemer die het werk uitvoert. Het is dus belangrijk de complementariteit van beide kennisdomeinen, in functie van de noden, op een coherente manier samen te brengen... De werknemer: centrale figuur van de preventie Het doel van preventiemaatregelen is het bewaren of verbeteren van het welzijn van de werknemer. Daarom is het aangewezen om geen belangrijke acties te ondernemen zonder kennis van de arbeidssituatie die enkel de werknemer in detail kent. De werknemer is als dusdanig de spilfiguur en niet enkel het object van preventie... Oorsprong van de problemen De werknemer 'beleeft' zijn werksituatie als een geheel en niet als onafhankelijke en afzonderlijke feiten: lawaai heeft een invloed op communicatie en relaties, de techni- 8

9 sche organisatie tussen de werkposten heeft een invloed op de musculo-skeletale risico's, de verdeling van verantwoordelijkheden heeft een invloed op de inhoud van het werk. Een coherente actie m.b.t. de werksituatie vereist een systematische en globale benadering van deze situatie. Deze aanpak heeft het voordeel elk opkomend probleem in de juiste context te kunnen plaatsen... Schatting vs meting De belangrijkste doelstelling is de preventie. Om deze te realiseren is een inschatting van de risico s vaak voldoende. Metingen kunnen niettemin nodig zijn om complexere problemen op te lossen. Zo kunnen ook voor het psychosociale domein studies op grote schaal helpen bij het detecteren van problemen die anders onopgemerkt zouden blijven... KMO De methodes die ontwikkeld worden in grote ondernemingen zijn niet toepasbaar in KMO's. In omgekeerde richting is dit wel het geval. KMO's stellen 60% van de loontrekkenden tewerk. De methodes worden dan ook best ontwikkeld in functie van de beperktere middelen en competenties die in de KMO's beschikbaar zijn.... STRATEGIE VOOR RISICOBEHEER Inleiding De SOBANE-strategie is trapsgewijs opgebouwd en omvat vier niveaus : Opsporing, Observatie, Analyse en Expertise. Het betreft hier een strategie die, al naargelang de noden, tools, methoden en middelen aanreikt. Op elk niveau wordt er gezocht naar oplossingen ter verbetering van de arbeidsomstandigheden. Onderzoek op een volgend niveau is slechts noodzakelijk indien blijkt dat na het invoeren van de verbeteringen de situatie nog steeds onaanvaardbaar blijft. Men start het onderzoek van een arbeidssituatie steeds met het Opsporingsniveau, ongeacht de reden (klacht, ongeval...) van dit onderzoek. De aard van dit probleem dat de aanzet is tot het onderzoek, wordt zo in de totale context geplaatst. Andere aspecten die eveneens een invloed hebben op de gezondheid, de veiligheid en het welzijn komen ook aan het licht. Er worden oplossingen gezocht voor het geheel van de arbeidssituatie. Het Observatie-, Analyse- en Expertiseniveau worden slechts uitgevoerd indien men tijdens het Opsporingsniveau geen passende oplossing kon vinden om tot een aanvaardbare situatie te komen. De noodzaak om over te gaan tot een volgend niveau hangt in grote mate af van de complexiteit van de arbeidssituatie. De middelen die worden aangewend bij het zoeken naar oplossingen zijn het goedkoopst bij de eerste 2 niveaus (Opsporing en Observatie). Ze zijn duurder op het Analyse- en Expertiseniveau maar worden met kennis van zaken toegepast en aangepast aan de situatie. De strategie heeft het voordeel efficiënt, snel en goedkoop te zijn. 9

10 De tussenkomst van verschillende partijen wordt gekaderd in de strategie. De mensen uit de onderneming voeren zelf het Opsporings- en Observatieniveau uit. De hulp van externen (preventieadviseur) wordt ingeroepen voor het toepassen van het Analyseniveau en eventueel wordt er een beroep gedaan op een expert voor het toepassen van het Expertiseniveau... De niveaus van de strategie Niveau, Opsporing De voornaamste problemen worden geïdentificeerd. Markante fouten, zoals gaten in de vloer, achtergelaten recipiënten gevuld met solventen, naar een venster gericht beeldscherm..., kunnen opgelost worden. Deze identificatie moet intern gebeuren, door personen van het bedrijf die de arbeidssituatie perfect kennen, zelfs al hebben zij geen of slechts een oppervlakkige opleiding rond problemen van veiligheid, fysiologie of ergonomie. Dit zijn dus de werknemers zelf, hun rechtstreekse technische omkadering, de werkgever in kleine ondernemingen of een interne preventieadviseur met de werknemers in middelgrote of grotere ondernemingen. Een werkgroep bestaande uit enkele werknemers en hun professionele omkadering (met deelname van een preventieadviseur indien mogelijk) denkt na over de belangrijkste risicofactoren, zoekt naar onmiddellijke acties ter verbetering en preventie en omschrijft de aspecten die meer in detail onderzocht dienen te worden. Er wordt in de onderneming een contactpersoon aangeduid. Deze zal de Opsporing leiden en de onmiddellijk toe te passen maatregelen coördineren. Hij zal eveneens het vervolg van de studie (niveau 2, Observatie) voor een diepgaandere studie opvolgen. De methode die wordt toegepast is de Déparis-methode. Deze wordt voorgesteld in het eerste nummer van de SOBANE-reeks. Niveau, Observatie Een werkgroep (bij voorkeur dezelfde) met vertegenwoordiging van werknemers en technisch verantwoordelijken (met deelname van een preventieadviseur indien mogelijk) zal de arbeidsomstandigheden meer in detail bestuderen. Zij zullen eveneens minder voor de hand liggende oplossingen voorstellen en bepalen waarom de medewerking van een preventieadviseur noodzakelijk is. Indien het niet haalbaar is om deze werkgroep te laten samenkomen, voert de verantwoordelijke de Observatie alleen uit. Hierbij is het essentieel de noodzakelijke informatie te verkrijgen van de werknemers. Dit niveau 2, Observatie, vereist een grondige kennis van de verschillende aspecten van de arbeidssituatie, zowel bij normale als bij abnormale werking. De diepgang van deze Observatie zal variëren in functie van het bestudeerde domein (risicogebied) en in functie van de onderneming en de bekwaamheid van de deelnemers. Er wordt opnieuw een contactpersoon aangeduid (bij voorkeur dezelfde persoon) die het Observatieniveau zal leiden en die de onmiddellijk te nemen maatregelen zal coördineren. Hij zal eveneens het vervolg van de studie (niveau 3,Analyse) opvolgen voor de aspecten die een diepgaandere analyse vereisen. 10

11 Niveau, Analyse Indien de niveaus Opsporing en Observatie niet toelaten het risico tot een aanvaardbaar niveau terug te brengen of indien er twijfel blijft bestaan, moet men verder gaan met de Analyse om te zoeken naar oplossingen. Deze analyse, om de situatie diepgaander te onderzoeken, dient te gebeuren in samenwerking met preventieadviseurs die over de nodige kennis, middelen en technieken beschikken. Meestal wordt het analyseniveau uitgevoerd door externe preventieadviseurs. Zij werken nauw samen met de interne preventieadviseurs. De externe preventieadviseurs stellen de nodige kennis en middelen ter beschikking van de interne preventieadviseur. Tijdens de Analyse worden de specifieke arbeidsomstandigheden, bepaald op het einde van niveau 2, Observatie, diepgaander onderzocht. Het kan aangewezen zijn om metingen te doen met eenvoudige 'standaardapparaten'. Deze metingen moeten expliciet bepaalde doelstellingen hebben zoals het objectief vaststellen van de problemen, het zoeken naar oorzaken, de optimalisering van de oplossingen Het belangrijkste aspect van dit niveau is dat men beroep doet op een externe preventieadviseur die over voldoende kennis en middelen beschikt voor wat betreft het evalueren van restrisico's in het desbetreffende domein. De preventieadviseur en de coördinator gebruiken de resultaten van voorgaande niveaus (Opsporing en Observatie) als basis. De eerste taak is het herbekijken van deze resultaten. Vervolgens wordt een Analyse van de items die werden geïdentificeerd, uitgevoerd. De resultaten van deze Analyse worden besproken met de uitvoerders van de voorgaande niveaus en in het bijzonder met de coördinator. Zij beslissen of er eventueel beroep moet gedaan worden op een expert (Expertise) die meer gespecialiseerde en verfijnde metingen kan uitvoeren. Niveau, Expertise De studie van niveau 4, Expertise, wordt uitgevoerd door dezelfde personen uit het bedrijf en preventieadviseurs, met de bijkomende hulp in het desbetreffende domein van gespecialiseerde experts. Het betreft hier bijzonder complexe situaties die eventueel bijzondere metingen vereisen. Expertise Analysis Observation Screening PREVENTION. ALGEMENE TOEPASSING VAN DE OBSERVATIE- METHODES SOBANE De Déparis Opsporingsmethode wordt best toegepast tijdens een vergadering met 4 tot 7 personen. De deelnemers aan deze vergadering dienen de werksituatie grondig te kennen of zullen zoeken naar oplossingen om de werksituatie te verbeteren en zullen meewerken aan de uitwerking ervan. Tijdens de Déparis Opsporing wordt bv. beslist tot de vloer herstellen, sommige werktuigen of sommige recipiënten met chemische produkten vervangen, sommige machinefilters veranderen, een zekere werkprocedure aan te passen, een herverdeling van het werk voorstellen, verantwoordelijkheden herdefiniëren één of meerdere aspecten van de werksituatie grondiger bestuderen tijdens één of meerdere specifieke Observatievergaderingen: bij voorbeeld de slechte houdingen, de rol van éénieder, collectieve en individuele relaties, verdeling van verantwoordelijkheden... 11

12 .. Toepassing Volgens de SOBANE-strategie wordt dit grondiger onderzoek gerealiseerd door de Observatie methode specifiek is aan het meer in detail te bestuderen probleem en, opnieuw, tijdens een vergadering met dezelfde personen. Tijdens de Déparis-vergadering worden alle aspecten van de werksituatie besproken. Tijdens de Observatie-vergadering daarentegen, is de discussie op een specifiek aspect gericht: lawaai in het atelier of goederenbehandeling of beeldschermwerk De toepassing van de methode is gelijk aan deze gebruikt tijdens het niveau 1 Opsporingsmethode Déparis. De directie moet eerst vóór elke actie: ten volle over de gevolgen van het gebruik van de methode ingelicht worden bewust zijn van zijn verplichtingen zijn volledig akkoord gegeven hebben met de toepassing van de methode. De stappen van de toepassing zijn: 1. Informatie door de directie van de hiërarchische lijn en de werknemers over de nagestreefde doelstellingen en belofte rekening te houden met de resultaten van de vergaderingen en de studies. 2. Keuze van een kleine groep posten die een geheel vormen, een "arbeidssituatie": de deelnemers zouden dezelfde moeten zijn dan deze van het niveau 1 Opsporingsmethode Déparis. 3. Aanduiding van een coördinator door de directie in overleg met de werknemers: opnieuw zou het dezelfde persoon moeten zijn die de Opsporing Déparis heeft gecoördineerd. 4. Voorbereiding van de coördinator: hij leest de Observatiemethode in detail en leert hoe ze te gebruiken. De methode wordt aan de betrokken arbeidssituatie aangepast door bepaalde termen te veranderen, sommige niet betrokken aspecten te verwijderen, door andere aan te passen, of nog door bijkomende aspecten toe te voegen. 5. Oprichting van een werkgroep samengesteld uit sleutelwerknemers van de betrokken arbeidssituatie, aangewezen door hun collega's en hun vertegenwoordigers, en uit personen van de technische omkadering aangewezen door de directie. Deze werkgroep zal minstens één man en één vrouw omvatten in geval van een gemengde groep. Deze werkgroep zou dezelfde moeten zijn dan deze die aan de Opsporing Déparis heeft deelgenomen, met eventueel 1 of 2 bijkomende personen van de dienst methoden, de dienst onderhoud of nog van de dienst aankopen. 6. Vergadering van de werkgroep in een kalm lokaal dicht bij de werkposten: opnieuw teneinde direct naar de werkplaatsen te kunnen terugkeren om bepaalde punten te bespreken. 7. Duidelijke uitleg door de coördinator van het doel van de vergadering en van de procedure. Te discussiëren aspecten kunnen aan de deelnemers ofwel vóór of in het begin van de vergadering gegeven worden, ofwel door een projector of door multimedia op een scherm vertoond worden, teneinde de discussie doeltreffend te begeleiden. 8. Discussie over iedere rubriek door zich te concentreren op de aspecten van deze rubriek en zonder lang stil te staan om te bepalen of de situatie niet, een beetje of veel bevredigend is, maar bij wat kan worden gedaan om de situatie te verbeteren, door wie en wanneer datgene waarvoor de hulp van een preventieadviseur moet worden ingeroepen tijdens het niveau 3 Analyse 9. Na de vergadering stelt de coördinator een synthese op: de gebruikte rubrieken met de gedetailleerde informatie voortvloeiend uit de vergadering, de lijst met de geplande oplossingen met bepaling van wie wat doet en wanneer en de lijst met de meer in detail te bestuderen punten met hun prioriteit. 12

13 10. Voorstelling van de resultaten aan de deelnemers, herziening, bijvoegingen 11. Afronding van de synthese. 12. Voorstelling aan de directie en aan de overlegorganen. 13. Vervolg van de studie voor de niet opgeloste problemen door middel van de methode van niveau 3, Analyse, van de SOBANE-strategie. De volgende tekst kan helpen om het doel van de vergadering te verduidelijken. "In de loop van de vergadering herzien we alle punten in relatie met de risicofactor " " die uitmaken dat het werk moeilijk, gevaarlijk, niet efficiënt en onaangenaam is. De bedoeling is niet om te weten of het gemakkelijk en aangenaam is voor 20, 50 of 100%, maar wel om uit te vinden wat er concreet onmiddellijk, binnen de 3 maanden en later kan ondernomen worden om efficiënter en aangenamer te zijn. Het kan gaan om technische veranderingen, om nieuwe werktechnieken, maar ook om betere communicaties, om reorganisatie van de dienstregeling, om meer specifieke opleidingen. Voor sommige punten zou men moeten kunnen zeggen wat er veranderd moet worden en hoe dit concreet moet gebeuren. Voor andere zullen er bijkomende studies moeten worden verricht. De Directie verplicht zich ertoe een actieplan op te stellen met als doel zo goed mogelijk gevolg te geven aan hetgeen besproken zal worden." Wanneer geen vergadering van 3 tot 6 personen kan belegd worden, zal de coördinator de Observatie alleen leiden of met één of twee personen en eventueel op de werkplek zelf. Deze niet-ideale oplossing blijft nuttig aangezien zij de preventie laat vooruitgaan en het eventuele beroep op een externe preventieadviseur voorbereidt. De coördinator of deze personen moeten echter: de werkplek goed kennen (even goed als de operatoren zelf!) informeel de mening van de operatoren vragen technisch onderlegd zijn om oplossingen te kunnen vinden en ze in de praktijk om te kunnen zetten vervolgens direct of indirect naar de operatoren en hun technisch kader terugkeren voor adviezen over de overwogen oplossingen. Deze werkwijze is dus enkel aan te raden als er binnen het bedrijf geen vergadering van een werkgroep op dat moment georganiseerd kan worden... Het verslag Dit verslag moet omvatten: De beschrijving van het probleem: - hoe het probleem is gebleken: na klachten, ziekte, afwezigheden - de mening van de operatoren en van de mensen uit het bedrijf tijdens de Opsporing. De resultaten van het optreden, zonder uitgebreid in te gaan op de verschillende stappen, maar met een duidelijke beschrijving van de verdiensten van iedereen die meegewerkt heeft: - de aspecten die in detail geobserveerd zijn en de voorgestelde oplossingen - indien nodig, de aspecten die nog een Analyse behoeven Een synthese van de technische of organisatorische oplossingen en verbeteringen. Een algemene verantwoording van deze oplossingen, waarbij wordt aangetoond: - dat zij de beschreven problemen werkelijk kunnen verhelpen. - dat zij geen andere problemen zullen veroorzaken voor het geheel of een deel van de operatoren. - dat zij niet tegenstrijdig zijn met de productiviteits- en rentabiliteitseisen van het bedrijf. De eventuele verantwoording voor een bijkomende Analyse. Een draaiboek voor de uitvoering van de voorgestelde oplossingen, met daarin wie doet wat, wanneer en hoe en tevens hoe de follow-up verloopt, om zo de kans op concrete resultaten te verhogen. Een samenvatting van dit eindverslag waarin op 1 bladzijde de belangrijkste technische oplossingen worden herhaald. 13

14 .. Schriftelijke presentatie Dergelijke verslagen zijn vaak te "formeel" en te "literair" opgesteld. Aangezien het verslag bedoeld is om die inlichtingen te verschaffen die nodig zijn om beslissingen te nemen, moet het kort en eenvoudig zijn, ontdaan van alle oppervlakkige, te algemene of niet ter zake doende uitweidingen. Het is niet de bedoeling in telegramstijl te schrijven, maar de tekst moet toch: net als in deze tekst gebruik maken van alinea's en insprongen die de informatie overzichtelijk maken zo weinig mogelijk tabellen of statistieken bevatten de informatie systematisch en op een logische manier weergeven, zodat de gedachtegang makkelijk te volgen is indien nodig technische schema's of foto's bevatten. Ten slotte moet de tekst grondig herlezen worden om herhalingen te vermijden het lezen en begrijpen te vergemakkelijken de logische gedachtegang en indeling in acht te nemen het opzoeken van specifieke informatie te vereenvoudigen. De samenvatting van 1 bladzijde zit niet, zoals gewoonlijk, achteraan, maar aan het begin, zodat zij meer aandacht krijgt dan de gedetailleerde uiteenzetting... Mondelinge presentatie De precieze procedure hangt af van de omstandigheden. Idealiter wordt dit verslag voorgesteld aan de volgende personen, al dan niet tegelijkertijd aan de verschillende groepen: De werkgever, die instaat voor de gezonde arbeidsomstandigheden en die beslist. De operatoren, die immers rechtstreeks betrokken partij zijn. De efficiëntie van de technische oplossingen staat of valt immers met de uitvoering ervan, zodat het belangrijk is dat de personen die de oplossing moeten uitvoeren, geraadpleegd worden. Alle personen die op de verschillende niveaus hebben meegewerkt, aangezien het resultaat in de eerste plaats hun verdienste is. De hiërarchie, de technische staf, aangezien die instaat voor de uitvoering en het opvolgen van de oplossingen. De andere preventiepartners (bedrijfsarts, preventieadviseurs...) uiteraard. Het welslagen van het optreden hangt niet alleen af van de kwaliteit, maar vaak nog meer van de manier waarop het wordt voorgesteld. Alle hoofdrolspelers (werkgevers, staf, operatoren) menen de werkomstandigheden goed te kennen, maar zij hebben er vaak een heel ander beeld van. Het benadrukken van de conclusies van de vergaderingen kunnen dan nuttig zijn om een gemeenschappelijke voorstelling te hebben van de toestand, de problemen en de mogelijke verbeteringen... Vervolg van de studie Als de Observatiemethode op punten de aandacht vestigt die een meer diepgaande Analyse vereisen, moet een gespecialiseerde preventieadviseur op het betrokken gebied gecontacteerd worden. De werkwijze die met deze preventieadviseur moet gevolgd worden, is: hem op de hoogte brengen van de resultaten van de twee eerste niveaus Opsporing en Observatie 14

15 herziening van de resultaten, de conclusies en de voorgestelde oplossingen deze oplossingen bevestigen of amenderen daarbij vaststellen welke aspecten een nadere specifieke Analyse behoeven. Alle werkdocumenten die op de verschillende niveaus gebruikt zijn worden in het bedrijf bewaard. Zo kunnen zij later dienen als referentiepunt bij het aanpassen van werkplekken of bij het uitdenken van nieuwe arbeidsomstandigheden. PREVENTION Expertise Analysis Observation Screening 15

16

17 . NIVEAU : OBSERVATIE Expertise Analysis Observation Screening PREVENTION

18 ... INLEIDING Doelstellingen Bestuderen van de situatie voor wat betreft de psychosociale aspecten. De maatregelen bepalen die onmiddellijk kunnen genomen worden om de risico s te verbeteren... Wie? De werknemers en hun staf die zeer goed de situatie kennen, De verantwoordelijken (staf, studiebureau, interne preventieadviseurs) die de werksituatie goed kennen. Expertise Analysis Observation Screening PREVENTION.. Hoe? Een meer gedetailleerde beschrijving van de toepassing van de Observatiegidsen wordt beschreven in de algemene inleiding van de SOBANE strategie. Enkel de voornaamste richtlijnen worden hieronder vermeld. De werkmethode is vergelijkbaar met deze gebruikt tijdens het niveau 1, Opsporingmethode (Déparis), en de deelnemers zouden dezelfde moeten zijn: 1. Keuze van een "arbeidssituatie. Dit is een kleine groep werkposten die samen een geheel vormen. 2. Aanduiden van een coördinator. 3. Voorbereiding van de coördinator: hij leest de Observatiegids grondig, leert hoe ze te gebruiken en past ze aan de betrokken arbeidssituatie aan. 4. Oprichten van een werkgroep samengesteld uit de belangrijkste werknemers en personen van de technische omkadering. Als er zowel mannen als vrouwen tewerkgesteld zijn in de onderzochte arbeidssituatie, zullen beide sexen in de werkgroep vertegenwoordigd zijn. 5. Vergadering van de werkgroep in een rustig lokaal dicht bij de werkposten (gemiddeld gedurende een tweetal uren). 6. Duidelijke uitleg door de coördinator over het doel van de vergadering en de procedure. 7. Discussie over elke rubriek met de nadruk op: wat concreet kan gedaan worden om de situatie te verbeteren, door wie en wanneer datgene waarvoor, op Analyse niveau, de hulp van een preventieadviseur moet worden ingeroepen. Tijdens de discussie over de werksituatie wordt rekening gehouden met de karakteristieken van de werknemers. Er wordt speciale aandacht besteed aan het feit dat het om mannen of vrouwen gaat, jonge of oudere werknemers, mensen die de taal al of niet kennen 8. Na de vergadering maakt de coördinator een syntheseverslag van de voorgestelde oplossingen. Dit omvat: de gebruikte tabellen, met duidelijke informatie zoals besproken tijdens de vergadering de lijst met mogelijke oplossingen met voorstel van wie doet wat en wanneer de lijst met de meer in detail te bestuderen punten op niveau 3,Analyse, en hun prioriteiten. 9. De resultaten worden voorgesteld aan de deelnemers van de werkgroep, aan de directie en aan de comité van preventie en bescherming op het werk. Er kunnen punten aangepast of toegevoegd worden en beslissingen genomen worden tijdens deze vergaderingen. 10. Vervolg van de studie voor de niet opgeloste problemen door een methode van het niveau 3, Analyse. 18

19 Wanneer het niet lukt om een vergadering met 3 tot 6 medewerkers te organiseren, zal de coördinator het observatieniveau zelf sturen. Dit gebeurt best in samenwerking met 1 of 2 werknemers en het overleg kan eventueel op de werkvloer georganiseerd worden. Deze situatie is niet ideaal maar blijft nuttig om de preventie te bevorderen. Op deze manier kan het eventueel beroep doen op een extern deskundige voorbereid worden... Te bespreken punten De hierna beschreven Observatieprocedure behandelt volgende aspecten: 1. Autonomie en individuele verantwoordelijkheden Graad van initiatief, autonomie Contactvrijheid Verantwoordelijkheden Fouten 2.Werkinhoud Rolambivalentie Rolconflicten Diversificatie en werkbelang Aandachtsniveau Beslissingen Bekwaamheden Opleiding 3.Tijdsdruk Uurroosters en werkduur Werkritme Vertragingen en onderbrekingen Autonomie van de groep Pauzes 4. Arbeidsverhoudingen onder het personeel en met de hiërarchie Relaties tussen werknemers Relaties tussen binnendiensten Soort leiderschap de hiërarchie Relaties met de hiërarchie Functioneringsgesprek Evaluatiegesprek 5. Psychosociale omgeving Tewerkstelling Toekomstperspectieven Lonen Pesten en discriminatie Sociaal overleg Sociaal klimaat Misschien zijn niet al deze aspecten toepasbaar op de werksituatie in Observeren. Allereerst moeten dus de aspecten worden geselecteerd die betrekking hebben op deze werksituatie. Dat moet gebeuren op basis van de resultaten van de besprekingen op de Déparis bijeenkomst. De bovenstaande 5 themacategorieën komen overeen met de 5 laatste tabellen van de Déparis-overleggids. De onvoldoende aan bod gekomen aspecten op het vlak van Déparis of die waarvoor geen preventiemaatregelen konden worden gevonden of die onvoldoende blijken om tot een aanvaardbare werksituatie te komen, worden in aanmerking genomen. 19

20 Vaak is er bij het eerste gebruik van de Déparis-gids nog geen echte overlegsfeer en blijven de besprekingen van deze 5 tabellen enigszins vaag. Het is dus de taak van de coördinator en de preventieadviseur-coach om de aspecten te wissen die geen verband houden zelfs niet potentieel met de werksituatie: vertragingen en onderbrekingen indien het om regelmatig werk gaat bijvoorbeeld, overuren wanneer die nooit worden gepresteerd, lonen indien die van elders worden opgelegd (in het onderwijs bijvoorbeeld) Er wordt aanbevolen om elk aspect kort te overlopen alvorens er wordt beslist om het in aanmerking te nemen of niet, en niet alleen op de benaming af te gaan... Terminologie De psychosociale belasting Stress Mentale werklast (Fiche 4) Geweld op het werk (Fiche 17) Pesten op het werk (Fiche 17) De psychosociale belasting kan worden samengevat als een belasting van relationele aard die schade berokkent aan de fysieke of mentale gezondheid van de werknemer. Hierbij wordt zowel de relatie tussen de werknemer en diens werk bedoeld (stress, mentale belasting, ) als de relaties tussen personen (conflict, geweld, ongewenst gedrag, ). Dit wordt in België vertaald in de definitie van de psychosociale belasting in de wetgeving: elke belasting van psychosociale aard die haar oorsprong vindt in de uitvoering van het werk of die voorkomt naar aanleiding van de uitvoering van het werk, die schadelijke gevolgen heeft voor de lichamelijke of psychische gezondheid van de persoon; Definitie van psychosociale belasting en van stress op het werk (Fiche 1) Reglementair kader voor psychosociale belasting (met stress) op het werk (Fiche 2) Het begrip stress is de door een groep werknemers als negatief ervaren toestand, die gepaard gaat met klachten of functiestoornissen op fysiek, psychisch en/of sociaal vlak en het gevolg is van het feit dat de werknemers niet in staat zijn om aan de eisen en verwachtingen binnen hun werksituatie te voldoen. Definitie van psychosociale belasting en van stress op het werk (Fiche 1) Reglementair kader voor psychosociale belasting (met stress) op het werk (Fiche 2) Gegevens over stress op het werk (Fiche 3) Volgens ISO is de mentale werklast afhankelijk van: De vereisten van de taak: beperkte tijd, complexiteit, snelheid, nauwkeurigheid, gevraagde aandacht De verwerkingscapaciteiten van de met de uitvoering van deze taak belaste persoon. Elke feitelijkheid waarbij een persoon psychisch of fysiek wordt bedreigd of aangevallen bij de uitvoering van het werk Meerdere gelijkaardige of uiteenlopende onrechtmatige gedragingen, buiten of binnen de onderneming of instelling, die plaatshebben gedurende een bepaalde tijd, die tot doel of gevolg hebben dat de persoonlijkheid, de waardigheid of de fysieke of psychische integriteit van een werknemer of een andere persoon waarop dit hoofdstuk van toepassing is bij de uitvoering van zijn werk wordt aangetast, dat zijn betrekking in gevaar wordt gebracht of dat een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving wordt gecreëerd en die zich meer bepaald uiten in woorden, bedreigingen, handelingen, gebaren of eenzijdige geschriften. Deze gedragingen kunnen inzonderheid verband houden met godsdienst of overtuiging, handicap, leeftijd, seksuele geaardheid, geslacht, ras of etnische afstamming Ongewenst seksueel gedrag op het werk (Fiche 17) Elke vorm van ongewenst verbaal, non-verbaal of lichamelijk gedrag met een seksuele connotatie dat als doel of gevolg heeft dat de waardigheid van een persoon wordt aangetast of een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving wordt gecreëerd. Discriminatie (Fiche 15) De situatie die zich voordoet wanneer iemand op basis van één van de beschermde criteria (leeftijd, geslacht, nationale of etnische oorsprong, filosofische, politieke of geloofsovertuiging, handicap, ) ongunstiger wordt, werd of zou worden behandeld dan een ander in een vergelijkbare situatie, tenzij dit onderscheid objectief gerechtvaardigd wordt door een legitiem doel en de middelen voor het bereiken van dat doel passend en noodzakelijk zijn. 20

REEKS SOBANE STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDENRISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. Januari 2005

REEKS SOBANE STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDENRISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. Januari 2005 GLOBALE LICHAAMSTRILLINGEN Januari 2005 REEKS SOBANE STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDENRISICO'S Algemene Directie Humanisering van de Arbeid Dit document werd gerealiseerd dankzij de financiële steun

Nadere informatie

REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. Maart 2006

REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. Maart 2006 BEELDSCHERMWERK Maart 2006 REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S Het Europees Sociaal Fonds investeert in uw toekomst Algemene Directie Humanisering van de Arbeid SOBANE STRATEGIE

Nadere informatie

REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. September 2007

REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. September 2007 MUSCULO-SKELETALE AANDOENINGEN September 2007 REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S Algemene Directie Humanisering van de Arbeid Dit document werd gerealiseerd dankzij de financiële

Nadere informatie

ELEKTRICITEIT REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid.

ELEKTRICITEIT REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. Algemene Directie Humanisering van de Arbeid. ELEKTRICITEIT februari 2006 REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S Algemene Directie Humanisering van de Arbeid Dit document werd gerealiseerd dankzij de financiële steun van de

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement

Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer. Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Preventie van Psychosociale Risico s op de Werkvloer Wet, Wat en Hoe? Bart Vriesacker Psychosociaal departement Inhoudsopgave Psychosociale risico s? De nieuwe wetgeving De psychosociale risicoanalyse

Nadere informatie

CHECKLIST BETREFFENDE DE INVLOED VAN PSYCHOSOCIALE ASPECTEN OP ARBEIDSONGEVALLEN. Ondersteuning bij het invullen van het omstandig verslag

CHECKLIST BETREFFENDE DE INVLOED VAN PSYCHOSOCIALE ASPECTEN OP ARBEIDSONGEVALLEN. Ondersteuning bij het invullen van het omstandig verslag CHECKLIST BETREFFENDE DE INVLOED VAN PSYCHOSOCIALE ASPECTEN OP ARBEIDSONGEVALLEN Ondersteuning bij het invullen van het omstandig verslag Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal overleg

Nadere informatie

(ONGEVALLEN, VALLEN...) FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S

(ONGEVALLEN, VALLEN...) FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S VEILIGHEID (ONGEVALLEN, VALLEN...) FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL

Nadere informatie

RISICO S VAN BRAND. FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S

RISICO S VAN BRAND. FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S RISICO S VAN BRAND OF EXPLOSIE FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL

Nadere informatie

REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S

REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S GEVAARLIJKE CHEMISCHE PRODUCTEN FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL

Nadere informatie

NIVEAU 2: OBSERVATIE

NIVEAU 2: OBSERVATIE SOBANE methode: Verlichting NIVEAU 2: OBSERVATIE INLEIDING Expertise PREVENTION Doelstellingen Bestuderen van de situatie in het algemeen en op de werkvloer, voor wat betreft: de arbeidsomstandigheden

Nadere informatie

Welzijn op het werk. Internet en andere informatiebronnen. BESWIC: Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk

Welzijn op het werk. Internet en andere informatiebronnen. BESWIC: Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk Welzijn op het werk Internet en andere informatiebronnen BESWIC: Belgisch kenniscentrum over welzijn op het werk Provinciaal comité Oost-Vlaanderen voor de bevordering van de arbeid Gent, 27 april 2012

Nadere informatie

Algemene strategie inzake preventie van risico s. preventie. Inhoud. Preventie nieuwe stijl volgens de welzijnswet UITGANGSPUNTEN

Algemene strategie inzake preventie van risico s. preventie. Inhoud. Preventie nieuwe stijl volgens de welzijnswet UITGANGSPUNTEN Algemene strategie inzake preventie van risico s J. Malchaire, Unité Hygiène et Physiologie du Travail, U.C.L. Clos Chapelle-aux aux-champs 30-38 38 B - 1200 Bruxelles H. D Hertefelt, Nationaal Onderzoeksinstituut

Nadere informatie

Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement

Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement Typeprocedure op te nemen in het arbeidsreglement Toe te passen procedure voor elke werknemer die meent te lijden op het werk als gevolg van psychosociale risico s, waaronder inzonderheid geweld, pesterijen

Nadere informatie

Relatie psychosociale aspecten en werkbaar werk. Claes Leen Preventieadviseur ergonomie en psychosociale aspecten, AristA

Relatie psychosociale aspecten en werkbaar werk. Claes Leen Preventieadviseur ergonomie en psychosociale aspecten, AristA Relatie psychosociale aspecten en werkbaar werk Claes Leen Preventieadviseur ergonomie en psychosociale aspecten, AristA Maart 2013 Werkbaar werk Definitie werkbaarheid: (bron Ervaringsfonds) Evenwicht

Nadere informatie

NIVEAU 3: ANALYSE. INLEIDING Expertise

NIVEAU 3: ANALYSE. INLEIDING Expertise SOBANE methode: Thermische omgevingsfactoren NIVEAU 3: ANALYSE INLEIDING Expertise PREVENTION Doelstellingen Het risico van thermische belasting of ongemak evalueren onder de omstandigheden die tijdens

Nadere informatie

Circulaire 2014 05 PREVENTIE VAN PSYCHOSOCIALE RISICO S OP HET WERK

Circulaire 2014 05 PREVENTIE VAN PSYCHOSOCIALE RISICO S OP HET WERK Preventie van psychosociale risico s op het werk waaronder STRESS, GEWELD, PESTERIJEN, ONGEWENST SEXUEEL GEDRAG PRINCIPE De werkgever heeft de wettelijke verplichting om iedere werknemer te beschermen

Nadere informatie

- 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK

- 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK - 91 HOOFDSTUK XV DADEN DIE PSYCHOSOCIALE RISICO S INHOUDEN, MET INBEGRIP VAN STRESS, GEWELD, PESTERIJEN EN ONGEWENST SEKSUEEL GEDRAG OP HET WERK Artikel 281 - Principe Daden die psychosociale risico s

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen?

Psychosociale risico s. Hoe kan Securex u ondersteunen? Psychosociale risico s Nieuwe wetgeving Hoe kan Securex u ondersteunen? Inhoudstafel De nieuwe wetgeving 1. Toepassingsgebied 2. Wat zijn psychosociale risico s? Welke maatregelen moet de werkgever treffen?

Nadere informatie

Addendum arbeidsreglement

Addendum arbeidsreglement Addendum arbeidsreglement Procedure voor psychosociale risico s Ter vervanging van hoofdstuk 9 van het Arbeidsreglement dat werd goedgekeurd door de OCMW-Raad van 24/07/2014 1. Doel, definities en toepassingsgebied

Nadere informatie

Welzijnsbeleid - Risicoanalyse

Welzijnsbeleid - Risicoanalyse Welzijnsbeleid - Risicoanalyse Infodocument Welzijnsbeleid - Risicoanalyse 1 Wettelijke aspecten Elke werkgever moet zorgdragen voor het uitschakelen van gevaarlijke arbeidsomstandigheden. Hij dient de

Nadere informatie

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk

Psychosociale Risico s en welzijn op het werk. Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk Psychosociale Risico s en welzijn op het werk Ing. Christian Halsberghe Sociaal Inspecteur Toezicht Welzijn op het Werk 1 Overzicht 1. Wettelijke bepalingen 2. Definities 3. Risicoanalyse en preventiemaatregelen

Nadere informatie

Bijlage arbeidsreglement

Bijlage arbeidsreglement Bijlage arbeidsreglement (voorbeeld) Procedure voor psychosociale risico s 1. Doel, definities en toepassingsgebied 1.1. Doel Deze procedures dragen bij tot het welzijn van werknemers en vullen de algemene

Nadere informatie

Titel. Subtitel + auteur

Titel. Subtitel + auteur Titel Subtitel + auteur 1 De nieuwe verplichtingen op vlak van preventie van stress, burn-out, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk 2 Inleiding De psychosociale risico s werden voorheen

Nadere informatie

De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014

De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014 De wetgeving in verband met psychosociale risico s op het werk vanaf 1 september 2014 Het gaat om twee wetten en 1 KB De wet van 28 februari 2014 tot aanvulling van de wet 4 augustus 1996 betreffende het

Nadere informatie

bescherming tegen psychosociale risico s op het werk, met inbegrip van stress, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

bescherming tegen psychosociale risico s op het werk, met inbegrip van stress, geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Gegevens verwijderen WERKGEVER: (HOOFDZETEL): (Naam en adres): Telefoon: E-mail:... AFDELINGS- OF EXPLOITATIEZETEL(S) :. AARD VAN DE BEDRIJVIGHEID: - Hoofdactiviteit: - Bijkomende activiteit: PARITAIR

Nadere informatie

Psychosociale risico s en arbeidsongevallen Ir. Pieter de Munck Adviseur-generaal Directiehoofd TWW RD Limburg - Vlaams-Brabant

Psychosociale risico s en arbeidsongevallen Ir. Pieter de Munck Adviseur-generaal Directiehoofd TWW RD Limburg - Vlaams-Brabant Psychosociale risico s en arbeidsongevallen Ir. Pieter de Munck Adviseur-generaal Directiehoofd TWW RD Limburg - Vlaams-Brabant juni 2014 1 Arbeidsongeval Voor de toepassing van de arbeidsongevallenwet

Nadere informatie

INHOUD. 1. Inleiding... 15

INHOUD. 1. Inleiding... 15 INHOUD 1. Inleiding... 15 2. Psychosociale risico s op het werk... 17 2.1. Stress op het werk... 19 2.2. Burn-out... 22 2.3. Ongewenst gedrag en conflicten... 23 2.3.1. Geweld op het werk... 23 2.3.2.

Nadere informatie

MACHINES EN HANDGEREEDSCHAPPEN

MACHINES EN HANDGEREEDSCHAPPEN MACHINES EN HANDGEREEDSCHAPPEN FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL

Nadere informatie

REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg

REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S. FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg THERMISCHE OMGEVINGSFACTOREN REEKS SOBANE-STRATEGIE HET BEHEER VAN BEROEPSGEBONDEN RISICO'S FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG

Nadere informatie

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid

Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid Sectoraal Comité van de Sociale Zekerheid en van de Gezondheid Afdeling Sociale Zekerheid SCSZ/11/006 BERAADSLAGING NR. 11/005 VAN 11 JANUARI 2011 MET BETREKKING TOT DE MEDEDELING VAN PERSOONSGEGEVENS

Nadere informatie

De nieuwe pestwetgeving

De nieuwe pestwetgeving De nieuwe pestwetgeving Wat u er zeker over moet weten! Team Psychosociaal Welzijn Brugge: 050/47.47.35 Herentals: 014/84.94.93 Inhoudstafel 1. Wettelijk kader 2. Definities 3. Risicoanalyse en preventiemaatregelen

Nadere informatie

Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling

Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling Psycho-sociaal beleid : Wetgeving & invulling 2 Psychosociale aspecten : subjectieve invulling van een objectief gegeven Michigan Model Kahn e.a., 1964 Persoonlijkheid Stressor Gebeurtenis Interpretatie

Nadere informatie

MANUEEL BEHANDELEN VAN LASTEN

MANUEEL BEHANDELEN VAN LASTEN MANUEEL BEHANDELEN VAN LASTEN - Identificatiefiche van risicofactoren bij manuele behandeling April 2008 Algemene Directie Humanisering van de Arbeid Gebruiksaanwijzing De Identificatiefiche van risicofactoren

Nadere informatie

DEPRESSIE EN LEEFTIJD

DEPRESSIE EN LEEFTIJD DEPRESSIE EN LEEFTIJD BROCHURE Kathleen Van Hyfte Universiteit Gent Kathleen.vanhyfte@ugent.be 1 Project CAPA BROCHURE DEPRESSIE & LEEFTIJD Brochure : Depressie (1) Depressie en leeftijd (2) Depressie,

Nadere informatie

PROVIKMO DYNAMISCH RISICOBEHEERSINGSMODEL: HANDLEIDING

PROVIKMO DYNAMISCH RISICOBEHEERSINGSMODEL: HANDLEIDING PROVIKMO DYNAMISCH RISICOBEHEERSINGSMODEL: HANDLEIDING 1. Inleiding In de reglementering inzake welzijn op het werk staat de beheersing van risico s centraal. Zo dient elke werkgever op een systematische

Nadere informatie

BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT

BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT BIJLAGE AAN HET ARBEIDSREGLEMENT Maatregelen ter voorkoming van psychosociale risico s op het werk Wet van 28.02.2014, BS 28.04.2014 / Wet van 28.03.2014, BS 28.04.2014 / Koninklijk Besluit van 10.04.2014,

Nadere informatie

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK -------------------

COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK ------------------- COLLECTIEVE ARBEIDSOVEREENKOMST NR. 72 VAN 30 MAART 1999 BETREFFENDE HET BELEID TER VOORKOMING VAN STRESS DOOR HET WERK ------------------- Gelet op de wet van 5 december 1968 betreffende de collectieve

Nadere informatie

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN

PSYCHOSOCIALE ASPECTEN PSYCHOSOCIALE ASPECTEN Welke lessen kunnen we trekken uit de evaluatie van de pestwet? Sofie D Ours, Preventieadviseur Psychosociale IDEWE 20 september 2011 Kursaal Oostende PreBes vzw Diestersteenweg

Nadere informatie

Vademecum Welzijn op het werk

Vademecum Welzijn op het werk Vademecum Welzijn op het werk Vademecum Welzijn op het werk 3 4 MANNEN - VROUWEN Verwijzingen naar personen of functies (zoals werknemer, adviseur, ) hebben betrekking op vrouwen en mannen. INHOUDSTAFEL

Nadere informatie

VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN

VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN VERANTWOORDELIJKHEDEN BIJ UITVOERING VAN WELZIJNSWET EN IN HET BIJZONDER VAN DE HIERARCHISCHE LIJN Werk brengt risico s met zich mee. Het productieproces, het transport, de werkorganisatie, de omgeving

Nadere informatie

Onthaal van nieuwe medewerkers

Onthaal van nieuwe medewerkers Onthaal van nieuwe medewerkers IVOC CHECKLIST VOOR DE WERKGEVER F030-5.0 1 Inhoud IVOC checklist Inlichtingen over de aanwerving pagina 3 Voorbereiding van het onthaal pagina 4 Dag van de aanwerving pagina

Nadere informatie

LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving

LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving VL/NB Brussel, woensdag 23 april 2014 LICHTE ONGEVALLEN Nota over de wetgeving Twee nieuwe KB's bepalen de toepassingsmodaliteiten van het concept 'licht ongeval' in de reglementering betreffende arbeidsongevallen,

Nadere informatie

Typeprocedure 1. ALGEMENE BEPALINGEN

Typeprocedure 1. ALGEMENE BEPALINGEN Typeprocedure Toe te passen procedure voor elke werknemer die meent het voorwerp te zijn van geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk, op te nemen in het arbeidsreglement 1. ALGEMENE

Nadere informatie

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige

De arbeidsdeskundige en PSA. Patrick Ox - arbeidsdeskundige De arbeidsdeskundige en PSA Patrick Ox - arbeidsdeskundige Expereans: even voorstellen Expertisecentrum voor verzuim-, re-integratievraagstukken en Arboconcepten Nieuwe Stijl. Onafhankelijk, landelijk,

Nadere informatie

Preventie van Psychosociale Risico s KB 10/04/2014. Studiedag Prebes. Psychosociaal departement Heidi Mermans

Preventie van Psychosociale Risico s KB 10/04/2014. Studiedag Prebes. Psychosociaal departement Heidi Mermans Preventie van Psychosociale Risico s KB 10/04/2014 Studiedag Prebes Psychosociaal departement Heidi Mermans Preventiedeskundige psychosociale aspecten Inhoudsopgave Opfrissing regelgeving Inleiding Nieuwe

Nadere informatie

1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen

1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen Beleid ongewenste omgangsvormen en de vertrouwenspersoon 1. Aanleiding beleid bij ongewenste omgangsvormen Helaas vinden er soms ongewenste situaties op of rondom het voetbalveld plaats die betiteld kunnen

Nadere informatie

Preventiestrategie. Overzicht Analysemethodes Musculo-Skeletale. Aandoeningen Rug en Bovenste Ledematen. Rangschikking 37 methodes.

Preventiestrategie. Overzicht Analysemethodes Musculo-Skeletale. Aandoeningen Rug en Bovenste Ledematen. Rangschikking 37 methodes. Overzicht Analysemethodes Musculo-Skeletale Aandoeningen Rug en Bovenste Ledematen Unité Hygi J. Malchaire Hygiène et Physiologie du Travail, U.C.L. D. Delaruelle Ergonoom Moeilijkheid aanpak, methode,

Nadere informatie

Tabel competentiereferentiesysteem

Tabel competentiereferentiesysteem Bijlage 3 bij het ministerieel besluit van tot wijziging van het ministerieel besluit van 28 december 2001 tot uitvoering van sommige bepalingen van het koninklijk besluit van 30 maart 2001 tot regeling

Nadere informatie

ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS

ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS ONTHAAL EN BEGELEIDING VAN BEGINNENDE WERKNEMERS Nadine Gilis juriste FOD werkgelegenheid, arbeid en sociaal overleg Directie humanisering van de arbeid Afdeling normen Doelstelling De mogelijkheden van

Nadere informatie

Opleiding niveau Brandweerman. Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid. Kapt. Jean-Paul Heyens

Opleiding niveau Brandweerman. Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid. Kapt. Jean-Paul Heyens Opleiding niveau Brandweerman Hoofdstuk 3 Arbeidsveiligheid Kapt. Jean-Paul Heyens Inleiding en duiding Beschrijving van het Vakgebied Welzijn - Welzijn en welzijnswetgeving sinds 4 augustus 1996 - Kaderwet

Nadere informatie

Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk

Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk p. 24 Wetgeving Geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (ongewenst grensoverschrijdend gedrag) worden NIET getolereerd binnen

Nadere informatie

Opstellen GPP en JAP op basis van verslagen. Els Fias

Opstellen GPP en JAP op basis van verslagen. Els Fias op basis van verslagen Els Fias GPP: Globaal PreventiePlan JAP: JaarActiePlan Wettelijke instrumenten bij de organisatie van de preventie in elke onderneming of instelling Vereisen een zorgvuldige, methodische

Nadere informatie

UNIVERSITE DE LIEGE FACULTE DE PSYCHOLOGIE ET DES SCIENCES DE L EDUCATION UNITE DE VALORISATION DES RESSOURCES HUMAINES. Vragenlijst WOCCQ 1

UNIVERSITE DE LIEGE FACULTE DE PSYCHOLOGIE ET DES SCIENCES DE L EDUCATION UNITE DE VALORISATION DES RESSOURCES HUMAINES. Vragenlijst WOCCQ 1 UNIVERSITE DE LIEGE FACULTE DE PSYCHOLOGIE ET DES SCIENCES DE L EDUCATION UNITE DE VALORISATION DES RESSOURCES HUMAINES Isabelle HANSEZ, PHD, Professeur Vragenlijst WOCCQ 1 1 The questionnaire WOCCQ is

Nadere informatie

Vademecum Welzijn op het werk 3

Vademecum Welzijn op het werk 3 Vademecum Welzijn op het werk 3 MANNEN - VROUWEN Verwijzingen naar personen of functies (zoals werknemer, adviseur, ) hebben betrekking op vrouwen en mannen. INHOUDSTAFEL VOORWOORD.......................................................................................................................................................................................

Nadere informatie

Checklist Inventarisatie risico s psychosociale belasting Tool voor kleine ondernemingen

Checklist Inventarisatie risico s psychosociale belasting Tool voor kleine ondernemingen Psychosociale risico s regelmatig in kaart brengen is belangrijk voor het mentale welzijn van een onderneming. U kan uw eigen psychosociale risico s in kaart brengen door onderstaande checklist in te vullen.

Nadere informatie

Afdeling 1. Definities. Artikel 1.- Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder :

Afdeling 1. Definities. Artikel 1.- Voor de toepassing van dit besluit wordt verstaan onder : Koninklijk besluit van 27 oktober 2009 betreffende de oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk (B.S. 16.11.2009) Afdeling 1. Definities Artikel 1.-

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT NL NL NL COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 8.11.2007 COM(2007) 686 definitief MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EN HET EUROPEES PARLEMENT tot toezending van de Europese kaderovereenkomst

Nadere informatie

Maandag 7 december 2015

Maandag 7 december 2015 Federale Overheidsdienst Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg Algemene directie Humanisering van de Arbeid Nationaal Opleidingscentrum 249 ste seminarie Van risicoanalyse tot psychosociaal welzijnsbeleid:

Nadere informatie

Psychosociale cel. Nieuwe psychosociale wetgeving

Psychosociale cel. Nieuwe psychosociale wetgeving Psychosociale cel Nieuwe psychosociale wetgeving Wettelijk kader Wet 28/02/2014 tot aanvulling van de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk wat

Nadere informatie

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer

Art. 33 van de WZW verplicht elke WG een IDPBW op te richten, waarin minstens één PAwerknemer Nr. 910 Brussel, 12 januari 2010 BETREFT: MOGELIJKHEID VOOR MEERDERE WERKGEVERS TOT OPRICHTING VAN EEN GEMEENSCHAPPELIJKE INTERNE DIENST VOOR PREVENTIE EN BESCHERMING OP HET WERK (GIDPBW). 1. Wetgeving

Nadere informatie

Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk. Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving

Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk. Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving Psychosociaal welzijnsbeleid in de praktijk Vaststellingen in de toepassing van de wetgeving Klachten Ongewenst grensoverschrijdend gedrag op het werk Evolutie in cijfers Slide 2 % personen dat te maken

Nadere informatie

Welzijn van uitzendkrachten: nieuwe bepalingen

Welzijn van uitzendkrachten: nieuwe bepalingen Welzijn van uitzendkrachten: nieuwe bepalingen In het Belgisch Staatsblad van 28 december 2010 verscheen het nieuw koninklijk besluit (KB) van 15 december 2010 tot vaststelling van maatregelen betreffende

Nadere informatie

Welzijn op het Werk. Johan Lowettte

Welzijn op het Werk. Johan Lowettte Welzijn op het Werk Johan Lowettte Welzijn op het Werk 1 Wie? Afdeling WELZIJN 40 professionals Preventieadviseurs (17) Domeinverantwoordelijken Ergonomie Gezondheid Psychosociale aspecten Hulpverleners

Nadere informatie

Er-wel-zijn - beleid. Bijlage 3 bij het arbeidsreglement. Goedgekeurd op de OCMW-raad van xxxx/2015

Er-wel-zijn - beleid. Bijlage 3 bij het arbeidsreglement. Goedgekeurd op de OCMW-raad van xxxx/2015 Er-wel-zijn - beleid Bijlage 3 bij het arbeidsreglement Goedgekeurd op de OCMW-raad van xxxx/2015 versie 1: xxxx 2015 Inhoudstafel A. Visie 2 B. Doelstellingen 2 C. Gemeenschappelijke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 23 oktober 2013

PERSBERICHT Brussel, 23 oktober 2013 PERSBERICHT Brussel, 23 oktober 2013 Bijna 38 % van de werkende bevolking combineert een job met kinderen jonger dan 15 jaar Resultaten van een speciale module over de combinatie werk en gezin Van alle

Nadere informatie

PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT

PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT Neerlegging-Dépôt: 25/03/2015 Regist.-Enregistr.: 29/04/2015 N : 126756/CO/301.02 PARITAIR SUBCOMITÉ VOOR DE HAVEN VAN GENT Collectieve arbeidsovereenkomst van 6 maart 2015 tot wijziging van de collectieve

Nadere informatie

NIVEAU 2: OBSERVATIE

NIVEAU 2: OBSERVATIE SOBANE methode: Elektriciteit NIVEAU 2: OBSERVATIE INLEIDING Doelstellingen Bestudeer de situatie in het algemeen en op de werkplaats voor wat betreft : de arbeidsomstandigheden de elektriciteitsproblemen

Nadere informatie

11 JULI 2002. - Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (1)

11 JULI 2002. - Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (1) 11 JULI 2002. - Koninklijk besluit betreffende de bescherming tegen geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (1) ALBERT II, Koning der Belgen, Aan allen die nu zijn en hierna wezen zullen,

Nadere informatie

NIVEAU 2: OBSERVATIE

NIVEAU 2: OBSERVATIE SOBANE methode: Thermische omgevingsfactoren NIVEAU 2: OBSERVATIE INLEIDING Doelstellingen Bestuderen van de situatie in het algemeen en op de werkvoer, voor wat betreft de arbeidsomstandigheden de klimatologische

Nadere informatie

Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk

Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk Oprichting van een gemeenschappelijke interne dienst voor preventie en bescherming op het werk Inleiding Krachtens de welzijnswet dient elke werkgever een interne dienst voor preventie en bescherming op

Nadere informatie

2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan?

2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan? 2. Hoe kan je de strijd tegen discriminatie aangaan? Om de strijd tegen discriminatie op de werkvloer aan te gaan, kan je als militant beroep doen op een breed wettelijk kader. Je vindt hieronder de belangrijkste

Nadere informatie

Wat kan een Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk doen ter preventie van psychosociale risico s? Infosessie FOD WASO 10 juni 2015

Wat kan een Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk doen ter preventie van psychosociale risico s? Infosessie FOD WASO 10 juni 2015 Wat kan een Comité voor Preventie en Bescherming op het Werk doen ter preventie van psychosociale risico s? Infosessie FOD WASO 10 juni 2015 Programma 1. Onthaal en verwelkoming 2. Psychosociale risico

Nadere informatie

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen

KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen KB van 28 maart 2014 Brandpreventie op de arbeidsplaatsen Situering Het koninklijk besluit (KB) van 28 maart 2014 betreffende de brandpreventie op de arbeidsplaatsen vervangt en verruimt artikel 52 van

Nadere informatie

Prebes Kring Zuid 12/04/2012 EHBO

Prebes Kring Zuid 12/04/2012 EHBO Prebes Kring Zuid 12/04/2012 EHBO 1 Inhoudstafel Evolutie van de wetgeving m.b.t. EHBO KB 15/12/2010 : voornaamste wijzigingen - Procedures - Uitrusting - Vorming - Risicoanalyse Vragen 2 Evolutie van

Nadere informatie

Arborisico s bij politie (Nederland) Arbeidsveiligheid als opdracht voor de werkgever. Morele plicht

Arborisico s bij politie (Nederland) Arbeidsveiligheid als opdracht voor de werkgever. Morele plicht Arbeidsveiligheid als opdracht voor de werkgever Arborisico s bij politie (Nederland) 16 juni 2008 Centrum voor Politiestudies HCP Piet RECOUR Sectiechef Arbeidsveiligheid Vlaanderen Federale Politie Morele

Nadere informatie

Welke taken zijn voor het uitzendkantoor?

Welke taken zijn voor het uitzendkantoor? jobstudenten Inhoud 1. Kanttekeningen bij presentatie PI : samenvatting wie doet wat? Fg is dubbel zo hoog dan het nationaal gemiddelde 2. Jongeren op het werk 3. Risico-analyse 4. Verboden werkzaamheden

Nadere informatie

Burn-out Definitie, wetgeving en aanpak

Burn-out Definitie, wetgeving en aanpak Burn-out Definitie, wetgeving en aanpak In de beperking toont zich eerst de ware meester (Goethe) Inhoud BURN OUT: DEFINITIE NIEUWIGHEDEN IN DE WETGEVING 3 PREVENTIEVE AANPAK 4 AZERTIE: INTEGRALE AANPAK

Nadere informatie

MODEL GEDRAGSCODE ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN

MODEL GEDRAGSCODE ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN MODEL GEDRAGSCODE ONGEWENSTE OMGANGSVORMEN Model gedragscode ongewenste omgangsvormen voor Kindercentrum t Rovertje. Juni 2009 Inleiding Kindercentrum t Rovertje wil met deze gedragscode waarborgen scheppen

Nadere informatie

Re-integratie na langdurige afwezigheid : rol van de Arbeidsgeneesheer. Code 32 25-10-2012 Dr. H. DUPREZ

Re-integratie na langdurige afwezigheid : rol van de Arbeidsgeneesheer. Code 32 25-10-2012 Dr. H. DUPREZ Re-integratie na langdurige afwezigheid : rol van de Arbeidsgeneesheer 1 Inhoud 1. Het wettelijke kader van de arbeidsgeneesheer 2. Huidige gang van zaken 3. Knelpunten en moeilijkheden 4. Besluit 2 1.

Nadere informatie

DE RISICOANALYSE. Mei 2009

DE RISICOANALYSE. Mei 2009 DE RISICOANALYSE Mei 2009 Algemene Directie Humanisering van de Arbeid Algemene Directie Toezicht op het Welzijn op het Werk Administratie van de studiën, de documentatie en de geschillen FOD Werkgelegenheid,

Nadere informatie

De RATOG en RATOG- KMO Het screenen van de belangrijkste risicofactoren voor ongewenst gedrag op het werk. Elfi Baillien en Hans De Witte

De RATOG en RATOG- KMO Het screenen van de belangrijkste risicofactoren voor ongewenst gedrag op het werk. Elfi Baillien en Hans De Witte De RATOG en RATOG- KMO Het screenen van de belangrijkste risicofactoren voor ongewenst gedrag op het werk Elfi Baillien en Hans De Witte Overzicht 1. Doelstelling 2. Resultaat 3. Wijze van invullen 4.

Nadere informatie

Meten van psychosociaal welzijn

Meten van psychosociaal welzijn Meten van psychosociaal welzijn Welzijn meten op verschillende niveau s: verschillende doelstellingen Wettelijk verplicht Objectiveren en evalueren Dynamisch beleid 2 3 golven in analyse psychosociaal

Nadere informatie

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities

Afdeling I. - Toepassingsgebied en definities Koninklijk besluit van 17 mei 2007 betreffende de voorkoming van psychosociale belasting veroorzaakt door het werk, waaronder geweld, pesterijen en ongewenst seksueel gedrag op het werk (B.S. 6.6.2007)

Nadere informatie

Ook de Memorie van Toelichting moet in die richting worden aangepast.

Ook de Memorie van Toelichting moet in die richting worden aangepast. ADVIES NR 44 VAN 22 MEI 2001 VAN DE VASTE COMMISSIE ARBEID VAN DE RAAD VAN DE GELIJKE KANSEN VOOR MANNEN EN VROUWEN OMTRENT HET VOORONTWERP VAN WET BETREFFENDE DE BESCHERMING VAN DE WERKNEMERS TEGEN GEWELD,

Nadere informatie

5.10.1 Gedragscode FloreoKids. Versie 1 26-7-2011

5.10.1 Gedragscode FloreoKids. Versie 1 26-7-2011 5.10.1 Gedragscode FloreoKids Versie 1 26-7-2011 5.10.1. Gedragscode FloreoKids Om elkaar te beschermen heeft FloreoKids in een gedragscode beschreven op welke wijze we met elkaar en met onze klanten omgaan.

Nadere informatie

NIVEAU 2: OBSERVATIE

NIVEAU 2: OBSERVATIE SOBANE methoden: Veiligheid (ongevallen, vallen, uitglijden ) NIVEAU 2: OBSERVATIE INLEIDING Expertise Analysis PREVENTION Doelstellingen Bestuderen van de situatie in het algemeen en op de werkplaats,

Nadere informatie

SPOED competenties en gedragsindicatoren

SPOED competenties en gedragsindicatoren SPOED competenties en gedragsindicatoren Leidraad voor coaches Situering: Fase 2 Analyse Gebruik: - Doel: door de vragenlijst in te vullen krijgt de coachee een zicht op zijn/haar competenties - Doelgroep:

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk.

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG ------ Hoge Raad voor Preventie en Bescherming op het werk. ------ Advies nr. 118 van 13 maart 2007 over het ontwerp van koninklijk besluit

Nadere informatie

klachtenprocedure: formele klacht

klachtenprocedure: formele klacht klachtenprocedure: formele klacht Lieve Vermeire Groep IDEWE November 2011 Slide 1 Inhoud toelichting Situering formele klacht binnen de klachtenprocedure Verschil informeel formeel Motieven om formeel

Nadere informatie

Protocol. (On)Gewenst Gedrag MCO

Protocol. (On)Gewenst Gedrag MCO Protocol (On)Gewenst Gedrag MCO INHOUD 1. Uitgangspunten MCO 3 1.1. Intentieverklaring 3 1.2. Begripsbepalingen 3 1.3. Werkklimaat 3 1.4. MCO beleid 4 2. Wettelijk kader 4 2.1. Algemeen 4 2.2. Toetsingscriteria

Nadere informatie

Vergelijking van de algemene analysemethoden voor de arbeidsomstandigheden

Vergelijking van de algemene analysemethoden voor de arbeidsomstandigheden Vergelijking van de algemene analysemethoden voor de arbeidsomstandigheden Inhoudstafel Vergelijking van de algemene analysemethoden voor de arbeidsomstandigheden 1 DOEL VAN HET DOCUMENT 2 1. HET WETTELIJK

Nadere informatie

Hoofdstuk I. - Bepalingen betreffende de collectieve beschermingsmiddelen. Afdeling 1. - Toepassingsgebied en definities

Hoofdstuk I. - Bepalingen betreffende de collectieve beschermingsmiddelen. Afdeling 1. - Toepassingsgebied en definities Koninklijk besluit van 30 augustus 2013 tot vaststelling van algemene bepalingen betreffende de keuze, de aankoop en het gebruik van collectieve beschermingsmiddelen (B.S. 7.10.2013) Hoofdstuk I. - Bepalingen

Nadere informatie

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen

Protocol Ongewenste Omgangsvormen. Van. De Banketgroep. en haar dochtervennootschappen Protocol Ongewenste Omgangsvormen Van De Banketgroep en haar dochtervennootschappen van toepassing vanaf 1 december 2013 Inleiding De Banketgroep wil ongewenste omgangsvormen zoals seksuele intimidatie,

Nadere informatie

OMSTANDIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005)

OMSTANDIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005) OMSTANDIG VERSLAG ERNSTIG ONGEVAL (volgens KB 24.02.2005) De werkgever zorgt ervoor dat de Interne of Externe dienst voor Preventie op het Werk elk ernstig arbeidsongeval onmiddellijk onderzoekt en een

Nadere informatie

BIJLAGE 1: DÉPARIS-STUDIE IN EEN ATELIER VAN EEN DRUKKERIJ

BIJLAGE 1: DÉPARIS-STUDIE IN EEN ATELIER VAN EEN DRUKKERIJ BIJLAGE 1: DÉPARIS-STUDIE IN EEN ATELIER VAN EEN DRUKKERIJ 1. Werkzones De kisten, paletten, karren die overbodig zijn en de zone belemmeren ontruimen De werkzone opruimen De stock beperken tot het strikte

Nadere informatie

Klachten als gevolg van ongewenst gedrag

Klachten als gevolg van ongewenst gedrag Klachten als gevolg van ongewenst gedrag 1. Inleiding In deze nota zal ongewenst gedrag op het gebied van seksuele intimidatie, agressie en geweld, pesten en discriminatie aangeduid worden als ongewenst

Nadere informatie

Organisatie van het Medisch Toezicht

Organisatie van het Medisch Toezicht Organisatie van het Medisch Toezicht Medisch Toezicht.doc Versie: 01/08/2012 Pagina 1 van 6 Inleiding : ORGANISATIE VAN HET MEDISCH TOEZICHT In deze brochure vindt U : - een overzicht van de verschillende

Nadere informatie

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG

FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG FEDERALE OVERHEIDSDIENST WERKGELEGENHEID, ARBEID EN SOCIAAL OVERLEG 5 DECEMBER 2003. - Koninklijk besluit betreffende de deskundigheden van de preventieadviseurs van de externe diensten voor preventie

Nadere informatie