MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD INKOPEN

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD INKOPEN"

Transcriptie

1 NRG ONDERZOEKSMEMORANDA MAATSCHAPPELIJK VERANTWOORD INKOPEN DE ZAKELIJKE BATEN Nyenrode Research Group R. Jeurissen mei 2006 no

2 NRG ONDERZOEKSMEMORANDA Maatschappelijk verantwoord inkopen De zakelijke baten Ronald Jeurissen Mei 2006 NRG onderzoeksmemoranda no ISSN NRG De Nyenrode Research Group (NRG) is een onderzoeks intituut bestaande uit onderzoekers van Nyenrode Business Universiteit en Hogeschool INHOLLAND, op het gebied van Management and Business Administration. Straatweg 25, 3621 BG Breukelen P.O. Box 130, 3620 AC Breukelen The Netherlands Tel: +31 (0) Fax: +31 (0) NRG onderzoeksmemoranda kunnen worden gedownload via 1

3 Samenvatting Wat is de zakelijke meerwaarde van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen? Deze vraag wordt steeds belangrijker, nu het inkoopproces een steeds grotere rol gaat spelen in organisatie. Zowel in de profit sector als in de non-profit worden steeds meer activiteiten uitbesteed. Organisaties gaan ook steeds meer inkoopcombinaties vormen. De Nederlandse rijksoverheid wil in 2010 honderd procent duurzaam inkopen. Daarmee is ruim 30 miljard euro gemoeid. Het toenemend belang van inkoop betekent dat het accent van maatschappelijk verantwoord ondernemen zal gaan verschuiven richting de inkoper. Welk verhaal kan de inkoper vertellen binnen zijn organisatie over maatschappelijke verantwoordelijkheid? De zakelijke argumenten voor MVI horen daar bij. In deze studie wordt de zakelijke kant van MVI belicht. Er wordt onderscheid gemaakt tussen de immateriële en de boekhoudkundige waardecreatie. MVI draagt langs beide wegen bij aan het verbeteren van de ondernemingsresultaten. In hoofdstuk 3 wordt de nadruk gelegd op de betekenis van MVI voor het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). UWV is de opdrachtgever van dit onderzoek. De toespitsing naar UWV is tevens een toenadering van de analyse naar het niet-winstgerichte organisatietype. Trefwoorden Correspondentieadres Prof. dr. Ronald J.M. Jeurissen Professor of Business Ethics Nyenrode Business Universiteit, Breukelen, The Netherlands 2

4 Inleiding De ontwikkeling van MVI Definitie Ontwikkeling in de profit-sector Ontwikkelingen bij internationale organisaties Nationale initiatieven Dimensies van MVI Maatschappelijke ketenverantwoordelijkheid Faire leveranciersbejegening Inkoopintegriteit Zakelijke baten van MVI voor de inkopende organisatie Zakelijke baten van MVI voor de inkopende organisatie Immateriële waardecreatie door MVI Effecten van MVI op het resultaatgebied Effecten van MVI op het organisatiegebied Materiële waardecreatie door MVI Wat kan MVI betekenen voor UWV? Specifieke inkoopactiviteiten van UWV Conclusies: Een MVI agenda voor UWV Literatuur

5 Inleiding De inkoopgeldstroom maakt tegenwoordig een substantieel deel uit van de bedrijfskosten van een organisatie. Als schakel tussen de binnen- en buitenwereld zou de inkoopfunctie dan ook aanzienlijk bij kunnen dragen aan de versterking van de identiteit en maatschappelijke reputatie van de organisatie, zowel profit als non-profit, door zich toe te leggen op maatschappelijk verantwoord inkopen (MVI). Het voorliggende onderzoeksverslag wil een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van MVI, door de vraag naar de zakelijke baten van MVI centraal te stellen. Het rapport is een aangepaste versie van een rapport dat is gemaakt in opdracht van mr. E.J. de Jonge MCM, voormalig directeur Facilitair & Inkoop van het Uitvoeringsinstituut Werknemersverzekeringen (UWV). De focus op UWV komt in dit rapport vooral in hoofdstuk 4 naar voren, waar wordt getracht om de organisatievoordelen van MVI specifiek voor UWV te benoemen, dat wil zeggen voor een niet-commerciële organisatie, die evenwel in toenemende mate zowel inkoopafhankelijk als imagoafhankelijk wordt. In hoofdstuk 1 introduceren we het begrip MVI, en schetsen we enkele ontwikkelingen in de marktsector en bij de overheid. In hoofdstuk 2 bekijken we MVI inhoudelijk. Waar gaat het over? De belangrijkste dimensies van MVI worden hier in kaart gebracht. Hoofdstuk 3 gaat in op de zakelijke meerwaarde van MVI. Wat koopt een bedrijf er eigenlijk voor? Hoofdstuk 4 brengt de lijnen uit de voorafgaande hoofdstukken bij elkaar, en betrekt ze op de situatie van UWV. MVI blijkt voor UWV in toenemende mate zakelijke kansen te bieden, en daarnaast een belangrijke imagobevorderende waarde te hebben, zowel maatschappelijk als politiek. Ik dank Johan Arends en Hans Velt van UWV Facilitair & Inkoop voor hun deskundige adviezen en de plezierige samenwerking bij dit onderzoek. Prof. dr. Ronald Jeurissen Nyenrode Business Universiteit, Breukelen februari

6 1. De ontwikkeling van MVI 1.1 Definitie MVI is een toespitsing van maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) op de inkoopfunctie. Er bestaat nog geen algemeen aanvaarde definitie van MVI, maar er is veel voor te zeggen om een definitie te ontwikkelen die aansluit bij bestaande algemeen aanvaarde definities van MVO. De SER publiceerde in 2000 een advies over MVO, getiteld De winst van waarden. Dit rapport heeft veel bijgedragen aan de ontwikkeling van het denken over MVO. De SER omschrijft MVO op een wijze die vrijwel identiek is aan de definitie welke in 1993 is geïntroduceerd door het MVO-adviesbureau Good Company: MVO betekent dat een bedrijf bewust en structureel inhoud geeft aan zijn maatschappelijke rol, op een wijze die verder gaat dan de wet verplicht, én die leidt tot toegevoegde waarde voor het bedrijf en de maatschappij. (Cooymans 2001, p. 12). De SER onderscheidt daarbij twee voorwaarden die bepalen of met recht van MVO kan worden gesproken: 1. een voldoende gerichtheid van de onderneming op de bijdrage aan de maatschappelijke welvaart op de langere termijn; 2. de relatie met stakeholders (belanghebbenden) respectievelijk de maatschappelijke omgeving. (SER 2000, p. 13). Aan de hand van deze definitie en voorwaarden kan het begrip MVI als volgt wordt gedefinieerd: Maatschappelijk Verantwoord Inkopen betekent dat een organisatie in zijn inkoopfunctie bewust en structureel inhoud geeft aan zijn maatschappelijke rol, op een wijze die verder gaat dan de wet verplicht, én die leidt tot toegevoegde waarde voor de organisatie en de maatschappij. In deze definitie is bedrijf vervangen door het bredere organisatie. Hiermee wordt recht gedaan aan de ontwikkeling waarin juist de overheid en zelfstandige bestuursorganen ernaar streeft om maatschappelijk verantwoord in te kopen. Ook op MVI zijn de twee voorwaarden van de SER van toepassing: er moet in de inkoopfunctie sprake zijn van een voldoende gerichtheid op de maatschappelijke welvaart op de langere termijn, en de inkoopfunctie dient de relatie met stakeholders op een verantwoordelijke manier te managen. 1.2 Ontwikkeling in de profit-sector MVI is relatief onbekend en voor veel inkoopmanagers relatief nieuw. MVI staat dan ook pas aan het begin van een grote ontwikkeling. De aandacht van maatschappelijke organisaties voor MVI neemt echter sterk toe. Regelmatig hebben bedrijven als Unilever, IKEA, C&A of Nike de krant gehaald met berichten over kinderarbeid en slechte arbeidsomstandigheden bij hun toeleveranciers in de derde wereld. De aanklachten komen van serieuze maatschappelijke organisaties, die niet over één nacht ijs gaan. Het argument dat toeleveranciers zelf verantwoordelijk zijn voor hun werkomstandigheden, en niet de Westerse afnemer, wordt al lang niet meer 5

7 geaccepteerd. Je bent verantwoordelijk voor wat je koopt. Genoemde bedrijven hebben de kritiek dan ook serieus genomen en hun inkoopbeleid aangepast. Brancheverenigingen beginnen MVI als belangrijk aandachtspunt te onderkennen. Een voorbeeld is het Engelse Chartered Institute of Purchasing and Supply (CIPS), dat jaarlijks een prestigieuze Supply Chain Award uitlooft, voor het bedrijf dat zich heeft onderscheiden in het aanpakken van duurzaamheidsproblemen in de inkoopketen. Daarbij wordt gekeken naar arbeidsnormen, milieu, gezondheid en veiligheid. In Nederland biedt de NEVI voor haar leden een aantal trainingen workshops aan over duurzaam inkopen (vooral gericht op milieueisen) en maatschappelijk verantwoord inkopen, met een bredere strekking. Inmiddels is er ook een indrukwekkende lijst van keurmerken op het gebied van voeding (Max Havelaar, Fair Trade), kleding en hout. Deze keurmerken informeren consumenten over duurzaamheidsaspecten in de aanvoerketen van hun doe-het-zelf-zaak of hun supermarkt. De overheid stimuleert deze ontwikkelingen sterk. Al met al is MVI een ontwikkeling voor bedrijven die 'eraan komt', en het is dus voor bedrijven van groot belang zich bewust te zijn van MVI en de implicaties daarvan. Hieronder volgen kort enkele voorbeelden die laten zien wat MVI concreet kan betekenen. The Body Shop The Body Shop winkels zijn nogal anders dan de gebruikelijk verkooppunten van cosmeticamerken. Zo wordt het personeel geïnstrueerd om de klanten niet tot kopen aan te zetten, maar open te staan voor vragen en advies, ook als dat niet onmiddellijk tot een aanschaf leidt. In normale cosmeticawinkels heerst daarentegen een meer op verkoop gerichte houding bij het winkelpersoneel. Daarnaast krijgt het personeel elke week een halve dag loon voor het verlenen van diensten aan de gemeenschap. Deze vorm van vrijwilligerswerk is inmiddels een populaire invulling van een aspect van maatschappelijk verantwoord ondernemen. The Body Shop liep in deze ontwikkeling dus voorop. The Body Shop produceert zelf in de landen waar de ingrediënten vandaan komen en betaalt de werknemers relatief hoge lonen, het zogenaamde Trade not Aid programma. SOCAM: de eigen inkoop-waakhond van C&A C&A is in de jaren negentig veelvuldig aangesproken door NGO s (Schone Kleren Kampagne en SOMO) op haar inkoopbeleid en ketenverantwoordelijkheid. C&A zou bij het uitbesteden van de productie aan Aziatische fabrieken onvoldoende rekening houden met arbeidsomstandigheden, dwangarbeid en gebruik van kinderarbeid. Dit heeft voor opschudding onder consumenten gezorgd. C&A heeft verscheidene initiatieven ontplooid om deze kwestie rond ketenverantwoordelijkheid op te lossen: er is een gedragscode opgesteld voor toeleveranciers en er is een audit-organisatie (SOCAM; zie opgezet die naleving van de code door leveranciers controleert. Indien een leverancier in strijd met deze code blijft handelen, wordt de relatie geschorst en de toeleverancier in staat gesteld om de nodige correcties aan te brengen, voordat de zakenrelatie weer opgenomen wordt. Inmiddels geldt C&A als een van de meest vooruitstrevende ondernemingen op het gebied van MVO. Als eerste Europese modewarenhuis heeft C&A begin 1998 het ISO milieucertificaat ontvangen. Unilever en het Marine Stewardship Council In 1996 bundelden Unilever en het Wereld Natuurfonds hun krachten in een ambitieus programma om de visserij in de wereld op een duurzame leest te schoeien. Zij richtten het Marine Stewardship Council (MSC) op, een onafhankelijke en niet winstgerichte organisatie die zich tot doel stelt om duurzame visserij wereldwijd te bevorderen, door 6

8 het zoeken naar lange termijn oplossingen met een marktconform karakter, welke tegemoetkomen aan zowel de eisen van het milieu als aan de belangen van visproducenten. Centraal in de MSC staan de 'Standards of Sustainable Fishing'. Onafhankelijke certificerende instanties accrediteren visproducenten die voldoen aan deze standaarden. Zij komen in aanmerking voor het MSC-logo, waarmee zij consumenten de zekerheid kunnen bieden dat hun producten afkomstig zijn van duurzame visserij. Unilever heeft zichzelf tot doel gesteld om in 2005 uitsluitend duurzaam gewonnen visproducten in the kopen. Inmiddels zijn tientallen producenten en milieuorganisaties tot de MSC toegetreden. Ikea tegen kinderarbeid Ikea wordt eind 1998 beschuldigd van kinderarbeid en gevaarlijke werkomstandigheden bij leveranciers. Het is aannemelijk dat Ikea op haar afzetmarkt schade heeft opgelopen (getuige ook de protestkaarten van en handtekeningenacties onder consumenten). Ikea heeft verscheidene initiatieven genomen om deze situatie aan te pakken. Er is een gedragscode ingevoerd - The IKEA Way on Purchasing Home Furnishing Products - die leveranciers jaarlijks dienen te ondertekenen. De code bevat minimumeisen ten aanzien van sociale- en arbeidsomstandigheden, kinderarbeid, milieu en bosbouw. Er vindt onafhankelijke externe controle plaats en IKEA helpt leveranciers om verbeteringen door te voeren. In het uiterste geval worden contacten met leveranciers die noodzakelijke verbeteringen niet structureel plannen en doorvoeren, verbroken. Daarnaast ondersteunt IKEA diverse onderwijs-, milieu- en gezondheidsprojecten in de locale gemeenschappen waar zij haar producten laat fabriceren. Bovenstaande voorbeelden laten zien welke mogelijkheden MVI biedt voor bedrijven. Sommige ondernemingen realiseren zich dat zij moreel kwetsbaar zijn op het gebied van MVI. Letterlijk door schade en schande wijs geworden, nemen zij alsnog initiatieven om de ketenverantwoordelijkheid vorm te geven. Andere bedrijven, zoals The Body Shop, omarmen MVI van meet af aan als een distinctive capability. Bedrijven kunnen ook evolueren van een defensieve naar een meer offensieve benadering van MVI. IKEA werd eerst op de vingers getikt vanwege kinderarbeid, maar begint nu steeds meer zich positief van de concurrentie te onderscheiden in het beheer van arbeidsomstandigheden in de inkoopketen. De mate waarin ondernemingen specifiek beleid hebben ontwikkeld voor MVI varieert sterk. Een bedrijf dat erg voorop loopt in de structurele en procedurele verankering van MVO is Unilever. Het bedrijf heeft o.a. de volgende maatregelen genomen: 1. Unilever heeft een risicoanalyse op haar inkoop uitgevoerd, waaruit naar voren kwam dat de grootste morele inkooprisico s zijn gelegen in de arbeidsintensieve industrie in arme landen, bijvoorbeeld de theesector. 2. Alle leveranciers worden geacht de Unilever Code of Business Principles te ondertekenen. De Code is een bijlage bij elk leverancierscontract. 3. Unilever heeft een Business Partner Code, met 10 principes waaraan leveranciers zich moeten houden, op het terrein van arbeidsnormen en milieu. Voor de implementatie hiervan is een tijdpad ontwikkeld, dat alle first tier leveranciers omvat. 4. Unilever Vietnam eist van leveranciers een bewijs van meerderjarigheid van alle werknemers. Ook wordt geëist dat leveranciers veranderingen in arbeidsvoorwaarden eerst voorleggen aan Unilever. Ter vergelijking, het Zuid-Afrikaanse SAB Miller, een van s werelds grootste bierbrouwers, heeft een leverancierscode in ontwikkeling, maar de verwachtingen jegens leveranciers op het gebied van MVO zijn niet erg duidelijk en er is geen sanctie-beleid. 7

9 Sterke formalisering van beleid past ook niet bij de waardengerichte aanpak van ethiekmanagement in het bedrijf. Unilever en SAB-Miller staan model voor twee heel verschillende benaderingen van MVI. Grootschalig onderzoek dat het niveau van MVI van bedrijven in kaart brengt, en dat verklaringen zoekt voor verschillen (tussen landen, tussen bedrijfstakken, naar bedrijfsomvang etc.) staat nog in de kinderschoenen. 1.3 Ontwikkelingen bij internationale organisaties Tot voor kort waren overheden zich nauwelijks bewust van ecologische of sociale effecten van de bedrijfsvoering. Overheidsorganisaties, die publiek geld besteden, werden door de samenleving gedwongen daar zo zuinig mogelijk mee omgaan. Dit leidde tot een bedrijfsvoering en een inkoopbeleid, waarin de laagste prijs centraal stond. Maar de tijden zijn veranderd. De samenleving raakt steeds meer doordrongen van het concept duurzame ontwikkeling. Er wordt niet alleen gericht op economische factoren (meer goederen voor minder geld) in het hier en nu. Maar er wordt steeds vaker aandacht besteed aan sociale en ecologische effecten om de belangen van toekomstige generaties zeker te stellen. De trend naar Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen past in deze tijdsgeest. Maar duurzame ontwikkeling is niet alleen het terrein van de private sector. Ook overheden worden in toenemende mate aangesproken op hun duurzame bedrijfsvoering. Het kernidee is dat de maatschappelijke taak van de overheid ook op een maatschappelijk verantwoorde wijze uitgevoerd te worden. Door een duurzame bedrijfsvoering te hanteren, geeft de overheid ook zelf invulling aan haar beleid ten aanzien van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Het motto practice what you preach lijkt deze gedachtegang kernachtig te verwoorden. Toch zijn er, naast de voorbeeldfunctie van de overheid, meer argumenten voor een duurzame bedrijfsvoering (en maatschappelijk verantwoord inkopen, oftewel MVI, in het bijzonder) van de overheid. De inkoop van de overheid vertegenwoordigt een groot deel van de consumptieve vraag. Op Europees niveau wordt 1500 miljard euro door de overheid uitgegeven aan aanbestedingen en inkopen. Nederland neemt daar voor 30 miljard voor haar rekening Dit vertegenwoordigt 16% van het nationaal inkomen. Door dit volume, heeft de overheid een grote invloed op de aanbodkant van de economie. Een duurzaam inkoopbeleid kan voor de private sector een grote stimulans zijn om te investeren in de productiecapaciteit van duurzame producten. Dalende prijzen voor duurzame producten zou een van de gevolgen van deze investeringen zijn. Door maatschappelijk verantwoord in te kopen heeft de overheid dus een instrument in handen om op termijn de duurzame economie een krachtige impuls te geven. Bovendien kan de overheid door verantwoord in te kopen een substantiële bijdrage leveren aan het halen van sociale en milieu doelstellingen. Wanneer alle overheidsorganisaties in de EU groene stroom zouden gebruiken, zou dit leiden tot een CO2 reductie van 60 miljoen ton. Dit staat gelijk aan 18% van de daling die noodzakelijk is om de afspraken van het Kyoto-protocol na te komen. Door de inkoop van sociaal verantwoorde producten, zouden overheden een grote bijdrage kunnen leveren aan armoedebestrijding. Tenslotte kan verantwoord inkopen leiden tot efficiency voordelen. Door groene inkoop producten met minder verpakkingen, een langere levensduur of producten die geschikt zijn voor hergebruik kan de overheid op langere termijn geld besparen. Dus, publiek geld kan door maatschappelijk verantwoord in te kopen, ook efficiënter besteed worden. 8

10 Internationale initiatieven De urgentie van MVI bij de overheid wordt onder andere geformuleerd door de Verenigde Naties, De OECD en de Europese Unie. Tijdens de VN wereldtop over duurzame ontwikkeling in Johannesburg 2002, werd vastgesteld dat alle autoriteiten op elk niveau duurzame ontwikkeling moeten meenemen in hun besluitvormingsprocessen. Specifiek werd er afgesproken dat overheden via hun inkoopbeleid de ontwikkeling en verspreiding van duurzame goederen en diensten moeten nastreven. In navolging van deze uitkomst werden de leden van de OECD het in 2003 eens over de aanbeveling dat de milieuprestaties de ingekochte goederen en diensten door de overheid verbeterd dienen te worden. De EU Lissabon agenda van 2000 stelt duurzame economische groei ten doel. De uitwerking van deze agenda door een Europese commissie onder leiding van Wim Kok in 2004, stelt onomwonden dat duurzaam inkopen een belangrijke strategie is om deze doelstelling te bereiken. De overheid, in haar rol als kritische consument, kan duurzame innovaties een impuls geven. De commissie beveelt aan dat nationale en lokale overheden voor het eind van 2006 plannen moeten maken. In 2004 heeft de EU duidelijk gesteld dat de integratie van duurzaamheidcriteria de vrije mededinging binnen de unie niet schaadt. 1.4 Nationale initiatieven Ook op niveau van de nationale overheid is er steeds meer aandacht voor duurzaam inkopen. In het Actieplan Duurzame Ontwikkeling (2003) een uitwerking van de duurzaamheidstop in Johannesburg wordt gesproken over duurzame bedrijfsvoering bij de overheid. Het gaat specifiek in op duurzaam inkopen en aanbesteden door de overheid. In zijn brief naar de tweede kamer (2004 nr. 2119) onderstreept staatssecretaris van Geel dat de overheid duurzaam zou moeten inkopen en aanbesteden. De staatssecretaris wil de specifieke invulling van deze intentie aan de overheidsorganisaties zelf overlaten. De overheidsorganisaties zouden zelf hun speerpunten m.b.t. duurzaam inkopen kunnen kiezen. Iedere organisatie kan tenslotte zelf het beste bepalen op welke terreinen de meeste sociale- en/of milieuwinst kan worden geboekt. In 2004 heeft staatssecretaris van Geel zijn intenties m.b.t. duurzaam inkopen door de overheid gespecificeerd. Volgens van Geel zou in 2010 minstens de helft van de inkopen en aanbestedingen duurzaam moeten zijn. Een workshop geleid door SenterNovem (in 2004), met vertegenwoordigers uit alle gelederen van de overheid, heeft zelfs ambitieuzere doelen gesteld. Volgens de uitkomsten van deze workshop zou in % van alle inkopen duurzaam moeten zijn. In 2008 zou minstens 75% van de goederen en diensten duurzaam moeten worden ingekocht. Recentelijk (26 september 2005) heeft de staatssecretaris van Economische Zaken gesteld dat de OESO richtlijnen (voor verantwoord ondernemen) op termijn worden ingezet bij het verduurzamen van het inkoopbeleid van de overheid. Op dit moment is de aandacht gericht op het specificeren van de normen en hun koppeling aan de inkooppakketten van de overheid. Als stimulans voor duurzaam inkopen is in 2003 door de ministeries van VROM en EZ een prijs in het leven geroepen. De meest aansprekende en inspirerende duurzame inkoopinitiatieven door overheidsorganisaties worden ieder jaar beloond 9

11 met de duurzaam inkopen prijs. In 2004 ging deze prijs naar de gemeente Amsterdam, die de bedrijfskleding duurzaam inkoopt. Het Programma Duurzaam Inkopen van de overheid Rijksoverheid, provincies, gemeenten en waterschappen werken samen in het programma Duurzaam Inkopen. Dit programma voor en door overheden is bedoeld om een milieugericht aanschafbeleid te stimuleren. Hoewel het programma sterk de milieukant binnen het duurzaam ondernemen benadrukt, is het toch een belangrijke ontwikkeling binnen het MVI voor de overheid. Het programma is ontwikkeld om initiatieven van overheden beter op elkaar af te stemmen. Als overheden allemaal hetzelfde minimum aan milieucriteria hanteren bij de inkoop, gaat daar een belangrijke marktimpuls van uit. Jaarlijks koopt de overheid immers voor tientallen miljarden euro s in. Door haar marktkracht te bundelen, kan de overheid: een voorbeeld stellen, aanzienlijke duurzaamheidswinst boeken, een behoorlijke markt voor duurzame producten creëren, duurzame productinnovaties stimuleren. Overheden kunnen op basis van vrijwilligheid deelnemen aan het programma Duurzaam Inkopen, door het tekenen van een verklaring van deelneming. De website van het Programma Duurzaam Inkopen is De praktijk blijft achter bij de ambities Ondanks de toenemende aandacht voor duurzaam inkopen, blijft de realiteit achter bij de ambities. Uit een studie van het ICLEI (2003) blijkt dat de Nederlandse overheid in Europa zeker niet voorop loopt met duurzaam inkopen. Uit tabel 1 blijkt dat minder dan 20% van de overheidsorganisaties een formeel document heeft waarin duurzaam inkopen tot beleid wordt verheven. Tabel 1: Overheidsorganisaties met formeel gedocumenteerd beleid voor duurzaam inkopen Bron: Ochoa & Erdmenger, 2003 Deze cijfers stroken met de bevindingen van de SenterNovem studie in Uit een enquête die onder de overheid gehouden is, blijkt dat in 20% van de gevallen milieu 10

12 en/of sociale criteria worden meegenomen in het inkoopproces. Bovendien is, volgens het rapport, een lichte definitie van duurzaam inkopen gehanteerd. Iets rooskleuriger is het beeld uit het grote onderzoek Green Public Procurement in Europe, uit 2005 (Bouwer et al. 2005). Nederland behoort daar tot de Europese top-7 op het gebied van duurzaam inkopen bij de overheid (samen met Denemarken, Duitsland, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk en Zweden). Dit wordt o.a. geconcludeerd uit een tenderanalyse waarbij meer dan 1000 overheidstenders uit 15 EUlanden zijn geanalyseerd op milieuspecificaties. Tabel 2 laat de uitkomsten zien, waarbij grey staat voor zeer algemene, nietgeoperationaliseerde milieu-eisen, light green staat voor ten hoogste drie milieuspecificaties en solid green staat voor meer dan drie per tenderdocument gevonden specifieke milieu-eisen. Tabel 2 Groene specificaties in Europese overheidstenders (Bouwer et al. 2005, p. 44) Kenmerken die de top-7 landen gemeen hebben zijn: beschikbare informatie, in de vorm van kenniscentra, databases etc. politieke steun in de vorm van overheidsinitiatieven; nationaal programma, zoals het Nederlandse programma Duurzaam Inkopen van SenterNovem (www.senternovem.nl/duurzaaminkopen); Milieukeurmerk. Zes van de Groene 7 kennen een nationaal milieukeurmerk. Maar ook binnen de kopgroep waar Nederland toe behoort is nog een hele weg te gaan. Het percentage echt groene tenders is in Nederland 10%. Er bestaan vijf belangrijke obstakels voor groen inkopen: de perceptie dat groener ook betekent duurder ; gebrek aan kennis; gebrek aan ondersteuning van de top; gebrek aan instrumenten; en gebrek aan training (id., p. 27). 11

13 Er kan geconcludeerd worden dat ondanks de aandacht op internationaal en nationaal niveau, het MVI bij de Nederlandse overheidsorganisaties nog in de kinderschoenen staat. Om de ambities van de Nederlandse overheid (uitgesproken door staatssecretaris van Geel) waar te maken, zullen de overheidsorganisaties daadwerkelijk werk moeten maken van MVI. 12

14 2. Dimensies van MVI Binnen MVI kunnen we drie dimensies onderscheiden: 1. maatschappelijke ketenverantwoordelijkheid 2. faire leveranciersbejegening 3. inkoopintegriteit Ketenverantwoordelijkheid heeft betrekking op de idee dat een onderneming haar maatschappelijke verantwoordelijkheid niet ten volle kan realiseren als de keten daarbij wordt overgeslagen. Ondernemingen worden daar ook op aangesproken, bijvoorbeeld als het gaat om het naleven van arbeidsrechten door leveranciers, of als het gaat om integrale milieuzorg. Faire leveranciersbejegening betreft met name de rechtvaardige omgang met leveranciers. Uit onderzoek blijkt dat organisational fairness een belangrijke voorwaarde is in het opbouwen van lange-termijn relaties binnen organisaties en tussen organisaties, klanten en toeleveranciers. Inkoop integriteit heeft betrekking op de vertrouwensband tussen de inkoper en zijn eigen bedrijf en de vertrouwensband met de leverancier. De agent-principaal theorie is hier van toepassing. De inkoper wordt geacht in zijn functie loyaal de belangen van de organisatie te behartigen. Om dat te kunnen doen, dient de inkoper op zijn beurt weer te kunnen rekenen op de betrouwbaarheid van de leverancier. In dit hoofdstuk worden deze drie dimensies van MVI achtereenvolgens besproken. 2.1 Maatschappelijke ketenverantwoordelijkheid Bij maatschappelijke ketenverantwoordelijkheid staat centraal dat de onderneming bepaalde ambitieniveaus of prestatieniveaus voor leveranciers op MVO gebied formuleert en controleert. De controlerende taak staat hier voorop te staan. Wanneer zich problemen voordoen in de productieketen die samenhangen met ontwikkelingsproblematiek (bijvoorbeeld bij inkoop uit lage-lonenlanden) dan mag van bedrijven echter ook worden verwacht dat zij een helpende hand bieden om deze problemen op te lossen, in plaats van onmiddellijk de contacten te verbreken. Ketenverantwoordelijkheid behelst dus naast een controlerende taak ook een assisterende en stimulerende taak. De laatste tijd komt er ook steeds meer aandacht voor een positieve betrokkenheid van de onderneming op de inkoopketen, op het terrein van de filantropie en de locale gemeenschapsopbouw in ontwikkelingslanden. Een voorbeeld hiervan is IKEA en de kinderarbeid (zie kader) 13

15 IKEA en Unicef in de strijd tegen kinderarbeid IKEA werd in de jaren negentig van de vorige eeuw getroffen door harde beschuldigingen over betrokkenheid van hun leveranciers in de derde wereld bij kinderarbeid, met name in de arme Indiase deelstaat Uttar Pradesh, waar de Indiase textielindustrie is geconcentreerd. In reactie hierop vroeg IKEA de samenwerking met UNICEF, de organisatie van de Verenigde Naties die opkomt voor het kind. Samen met deskundigen van UNICEF, met locale overheden en NGO s startte IKEA een ambitieus en omvangrijk project gericht op verbetering van het onderwijs, het werven van kinderen voor onderwijs en het bewustmaken van ouders dat onderwijs belangrijk is voor hun kinderen. Om de afhankelijkheid van kinderarbeid terug te dringen werd een microkrediet programma gestart, dat sterk was gericht op het versterken van de economische positie van vrouwen. De casus laat zien hoe de ketenverantwoordelijkheid van een inkopend bedrijf zich ontwikkelt van aanvankelijk een puur controlerende en limitatieve opstelling, naar een constructieve benadering, waarin men zich steeds meer engageert met de leverancier en de sociale omgeving van de leverancier. Het is duidelijk dat hier nieuwe vraagstukken opduiken over de reikwijdte van de verantwoordelijkheid voor zulke activiteiten, want de onderneming gaat hier steeds meer in het vaarwater van de overheid komen (ontwikkeling, onderwijs, bewustmaking van de bevolking). Hoe ver dit kan gaan moge blijken uit het voorbeeld van Shell in Nigeria. Shell in Nigeria: grenzen van de verantwoordelijkheid Nigeria is een van de grootste olieproducenten ter wereld. De olie wordt vooral gewonnen in de Niger Delta, maar de locale bevolking heeft weinig profijt van de bodemschatten onder hun voeten. Slechts een klein deel van de olie-inkomsten wordt door de regering in Abuja teruggesluisd naar het gebied waar de olie vandaan komt. Gevoelens van achterstelling zorgen al jaren voor een zeer gespannen sfeer in het gebied. Soms ontaardt dit in geweld tegen de centrale regering en tegen het grootste oliebedrijf in de regio, de Shell Petroleum Development Company of Nigeria (SPDC). Om de locale bevolking tegemoet te komen, en nog meer om de licence to operate te behouden, heeft Shell een programma voor duurzame ontwikkeling in de Niger Delta opgezet. In 2002 bedroegen de uitgaven hieraan 56 miljoen euro. Dit bedrag is als volgt verdeeld (miljoen ): Wegen en bruggen 19,4 Onderwijs 10,.5 Electrifica 5,6 Overige infrastructuur 4,2 Landbouw 4,0 Economische ontwikkeling en micro kredieten 3,3 Gezondheidszorg 3,3 Waterbeheer 2,3 Overig 3,2 Totaal 55,8 Een belangrijk probleem in de Niger Delta is dat de centrale overheid afwezig is. Het is duidelijk dat Shell publieke taken op zich neemt. Dit leidt ertoe dat het bedrijf door de bevolking steeds meer als de overheid wordt gezien. Maar ook bevordert de hulp van Shell het gevoel van verschillende behandeling van de vele etnische bevolkingsgroepen in de delta, wat bij tijd en wijle tot spanningen en zelfs gewelddadige conflicten tussen bevolkingsgroepen leidt. 14

16 Dimensies van ketenverantwoordelijkheid Carter en Jennings (2004) stellen dat de maatschappelijke ketenverantwoordelijkheid een paraplu-begrip is, dat bestaat uit vijf dimensies: 1. diversiteit (van mannen en vrouwen, van bevolkingsgroepen) 2. milieu 3. mensenrechten (internationale arbeidsnormen, kinderarbeid) 4. filantropie en gemeenschapsopbouw 5. veiligheid Wat betreft het onderwerp diversiteit : in de VS is het denken over affirmatieve action (positieve discriminatie) meer gemeengoed dan hier. Het getuigt in de VS van maatschappelijke verantwoordelijkheid wanneer een onderneming inkoopt bij minority/women business enterprise (MWBE) suppliers. Ook kunnen ondernemingen via hun inkoopbeleid steun bieden aan locale leveranciers (gemeenschapsopbouw). In Nederland loopt de Gulpener Bierbrouwerij voorop op dit gebied, door contracten af te sluiten met locale boeren voor de levering van gerst en hop. Daarmee geeft de brouwer een belangrijke steun aan de regionale economie. Carter en Jennings (2002) noemen tenslotte nog het verloten of doneren van giften welke zijn ontvangen van leveranciers, als een vorm van maatschappelijke steunverlening Ketenverantwoordelijkheid en arbeidsnormen De vier basisbeginselen en de acht zogenaamde Fundamentele Conventies van de International Labor Organisation (ILO) staan hier centraal. De kern van de arbeidsnormen van de ILO wordt gevormd door een viertal basisbeginselen: 1. vrijheid van vergadering en de erkenning van het recht op collectieve onderhandelingen, 2. het effectief tegengaan van elke vorm van gedwongen arbeid, 3. het effectief tegengaan van kinderarbeid, 4. het uitbannen van discriminatie met betrekking tot arbeid en beroep. Deze beginselen vinden hun weerslag in een achttal 'Fundamentele ILO Conventies' (zie tabel 3). 116 lidstaten van de ILO, waaronder Nederland en vrijwel alle andere EU landen, hebben alle acht conventies ondertekend. Dat Nederland deze conventies heeft ondertekend betekent uiteraard ook dat Nederlandse bedrijven zich hieraan dienen te houden. Tabel 3 Fundamentele ILO Conventies 1. Freedom of Association and Protection of the Right to Organize, Right to Organize and Collective Bargaining, Forced Labour Convention, Abolition of Forced Labour Convention, Discrimination (Employment and Occupation), Equal Remuneration Convention, Minimum Age Convention, Worst Forms of Child Labour, 1999 Naast de ILO arbeidsnormen zijn er nog twee belangrijke sociale criteria waarop dient te worden gelet, namelijk de gezonde en veilige werksituatie bij de leverancier en de arbeidstijd. 15

17 Ketenverantwoordelijkheid en milieu Carter en Jennings (2002) noemen de volgende milieu-aandachtspunten voor MVI: 1. er voor zorgen dat leveranciers milieu-verantwoordelijke processen toepassen, 2. inkopen van recyleerbare en herbruikbare verpakkingen, 3. toepassen van levenscyclusanalyse, 4. deelnemen in het ontwerp met het oog op hergebruik en recycling, 5. zoeken naar niet-schadelijke alternatieven in de inkoop, 6. ervoor zorgen dat gevaarlijke materialen worden voorzien van de vereiste informatie en verpakking, 7. terugdringen van verpakking. Ketenverantwoordelijkheid en de integriteit van de leverancier Zakelijke integriteit mag zich de laatste jaren verheugen in een toenemende belangstelling. Dat hangt samen met de recente boekhoudschandalen en met het bewustzijn over het corruptieprobleem in de wereld. Bedrijven dienen ook van hun leveranciers een integere wijze van zakendoen te verlangen. Een bedrijf dat willens en wetens koopt van een leverancier die corrupt en niet integer is, is hier indirect voor verantwoordelijk. Hier is onder andere te denken aan de volgende onderwerpen: 1. Legaliteit: van leveranciers wordt verwacht dat zij de wetten in hun land naleven. 2. Eerlijk zakendoen: leveranciers worden geacht zich niet in te laten met anticompetitieve praktijken. 3. Corruptie: leveranciers dienen zich afzijdig te houden van corruptie en dienen te werken volgens bepaalde maatstaven t.a.v. geschenken. 2.2 Faire leveranciersbejegening Het thema van de leveranciersbejegening stelt de verantwoordelijkheid van de inkoper voor de leverancier centraal. Een maatschappelijk verantwoorde wijze van inkopen vergt dat de inkoper op een faire wijze omgaat met (aspirant-)leveranciers. Relaties met leveranciers worden in toenemende mate gezien als partnerships. Dit vereist een omslag in het denken van inkopers, van een laagste prijs strategie, naar een partnershipstrategie, gebaseerd op wederzijds vertrouwen en onderlinge fit tussen de partijen. Faire leveranciersbejegening heeft betrekking op enerzijds het opbouwen van wederzijds vertrouwen in de relatie met leveranciers en anderzijds het bevorderen van faire competitie tussen leveranciers. Wederzijds vertrouwen opbouwen Positief houdt wederzijds vertrouwen opbouwen in: vertrouwelijk omgaan met informatie van en over de leverancier, streven naar arrangementen met leveranciers welke berusten op wederzijds voordeel, eerlijkheid ten opzichte van leveranciers, samen met leveranciers zoeken naar oplossingen voor gerezen problemen, i.p.v. eenzijdig maatregelen nemen. Negatief houdt wederzijds vertrouwen opbouwen in: vermijden van onderhandelingspraktijken gebaseerd op misleiding of dwang, vermijden van obscure contracttermen, om een voordeel op leveranciers te behalen, voorkomen van kopers-monopolies. (Carter & Jennings, 2002, p. 153) 16

18 Bevorderen van faire competitie Positief houdt faire competitie in: leveranciersselectie enkel op basis van verdienste, procedures die verzekeren dat elke offerte gelijke kansen, aandacht en informatie krijgt, zorgvuldig omgaan met de spanningsrelatie tussen het opbouwen van goede relaties met bepaalde leveranciers enerzijds en faire competitie anderzijds (spanning van geslotenheid en openheid) Negatief houdt faire competitie in: leveranciersrelaties niet gebruiken om informatie over concurrenten te verkrijgen geen voorkeur voor leveranciers omdat het top management dat zo graag wil. 2.3 Inkoopintegriteit De persoonlijke integriteit van de inkoper is een belangrijke dimensie van MVI. Zonder integer gedrag van inkopers kan een organisatie niet maatschappelijk verantwoord inkopen. Inkopers handelen niet-integer wanneer zij op een of andere manier worden gemotiveerd om iets te doen dat ingaat tegen het belang van de organisatie, of van een belanghebbende van de organisatie. Wanneer het organisatiebelang vraagt om MVI dan kan het niet-integer optreden van de inkoper schadelijk zijn voor MVI. Integriteit wordt ten onrechte vaak vooral beschouwd als een psychisch kenmerk van personen: sommige mensen zijn meer integer dan anderen. Het motief voor niet-integer handelen is in deze benadering vooral het eigenbelang. Mensen plegen integriteitsinbreuken om er zelf beter van te worden. Wanneer we ontdekken dat iemand zoiets doet, zegt ons dat meteen veel over de persoon in kwestie. Zo iemand beoordelen we als oneerlijk, egoïstisch, asociaal et cetera. Het kan ook zijn dat hij in financiële problemen verkeert. Het management kan zulke persoonlijke eigenschappen en omstandigheden van medewerkers echter niet goed beïnvloeden: mensen verander je niet zomaar. In de inkoopsfeer hebben we het dan met name over vormen van corruptie en inkoopfraude (kickbacks et cetera). Een minder op individuele persoonskenmerken gerichte benadering van integriteit is de situationele. Integriteit wordt vooral daarbij eerst en vooral opgevat als kenmerk van een handeling. Sommige handelingen komen niet overeen met de geldende integriteitsnormen. Daarmee is over de persoon die deze handeling heeft gesteld nog niet veel gezegd. Misschien heeft hij of zij zich wel vergist, of niet voldoende nagedacht. Dat is makkelijk te corrigeren en niemand is te oud om iets te leren. Integriteit wordt dan opgevat als een onderdeel van de professionele verantwoordelijkheid van de inkoper. Er is onder weldenkende professionals echter niet altijd consensus over wat nu de integere gedragslijn is. De ene medewerker zal nooit een geschenk aannemen, omwillen van de onafhankelijkheid; de ander zal daar minder problemen mee hebben en meer waarde hechten aan een goede band met leveranciers. De professionele communicatie over zulke integriteitsdilemma s is iets wat het inkoopmanagement kan bevorderen. Dit is een belangrijke manier integriteitsmanagement te ontwikkelen. Bovendien is de integriteit van de medewerker in deze benadering sterk verweven met de organisatorische setting waarin de inkoper werkzaam is, en waarin bepaalde structurele en culturele organisatiekenmerken het integer handelen voor een deel bepalen. Omdat deze kenmerken door het management te beïnvloeden zijn, ligt ook hier een belangrijke aanknopingspunt voor integriteitsmanagement in de inkoop. Samengevat kunnen we 17

19 stellen dat inkoopintegriteit niet alleen de klassieke eigenbelang-gerelateerde zaken omvat - met name de belangentegenstelling en de problematiek van corruptie en geschenken -, maar ook ethische inkoopdilemma s en organisatie-gerichte thema s, zoals de beloningsstructuur, de prestatiedruk en de organisatiecultuur. 18

20 3. Zakelijke baten van MVI voor de inkopende organisatie MVI kan langs twee wegen leiden tot zakelijke baten voor een onderneming: via de boekwaarde en via de immateriële waarde (zie figuur 1). De boekwaarde van de onderneming verwijst naar de som van alle activa die gerapporteerd staan op de balans. De immateriële waarde heeft betrekking op waardebestanddelen van de onderneming die volgens de regels van het boekhouden niet zomaar op de balans mogen worden gezet, maar die wel essentieel zijn voor de concurrentiekracht en continuïteit van de onderneming. We hebben het dan over zulke intangibles als reputatie, managementkwaliteit, brand-equity en sociaal kapitaal. (Kristensen en Westlund, 2003). In een eerdere studie hebben we de gedachte ontwikkeld dat maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) vooral via de immateriële waardecomponent bijdraagt aan de totale waardecreatie van de onderneming. Figuur 1 MVI en de waarde van de onderneming Totale waardecreatie door MVI Immateriële waardecreatie door MVI Boekhoudkundige waardecreatie door MVI MVI- activiteiten In paragraaf 3.1 inventariseren we de immateriële waardecreatie door MVI en in 3.2 gaan we in op de materiële waardecreatie. 3.1 Immateriële waardecreatie door MVI De immateriële waardecreatie brengen we in kaart middels het INK-managementmodel (INK, 2000). Dit is een ondernemingsmodel dat negen aandachtsgebieden van succesvol managen met elkaar in verband brengt. Het model onderscheidt een viertal resultaatgebieden en vijf organisatiegebieden, met elkaar verbonden door een feedbacklus. Het resultaatgebied staat centraal wat de onderneming bereikt voor verschillende relevante stakeholders; in het organistiedeel wordt gekeken naar hoe het bedrijf is ingericht (zie figuur 2) 19

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012

Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 Het Wie, Wat en Hoe vanwelzorg in 2012 En hoe de puzzelstukjes Of hoe de puzzelstukjes precies in elkaar precies passen in elkaar passen Onze Visie Wie we willen zijn in 2012 1 1 Als marktleider in het

Nadere informatie

Inspreken Raadsplein

Inspreken Raadsplein Inspreken Raadsplein Onderwerp : Beleidsnota inkoop en aanbesteding (GM2007.1103 ) Plaats : raadsronde 7, vergaderruimte 2.27 20.30-21.25 Datum : 29 oktober 2007 Geachte raadsleden, U zult het ongetwijfeld

Nadere informatie

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen?

Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Wat is maatschappelijk verantwoord ondernemen? Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wordt ook wel maatschappelijk ondernemen, maatschappelijk betrokken ondernemen, duurzaam ondernemen of ethisch

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst

Supplier Code of Conduct. Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Supplier Code of Conduct Samen op weg naar een succesvolle, uitdagende en duurzame toekomst Bij Kramp gaan we voor zakelijk succes op de lange termijn. Daarbij voelen we een sterke verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model.

Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. Kwaliteitszorg met behulp van het INK-model. 1. Wat is het INK-model? Het INK-model is afgeleid van de European Foundation for Quality Management (EFQM). Het EFQM stelt zich ten doel Europese bedrijven

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord ondernemen

Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen Maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO) wint aan terrein in het bedrijfsleven en in de samenleving als geheel. Het verwachtingspatroon

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (inkopen) bij V&W

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (inkopen) bij V&W Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (inkopen) bij V&W Hype of serieus beleidsitem Wim Leendertse Rijkswaterstaat SDG M&I De beleving... Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (inkopen) bij V&W 2 Maatschappelijk

Nadere informatie

Inkopen en de sociale impact over de grens

Inkopen en de sociale impact over de grens Inkopen en de sociale impact over de grens Thea Smid-Verheul, gemeente Amersfoort Jaap Stokking en Shirley Justice Namens Programmadirectie DI, Ministerie VROM 27 sept 2010 Programma workshop Starring:

Nadere informatie

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring

MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring MVO volgens : een ISO26000 zelfverklaring 1 Waarom MVO? Moeten: Horen: Lonen: gedrag af MVO handelen wordt afgedwongen MVO handelen o.b.v. vrijwilligheid (morele motivatie) De markt beloont MVO en straft

Nadere informatie

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg

Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg Het Wie, Wat en Hoe van Welzorg En op welke wijze wij onze klanten verder willen brengen. Inhoud Onze Visie 4 Onze Missie 6 Onze kernwaarden 8 Onze gedragscode 10 Algemeen 11 Naleving van de wet 11 Medewerkers

Nadere informatie

Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen?

Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen? Wat kunt u doen aan risico s die spelen in uw toeleveringsketen? Welke invloed heeft u op uw toeleveringsketen? En hoe kunt u invloed uitoefenen om uw (in)directe toeleveranciers maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence

Hengelo, april 2013. 02 Gedragscode Twence Gedragscode Twence Twence in Hengelo is een (inter)nationale speler op de markt van grondstoffen en duurzame energie met hoogwaardige verwerking van afvalstromen en biomassa. Met innovatieve technieken

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Strategisch Beleidsplan 2013-2015

Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Strategisch Beleidsplan 2013-2015 Switch, samen naar duurzaam en rechtvaardig Switch stimuleert gedrag dat bijdraagt aan een duurzame en rechtvaardige wereld. Hier én daar, nu én in de toekomst. Switch

Nadere informatie

MVO actieplan HKV 2015-2016

MVO actieplan HKV 2015-2016 MVO actieplan HKV 2015-2016 November 2015 November 2015 MVO actieplan HKV Inhoud 1 Inleiding... 3 2 Onze MVO doelen en actiepunten... 5 3 Implementatie, review en communicatie... 8 4 Verantwoording...

Nadere informatie

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen

Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement & Duurzaam Ondernemen Milieumanagement en duurzaam ondernemen Duurzaam ondernemen en milieumanagement zijn begrippen die vaak, bijna onbewust, gekoppeld worden aan milieubelastende sectoren

Nadere informatie

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM

Duurzaam Inkopen. Ric Hettinga. Programmadirectie Duurzaam Inkopen. Ministerie van VROM Duurzaam Inkopen Ric Hettinga Programmadirectie Duurzaam Inkopen Ministerie van VROM Wat is duurzaamheid? Relevante concepten: People, planet, profit Cradle to cradle (C2C) Duurzame bedrijfsvoering Wat

Nadere informatie

Het maken van een duurzaamheidsbeleid

Het maken van een duurzaamheidsbeleid Het maken van een duurzaamheidsbeleid Workshop Lekker Betrokken! Phyllis den Brok Projectleider Lekker Betrokken! phyllis@phliss.nl 06-22956623 hhp://www.phliss.nl/lb.html Duurzaamheid Definitie duurzaamheid:

Nadere informatie

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM

IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM IN ZES STAPPEN MVO IMPLEMENTEREN IN UW KWALITEITSSYSTEEM De tijd dat MVO was voorbehouden aan idealisten ligt achter ons. Inmiddels wordt erkend dat MVO geen hype is, maar van strategisch belang voor ieder

Nadere informatie

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID

ONZE VERANTWOORDELIJKHEID ONZE VERANTWOORDELIJKHEID CORPORATE RESPONSIBILITY POLICY I Inhoud Voorwoord 1 Waardering medewerkers 2 Ketenverantwoordelijkheid 3 Behoud van natuurlijke hulpbronnen 4 Maatschappelijke betrokkenheid

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001)

Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) pag.: 1 van 8 code: SPE-MVI-art-017-bl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) Bron: SCCM, pp. 1-7 Auteur(s): www.sccm.nl Duurzaam inkopen en milieumanagementsystemen (ISO 14001) 1 Duurzaam

Nadere informatie

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1

de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 De kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding de kortste weg naar eerlijke bedrijfskleding 1 waarom deze campagne? zit er een luchtje aan uw bedrijfskleding? Met deze campagne willen wij u de werknemers

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Voor 2014 vragen we u bijgaande documenten, waarin u de uitgangspunten onderschrijft, ondertekend met uw offerte mee te sturen.

Voor 2014 vragen we u bijgaande documenten, waarin u de uitgangspunten onderschrijft, ondertekend met uw offerte mee te sturen. Rijksbrede beleidsregels Inkoop De overheid koopt per jaar voor bijna 60 miljard euro in en heeft daarmee een belangrijke invloed op het milieu en sociale aspecten binnen Nederland en in andere landen.

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S

I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S I M T E C H N. V. B U S I N E S S P R I N C I P L E S Algemeen Het beleid van Imtech N.V. is gericht op de continuïteit van de onderneming als een winstgevende organisatie, die met haar bedrijven en medewerkers

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Leveranciersbijdrage voor realisatie doelstellingen Ondernemende inkooprol nodig!

Leveranciersbijdrage voor realisatie doelstellingen Ondernemende inkooprol nodig! Leveranciersbijdrage voor realisatie doelstellingen Ondernemende inkooprol nodig! Executive Platform Supply Chain Excellence Prof.dr.ing. Jacques J.A.M. Reijniers MBA Breukelen, 27 februari 2013 Leadership

Nadere informatie

Integer Leiderschap Loont

Integer Leiderschap Loont Integer Leiderschap Loont Deze publicatie is een uitgave van het CNV en Ethicon. CNV Ethicon Auteurs Bestellen Het CNV is een christelijke vakorganisatie met meer dan 360.000 leden waarbij elf bonden zijn

Nadere informatie

Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers.

Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers. 1 INLEIDING Duurzaam inkopen betekent dat sociale en milieuaspecten door organisaties in aanmerking worden genomen in hun beleid ten aanzien van toeleveranciers. Duurzaam inkopen is een actueel thema binnen

Nadere informatie

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken

4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4 Internationaal mvo en ketenbeheer: een korte stand van zaken 4.1 Inleiding Waar staat het bedrijfsleven momenteel als het gaat om rapportage over internationaal mvo en ketenbeheer in het bijzonder? Dit

Nadere informatie

Visiedocument en Activiteitenplan 2013

Visiedocument en Activiteitenplan 2013 Visiedocument en Activiteitenplan 2013 1. Inleiding In Leusden is in september 2006 gestart met het project Maatschappelijk Betrokken Ondernemen. De Gemeente Leusden, het bedrijfsleven en de maatschappelijke

Nadere informatie

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht stap 1 Interne & externe analyse Onderzoeksvragen Eindproducten STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

MVI & EMVI: Perfect match? 24 november 2015, SMI Stabi congres, Zoetermeer

MVI & EMVI: Perfect match? 24 november 2015, SMI Stabi congres, Zoetermeer MVI & EMVI: Perfect match?, SMI Stabi congres, Zoetermeer Prof dr ir, Tilburg University Het is de route niet de kaart Niet de uitkomst maar het raadsel Het zijn je ogen niet de kleppen Niet het eindpunt

Nadere informatie

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen omesantodomingowashingtonaddisababacaracasdaressalaamlimamanilariyadhsaopaulowarsawalgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberra

Nadere informatie

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V.

ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000. Een introductie. Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. ISO 9000:2000 en ISO 9001:2000 Een introductie Algemene informatie voor medewerkers van: SYSQA B.V. Organisatie SYSQA B.V. Pagina 2 van 11 Inhoudsopgave 1 INLEIDING... 3 1.1 ALGEMEEN... 3 1.2 VERSIEBEHEER...

Nadere informatie

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN)

6e Sustainability Congres 17 maart 2005. Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) 6e Sustainability Congres 17 maart 2005 Jacqueline Cramer (EUR) Dick Hortensius (NEN) Louise Bergenhenegouwen (NEN) Programma Voorstel voor ISO Guidance on Social Responsibility Resultaten eerste vergadering

Nadere informatie

Inkoop en contractmanagement

Inkoop en contractmanagement Syllabus Inkoop en contractmanagement Een inspirerende bundeling van theorie en praktijk, tips en ervaringen, kansen en bedreigingen. Inclusief best practices bij onder meer Universiteit Twente, ING, provincie

Nadere informatie

Algemene Informatie. Naam van beleid Gedragscode voor leveranciers aan NSG Group Goedgekeurd door Procurement Policy Steering Committee Datum van

Algemene Informatie. Naam van beleid Gedragscode voor leveranciers aan NSG Group Goedgekeurd door Procurement Policy Steering Committee Datum van Algemene Informatie Naam van beleid Gedragscode voor leveranciers aan NSG Group Goedgekeurd door Procurement Policy Steering Committee Datum van 17.06.2009 goedkeuring Doelpubliek Dit beleid geldt voor

Nadere informatie

Datum 3 maart 2014 Betreft Beantwoording vragen van het lid Voordewind over het rapport Working on the Right Shoes

Datum 3 maart 2014 Betreft Beantwoording vragen van het lid Voordewind over het rapport Working on the Right Shoes Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Directie Internationale Marktordening en Handelspolitiek Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Met Fairtrade krijgen boeren en arbeiders in ontwikkelingslanden een eerlijke

Nadere informatie

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000

Resultaat break-out sessies. 2 september: toekomst van ISO 26000 Resultaat break-out sessies 2 september: toekomst van ISO 26000 1 Inhoud A. Integratie groep 1 B. Integratie groep 2 C Erkenning D. Branchespecifiek E: MVO en innovatie 2 De vragen per focusgebied 1. Wat

Nadere informatie

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009

VISIEdocument. Innovatie in de bouw. April 2009 VISIEdocument April 2009 Innovatie in de bouw Innovatie in de bouw steeds belangrijker Innovatie is voor bouwbedrijven van steeds groter belang om zich in een snel veranderende samenleving te profileren

Nadere informatie

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en

Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en Globalisatie, met nieuwe opkomende economieën als China, Brazilië en India, heeft de wereld in veel opzichten in hoog tempo veranderd. Voor veel bedrijven betekent dit een strategische herbezinning op

Nadere informatie

Circulaire inkoop: van droom naar werkelijkheid Inkoop heeft sleutel in handen

Circulaire inkoop: van droom naar werkelijkheid Inkoop heeft sleutel in handen Circulaire inkoop: van droom naar werkelijkheid Inkoop heeft sleutel in handen Green Deal Circulaire Inkoop Prof.dr.ing. Jacques J.A.M. Reijniers MBA Utrecht, 16 januari 2014 Leadership Entrepreneurship

Nadere informatie

Algemene Beleidsuitgangspunten

Algemene Beleidsuitgangspunten Shell International B.V. 2010 Deze publicatie, of onderdelen daarvan, mogen niet worden vermenigvuldigd of openbaar gemaakt zonder toestemming van Shell International B.V. Deze toestemming zal onder normale

Nadere informatie

DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING

DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING DATUM: 17 MAART 2014, VERSIE: 2.0 LEVERANCIERSVERKLARING 1 / 5 Geachte leverancier, Sapa is een gediversifieerd industrieconcern dat wereldwijd actief is. Sapa s waarden en onze cultuur van duurzame ontwikkeling

Nadere informatie

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN

COMMUNICEREN VANUIT JE KERN COMMUNICEREN VANUIT JE KERN Wil je duurzaam doelen bereiken? Zorg dan voor verbonden medewerkers! Afgestemde medewerkers zijn een belangrijke aanjager voor het realiseren van samenwerking en innovatie

Nadere informatie

Maatschappelijke verantwoord ondernemen door het Midden en KleinBedrijf. Theo Aalbers en Kees Vringer

Maatschappelijke verantwoord ondernemen door het Midden en KleinBedrijf. Theo Aalbers en Kees Vringer Maatschappelijke verantwoord ondernemen door het Midden en KleinBedrijf Theo Aalbers en Kees Vringer Samenvatting Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) is belangrijk voor het Midden en KleinBedrijf

Nadere informatie

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP

IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN ALS SOCIALE ONDERNEMING VOOR EEN BREDERE GROEP IBN biedt mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt meer kansen door het optimaal benutten van talenten,

Nadere informatie

Utrecht Business School

Utrecht Business School Post HBO Inkoopmanagement & Procurement De Post HBO opleiding Inkoopmanagement & Procurement duurt onge veer 5 maanden en omvat 10 colleges van 3 uur. U volgt de opleiding met 10-15 studenten in Utrecht.

Nadere informatie

Intercool Gedragscode

Intercool Gedragscode Intercool Gedragscode Onze klanten hebben een keuze, en hoe wij presteren bepaalt of zij voor ons kiezen. We zijn ambitieus, we stellen hoge maar realistische doelen, we leveren resultaten en we luisteren

Nadere informatie

gedragscode voor leveranciers van Quintiles

gedragscode voor leveranciers van Quintiles gedragscode voor leveranciers van Quintiles 2 Quintiles maakt zich sterk voor duurzame zakelijke praktijken. Op basis van internationaal erkende normen, is deze gedragscode voor leveranciers ( Code ) gericht

Nadere informatie

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis

Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis Duurzame overheidsopdracht-fiche: basis 1) Onderwerp 1) Voedsel en dranken uit de organische voedingsproducten en geproduceerd op een milieuvriendelijke wijze EN / OF 2) Voedsel en dranken die een eerlijke

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2

Inhoudsopgave. Energiemanagement programma I GMB 2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 2 Duurzaamheid beleid... 4 3 PLAN: Energieverbruik en reductiekansen... 6 3.1 Energieverbruik door GMB (scope 1 en 2)... 6 3.2 Energieverbruik in de keten (scope 3)... 7

Nadere informatie

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft

TU Delft. TU Delft Delft ZELFVERKLARING. Code Verantwoordelijk Marktgedrag ^ ^ ^ ^ ^ Delft University of Technology. Technische Universiteit Delft TU Delft Delft University of Technology Technische Universiteit Delft ZELFVERKLARING TU Delft Delft University of Technology ^ ^ ^ ^ ^ Code Verantwoordelijk Marktgedrag Pag./van 1/5 De TU Delft verklaart

Nadere informatie

Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden. Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007

Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden. Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007 Nog meer meerwaarde? Dan moet inkoop strategisch worden Prof. dr. J.H.A. (Jeroen) Harink jeroen.harink@significant.nl 06 513 510 89 Noord Nederlands Inkoop Congres 26 april 2007 Significant Agenda Strategische

Nadere informatie

Ondernemen met de ramen van het bewustzijn open.

Ondernemen met de ramen van het bewustzijn open. Ondernemen met de ramen van het bewustzijn open. New perspectives melt old problems Goos Geursen bedrijvigheden maart 2004 MVO kan pas bloeien als we het (marketing)leven zien als complex en dynamisch

Nadere informatie

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK

ILO-VERKLARING BETREFFENDE DE FUNDAMENTELE PRINCIPES EN RECHTEN OP HET WERK Toelichting In het onderstaande zijn de afzonderlijke elementen van het normatieve kader integraal opgenomen en worden ze nader toegelicht en beschreven. Daarbij wordt aandacht besteed aan de volgende

Nadere informatie

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Bijeenkomst personeelsgeleding CMR, 9 april 2008

Goed werkgeverschap loont. Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Bijeenkomst personeelsgeleding CMR, 9 april 2008 Goed werkgeverschap loont Rob Gründemann (kenniscentrum sociale innovatie) Bijeenkomst personeelsgeleding CMR, 9 april 2008 Opzet van de presentatie 1. Leeftijdsopbouw Hoger onderwijs 2. Ontwikkelingen

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties

Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000. Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties Normalisatie: de wereld op één lijn. ISO 26000 Maatschappelijke Verantwoordelijkheid van Organisaties (MVO) Zet goede bedoelingen om in goede acties 2 Inhoudsopgave ISO 26000: een richtlijn voor iedereen

Nadere informatie

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Stakeholderdialoog VNCI Pieterstraat 11 3512 JT Utrecht T +31 (0) 30 234 00 31 info@vbdo.nl www.vbdo.nl Samenvatting Op 14 oktober 2013 heeft de Vereniging van de Nederlandse

Nadere informatie

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige

Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Test naam Marktgerichtheidsscan Datum 28-8-2012 Ingevuld door Guest Ingevuld voor Het team Team Guest-Team Context Overige Klantgerichtheid Selecteren van een klant Wanneer u hoog scoort op 'selecteren

Nadere informatie

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224

Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Integraal Kwaliteitsmanagement Gezondheidszorg Zorgkwaliteit, risicobeheersing, veiligheid en efficiency volgens NEN EN 15224 Version 1/2013 Uitdagingen in de gezondheidszorg Als professionele zorgaanbieder

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Intern MVO-management. Verbetering van motivatie, performance en integriteit MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Intern MVO-management Verbetering van motivatie, performance en integriteit Inhoudsopgave Inleiding...3 1 Regels, codes en integrale verantwoordelijkheid...4

Nadere informatie

Nieuwe Samenwerkingsvormen: Garantie voor meer kwaliteit?

Nieuwe Samenwerkingsvormen: Garantie voor meer kwaliteit? Wie maakt nu eigenlijk de stad? Nieuwe Samenwerkingsvormen: Garantie voor meer kwaliteit? Prof.dr. Jack A.A. van der Veen Professor of Supply Chain Optimization Universiteit van Amsterdam Woonstaddebat

Nadere informatie

2012 MVO Jaarverslag

2012 MVO Jaarverslag 2012 MVO Jaarverslag MVO-beleid Tomingroep Als mensontwikkelbedrijf werkt Tomingroep aan duurzaamheid in de volle breedte. Wij willen op een maatschappelijk verantwoorde wijze zaken doen in samenwerking

Nadere informatie

Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina

Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina Duurzaamheidscriteria van inkoopbeleid Ordina Datum Auteur(s) Versie Classificatie Status 9 augustus 2013 Hke08033/Apo20090 1.1 Definitief Ordina Nederland B.V. ING Bank 069.68.64.649 KvK 30086514 BTW

Nadere informatie

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0

Van Risicomanagement naar Waarde Creatie. Duurzaam Inkopen 3.0 Van Risicomanagement naar Waarde Creatie Duurzaam Inkopen 3.0 Content Wie zijn wij Verdwaald in het woud Duurzaamheid gedefinieerd Drijfveren duurzaamheid Duurzaam inkopen De reis naar waardecreatie FIRmus

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. MVO en reorganisatie. Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management MVO en reorganisatie Een model voor verantwoorde en succesvolle reorganisatie 1 Inhoudsopgave Mvo en reorganisatie Verantwoord en succesvol

Nadere informatie

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag

Visiedocument: Hostmanship en de Code Verantwoordelijk Marktgedrag Visiedocument: Hostmanship en de Code DANKZIJ HOSTMAN SHIP IS HET DUS MOGELIJK EEN BELANGRIJKE MEERWAARDE BIEDEN ÉN EEN GOEDE INVULLING GEVEN AAN DE CODE Hostmanship kan de meerwaarde bieden die opdrachtgevers

Nadere informatie

Duurzaam ondernemen Musea

Duurzaam ondernemen Musea Duurzaam ondernemen Musea Kunst voor bedrijfsvoering Rob van Tilburg Mei 2012 DHV 2012 All rights reserved Alleen voor intern gebruik Welkom en agenda Definitie en duiding duurzaam ondernemen Omgang bedrijven

Nadere informatie

De Gunnebo gedragscode

De Gunnebo gedragscode De Gunnebo gedragscode 2 Woord vooraf van de CEO Het is de visie van Gunnebo om wereldwijd toonaangevend leverancier te worden van een veiligere toekomst. Om deze visie te realiseren, moeten wij wereldwijd

Nadere informatie

energiemanagement & kwaliteitsmanagement

energiemanagement & kwaliteitsmanagement Energiemanagement Programma & managementsysteem Het beschrijven van het energiemanagement en kwaliteitsmanagementplan (zoals vermeld in de norm, voor ons managementsysteem). 1 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer

Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer samenvatting onderzoek Concurrentiekracht van de Nederlandse ondernemer Kwalitatief internationaal onderzoek onder ondernemers in buurlanden over zakendoen met Nederlandse bedrijven Hoe is het gesteld

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Onze Referentie Minbuza 2015.710578 Datum

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4

Gedragscode. Inhoudsopgave RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 Inhoudsopgave INLEIDING... 3 DOEL VAN DE MANUCHAR GEDRAGSCODE... 3 TOEPASSINGSGEBIED... 3 TOEZICHT OP DE NALEVING... 3 GEDRAGSCODE... 4 RESPECT VOOR COLLEGA'S, HANDELSPARTNERS EN DE GEMEENSCHAP... 4 NALEVING

Nadere informatie

Gedragscode Bureau Financieel Toezicht

Gedragscode Bureau Financieel Toezicht Gedragscode Bureau Financieel Toezicht Welke uitgangspunten geven richting aan ons gedrag? INLEIDING Deze gedragscode beschrijft de waarden die richting geven aan het werken bij het Bureau Financieel Toezicht

Nadere informatie

MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking.

MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking. MVO-Event Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen doenbaar en zichtbaar maken in Vlaanderen. Het belang van ketensamenwerking. Bernard MAZIJN Brussel, 26 januari 2012 Problemen in de keten. Soms in de media

Nadere informatie

BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie

BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie mvoconsultants.nl BLOG: 25 redenen Waarom MVO belangrijk is voor jou organisatie Waarom MVO? Dat is een vraag die wij altijd stellen voordat bedrijven een begin maken met hun beleid op het gebied van maatschappelijk

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie

MVO-Control Panel. Instrumenten voor integraal MVO-management. Extern MVO-management. MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie MVO-Control Panel Instrumenten voor integraal MVO-management Extern MVO-management MVO-management, duurzaamheid en duurzame communicatie Inhoudsopgave Inleiding... 3 1 Duurzame ontwikkeling... 4 1.1 Duurzame

Nadere informatie

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade

FAIRTRADE. Een beter leven. Wat is Fairtrade Wat is Fairtrade EERLIJKE HANDEL STAAT VOOROP KEURMERK INTERNATIONALE SAMENWERKING HANDEL GEMEENTE DUURZAAMHEID Een beter leven Veel boeren en arbeiders in arme landen (ook wel ontwikkelingslanden ) hebben

Nadere informatie

MVO-PROFIEL Bedrijf X

MVO-PROFIEL Bedrijf X MVO-PROFIEL Bedrijf X 2008 BouwMVO De in deze uitgave vermelde gegevens zijn strikt vertrouwelijk en alle hierop betrekking hebbende auteursrechten, databankrechten en overige (intellectuele) eigendomsrechten

Nadere informatie

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden.

MVO. MVO Prestatieladder. Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s. People Planet Profit. MVO kan bijdragen om deze balans te vinden. MVO meetbaar gemaakt Themabijeenkomst VNO NCW 22 november 2010 MVO-Prestatieladder MVO Ondernemen met oog voor balans tussen 3- P s People Planet Profit MVO kan bijdragen om deze balans te vinden Wat valt

Nadere informatie

Een nieuwe sociale Europese interne markt

Een nieuwe sociale Europese interne markt Een nieuwe sociale Europese interne markt Prof. mr. dr. E.R. Manunza Hanze Inkoopseminar 2013 On Moral Sentiments, people, profit & procurement Het thema van vandaag Solidariteit in ruime zin Bemoeilijken

Nadere informatie

ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS

ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS Pagina 1 van 5 fã~öáåé=íüé=êéëìäí ALGEMENE BEDRIJFSPRINCIPES VAN ARCADIS 1 Inleiding Bij ARCADIS hebben we onze missie als volgt gedefinieerd: Onze diensten zijn gericht op verbetering van de kwaliteit

Nadere informatie

Internationaal Palmolie-inkoopbeleid

Internationaal Palmolie-inkoopbeleid Internationaal Palmolie-inkoopbeleid Stand: september 2015 Onze visie Eenvoud, verantwoord, betrouwbaar: al meer dan 100 jaar ligt koopmanschap ten grondslag aan het succes van ALDI NORD (hierna: ALDI).

Nadere informatie

Grontmij ondernemingsbeleid en -beginselen

Grontmij ondernemingsbeleid en -beginselen Grontmij ondernemingsbeleid en -beginselen Ondernemingsbeleid Grontmij In onze rol als toonaangevend adviesbureau op het gebied van duurzaam ontwerpen, engineering en management hebben wij een verantwoordelijkheid

Nadere informatie