Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen"

Transcriptie

1 Jaarverslag 2012 verantwoord beleggen Pensioenfonds PNO Media

2 2 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

3 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2012 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

4 2 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

5 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 4 1 PNO Media Een nieuwe code verantwoord beleggen 8 3 De code verantwoord beleggen 10 4 Engagement Vooruitgang van engagements Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico 28 5 Ontwikkelingen in Stemmen 34 7 Uitsluiten 38 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

6 Voorwoord In financieel opzicht was 2012 een zeer volatiel jaar. De economische crisis in de Eurozone zorgde voor stijgende risicopremies op staatsobligaties van Zuid-Europese landen en dalende aandelenkoersen. De angst voor het uiteenvallen van de euro werd steeds groter. Waar Europese politici niet in staat bleken om gezamenlijk de financiële crisis te bezweren, daar bracht de Europese Centrale Bank (ECB) de in paniek geraakte financiële markten wel tot rust. Het vangnet dat de ECB bood, zorgde voor dalende risicopremies en stijgende aandelenkoersen. Uiteindelijk werd één van de meest turbulente jaren op de financiële markten voor het pensioenfonds ook één van de best renderende. Het rendement op de beleggingen, inclusief valuta- en rentehedge, was 15,2%. Positieve verandering tot stand brengen Voor PNO Media was het niet alleen in financieel opzicht een bijzonder jaar. Ook op het gebied van verantwoord beleggen gebeurde er veel. Zo hebben we net als vorig jaar - op al onze aandelen onze stem uitgebracht. In totaal ging het om 777 aandeelhoudersvergaderingen waarbij op meer dan agendapunten is gestemd. Daarnaast is er met een groot aantal ondernemingen engagement gevoerd. In 2012 waren er bij 227 ondernemingen 518 verschillende engagements actief. Door met bedrijven de dialoog aan te gaan, zijn we in staat onze bezorgdheid over zaken als milieu, mensenrechten en corporate governance kenbaar te maken en samen met de onderneming tot een oplossing te komen. Dit zijn vaak langjarige engagements die soms langzaam vorderen, maar vaak wel een positieve verandering bij het bedrijf tot stand brengen. Een nieuwe code verantwoord beleggen De code verantwoord beleggen die we sinds 2009 hebben, beschrijft uitgebreid de fundamentele uitgangspunten die PNO Media in het verantwoord beleggingsbeleid hanteert. De ontwikkelingen op het gebied van verantwoord beleggen staan echter niet stil. Daarom hebben we in 2012 onze code geactualiseerd in lijn met de meest recente internationale verdragen en richtlijnen op het gebied van verantwoord beleggen. In de nieuwe code verantwoord beleggen sluiten we ook staatsobligaties van enkele landen uit van ons beleggingsuniversum. We beleggen niet in landen waartegen sancties zijn uitgevaardigd door de Verenigde Naties of landen die structureel de persvrijheid beperken. 4 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

7 Ontwikkelingen in 2012 Verantwoord beleggen is een thema dat steeds meer aandacht krijgt in de media en bij maatschappelijke organisaties. Zo publiceerde de Campagne tegen Wapenhandel in oktober 2012 een onderzoeksrapport over de beleggingen van Nederlandse pensioenfondsen in kernwapensystemen. De Campagne tegen Wapenhandel publiceerde een lijst met bedrijven die zich bezighouden met de productie van kernwapensystemen en riep pensioenfondsen op niet meer in deze bedrijven te beleggen. Wij hebben de bedrijfsactiviteiten van de betreffende bedrijven zelfstandig onderzocht en hebben op basis van onze bevindingen een aantal van hen op onze uitsluitingslijst geplaatst. Een andere ontwikkeling op het gebied van verantwoord beleggen is het wettelijke verbod op investeringen in bedrijven die zich bezighouden met de productie, verkoop en distributie van clustermunitie of cruciale onderdelen hiervan. PNO Media sluit al bedrijven op basis van dit criterium uit. Hoewel dit verbod op 1 januari 2013 officieel van kracht is gegaan, hebben we al in 2012 de nodige voorbereidingen getroffen en onze uitsluitingslijst verder gespecificeerd. Hilversum, 27 april 2013 Pensioenfonds PNO Media namens deze Media Pensioen Diensten L.G. Witkamp AAG Directeur Drs. L.J. van der Put RBA Directeur Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

8 PNO Media Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

9 hoofdstuk 1 PNO Media 2012 In 2012 is het belegd vermogen van PNO Media gegroeid van 3,4 miljard naar bijna 4,1 miljard. De groei komt onder andere door het hoge beleggingsresultaat dat in het afgelopen jaar is behaald. Inclusief het resultaat van de rente- en valuta-afdekking was het rendement 15,2%. Het belegd vermogen is ook gegroeid doordat in 2012 het pensioenfonds voor het Film- en Bioscoopbedrijf is toegetreden tot PNO Media. Opvallend was dat een van de meest turbulente jaren op de financiële markten voor PNO Media ook een van de best renderende blijkt te zijn. Uiteindelijk behaalde de beleggingsportefeuille een rendement van 11,3% (na kosten) en inclusief valuta- en rente-afdekking van 15,2%. De drie kernmarkten laten positieve rendementen zien en presteerden beter dan de relevante benchmark. De best presterende kernmarkt in 2012 was aandelen met een rendement van 17,5%. De kernmarkt vastrentende waarden laat door de dalende rente en de ingekomen spreads een rendement zien van 9,9%. De kernmarkt alternatieve beleggingen behaalde een rendement van 4,0%. Samenstelling beleggingsrendement 2012 Portefeuille Gewicht eind 2012 Marktwaarde ( mln) Rendement Vastrentende waarden 49% ,9% Aandelen 36% ,5% Alternatieve beleggingen 15% 620 4,0% Totaal voor afdekking valutarisico 100% ,3% Totaal na afdekking valutarisico ,5% Totaal fonds ,2% De beleggingsportefeuille wordt beheerd door Media Pensioen Diensten (MPD). MPD selecteert vermogensbeheerders die ieder een deel van de beleggingsportefeuille beheren. Elke vermogensbeheerder krijgt de opdracht mee om binnen een bepaalde regio of op basis van een specifieke beleggingsstijl het vermogen te beheren. Figuur 1: Belegd vermogen naar beleggingscategorie 36% 49% 9% 5% 1% Aandelen Vastrentende waarden Vastgoed Private equity Infrastructuur Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

10 Een nieuwe code verantwoord beleggen 8 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

11 hoofdstuk 2 Een nieuwe code verantwoord beleggen PNO Media heeft sinds 2002 een code verantwoord beleggen. Een aantal fundamentele uitgangspunten op het gebied van mensenrechten, arbeidsrechten, dierenwelzijn, controversiële wapens en corporate governance staan hierin centraal. De code geeft daarnaast aan hoe wij met de uitgangspunten om gaan en hoe deze in het beleggingsbeleid worden geïmplementeerd. Sinds 2002 heeft verantwoord beleggen zich ontwikkeld tot een integraal onderdeel van het beleggingsbeleid van PNO Media. Deelnemers van het pensioenfonds hechten er veel waarde aan dat hun pensioengeld op een verantwoorde manier wordt belegd. Daarbij mag het voornaamste doel van het pensioenfonds echter niet uit het oog worden verloren: een zo waardevast mogelijk pensioen aanbieden aan (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden. De code verantwoord beleggen wordt door PNO Media periodiek geëvalueerd. De laatste keer dat dit gebeurde was in Sindsdien is er op het gebied van verantwoord beleggen het nodige veranderd. Verantwoord beleggen krijgt bij institutionele beleggers steeds meer aandacht en internationaal worden er afspraken gemaakt om de leefomgeving in de ruimste zin van het woord te verbeteren. Een update van de code met de meest recente internationale verdragen en richtlijnen vonden we dan ook op zijn plaats. Om ons hierin te begeleiden hebben we een gerenommeerd onderzoeksbureau ingeschakeld dat ons verantwoord beleggingsbeleid heeft geëvalueerd en adviezen heeft uitgebracht over hoe het beleid verder kan worden ontwikkeld. Het onderzoek is in de tweede helft van 2012 uitgevoerd en door het bestuur eind 2012 vastgesteld. De voornaamste wijzigingen in de nieuwe code ten opzichte van de oude code zijn: De code verantwoord beleggen is geactualiseerd op het gebied van mensenrechten, arbeidsrechten, wapens, dierenrechten en milieu. Bescherming van gezondheid en welzijn wordt als fundamenteel uitgangspunt toegevoegd. Er wordt een aantal landen op de uitsluitingslijst geplaatst. Er mag niet in staatsobligaties worden belegd van landen die op de lijst vermeld staan. PNO Media sluit landen uit die door de Verenigde Naties op de sanctielijst zijn geplaatst. Daarnaast sluiten wij enkele landen uit waar de persvrijheid ernstig en structureel wordt geschonden. De uitsluitingslijst wordt aangepast op basis van de nieuwe code verantwoord beleggen. De volledige code verantwoord beleggen kan worden gedownload op onze website: Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

12 De code verantwoord beleggen 10 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

13 hoofdstuk 3 De code verantwoord beleggen De volledige code verantwoord beleggen van PNO Media staat op de website De website bevat algemene informatie over verantwoord beleggen en we publiceren hierop al onze beleggingen. Ook is op de website terug te vinden hoe wij hebben gestemd op onze aandelen. In dit hoofdstuk beschrijven we de fundamentele uitgangspunten uit onze code verantwoord beleggen. Respecteren van mensenrechten PNO Media onderschrijft de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, die in 1948 werd aangenomen door de Verenigde Naties. De Universele Verklaring beschrijft de rechten en vrijheden van ieder mens zonder enig onderscheid van welke aard ook, zoals ras, kleur, geslacht, taal, godsdienst, politieke of andere overtuiging, nationale of maatschappelijke afkomst, eigendom, geboorte of andere status. PNO Media onderschrijft tevens het Protect, Respect and Remedy Framework van professor John Ruggie, Speciaal Vertegenwoordiger van de Secretaris-Generaal van de Verenigde Naties op het gebied van bedrijven en mensenrechten. Respecteren van arbeidsrechten PNO Media onderschrijft de vier Fundamentele Principes en Rechten op het Werk van de International Labour Organisation (ILO) ten aanzien van arbeid en arbeidsomstandigheden: vrijheid van vereniging en erkenning van het recht op collectieve onderhandeling; het verbod op alle vormen van gedwongen arbeid; het verbod op kinderarbeid; het verbod op discriminatie (op grond van etniciteit, geslacht of sociale afkomst) met betrekking tot het aanbieden van werk of specifieke functies. Het Protect Respect en Remedy Framework van professor Ruggie benadrukt dat de verplichting van bedrijven om mensenrechten te respecteren geldt voor alle mensenrechten die in internationale verdragen zijn opgenomen. Bescherming van gezondheid en welzijn PNO Media onderschrijft het recht op gezondheid. Dit is een erkend mensenrecht, in 1946 voor het eerst geformuleerd bij de oprichting van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) als: het recht op het genieten van de hoogst haalbare standaard van lichamelijke en geestelijke gezondheid. Het is een onderwerp waaronder veel zaken vallen: toegang tot gezondheidszorg, veilig drinkwater, juiste sanitaire voorzieningen, veilig voedsel, huisvesting, gezonde werkomstandigheden, onderwijs en informatie over gezondheid, en gendergelijkheid. De voorzieningen voor gezondheidszorg moeten zowel fysiek als economisch voor iedereen toegankelijk zijn, zonder onderscheid. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

14 hoofdstuk 3 De code verantwoord beleggen Tegengaan van corruptie Corruptie is het verrichten of nalaten van handelingen met als doel een persoon, groep of organisatie te bevoordelen, zonder dat deze op legitieme gronden aanspraak kan maken op dat voordeel. Corruptie omvat uiteenlopende gedragingen, waaronder omkoping, afpersing, fraude, witwassen, maar ook het betalen van steekpenningen. PNO Media onderschrijft onder andere de OESO Richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen en de Business Principles for Countering Bribery van Transparency International ten aanzien van het tegengaan van corruptie. Beschermen van het milieu en het klimaat Besluiten en activiteiten van organisaties hebben effect op de natuurlijke leefomgeving van de mens, aangeduid als het milieu. Het niet-duurzame gebruik van natuurlijke hulpbronnen van de aarde en de ecosystemen die deze hulpbronnen leveren (natural capital), is in feite kapitaalvernietiging. Het is van belang dat natuurlijke hulpbronnen zorgvuldig worden gebruikt en de biodiversiteit daarin wordt beschermd. Het identificeren en waarderen van natuurlijke hulpbronnen en de bijbehorende diensten kan leiden tot betere besluitvorming over het beheren en beschermen van de natuurlijke leefomgeving. Daarnaast moet elke organisatie ernaar streven om milieuvervuiling en klimaatverandering te voorkomen. PNO Media spreekt van milieuvervuiling als sprake is van aantasting of verontreiniging van het (leef)milieu door menselijke activiteiten. Bijvoorbeeld door chemische verbindingen, lawaai, warmte, licht en energie in het milieu te brengen met schadelijke effecten tot gevolg die een gevaar vormen voor zowel de gezondheid en welvaart van de mens als voor de biodiversiteit van de natuur. PNO Media onderschrijft onder andere de richtlijnen van het Earth Charter, de Verklaring van Rio, de UN Convention on Biological Diversity en de UN Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora. 12 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

15 hoofdstuk 3 De code verantwoord beleggen Geen controversiële wapens en wapenhandel PNO Media wil niet betrokken zijn bij de productie van wapens en wapensystemen, of essentiële onderdelen daarvan, die volgens internationaal recht verboden zijn, of die in het gebruik fundamentele humanitaire principes schenden. De bedoelde humanitaire principes omvatten het principe van evenredigheid (onnodig leed moet voorkomen worden) en het principe van onderscheid (militaire doelen en burgerdoelen dienen te worden onderscheiden). Concreet worden de volgende wapens bedoeld: chemische en biologische wapens, kernwapens, antipersoonsmijnen en clustermunitie. PNO Media onderschrijft onder andere het Non-proliferatieverdrag inzake nucleaire wapens, het Verdrag van Ottawa (landmijnen) en het Verdrag tegen clustermunitie. Respecteren van normen voor corporate governance PNO Media onderschrijft de normen voor corporate governance van de OECD (Principles of Corporate Governance) en het International Corporate Governance Network (Statement on Global Corporate Governance Principles). Deze normen voor corporate governance hebben betrekking op: het doel van de onderneming, winst voor aandeelhouders; openheid en transparantie over activiteiten; monitoring en controle van activiteiten; eigendom, verantwoordelijkheden, stemrechten en corrigerende maatregelen van aandeelhouders; bestuur en directie van de onderneming; vergoedingenbeleid binnen de onderneming; burgerschap, relaties met belanghebbenden en ethisch gedrag van de onderneming. Respecteren van normen voor dierenwelzijn PNO Media onderschrijft de The Five Freedoms, de conventies van de Raad van Europa met betrekking tot dierenwelzijn in de intensieve veehouderij en tijdens transport. Tevens ondersteunt PNO Media het voorstel voor een Universele Verklaring voor Dierenwelzijn van de World Society for the Protection of Animals (WSPA). Deze richtlijnen gaan er van uit dat dieren een bewustzijn hebben en kunnen lijden. Elk handelen dat aanzet tot geweld tegen dieren wordt daarom afgekeurd. De behoeften die dieren hebben voor hun welzijn moeten worden gerespecteerd. Daarbij moet gedacht worden aan: toegang tot voldoende drinkwater en voedsel dat bij de diersoort past; een relatief gezonde en stressarme omgeving; voorkomen van pijn, letsel en ziekte; het kunnen ontplooien van natuurlijk gedrag; omstandigheden creëren die lijden voorkomen. Bij vormen van veehouderij die uitsluitend gericht zijn op de productie van bont wil PNO Media niet betrokken zijn. Bij vormen van veehouderij voor voedings- en andere gebruiksproducten vindt PNO Media het respecteren van normen voor dierenwelzijn van belang. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

16 hoofdstuk 3 De code verantwoord beleggen Stemmen, engagement en uitsluiten PNO Media verwacht van de ondernemingen waarin het belegt dat zij handelen in overeenstemming met onze code verantwoord beleggen. Handelen ondernemingen in strijd met onze uitgangspunten, dan wenden we onze invloed als aandeelhouder aan om te bewerkstelligen dat die ondernemingen hun gedrag veranderen. Hiervoor hebben we verschillende mogelijkheden: we stemmen op al onze aandelen, we gaan in dialoog met deze ondernemingen (engagement) of we sluiten ondernemingen uit van ons beleggingsuniversum. Van het laatste geval is alleen sprake bij zeer ernstige of structurele schendingen van onze fundamentele uitgangspunten. Uitsluiten van landen In de nieuwe code verantwoord beleggen sluit PNO Media ook een aantal landen uit van het beleggingsuniversum. We beleggen niet in staatsleningen van landen die op de uitsluitingslijst zijn opgenomen. Ook van overheden verwachten we dat zij handelen overeenkomstig onze fundamentele uitgangspunten. Onze uitgangspunten zijn overigens in lijn met die van de Principles for Responsible Investment (voorheen UNPRI). Een land wordt op de uitsluitingslijst geplaatst wanneer: de overheid van een land systematisch en herhaaldelijk een fundamenteel uitgangspunt schendt; en/of de overheid van een land onvoldoende maatregelen neemt om structurele schendingen van de fundamentele uitgangspunten door ingezetenen (individuen en organisaties) tegen te gaan of gerechtelijk te vervolgen. 14 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

17 hoofdstuk 3 De code verantwoord beleggen Dit geldt in ieder geval voor staten waartegen sancties zijn opgelegd door de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Deze sancties worden opgelegd als staten structureel fundamentele mensenrechten schenden. De sancties kunnen betrekking hebben op de handel in bepaalde goederen met het betreffende land, maar zijn ook vaak gericht tegen bepaalde machtige individuen die reisbeperkingen worden opgelegd en wiens banktegoeden worden bevroren. In landen die op de VN-sanctielijst voorkomen beleggen we niet in staatsobligaties die zijn uitgegeven door dat land. Als pensioenfonds voor de mediasector hechten we veel belang aan persvrijheid. PNO Media heeft daarom besloten om staatsobligaties die worden uitgegeven door staten die de persvrijheid ernstig schenden, eveneens uit te sluiten van zijn beleggingen. Op basis van de Persvrijheid Index van de internationale organisatie Reporters Without Borders, wordt beoordeeld voor welke staten dit geldt. Reporters Without Borders verzet zich tegen censuur en wetten die de persvrijheid ondermijnen. Ook streeft deze organisatie naar verbetering van de veiligheid van journalisten en staat journalisten bij die vervolgd, gevangen gezet of gemarteld worden. In de Persvrijheid Index worden alle staten ter wereld beoordeeld naar de mate waarin overheidsdiensten in het betreffende land verantwoordelijk zijn voor geweld tegen journalisten en de mate waarin de overheid de media controleert en censuur toepast. PNO Media heeft ervoor gekozen staatsobligaties van staten waar de persvrijheid door Reporters Without Borders als een very serious situation wordt getypeerd, uit te sluiten van beleggingen. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

18 Engagement 16 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

19 hoofdstuk 4 Engagement Wanneer ondernemingen handelen in strijd met onze code verantwoord beleggen gebruiken we onze invloed als aandeelhouder om te bewerkstelligen dat deze ondernemingen hun gedrag veranderen in overeenstemming met onze fundamentele uitgangspunten. Een manier om die gedragsverandering te bewerkstelligen is door in overleg te treden met de onderneming. Dat noemen we engagement. De engagementbenadering houdt in dat we via een gespecialiseerd extern onderzoeksbureau, en waar mogelijk samen met andere institutionele beleggers, de dialoog opzoeken met ondernemingen met als doel een positieve verbetering in de bedrijfsvoering te bewerkstelligen. In 2012 heeft PNO Media met in totaal 227 ondernemingen een actieve engagement gevoerd. Het komt vaak voor dat er met een bedrijf over verschillende onderwerpen een engagement wordt gevoerd. Een engagement over een milieukwestie heeft vaak ook gevolgen voor bijvoorbeeld de bedrijfsstrategie en het risicomanagement. In 2012 zijn er over 518 verschillende onderwerpen engagements gevoerd. De beleggingsportefeuille van PNO Media is verspreid over de hele wereld en bevat in 2012 gemiddeld zo n ondernemingen. Het land waar een onderneming haar beursnotering heeft, hoeft echter niet het land te zijn waar de oorsprong van de engagement zich bevindt. Zo kan het hoofdkantoor van een onderneming de beursnotering in Amsterdam hebben, terwijl de reden van de engagement mogelijk een milieukwestie in China is. In de volgende figuur is te zien waar de hoofdkantoren van de ondernemingen zich bevinden waarmee PNO Media een of meerdere engagements heeft gevoerd. Figuur 2: Ondernemingen met engagements naar regio 8% 57% 79% 52% 31% Azie Opkomende markten Europa Noord Amerika VK Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

20 hoofdstuk 4 Engagement De engagements die met de ondernemingen zijn gevoerd, hebben vaak uiteenlopende onderwerpen en zijn over het algemeen bedrijfsspecifiek. Ter verduidelijking hebben we de 518 engagements verdeeld in thema s: 99 engagements hadden betrekking op het thema milieu, 251 engagements hadden betrekking op het thema corporate governance, 97 engagements hadden betrekking op het thema mensenrechten en ethiek en 71 engagements gingen over bedrijfsstrategie en risico. Figuur 3: Engagements naar thema Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico 18 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

21 hoofdstuk 4 Engagement 4.1 Vooruitgang van engagements De engagements die PNO Media met een onderneming voert kunnen enkele weken in beslag nemen, maar het komt ook voor dat engagements een aantal jaren voortduren. De lengte van de engagement hangt af van de aard ervan en de bereidheid van de onderneming om samen te werken om tot een voor beide partijen aanvaardbare uitkomst te komen. Samen met onze ESG-adviseur Hermes Equity Ownership Services ( Hermes ) hebben we een methodiek ontwikkeld om de voortgang van de engagements te volgen. Een engagementproces bestaat uit een reeks van stappen met als eindresultaat een succesvolle (en soms ook niet-succesvolle) engagement; de stappen tussen het bepalen van de doelstelling van de engagement en de uiteindelijke afronding ervan noemen we mijlpalen. Toelichting mijlpalen engagements Status actieve engagement Voltooide engagement Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Bepalen van nieuwe doelstelling voor engagement Kenbaar maken bij onderneming van bezorgdheid Erkenning van bezorgdheid door onderneming Ontwikkelen van strategie/vaststellen van doelen Strategie succesvol geïmplementeerd Engagement niet succesvol. stopzetten/ uitsluiten of nieuwe poging In 2012 heeft PNO Media in totaal 518 verschillende engagements gevoerd. Hiervan zijn 52 engagements nieuw. Wanneer er aanwijzingen zijn dat een onderneming activiteiten verricht die in strijd zijn met onze principes voor verantwoord beleggen, dan wordt een bureauonderzoek gedaan naar de kwestie. Indien noodzakelijk vindt er contact plaats met het betreffende bedrijf of wordt er informatie ingewonnen bij belanghebbende partijen zoals maatschappelijke organisaties of toezichthoudende instanties. Blijkt inderdaad sprake te zijn van een overtreding, dan wordt er een engagement gestart. Nadat de doelstelling van de engagement is vastgesteld (mijlpaal 0) wordt de engagement geïntensiveerd en vindt er, via briefwisseling en mondelinge toelichting, contact plaats met de onderneming waarbij de aard van de bezorgdheid kenbaar wordt gemaakt. Over het algemeen zijn ondernemingen bereid om met aandeelhouders, naast de reguliere aandeelhoudersvergadering (AvA), in dialoog te gaan. Het gebeurt echter ook dat men niet bereid is om over een bepaalde kwestie te praten. Of dat er wel een dialoog plaatsvindt, maar dat al snel blijkt dat de onderneming geen commitment toont om er samen uit te komen. Uiteindelijk is het doel om een kwestie op een voor beide partijen aanvaardbare wijze op te lossen. In veel gevallen worden engagements door de onderneming juist zeer gewaardeerd. De initiatiefnemers van een engagement fungeren voor een onderneming als voelsprieten in de samenleving en maken de onderneming attent op maatschappelijk relevante ontwikkelingen. Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

22 hoofdstuk 4 Engagement Engagements vinden veelal achter de schermen plaats omdat ondernemingen vaak alleen bereid zijn om samen een bepaalde kwestie op te lossen als dit in vertrouwelijkheid gebeurt. De kans op eventuele reputatieschade speelt hierin een belangrijke rol. Zouden we de engagement in het openbaar willen voeren, dan kunnen we veel minder effectief optreden. Is het nodig om toch een kwestie in het openbaar aan de kaak te stellen, dan gebeurt dit meestal via de AvA. Van de 518 actieve engagements zijn er 22 met succes afgerond. 4 engagements zijn voortijdig gestaakt. Wanneer een egagement niet succesvol is, zal er per geval een besluit worden genomen of het bedrijf tot het beleggingsuniversum blijft behoren of dat het op de uitsluitingslijst wordt geplaatst. In alle 4 de gevallen blijft het bedrijf tot ons beleggingsuniversum behoren en wordt het niet op de uitsluitingslijst geplaatst. Bijna de helft van de engagements heeft betrekking op het thema corporate governance. Het gaat dan vaak om zaken als een duidelijke scheiding tussen bestuur en toezicht. Bij het onderwerp milieu zijn veruit de meeste engagements met ondernemingen uit de olie-, gas- en mijnbouwsector. Het thema mensenrechten en ethiek richt zich vooral op de arbeidsomstandigheden en een veilige werkomgeving. Bij het thema bedrijfsstrategie en risico benadrukken wij vaak het belang van het scheiden van de functie van CEO en Chairman (in Nederlandse termen gaat het om een scheiding tussen bestuur en de raad van commissarissen). In de volgende hoofdstukken bespreken we per thema de belangrijkste ontwikkelingen. Status engagements per thema Thema Engagements Status actieve engagements Voltooide engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Milieu Corporate governance Mensenrechten en ethiek Bedrijfsstrategie en risico Totaal engagements Vooruitgang in een engagement betekent dat een mijlpaal met succes is afgerond en de engagement zich naar een volgende mijlpaal verplaatst. Deze mijlpaal is dan de nieuwe doelstelling van de engagement. Als een engagement zich na een jaar nog in dezelfde mijlpaal bevindt, betekent dat niet dat er geen voortgang is geboekt. Engagements lopen vaak meerdere jaren en de voortgang gaat vaak met kleine stapjes. 20 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

23 Ook de implementatie van een met een onderneming overeengekomen verbeterde bedrijfsvoering heeft tijd nodig. Met name verbeteringen in de fysieke bedrijfsvoering, zoals het aanpassen van productieprocessen ter verbetering van het milieu, nemen tijd in beslag. Hieronder geven we de vooruitgang van de engagements per thema weer. Vooruitgang engagements per thema Milieu Mensenrechten en ethiek Corporate governance Bedrijfsstrategie en risico Geen vooruitgang Positieve vooruitgang Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN

24 hoofdstuk 4 Engagement 4.2 Milieu In 2012 voerde PNO Media voor het thema milieu 99 engagements met 82 verschillende ondernemingen. Hiervan is één engagement met succes afgerond, het betrof een engagement met het bedrijf Petrobras. Van de 99 engagements is bij 19 een mijlpaal met succes afgerond en de volgende stap gezet naar een nieuwe mijlpaal. 80 engagements bevinden zich nog in dezelfde fase. Dit betekent niet dat er geen vooruitgang is geboekt. Engagements, en met name milieu-engagements, hebben vaak een lange doorlooptijd. Het duurt over het algemeen vrij lang voordat een maatregel is ingevoerd en de gevolgen meetbaar zijn. Status engagements milieu Thema Engagements Status actieve engagements Voltooide engagements Mijlpaal 0 Mijlpaal 1 Mijlpaal 2 Mijlpaal 3 Mijlpaal 4 Niet succesvol Milieu Vooruitgang engagements milieu Milieu Geen vooruitgang Positieve vooruitgang In 2012 hebben we veel engagements voor het thema milieu gevoerd met ondernemingen uit de olie-, gas- en mijnbouwsector. Fossiele grondstoffen zijn steeds moeilijker te winnen waardoor de exploitatie ervan vaker plaatsvind op locaties die voorheen nog als niet-winbaar werden geclassificeerd. Zo wordt er bijvoorbeeld voor de kust van Brazilië naar olie geboord op een diepte van 4-6 kilometer. Ook wordt steeds vaker zogeheten onconventionele olie en gas gewonnen, zoals schaliegas. Deze tot voorheen onbereikbare voorraden fossiele brandstoffen zijn door technologische ontwikkelingen beschikbaar geworden. Echter, hoe complexer de winning van deze fossiele brandstoffen hoe groter de kans op ongelukken en milieuschade. De olieramp in 2010 in de Golf van Mexico is daar een voorbeeld van. In onze engagements met olie- en mijnbouwbedrijven vragen we hoe deze bedrijven lekkages en verspilling proberen te voorkomen. Het is ook belangrijk dat milieurapportages openbaar zijn en dat aandeelhouders de voortgang van het oplossen van eventuele problemen kunnen monitoren. 22 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag VERANTWOORD BELEGGEN 2012

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen

De leden van de beleggingscommissie. 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen NOTITIE Van Aan CC Datum Betreft Sjoerd Hoogterp De leden van de beleggingscommissie 10 januari 2011 Beleid Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Inleiding Het pensioenfonds Werk en (re)integratie (PWRI)

Nadere informatie

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015

Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Maatschappelijk verantwoord beleggen Stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandelindustrie september 2015 Beleid ten aanzien van Maatschappelijk verantwoord beleggen Inleiding BPF Houthandel draagt

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid

Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid Maatschappelijk Verantwoord beleggen Beleid 8 januari 205 Inleiding In de Investment Policy Statement heeft SPT de volgende beleggingsovertuiging geformuleerd: Een pensioenfonds is een institutionele,

Nadere informatie

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324

Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Code maatschappelijk verantwoord beleggen 1 januari 2010 PF-B-2009 / 324 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 2. Beleid maatschappelijk verantwoord beleggen... 3 2.1. Maatschappelijke verantwoordelijkheid...

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de Houthandel en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds

Nadere informatie

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten

Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Verantwoord beleggen beleid Stichting Pensioenfonds voor Fysiotherapeuten Inleiding Fysiotherapeuten heeft als eerste doelstelling zorg te dragen voor een goed en betaalbaar pensioen. Binnen deze fiduciaire

Nadere informatie

verantwoord beleggen

verantwoord beleggen verantwoord beleggen Verantwoord beleggen bij Delta Lloyd Delta Lloyd Groep ziet beleggen als een effectieve manier om waarde te vermeerderen, zolang dat op een verantwoorde manier gebeurt. Maar wat is

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie oktober 2015 1 Inhoudsopgave Waarom belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid

Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid SPMS en Maatschappelijk Verantwoord Beleggen In dit document wordt het Maatschappelijk Verantwoord Beleggingsbeleid (MVB-beleid) van Stichting Pensioenfonds Medisch Specialisten (SPMS) uiteengezet. Dit

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance

Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Maatschappelijk Verantwoord Beleggen en Corporate Governance Uitgave mei 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds SABIC, gevestigd te Sittard (het pensioenfonds

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Uitgave april 2015 Disclaimer De in deze brochure verstrekte informatie van Stichting Pensioenfonds DSM Nederland, gevestigd te Heerlen (het

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds)

Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) Beleggingsstatuut Longfonds (voorheen Astma Fonds) April 2012 Inhoud 1. Algemeen...3 1.1 Inleiding...3 1.2 Wet- en regelgeving...3 2. Financiële middelen...3 2.1 Algemeen...3 2.2 Schulden en reserves...4

Nadere informatie

pensioenspecial Code Verantwoord Beleggen van Pensioenfonds PNO Media December 2012 wwww.pnomedia.nl www.pnomediaverantwoordbeleggen.

pensioenspecial Code Verantwoord Beleggen van Pensioenfonds PNO Media December 2012 wwww.pnomedia.nl www.pnomediaverantwoordbeleggen. pensioenspecial December 2012 Code Verantwoord Beleggen van Pensioenfonds PNO Media wwww.pnomedia.nl www.pnomediaverantwoordbeleggen.nl Inhoud Inleiding 3 Hoofdstuk 1 Visie en uitgangspunten 4 1.1 Beleggingsdoelstelling

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Populair beleggingsplan

Populair beleggingsplan Populair beleggingsplan versie 22 november 2013 1 Inhoudsopgave Wat belegt het pensioenfonds? 4 Wat is het doel van beleggen? 4 Wat levert beleggen op? 4 Er gaan toch ook risico s gepaard met beleggen?

Nadere informatie

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds

Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds INTRODUCTIE Het Verantwoord Beleggingsbeleid van Ahold Pensioenfonds Ahold Pensioenfonds (APF) belegt op lange termijn en wereldwijd. Als belegger heeft APF de taak om het beste resultaat te behalen in

Nadere informatie

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus

Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen. Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen Stichting Pensioenfonds voor de Architectenbureaus Juni 2014 1. Inleiding Dit Beleid voor Maatschappelijk Verantwoord Beleggen dient als leidraad en toetssteen

Nadere informatie

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties

ASN Bank Issuepaper. Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties november 2012 2 A Samenvatting In deze ASN Bank Issuepaper Staatsobligaties komen aan bod: A Samenvatting B Inleiding C Selectiecriteria

Nadere informatie

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN

RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN RICHTLIJN FINANCIEEL BEHEER GOEDE DOELEN Deze richtlijn heeft betrekking op reserves en fondsen en het verantwoord beheer daarvan. Hierbij gaat het om alle vormen van beheer, dat wil zeggen alle spaar-

Nadere informatie

Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN. Jaarverslag 2013

Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN. Jaarverslag 2013 Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN Jaarverslag 2013 2 PENSIOENFONDS PNO MEDIA JAARVERSLAG VERANTWOORD BELEGGEN 2013 Pensioenfonds PNO Media VERANTWOORD BELEGGEN Jaarverslag 2013 PENSIOENFONDS

Nadere informatie

Beleggingsstatuut Longfonds

Beleggingsstatuut Longfonds Beleggingsstatuut Longfonds April 2016 Inhoud 1. Algemeen... 3 1.1 Inleiding... 3 1.2 Wet- en regelgeving... 3 2. Financiële middelen... 3 2.1 Algemeen... 3 2.2 Schulden en reserves... 4 2.3 Doel en tijdshorizon

Nadere informatie

Samenvatting stembeleid MN

Samenvatting stembeleid MN Samenvatting stembeleid MN MN is van mening is dat actief aandeelhouderschap van groot belang is voor een verantwoorde bedrijfsvoering door de bedrijven waar zij in belegt. Daarom voert MN wereldwijd een

Nadere informatie

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen

Verklaring inzake de beleggingsbeginselen Verklaring inzake de beleggingsbeginselen van Stichting Bedrijfspensioenfonds AVH 1. Introductie 1.1 Inleiding Deze verklaring inzake de beleggingsbeginselen geeft beknopt de uitgangspunten weer van het

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag > Retouradres Postbus 20011 2500 EA 's-gravenhage Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten- Generaal Postbus 20018 2500EA Den Haag Directie Arbeidszaken Publieke Sector Arbeidsvoorwaarden en Overleg

Nadere informatie

DoubleDividend Management B.V.

DoubleDividend Management B.V. Management B.V. Best practices voor betrokken aandeelhouderschap Amsterdam, januari 2015 Management B.V. Herengracht 252 1016 BV Amsterdam Tel: +31 20 520 7660 contact@doubledividend.nl KVK nr. 30199843

Nadere informatie

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen...

1. Visie en uitgangspunten... 3 1.1 Beleggingsdoelstelling... 3 1.2 Maatschappelijke verantwoordelijkheid... 3 1.3 Grondbeginselen... Stichting Unilever Pensioenfonds Nederland Progress (Progress) Code Verantwoord Beleggen Met betrekking tot uitsluitingen, screening, stemmen en engagement Deze Code beschrijft de manier waarop Progress

Nadere informatie

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016

Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance. Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Versie 14-04-2016 Versie 14-04-2016 Maatschappelijk verantwoord beleggen en Corporate governance Deze brochure gaat over Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

Waarom engagement belangrijk is

Waarom engagement belangrijk is 1/7 Petercam Institutional Asset Management vindt drie zaken belangrijk wanneer het aankomt op Verantwoord Beleggen: 1. Belangrijke vragen stellen bij de gevolgen van onze activiteiten; 2. Een aandeelhouder

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

PostNL Business Principles

PostNL Business Principles 3 december 2014 PostNL N.V. PostNL Business Principles Raad van Bestuur Auteur Director Audit & Security Titel PostNL Business Principles Versie 1.1 Dit document is een vertaling van de Engelstalige versie.

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2014 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2014 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB.

Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Speech Joanne Kellermann Pensioenseminar 2014 Opening Majesteit, dames en heren, ook ik heet u vandaag van harte welkom op het jaarlijkse pensioenseminar van DNB. Voor mij is dit een bijzonder moment:

Nadere informatie

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment

Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Code VINCI Leveranciers Global Performance Commitment Contents P. 2 Introductie P. 2 VINCI s commitments P. 4 Leveranciers commitments P. 6 Implementatie 1 15 april 2012 Introductie Deze Code «Global Performance

Nadere informatie

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen

Investment beliefs. Uitgangspunten vermogensbeheer. bpfhibin.nl. stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Investment beliefs bpfhibin.nl stichting bedrijfstakpensioenfonds voor de handel in bouwmaterialen Uitgangspunten vermogensbeheer Milieu, maatschappij en corporate governance zijn belangrijk Inhoudsopgave

Nadere informatie

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid

Beleggingsbeleid Ardanta Risicobewustzijn Doelstellingen Beleggingsbeleid Beleggingsbeleid Ardanta Het beleggingsbeleid van Ardanta is uitbesteed aan de afdeling Financial Markets van ASR Nederland. Jaarlijks stellen wij het beleid in samenspraak met deze afdeling vast, waarna

Nadere informatie

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen

10 oktober 2014. Beleid Verantwoord Beleggen 10 oktober 2014 Beleid Verantwoord Beleggen Beleid Verantwoord Beleggen SPW Verantwoord beleggen is voor SPW een belangrijk onderdeel van de beleggingsfilosofie en een integraal onderdeel van de beleggingsbeginselen.

Nadere informatie

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn

Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Beleid verantwoord beleggen Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn Juni 2014 Inleiding In juni 2013 heeft het bestuur van Stichting Pensioenfonds Zorg en Welzijn, hierna te noemen PFZW of het pensioenfonds,

Nadere informatie

Stembeleid ASR Nederland

Stembeleid ASR Nederland Stembeleid ASR Nederland Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Nadere toelichting op het stembeleid van ASR Nederland 2.1. Algemene uitgangspunten van het stembeleid 2.1.1. Socially Responsible Investments (SRI)

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen

pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen pggm.nl PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Mei 2014 PGGM Overtuigingen en Uitgangspunten ten aanzien van Verantwoord Beleggen Inleiding Dit document beschrijft de

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2013 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2013 2. Implementatie Nederlandse Corporate Governance Code Verantwoordelijkheid van institutionele beleggers

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 21 januari 2014 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 255 XP DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015

Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid. Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Hoe Triodos bedrijven selecteert op duurzaamheid Presentatie voor TNM- werkgroep fondsen Ton Rennen, 25 Augustus 2015 Inhoud Selectie van bedrijven Onderzoeksproces in vogelvlucht Bedrijven met duurzame

Nadere informatie

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012

Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 Achmea Pensioen- en Levensverzekering inzake gesepareerd beleggingsdepot Stichting Pensioenfonds Achmea Verslag verantwoording betrokken aandeelhouderschap 2012 In dit verslag: 1. Stemresultaten over 2012

Nadere informatie

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen

Viertal pijlers voor verantwoord beleggen Achmea Beleggingsfondsen Beheer BV (Achmea Beleggingsfondsen) is beheerder van meerdere beleggingsinstellingen van Achmea en voert daarvoor een verantwoord beleggingsbeleid. In dit document wordt het Verantwoord

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen

Beleid Verantwoord Beleggen N.V. Versie: 5 Inhoudsopgave Over Aegon en Verantwoord Beleggen 3 Inleiding 3 Verantwoord Beleggen volgens Aegon 3 ESG-integratie 4 Uitvoering en verantwoording 4 Beleid Verantwoord Beleggen 5 Goed bestuur

Nadere informatie

Gedragscode. SCA Gedragscode

Gedragscode. SCA Gedragscode SCA Gedragscode 1 Gedragscode SCA Gedragscode SCA wil op sociaal- en milieutechnisch verantwoorde wijze omgaan met haar belanghebbenden en op basis van respect, verantwoordelijkheid en uitmuntendheid een

Nadere informatie

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011

Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Persbijeenkomst Jaarverslag ABP 2011 Henk Brouwer, voorzitter bestuur Amsterdam, 23 mei 2012 2011: een roerig jaar Positief: - positief rendement (8 miljard euro) - meer en beter inzicht in kosten - kostprijs

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2012

Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen 2012 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PFZW) is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd hebben we een maatschappelijke

Nadere informatie

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner

Voorwoord. Patrick Mol Managing partner Voorwoord In 2011 ondertekende Wealth Management Partners (WMP) zowel de United Nations Principles for Responsible Investments (UNPRI) als de UN Global Compact (UNGC). Dit was voor ons de stimulans om

Nadere informatie

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index

Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index Rapportage Verantwoord Beleggen Tweede halfjaar 2013 Index 1 Inleiding Verantwoord Beleggen 2 Uitsluitingsbeleid 3 Corporate governance en stemmen 4 Bijlagen 1 Inleiding Verantwoord beleggen Stichting

Nadere informatie

Voor een beter milieu.

Voor een beter milieu. Voor een beter milieu. Milieubewust ondernemen, in uw voordeel De zorg voor een beter klimaat zit Berendsen in de genen. We willen onze ecologische voetafdruk zo klein mogelijk houden, en daarom leveren

Nadere informatie

ING Private/Business Banking

ING Private/Business Banking ING Private/Business Banking Workshop Duurzaam Beleggen Congres Grip op je Vermogen 5/6 oktober 2012, Den Haag Jan van Hoven, consultant Susanne van de Wateringen, senior analist 1 Welkom op planeet Aarde

Nadere informatie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie

4.1. Algemene uitgangspunten 4.2. De beleggingsstrategie Meer dan 1700 mensen hebben pensioenaanspraken opgebouwd bij Stichting Pensioenfonds Avery Dennison (in deze verklaring voortaan verder "pensioenfonds" genoemd). Zij zijn de (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden

Nadere informatie

Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland

Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland Financieel statuut Stichting Greenpeace Nederland 1. Doelstellingen en uitgangspunten De doelstellingen van het vermogensbeleid van Greenpeace Nederland zijn: minimaal het instandhouden van de reële waarde

Nadere informatie

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen

Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen Nationaal Contactpunt OESO-richtlijnen voor Multinationale Ondernemingen Internationaal ondernemen: maatschappelijk verantwoord met de OESO-richtlijnen omesantodomingowashingtonaddisababacaracasdaressalaamlimamanilariyadhsaopaulowarsawalgierscapetowndhakakuwaitmaputoriodejaneirosarajevovilniusammancanberra

Nadere informatie

2 VERANTWOORD BELEGGEN

2 VERANTWOORD BELEGGEN VER ANT WOORD BELEGGEN Samenvatting jaarverslag 2009 VERANTWOORD BEL Verantwoord beleggen loont en financieel en maatschappelijk rendement gaan heel goed samen. Verantwoord beleggen is het geheel van beleggingsactiviteiten

Nadere informatie

Wij leggen rekenschap af over:

Wij leggen rekenschap af over: VRAGEN Het afleggen van rekenschap. ANTWOORDEN TOELICHTING / VOORBEELDEN VRAAG 1. Onze organisatie legt rekenschap af over onze effecten op de maatschappij, de economie en het milieu. Welke activiteiten

Nadere informatie

Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf

Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf Dit is een uitgave van Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor het Schoonmaak- en Glazenwassersbedrijf. Versie: 01 juli 2013

Nadere informatie

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen

VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV. geen. geen VGZ verantwoord beleggingsbeleid in vergelijking met Code Duurzaam Beleggen VVV Code Duurzaam Beleggen VvV onderdeel inhoud verschil artikel 1 De Code Duurzaam Beleggen opgesteld door het Verbond van Verzekeraars

Nadere informatie

Verantwoord beleggen 2011

Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen 2011 Verantwoord beleggen Pensioenfonds Zorg en Welzijn is verantwoordelijk voor een goede fi nanciële uitvoering van de pensioenregeling. Tegelijkertijd heeft het pensioenfonds een

Nadere informatie

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS

CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS CONSULTATIEDOCUMENT BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de aan de

Nadere informatie

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid

Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid Indorama Ventures Public Company Limited Ondernemingsbestuur beleid (Goedgekeurd door de raad van bestuur vergadering nr.1/2009 op 29 september 2009) Bericht van de voorzitter Indorama Ventures Public

Nadere informatie

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer

Consumentenbrief beleggingen van. Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Consumentenbrief beleggingen van Tielkemeijer & Partners Vermogensbeheer Introductie Een groot aantal brancheorganisaties waaronder DSI, DUFAS, NVB, VBA en VV&A hebben het initiatief genomen om Consumentenbrief

Nadere informatie

Jaarverslag verantwoord beleggen 2009

Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2009 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 4 1 Beleggingsjaar positief verlopen

Nadere informatie

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing

DUURZAAMHEIDSSCAN. Ja/altijd Meestal Soms Meestal niet Nee/nooit Niet van toepassing DUURZAAMHEIDSSCAN Hoe duurzaam is uw bedrijfsvoering? Deze duurzaamheidsscan geeft een globaal beeld van uw niveau van duurzaamheid en laat zien hoe maatschappelijk verantwoord u onderneemt in vergelijking

Nadere informatie

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009

Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Kwartaalbericht 2e kwartaal 2009 Dekkingsgraad 100% Belegd vermogen 74,7 miljard Rendement tweede kwartaal 8,4% Herstelplan goedgekeurd In het tweede kwartaal heeft Pensioenfonds Zorg en Welzijn een rendement

Nadere informatie

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op van het volledige jaarverslag.

Een overzicht van de kerncijfers vindt u op <pagina 8 en 9> van het volledige jaarverslag. 12 vragen over het jaarverslag 2013 De hoofdpunten uit het jaarverslag van Stichting Pensioenfonds voor Verloskundigen (SPV) behandelen we aan de hand van 12 vragen en antwoorden. Een volledig exemplaar

Nadere informatie

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders

Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik. Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam Bankieren in 2015: hoogtepunten en vooruitblik Waarde creëren voor onze stakeholders Duurzaam bankieren bij ABN AMRO ABN AMRO levert een scala aan producten en diensten aan particuliere, private

Nadere informatie

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010

Delta Lloyd Groep. Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep. Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Delta Lloyd Groep Duurzaam ondernemen bij Delta Lloyd Groep Nyenrode Business Universiteit, 28 mei 2010 Aanwezige leden van de Raad van Bestuur Niek Hoek CEO Emiel Roozen CFO Voorzitter van de Raad van

Nadere informatie

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009

1/5. Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Stembeleid BNG Vermogensbeheer B.V. februari 2009 Inleiding In hoofdstuk 5.6 van de Wet op het financieel toezicht (Wft) zijn de bepalingen uit de Nederlandse corporate governance code (Code Tabaksblat)

Nadere informatie

Speech Bert Boertje,

Speech Bert Boertje, Speech Bert Boertje, divisiedirecteur Toezicht pensioenfondsen bij De Nederlandsche Bank tijdens het congres van het Instituut voor Pensioeneducatie. De Doelen, Rotterdam, 10 december 2015 Dames en Heren,

Nadere informatie

SAMEN SAMEN VOOR LATER VERSTANDIG BELEGGEN

SAMEN SAMEN VOOR LATER VERSTANDIG BELEGGEN SAMEN SAMEN VOOR LATER VERSTANDIG BELEGGEN Er wordt elke maand geld van mijn loon ingehouden voor mijn pensioen. Wat doet het pensioenfonds daarmee? Petra Vos, SPF Beheer: Klopt. Uw werkgever houdt maandelijks

Nadere informatie

Duurzaamheidsanalyse bedrijven

Duurzaamheidsanalyse bedrijven De inspanningen van bedrijven op het vlak van duurzaam en maatschappelijk verantwoord ondernemen worden door KBC Asset Management beoordeeld volgens een evaluatiemodel dat werd opgesteld in samenwerking

Nadere informatie

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop'

Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Seminar 'Aandeelhouderschap op de schop' Case study collectief engagement 11 februari 2013 Ger Fehrenbach Senior Advisor Responsible Investment Stelling Institutionele beleggers dragen een grotere verantwoordelijkheid

Nadere informatie

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010

Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Persbijeenkomst ABP Jaarverslag 2010 Joop van Lunteren, vicevoorzitter Xander den Uyl, vicevoorzitter Amsterdam, 11 mei 2011 2010: jaar van contrasten Positief: - goed rendement - dekkingsgraad op 105%

Nadere informatie

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis

Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 6 juli 2015 Beleid Verantwoord Beleggen Loyalis 1 / 16 INHOUDSOPGAVE 1 Inleiding... 3 2 Wat is maatschappelijk verantwoord beleggen?... 4 3 Waarom willen wij maatschappelijk verantwoord beleggen?... 5

Nadere informatie

Beleid ethisch beleggen

Beleid ethisch beleggen Beleid ethisch beleggen 1. Inleiding Ethisch of verantwoord beleggen houdt verband met maatschappelijk verantwoord ondernemen 1. Dit laatste komt erop neer dat ondernemers rekening houden met de omgeving

Nadere informatie

Het jaarverslag 2014 samengevat

Het jaarverslag 2014 samengevat Het jaarverslag 2014 samengevat Uw pensioenfonds blikt terug én vooruit Deelnemers 1.711 In 2014 verdiende het fonds 55,1 miljoen dankzij beleggen. Dat bedrag staat voor een rendement van 20,1%. Het fonds

Nadere informatie

Treasury- en beleggingsstatuut

Treasury- en beleggingsstatuut Treasury- en beleggingsstatuut It Fryske Gea It Fryske Gea heeft als doel: bescherming, behoud en ontwikkeling van natuur en landschap en de bescherming van cultuurhistorische waarden in Fryslân. De vereniging

Nadere informatie

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID

KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID KBC GROEP GROEPSWIJD WERKNEMERS-STAKEHOLDERSBELEID Inleiding De KBC-groep wil een onafhankelijke bank-verzekeraar zijn voor particulieren en kleine en middelgrote ondernemingen in geselecteerde Europese

Nadere informatie

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen

Generali Beleggingsmogelijkheden Pensioen 1. Algemene informatie over dit document Waarom krijgt u dit document U krijgt deze informatie omdat u via uw werkgever deelneemt aan een pensioenregeling bij Generali. In uw pensioenregeling staat hoe

Nadere informatie

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011

BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 BEST PRACTICES VOOR BETROKKEN AANDEELHOUDERSCHAP BESTEMD VOOR EUMEDION-DEELNEMERS VASTGESTELD OP 30 JUNI 2011 1.0 Inleiding 1.1 Eumedion-deelnemers vinden dat het op verantwoorde wijze uitoefenen van de

Nadere informatie

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG

2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 2012 in het kort TOELICHTING OP HET JAARVERSLAG 1 Toelichting op het jaarverslag In het Jaarverslag 2012 legt het pensioenfonds uitgebreid verantwoording af over de ontwikkelingen, besluiten en gebeurtenissen

Nadere informatie

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens

Datum 9 december 2013 Betreft Kamervraag/vragen van het lid Klaver over investeringen van financiele instellingen in kernwapens > Retouradres Postbus 90801 2509 LV Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 1 A 2513 AA S GRAVENHAGE 2513AA22XA Postbus 90801 2509 LV Den Haag Anna van Hannoverstraat 4

Nadere informatie

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN

INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN INFORMATIE BELEGGINGSFONDSEN (NETTO) WERKNEMERS PENSIOEN Informatie voor werkgevers Ingangsdatum 1 januari 2016 Als uw werknemer niet kiest voor een gegarandeerde uitkering wordt zijn premie belegd. Dit

Nadere informatie

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006

Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers. Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Pas toe of leg uit regel voor institutionele beleggers Rients Abma Directeur Eumedion 22 november 2006 Agenda Achtergrond verantwoordelijkheden institutionele beleggers Code Tabaksblat Wettelijke verankering

Nadere informatie

Verklaring inzake beleggingsbeginselen

Verklaring inzake beleggingsbeginselen Verklaring inzake beleggingsbeginselen 1. Inleiding De verklaring beschrijft de door het bestuur vastgestelde uitgangspunten voor het beleggingsbeleid van de Stichting Bedrijfstakpensioenfonds voor de

Nadere informatie

Duurzaamheidsverklaring

Duurzaamheidsverklaring DUURZAAMHEIDSVERKLARING Ondergetekende: [Naam Leverancier en rechtsvorm [ ], statutair gevestigd te [plaats], aan de [straat, nummer en postcode] (KvK ), hierna te noemen Leverancier, hierbij rechtsgeldig

Nadere informatie

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V.

FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. FUND GOVERNANCE CODE VAN DELTA LLOYD ASSET MANAGEMENT N.V. I. INLEIDING Doel Delta Lloyd Asset Management N.V. (DLAM) wenst de DUFAS Principles of Fund Governance na te leven. De onderhavige code heeft

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer

Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Generali beleggingsmogelijkheden pensioen informatie voor de deelnemer Inhoudsopgave Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen op

Nadere informatie

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers

Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Vattenfall Gedragscode voor leveranciers Introductie Vattenfall levert energie voor de maatschappij van vandaag en draagt bij aan het energiesysteem van morgen. Bij de uitvoering van onze bedrijfsactiviteiten

Nadere informatie

Jaarverslag verantwoord beleggen 2011

Jaarverslag verantwoord beleggen 2011 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2011 Pensioenfonds PNO Media Jaarverslag verantwoord beleggen 2011 Inhoudsopgave Inhoudsopgave 3 Voorwoord 4 1 PNO Media in cijfers 7 2 Engagement

Nadere informatie

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen

Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Relevantie, significantie en prioriteren van de MVO-kernthema s en onderwerpen Van der Meer B.V. heeft in 2011 een nulmeting laten uitvoeren door een externe adviseur. Deze actie is genomen om op een objectieve

Nadere informatie

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen

Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen Generali beleggingsmogelijkheden Generali pensioen informatie voor de deelnemer INHOUDSOPGAVE Algemene informatie over dit document 2 1. Zorgvuldig beleggingsbeleid 3 2. Algemene informatie over een pensioen

Nadere informatie

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID

VERANTWOORD BELEGGINGSBELEID Providence Capital NV Meerweg 7, 1405 BA Bussum Postbus 286, 1400 AG Bussum Nederland T +31 (0)35 6926 750 F +31 (0)35 6926 740 info@providencecapital.eu www.providencecapital.eu ProvCapBussum VERANTWOORD

Nadere informatie