Samenvatting voor niet-ingewijden

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Samenvatting voor niet-ingewijden"

Transcriptie

1 12 Samenvatting voor niet-ingewijden Ruben de Kanter Dirk Meijer Geny Groothuis Groningen University Institute for Drug Exploration, Department of Pharmacokinetics and Drug Delivery, Groningen, Netherlands

2 Hoofdstuk Inleiding Ons lichaam is goed beschermd tegen indringers zoals bacteriën en giftige stoffen. Naast de fysieke bescherming door de huid etc. is er een uitgekiend opruimmechanisme tegen die stoffen die toch zijn binnengekomen. Bacteriën, virussen en lichaamsvreemde eiwitten worden herkend en onschadelijk gemaakt door het afweersysteem. Lichaamsvreemde chemicaliën (zogenaamde xenobiotica) die het lichaam binnen kunnen komen, worden weer uitgescheiden. Dat kan echter alleen als deze xenobiotica goed oplosbaar zijn in water. Dat is meestal echter niet zo. Daarom worden de xenobiotica eerst chemisch afgebroken (gemetaboliseerd) door het lichaam zodat ze wel goed oplosbaar in water worden. Dit gebeurt door de zogenaamde metaboliserende enzymen. Deze metaboliserende enzymen kunnen vrijwel alle xenobiotica die het lichaam binnen dringen omzetten, ook wanneer deze stoffen niet eerder in het lichaam aanwezig zijn geweest. Bovendien hebben deze enzymen samen een grote capaciteit zodat in de meeste gevallen binnendringende chemicaliën snel afgebroken worden voordat ze veel schade (vergiftiging) hebben kunnen aanrichten. Geneesmiddelen zijn vaak ook xenobiotica en worden ook door het lichaam afgebroken en uitgescheiden. Als dat te snel gebeurt is dat echter problematisch omdat we juist willen dat geneesmiddelen een tijdje in ons lichaam blijven om hun geneeskrachtige werking uit te oefenen. Daarom worden geneesmiddelen ondermeer geselecteerd op hun bestendigheid tegen afbraak in het lichaam. Meestal worden stoffen die gemetaboliseerd worden om uitgescheiden te worden tegelijk minder giftig, maar soms worden ze juist giftiger. Daarom zijn metabolisme en giftigheid nauw met elkaar verbonden. De enzymen die geneesmiddelen afbreken zijn het meest aanwezig in de lever, maar ze zijn ook te vinden in andere organen, met name in de longen, in de nieren en in de darmen. Metaboliserende enzymen zijn in alle zoogdieren aanwezig en vertonen nogal wat overeenkomsten tussen de soorten. Toch kunnen er grote verschillen tussen dier en mens bestaan in de afbraakproducten die gevormd worden en in de afbraaksnelheid. Dit kan als gevolg hebben dat een medicijn in de mens op een andere manier wordt afgebroken dan in een dier. De veiligheid van geneesmiddelen wordt getest op proefdieren en de bovengenoemde verschillen tussen proefdieren en mensen kunnen bijvoorbeeld resulteren in geneesmiddelen met vervelende bijwerkingen. Daarnaast is het gebruik van proefdieren om morele redenen minder gewenst. Toch is het gebruik van proefdieren vaak niet te vermijden omdat het nu eenmaal onverantwoord is om nieuwe, zelfs veelbelovende, medicijnen direct op mensen te testen. Een mogelijkheid om het gebruik van proefdieren te verminderen is om bij het testen gebruik te maken van menselijk orgaanweefsel dat bijvoorbeeld vrijkomt bij operaties. Dat heeft bovendien als voordeel dat de veiligheid van geneesmiddelen beter gegarandeerd kan worden omdat de betreffende 154

3 Samenvatting afbraak producten van een medicijn in menselijk materiaal kan worden geïdentificeerd. De mate en soort van omzetting en de eventuele giftigheid kunnen zo worden voorspeld in vitro (in de reageerbuis) voordat het nieuwe middel aan mensen (in vivo) wordt gegeven. Het onderzoek dat in dit proefschrift beschreven wordt, gaat over de ontwikkeling van een model om de afbraak (metabolisme) en giftigheid (toxiciteit) van geneesmiddelen te bestuderen in de belangrijkste organen van de mens. Hiervoor werden plakjes weefsel ter grootte van ongeveer een eurocent, zogenaamde slices, gebruikt. Hierbij is de gedachte dat slices dezelfde eigenschappen hebben als het intacte orgaan in het lichaam, maar alleen op kleinere schaal. Het idee van het maken van slices is dat het weefsel zo dun (omstreeks een kwart millimeter) gesneden wordt dat alle cellen in de plakjes voldoende bereikbaar zijn voor voedingsstoffen en zuurstof. Dat is nodig omdat het fijnvertakte vaatstelsel dat normaal in het weefsel hiervoor zorgt, niet doorstroomd wordt in de slices. Voordelen van slices zijn onder andere dat alle celtypes van het desbetreffende orgaan aanwezig blijven in het preparaat en dat slices van verschillende organen en van verschillende diersoorten op dezelfde, relatief eenvoudige, manier te maken zijn. In hoofdstuk 1 van dit proefschrift wordt een overzicht van de literatuur gegeven over het gebruik van orgaanplakjes (slices), met nadruk op het gebruik van long, nier en darmslices omdat over het gebruik van leverslices al eerder in uitstekende overzichten beschreven is. 2. Het bewaren van orgaan slices (hoofdstuk 2, 3 en 4) Operaties waarbij bruikbaar menselijk weefsel vrijkomt voor onderzoek, worden niet zo vaak gedaan en gebeuren dan ook nog onregelmatig. Het gaat hierbij om het gebruik van weefsel dat om een medische redenen verwijderd wordt (bijvoorbeeld rondom een gezwel) en dat normaal als chirurgisch afval wordt weggegooid. Voordat het weefsel door de chirurg vrij wordt gegeven voor onderzoeksdoeleinden wordt altijd op een duidelijk voorgeschreven manier toestemming gevraagd aan de patiënt of de familie. Verder wordt het onderzoek getoetst door een medisch-ethische toetsingscommissie (METC) van het ziekenhuis. Wanneer er weefsel beschikbaar komt voor onderzoek, is de hoeveelheid materiaal vaak veel groter dan direct gebruikt kan worden in het experiment. Het is uiteraard zonde om het niet-gebruikte, kostbare en schaarse weefsel weg te doen. Om dat weefsel efficiënter te gebruiken, en om experimenten te kunnen doen wanneer er geen vers menselijk weefsel beschikbaar is, is het nodig om het weefsel te bewaren zonder kwaliteitsverlies. Ook orgaanweefsel van b.v. apen en honden komt maar zelden beschikbaar en de mogelijkheid om weefsel(slices) te bewaren betekent een besparing van proefdieren omdat weefsel dan efficiënter gebruikt kan worden als het beschikbaar komt, bijvoorbeeld als de dieren opgeofferd worden voor een andere reden. 155

4 Hoofdstuk 12 Bewaren van weefsel kan op twee manieren: invriezen of koel bewaren. Het invriezen en (in principe oneindig) bewaren van weefsel bij een temperatuur van bijna 200 C heet cryopreservatie. We hebben onderzocht of het mogelijk is om leverslices te cryopreserveren (zie hoofdstuk 2). Hierbij werden vers geprepareerde en ontdooide slices vergeleken wat betreft hun vitaliteit en metabolisme van xenobiotica. Het bleek dat leverslices die erg snel worden ingevroren in de aanwezigheid van een bepaald beschermend oplosmiddel hun vitaliteit en metaboliserende functies goed behouden. Dat was erg verassend omdat in de meeste studies, juist langzaam invriezen als optimaal werd gezien. Deze nieuwe methode van snel invriezen werd vervolgens toegepast op leverslices van apen, honden, hamsters, konijnen en op slices gemaakt van menselijk lever weefsel (zie hoofdstuk 2, 3 en 4). Steeds bleek dat de snel ingevroren leverslices na ontdooien weliswaar een deel van hun vitaliteit verliezen, maar wèl heel goed hun metaboliserende karakteristieken behouden. De conclusie is dan ook dat gecryopreserveerde leverslices goed gebuikt kunnen worden voor metabolisme onderzoek van xenobiotica. Wanneer het mogelijk zou zijn om een bank aan te leggen van ingevroren orgaanslices van verschillende diersoorten en van menselijk weefsel, kan het metabolisme van een bepaald geneesmiddel in deze species trefzeker vergeleken worden door enkele van deze slices te ontdooien en dan enige tijd in contact te brengen met het geneesmiddel. Zo n vergelijking is ook belangrijk voor het maken van een rationele keuze in de proefdiersoort voor veiligheidsonderzoek van geneesmiddelen. Immers, er kan op basis van de uitkomst van de metabolisme proeven met slices van meerdere dieren een diersoort gekozen worden die het meest op de mens lijkt. Dit is proefdier besparend omdat verkeerde keuzes vermeden worden, en bovendien leidt het tot veiliger geneesmiddelen. Een andere manier voor het bewaren van slices is het bewaren ervan bij 0 C in een speciale bewaarvloeistof. Deze bewaar vloeistof, UW genaamd, werd ontwikkeld voor het bewaren van donor organen bij transplantaties. Op deze wijze overbrugt men de periode die ligt tussen de uitname van het orgaan uit de donor en de eigenlijke transplantatie. De maximale bewaartijd is ongeveer 24 uur, maar tijdens het bewaren treedt er dikwijls toch schade op aan het orgaan. Ideaal zou zijn om de organen twee weken te kunnen bewaren zonder schade. Dan zouden de schaarse donor organen veel efficiënter over patiënten verdeeld kunnen worden. Het onderzoek met slices van verschillende organen zoals beschreven in de discussie van het proefschrift kan een bijdrage leveren aan een verdere optimalisering van deze bewaartechnieken. Dit ook omdat er tegelijkertijd meer variabelen getest kunnen worden (er worden vaak tientallen plakjes per orgaan gemaakt). Uit deze experimenten bleek dat er tijdens koud bewaren schade kan optreden in slices van darmen van ratten en mensen, met name na 24 uur koud bewaren. Daarentegen blijft de vitaliteit van long- en nierslices van ratten en mensen bij gekoeld bewaren redelijk goed behouden. 156

5 Samenvatting 3. Vergelijking van metabolisme in de lever, long, nier en darm van rat en mens (hoofdstuk 5 en 6) Hoewel de lever in het algemeen als het belangrijkste orgaan voor metabolisme gezien wordt, kunnen met name de longen, nieren en darmen ook xenobiotica metaboliseren. Daarom is het nodig ook voor deze organen een methode te hebben om het metabolisme te kunnen bestuderen. In het in hoofdstuk 5 en 6 beschreven onderzoek werden plakjes van deze organen gemaakt en werd hun vitaliteit en metabolisme capaciteit bestudeerd. De vitaliteit ervan werd vastgesteld door het meten van de hoeveelheid van de energierijke verbinding ATP in de geprepareerde slices. Het bleek dat het ATP nivo in lever-, long- en nierslices van ratten en mensen gedurende de eerste drie uur van het experiment steeg en daarna gedurende 24 uur constant bleef. Het ATP nivo in darmslices was echter laag en daalde ook nog gedurende het experiment. Hieruit werd geconcludeerd dat lever, long- en nierslices vitaal zijn, maar darmslices veel minder. Naast de vitaliteit werd ook de metaboliserende activiteit van de slices van ratten en mensen onderzocht. Daarvoor werden slices van lever, long, nier en darm blootgesteld aan vier modelstoffen. Na afloop werden de afbraakproducten, de zogenaamde metabolieten, van deze vier stoffen geanalyseerd. Het bleek voor drie stoffen dat leverslices de meeste metaboliserende activiteit vertoonden. Voor één stof waren het met name de longslices die de meeste metabolieten produceerden. Voor twee stoffen werd gevonden dat zowel nier- als darmslices half zoveel metabolieten maakten als leverslices. De verhoudingen in de geproduceerde metabolieten van alle vier onderzochte stoffen waren erg verschillend tussen de onderzochte organen. Bovendien werden ook grote verschillen gevonden tussen slices van rat en mens. Verder werd een niet eerder beschreven metaboliet gevonden die voornamelijk gemaakt werd door long, nier- en darmslices van zowel rat als mens (de metaboliet werd geïdentificeerd en EPPA genoemd; hoofdstuk 6). 4. De preparatie van darmslices (hoofdstuk 7) Omdat in hoofdstuk 6 gevonden werd dat het ATP gehalte van darmslices erg laag is, werd een betere methode gezocht om darmslices te maken. De darmslices die in hoofdstuk 6 gebruikt waren, werden gemaakt door de darm open te knippen en de slices uit de darmwand te punchen. Hierdoor was de dikte van de plakjes in feite hetzelfde als de dikte van de darmwand. Door de darm te vullen met een gel kunnen slices van elke gewenste dikte gemaakt worden. Dit gebeurde met de plakjessnijder, op dezelfde wijze als het maken van lever-, long- (wordt ook gevuld met gel) en nierslices. Op die manier ontstaan ringetjes darm (zie de tekening in hoofdstuk 7) waarbij de darmcellen beter toegang tot voedingstoffen en zuurstof hebben. Inderdaad bleek het ATP gehalte van deze darmslices hoger te zijn dan in darm punches. De metaboliserende eigenschappen waren echter niet zoveel verschillend. Blijkbaar zijn slices met weinig ATP toch in staat om lichaamsvreemde stoffen af te breken. 157

6 Hoofdstuk Het voorspellen van metabolisme van geneesmiddelen (hoofdstuk 8) Zoals gezegd ziet het lichaam geneesmiddelen als lichaamsvreemde stoffen en worden geneesmiddelen door het lichaam afgebroken en uitgescheiden. De snelheid van eliminatie wordt vaak omschreven met de term klaring. Dat is het volume bloed dat compleet vrij gemaakt, of geklaard wordt van het geneesmiddel per minuut. In het in hoofdstuk 8 beschreven onderzoek is voor zes stoffen onderzocht of de klaring in het lichaam te voorspellen is met behulp van de orgaanslices. Hiervoor werden slices uit organen gebruikt die belangrijk zijn voor het metabolisme op basis van gegevens uit hoofdstuk 6, namelijk slices van lever, long, nier en darm. De verbeterde manier van het maken van darmslices uit hoofdstuk 7 werd hierbij toegepast. In hoofdstuk 8 werd de afname van de uitgangsstof gemeten, en niet de vorming van de metabolieten (zoals in de andere hoofdstukken). De klaring die zo gemeten werd in de slices, werd omgerekend naar het hele orgaan en daarna werden de klaringen van de organen opgeteld tot een totale lichaamsklaring. Daarbij werd rekening gehouden met de fysiologie van het lichaam. De bloedvoorziening van de lever is namelijk voor 80% afkomstig van de darmen. Dat betekent dus, dat wanneer er metabolisme (dus: klaring) optreedt in de darmen (hetgeen goed mogelijk is: zie hoofdstuk 6 en 7), de lever minder kan klaren, omdat de lever minder stof krijgt aangevoerd. Hierbij bleek voor sommige modelstoffen dat niet zo zeer de lever, maar vooral de darm het belangrijkste orgaan is voor de klaring. De belangrijkste conclusie was dat de klaring berekend uit de experimenten met slices vrij goed voorspellend was voor de klaring die in levende ratten gemeten werd. De verschillende orgaanslices kunnen in één dag uit een rat (of ander dier) gemaakt worden en dan kan de klaring van meerdere stoffen gemeten worden. Daarentegen zijn voor het bepalen van de klaring in dieren tenminste drie dieren nodig per stof. Het gebruik van slices is dus duidelijk dierproefbesparend en bovendien levert een experiment met slices meer informatie op omdat ook duidelijk wordt welk orgaan het meeste bijdraagt aan de klaring. Heel belangrijk is dat de klaring in mensen voorspeld kan worden door slices van menselijk weefsel te gebruiken. Dit is des te meer relevant omdat we (in hoofdstuk 6) vaststelden dat er grote verschillen tussen proefdieren en de mens kunnen zijn op dit terrein. 6. Bestuderen van giftigheid van geneesmiddelen (hoofdstuk 9) In het laatste hoofdstuk werd onderzocht of slices bruikbaar zijn om mogelijke giftigheid van geneesmiddelen en xenobiotica te onderzoeken. Eerst werd met behulp van weefselslices uit de rat onderzocht of de pijnstiller paracetamol giftig is voor lever-, long-, nier- en darmslices. Uit de praktijk is de levertoxische werking van paracetamol zeer berucht. Hierbij werd opnieuw het weefsel gehal- 158

7 Samenvatting te van ATP gemeten als maat voor de vitaliteit. Precies zoals verwacht bleek dat paracetamol in de gebruikte concentraties het meest giftig is voor leverslices, maar niet voor long-, nier-, of darmslices. Daarna werden naast paracetamol nog drie andere stoffen getest op orgaanslices van menselijke weefsels. Deze stoffen werden geselecteerd op basis van hun bekende specifieke giftigheid in één bepaald orgaan. De volgende stoffen werden geselecteerd: paraquat voor de long, cephaloridine voor de nier en flurbiprofen voor de darm. Hoewel niet alle mogelijke combinaties van deze vier stoffen met slices uit de vier menselijke organen konden worden bestudeerd, kon geconcludeerd worden dat slices van chirurgisch afval weefsel in principe goed bruikbaar zijn om orgaantoxiciteit te voorspellen. 7. Conclusies Met behulp van weefselplakjes (slices) werd onderzocht hoe organen zoals de lever, long, nier en darmen omgaan met medicijnen. Uit verschillende weefsels, zowel van proefdieren als menselijk weefsel (chirurgisch afval), bleek het mogelijk om op vrijwel dezelfde manier orgaanslices te maken. Ook de wijze van gebruik is vrijwel hetzelfde voor verschillende slices en dit maakt een trefzekere vergelijking tussen proefdierspecies en de mens mogelijk. Leverslices kunnen op een speciale manier worden ingevroren en bewaard bij 196 C voor later gebruik. Lever-, long- en nierslices kunnen ook tot 24 uur ijskoud bewaard worden zonder invriezen. Darmslices bleken erg gevoelig te zijn voor bewaren en zijn eigenlijk alleen maar direct (vers) te gebruiken. De slices breken medicijnen actief af en opvallend genoeg vertonen niet alleen leverslices veel metabolisme maar geldt dat ook voor plakjes van long, nier en darm. Door de activiteiten van de plakjes lever, long, nier en darm op te tellen bleek het mogelijk te zijn om de snelheid van metabole klaring (de afbraak van medicijnen) in het hele lichaam te voorspellen. Ook kon de orgaan-specifieke giftigheid van geneesmiddelen bestudeerd worden door het gebruik van slices. Weefselplakjes blijken dus een bruikbaar alternatief te zijn voor onderzoek in het intacte lichaam. Bovendien kan het gebruik van slices het aantal dierproeven verminderen. Door het gebruik van menselijk weefsel kan in een vroeg stadium inzicht verkregen worden in de afbraak en eventuele giftigheid van geneesmiddelen in de patiënt. 159

8 160

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische Nederlandse samenvatting Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische farmacokinetische modellen Algemene inleiding Klinisch onderzoek

Nadere informatie

157 De ontdekking van de natuurlijke aanwezigheid van antisense oligonucleotiden in eukaryote cellen, die de expressie van specifieke eiwitten kunnen reguleren, heeft in de afgelopen tientallen jaren gezorgd

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting (Dutch Summary)

Chapter 10 Samenvatting (Dutch Summary) Samenvatting (Dutch Summary) Het onderzoek beschreven in dit proefschrift was erop gericht om de regulatie van de expressie van eiwitten die betrokken zijn bij het metaboliseren en het transport van geneesmiddelen

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 In Nederland ontvangen jaarlijks vele mensen een bloedtransfusie. De rode bloedcellen (RBCs) worden toegediend om bloedarmoede, veroorzaakt door ernstig bloedverlies of een probleem in de bloedaanmaak,

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015129. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project. 5 jaar.

Niet-technische samenvatting 2015129. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project. 5 jaar. Niet-technische samenvatting 2015129 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Evaluatie en behandeling van pulmonale arteriële hypertensie. 1.2 Looptijd van het project 1.3 Trefwoorden (maximaal 5)

Nadere informatie

Hoe doen ze dat: een medicijn maken?

Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Je neemt vast wel eens iets tegen de hoofdpijn of koorts. En vaak waarschijnlijk zonder er bij na te denken. Maar wist je dat het wel twaalf jaar duurt voordat een

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Fibrose, oftewel verlittekening van weefsels, is een proces dat tot uitval van belangrijke organen kan leiden, met de dood tot gevolg. In feite ligt het aantal sterfgevallen veroorzaakt door fibrose hoger

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015223. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet-technische samenvatting 2015223. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niet-technische samenvatting 2015223 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Orgaanbescherming in cardiopulmonaire bypass chirurgie 1.2 Looptijd van het project 1.3 Trefwoorden (maximaal 5) 5 jaar

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING 112 NEDERLANDSE SAMENVATTING Immuunsysteem Het immuunsysteem bestaat uit een samenwerkingsverband tussen verschillende cellen in het lichaam die samenwerken om schadelijke cellen en organismen (kankercellen,

Nadere informatie

1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Ontwikkelen van een eilandjesbron ten behoeve van transplantatie van geëncapsuleerde eilandjes van Langerhans voor behandeling van diabetes 1.2 Looptijd van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/23854 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Marel, Sander van der Title: Gene and cell therapy based treatment strategies

Nadere informatie

Chapter 6. Nederlandse samenvatting

Chapter 6. Nederlandse samenvatting Chapter 6 Nederlandse samenvatting Chapter 6 122 Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Het immuunsysteem (of afweersysteem) beschermt het lichaam tegen lichaamsvreemde en ziekmakende organismen zoals

Nadere informatie

BIJSLUITER Activyl Tick Plus spot-on oplossing voor honden

BIJSLUITER Activyl Tick Plus spot-on oplossing voor honden BIJSLUITER Activyl Tick Plus spot-on oplossing voor honden 1. NAAM EN ADRES VAN DE HOUDER VAN DE VERGUNNING VOOR HET IN DE HANDEL BRENGEN EN DE FABRIKANT VERANTWOORDELIJK VOOR VRIJGIFTE, INDIEN VERSCHILLEND

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Esther Reefman Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Esther Reefman SYSTEMISCHE LUPUS ERYTHEMATODES Mensen met een wolfs ( lupus )-gezicht, zo werden patiënten met systemische lupus erythematodes (SLE) al vanaf

Nadere informatie

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen:

Ziekteverwekkende micro-organismen dringen via lichaamsopeningen het lichaam binnen: IMMUNITEIT 1 Immuniteit Het lichaam van mens en dier wordt constant belaagd door organismen die het lichaam ziek kunnen maken. Veel van deze ziekteverwekkers zijn erg klein, zoals virussen en bacteriën.

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Respiratoir syncytieel virus Het respiratoir syncytieel virus (RSV) is een veroorzaker van luchtweginfectiesvan de mens. Het komt bij de mens met name in het winterseizoen voor.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting. Inleiding

Nederlandse samenvatting. Inleiding Nederlandse samenvatting 157 Inleiding Het immuunsysteem (afweersysteem) is een systeem in het lichaam dat werkt om infecties en ziekten af te weren. Het Latijnse woord immunis betekent vrijgesteld, een

Nadere informatie

DONOR IN HART EN NIEREN

DONOR IN HART EN NIEREN DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz blz donor in hart en nieren Module 2 DONOR IN HART EN NIEREN vmbo MODULE: blz Lessen over orgaandonatie Dit boekje gaat over orgaandonatie Donororganen en donorweefsels

Nadere informatie

Humira bij psoriasis. Behandeling met. Poli Dermatologie

Humira bij psoriasis. Behandeling met. Poli Dermatologie 00 Humira bij psoriasis Behandeling met Poli Dermatologie Om Humira goed te gebruiken, is het belangrijk dat u een aantal dingen weet. Lees daarom deze folder goed door. Heeft u na het lezen nog vragen,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Het testen van een nieuw calciumfosfaat keramiek met botgroeistimulerende eigenschappen (EpitaxOs) als botvervanger in mond- kaak en aangezichtschirugische

Nadere informatie

Mitochondriën en oxidatieve stress

Mitochondriën en oxidatieve stress Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Ons richten op oxidatieve stress bij de ziekte van Huntington Celschade

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kransslagadervernauwing en hartklachten Kransslagadervernauwing is een van de belangrijkste ziekten in de westerse wereld. De kransslagaderen zijn de bloedvaten die het hart van

Nadere informatie

Bent u al donor? Ja Nee

Bent u al donor? Ja Nee Nederland zegt Bent u al donor? Ja Nee Wist u dat u als donor in één keer acht levens kunt redden? En dat het heel makkelijk is om u als donor te registreren? Of u nu oud, jong, groot, klein, dik, dun,

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Alle levende organismen zijn afhankelijk van energie; zonder energie is er geen leven mogelijk. Uit de thermodynamica is bekend dat energie niet gemaakt kan worden, maar ook niet

Nadere informatie

Samenvatting Zure gassen zijn veelvuldig aanwezig in verschillende concentraties in industriële gassen. Deze moeten vaak verwijderd worden vanwege corrosie preventie, operationele, economische en/of milieu

Nadere informatie

Meer kennis. Betere testen. Minder dierproeven

Meer kennis. Betere testen. Minder dierproeven Meer kennis Betere testen Minder dierproeven Meer kennis, betere testen, minder dierproeven Het streven naar minder dierproeven wordt breed gesteund in de maatschappij. Zeker als het gaat om het bepalen

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project

Niet-technische samenvatting 2015245. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project Niet-technische samenvatting 2015245 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project De rol van Nucleaire Hormoon Receptoren in de regulatie van het glucose- en lipidemetabolisme en de ontwikkeling van type

Nadere informatie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie

Behandelingen bij longkanker. inclusief klinische studie immuuntherapie Behandelingen bij longkanker inclusief klinische studie immuuntherapie 1 Longkanker Longkanker is niet één ziekte: er bestaan meerdere vormen van longkanker. In deze brochure bespreken we de twee meest

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het mucosale immuunsysteem Het afweersysteem beschermt het lichaam tegen infecties met bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. De huid en de mucosale weefsels zoals bijvoorbeeld

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 2015134. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project. 5 jaar.

Niet-technische samenvatting 2015134. 1 Algemene gegevens. 2 Categorie van het project. 5 jaar. Niet-technische samenvatting 2015134 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Evaluatie en behandeling van falen van de rechter hartkamer. 1.2 Looptijd van het project 1.3 Trefwoorden (maximaal 5)

Nadere informatie

Algemeen Bloedtransfusie voor kinderen

Algemeen Bloedtransfusie voor kinderen Algemeen Bloedtransfusie voor kinderen In deze folder vertellen we je wat een bloedtransfusie is en waarom het gegeven wordt. Wat is bloedtransfusie? Bloedtransfusie betekent dat je bloed krijgt toegediend.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Archaea en hyperthermofielen De levende organismen op onze aarde kunnen verdeeld worden in twee groepen, de prokaryoten en de eukaryoten. Eukaryote cellen hebben een celkern, een

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Samenvatting Men schat dat in 2005 ongeveer 40.000 mensen in Nederland een nieraandoening hadden. Hiervan waren ruim 5500 patiënten afhankelijk van dialyse. Voor dialysepatiënten

Nadere informatie

Informatie over een bloedtransfusie

Informatie over een bloedtransfusie Informatie over een bloedtransfusie Bij het tot stand komen van deze folder is gebruik gemaakt van de volgende folders: Bloedtransfusie voor patiënten - Stichting Sanquin Bloedvoorziening. Bloedtransfusie

Nadere informatie

Bloedtransfusie patiënten van 12-16 jaar

Bloedtransfusie patiënten van 12-16 jaar Bloedtransfusie patiënten van 12-16 jaar Bloedtransfusie patiënten 12-16 jaar Jij krijgt een bloedtransfusie. In deze folder leggen we uit wat een bloedtranfusie is en waarom je de transfusie krijgt.

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19745 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Faaij, Claudia Margaretha Johanna Maria Title: Cellular trafficking in haematological

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten het vakgebied

Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten het vakgebied Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten het vakgebied Met dit proefschrift ga ik promoveren in de biochemie. In dit vakgebied wordt de biologie bestudeerd vanuit chemisch perspectief. Het

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33222 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Braak, Bas ter Title: Carcinogenicity of insulin analogues Issue Date: 2015-06-18

Nadere informatie

Leeftijd: 0-14 jaar 14-30 jaar 30-50 jaar 50-70 jaar > 70 jaar

Leeftijd: 0-14 jaar 14-30 jaar 30-50 jaar 50-70 jaar > 70 jaar Verzuring: hoe werkt het? Dagelijks groeit ons bewustzijn over de werking van ons lichaam. Maar bij veel mensen is nog niet bekend hoe ons voedingspatroon en onze levensstijl de gezondheid op de langere

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting N EDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 8 Nederlandse samenvatting 87 C HAPTER 8 In de prehistorie, toen er nog werd gejaagd met mes en speer, hing het leven af van een snelle reactie op eventuele verwondingen.

Nadere informatie

Dettol Deel IB 1 Samenvatting van productkenmerken. Dettol chloroxylenol 48 mg/ml, concentraat voor oplossing voor cutaan gebruik

Dettol Deel IB 1 Samenvatting van productkenmerken. Dettol chloroxylenol 48 mg/ml, concentraat voor oplossing voor cutaan gebruik 1. NAAM VAN HET GENEESMIDDEL Dettol chloroxylenol 48 mg/ml, concentraat voor oplossing voor cutaan gebruik 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Chloroxylenol 4,8 % g/v Voor hulpstoffen, zie rubriek

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Proefschrift_Moyo_Kruyt.book Page 167 Wednesday, eptember 10, 2003 1:03 PM amenvatting amenvatting in het Nederlands Introductie Binnen de orthopaedie wordt op grote schaal gebruik gemaakt van lichaamseigen

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Een karakteristieke eigenschap van astma is ontsteking van de luchtwegen. Deze ontsteking wordt gekenmerkt door een toename van ontstekingscellen in het longweefsel. De overgrote meerderheid

Nadere informatie

Mitochondriële ziekten

Mitochondriële ziekten Mitochondriële ziekten Stofwisseling NCMD Het Nijmeegs Centrum voor Mitochondriële Ziekten is een internationaal centrum voor patiëntenzorg, diagnostiek en onderzoek bij mensen met een stoornis in de mitochondriële

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 138 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Een belangrijke functie van de nier is het uitscheiden van afvalstoffen via de urine. Grote hoeveelheden water en kleine stoffen

Nadere informatie

Patiëntenvoorlichting Huisdierallergie

Patiëntenvoorlichting Huisdierallergie Patiëntenvoorlichting Huisdierallergie Dieren zijn niet weg te denken uit ons bestaan. Ze zijn in het huis aanwezig als huisdier, we komen ze tegen op het werk (denk hierbij aan boerderijdieren, proefdieren

Nadere informatie

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL]

BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] BIOLOGIE Energie & Stofwisseling HAVO Henry N. Hassankhan Scholengemeenschap Lelydorp [HHS-SGL] Docent: A. Sewsahai De student moet de bouw en werking van enzymen kunnen beschrijven moet het proces van

Nadere informatie

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:

Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen: Wil je meer weten over OPS, hieronder vind je de volgende onderwerpen:. Een OPS patiënt. Wat is OPS en klachtenlijst? Oorzaken van OPS. Waar komt dat gif terecht? Natuurlijke ontgifting. Bioresonantie

Nadere informatie

hoofdstuk 2-4 hoofdstuk 2

hoofdstuk 2-4 hoofdstuk 2 Samenvatting Het doel van het onderzoek, zoals beschreven in dit proefschrift, is het identificeren van fysiologische parameters voor het meten van stress bij vleesvarkens. Stress, veroorzaakt door de

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond

Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden. Achtergrond Nederlandse samenvatting voor niet-ingewijden Achtergrond Het immuunsysteem beschermt ons tegen gevaarlijke virussen en bacteriën en is in staat om bedreigende veranderingen in het lichaam te detecteren.

Nadere informatie

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek

100 jaar Antoni van Leeuwenhoek 100 jaar Antoni van Leeuwenhoek Onze toekomstdroom Het Antoni van Leeuwenhoek koos 100 jaar geleden al voor de grensverleggende weg door onderzoek en specialistische zorg samen te voegen met één scherp

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/28694 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Penning, Maria Elisabeth (Marlies) Title: Issue Date: 2014-09-10 Pre-eclampsie

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY)

NEDERLANDSE SAMENVATTING (DUTCH SUMMARY) NEDERLANDE AMENVATTING (DUTCH UMMARY) 189 Nederlandse amenvatting (Dutch ummary) trekking van proefschrift Patiënten met een chronische gewrichtsontsteking, waaronder reumatoïde artritis (RA), de ziekte

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 1 Inleiding 1.1 Oestrogenen en borstkanker Over de afgelopen jaren is er een toename te zien in het aantal gevallen van borstkanker in de westerse wereld. Tegenwoordig krijgt gemiddeld

Nadere informatie

hoofdstuk één hoofdstuk twee

hoofdstuk één hoofdstuk twee Dit proefschrift beschrijft onderzoek naar hemolytische foetale bloedarmoede en foetale hydrops. Hemolytische foetale bloedarmoede ontstaat door afbraak van rode bloedcellen. Foetale hydrops betreft het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het immuunsysteem Ons immuunsysteem beschermt ons tegen allerlei ziekteverwekkers, zoals bacteriën, parasieten en virussen, die ons lichaam binnen dringen.

Nadere informatie

Proefdieren in de wetenschap VU & VUmc

Proefdieren in de wetenschap VU & VUmc Proefdieren in de wetenschap VU & VUmc jaarverslag dierproeven 2013 De VU en VUmc doen onderzoek met behulp van proefdieren. Dat gebeurt met zeer goede redenen en op een verantwoorde manier. Over het gebruik

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 185 Substance P and the Neurokinin 1 Receptor: from behavior to bioanalysis Affectieve stoornissen zoals angst en depressie zijn aandoeningen die een grote

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting en vooruitblik

Chapter 9. Nederlandse samenvatting en vooruitblik Chapter 9 Nederlandse samenvatting en vooruitblik 137 Chapter 9 Samenvatting voor minder ingewijden Drug resistentie vormt een groot probleem in de behandeling van kanker. Tumoren kunnen van zichzelf resistent

Nadere informatie

Quin en Kyna - een klassieker over Goed versus Slecht

Quin en Kyna - een klassieker over Goed versus Slecht Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. KMO-inhibitor-medicijn verlengt de levensduur van Ziekte van Huntington-muizen

Nadere informatie

Bloed, Afweer en Infectieziekten

Bloed, Afweer en Infectieziekten Bloed, Afweer en Infectieziekten Functies Vervoer van stoffen O 2 van longen naar cellen CO 2 van cellen naar longen Voedingstoffen van de dunne darm naar cellen Ureum van de lever naar de nieren Hormonen

Nadere informatie

antidepressivum, rat, overerfbaar, mechanismen, gedrag

antidepressivum, rat, overerfbaar, mechanismen, gedrag 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Effecten van het antidepressivum vortioxetine op hersenmechanismen in genetische diermodellen voor depressie 1.2 Looptijd van het project 1.3 Trefwoorden (maximaal

Nadere informatie

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten

Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Bloedtransfusie Informatie voor patiënten Klinisch laboratorium Een bloedtransfusie wordt door uw arts voorgeschreven. Dit gebeurt met uw toestemming, tenzij er sprake is van een acute levensbedreigende

Nadere informatie

8 Nederlandse samenvatting

8 Nederlandse samenvatting 8 Nederlandse samenvatting Achtergrond Bij een groot aantal ziektes (onder andere Alzheimer en Multiple Sclerose) treedt ontsteking op. Dit is een reactie van het lichaam op ongewenste (bijvoorbeeld lichaamsvreemde

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In dit proefschrift worden diagnostische en therapeutische aspecten van acute leukemie bij kinderen beschreven, o.a. cyto-immunologische en farmacologische aspecten en allogene

Nadere informatie

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light

Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Axonale schade in multiple sclerose De invloed van auto-immuniteit tegen neurofilament light Multiple sclerose (MS) is een ziekte van het centrale zenuwstelsel (CZS). Het CZS bestaat uit onze hersenen,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 138 Uitstel van ouderschap De positie van de vrouw in de westerse maatschappij is de laatste tientallen jaren fundamenteel veranderd. Vrouwen zijn hoger opgeleid dan vroeger en werken vaker buitenshuis.

Nadere informatie

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN

BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN BIJLAGE I SAMENVATTING VAN DE PRODUCTKENMERKEN 1. NAAM VAN HET DIERGENEESMIDDEL Dicural 2. KWALITATIEVE EN KWANTITATIEVE SAMENSTELLING Elke milliliter van de oplossing bevat: 2.1 Werkzame stof Difloxacine

Nadere informatie

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen?

Micro-organismen. Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen. Wat wordt er van je verwacht? Wat zijn micro-organismen? Waar gaat deze kaart over? De soorten micro-organismen Deze kaart gaat over micro-organismen. Microorganismen zitten in voedsel. Als je voedsel bereidt is het belangrijk om te weten wat micro-organismen

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 147 Nederlands samenvatting Wat is COPD? Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een ziekte waarbij er een blijvende vernauwing van de luchtwegen in de long optreedt, die voornamelijk veroorzaakt

Nadere informatie

Samenvatting. Vraagstelling

Samenvatting. Vraagstelling Samenvatting Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid leidt de Commissie Gezondheid en beroepsmatige blootstelling aan stoffen (Commissie GBBS) van de Gezondheidsraad

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 201569

Niet-technische samenvatting 201569 Niet-technische samenvatting 201569 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Endotheliale toxiciteit van bijnierprecursors, hydrocortison en fludrocortison die verhoogd zijn in patienten met congenitale

Nadere informatie

Het APD-infuus. Een behandeling voor osteoporose

Het APD-infuus. Een behandeling voor osteoporose Het APD-infuus Een behandeling voor osteoporose Inleiding Uw specialist heeft met u besproken dat u een behandeling krijgt met het medicijn APD. U krijgt dit medicijn via een infuus toegediend. Er kunnen

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Huisdierallergie

PATIËNTEN INFORMATIE. Huisdierallergie PATIËNTEN INFORMATIE Huisdierallergie Introductie Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over huisdierallergie. Wij adviseren u deze informatie zorgvuldig te lezen.

Nadere informatie

Samenvat ting en Conclusies

Samenvat ting en Conclusies Samenvat ting en Conclusies Samenvatting en Conclusies 125 SAMENVAT TING EN CONCLUSIES In dit proefschrift werd de invloed van viscerale obesitas en daarmee samenhangende metabole ontregelingen, en het

Nadere informatie

Samenvatting en advieswaarde

Samenvatting en advieswaarde Samenvatting en advieswaarde 1 Vraagstelling Op verzoek van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid beveelt de Gezondheidsraad gezondheidskundige advieswaarden aan voor beroepsmatige blootstelling

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING NIET-INGEWIJDEN

NEDERLANDSE SAMENVATTING NIET-INGEWIJDEN VOOR NEDERLANDSE SAMENVATTING NIET-INGEWIJDEN CHAPTER INLEIDING De nier heeft drie belangrijke functies in het menselijk lichaam: (1) het reguleren van de water- en zouthuishouding; (2) het verwijderen

Nadere informatie

Bijdrage van het onderzoek met apen van het BPRC aan de vooruitgang in de medische wetenschap

Bijdrage van het onderzoek met apen van het BPRC aan de vooruitgang in de medische wetenschap Bijdrage van het onderzoek met apen van het BPRC aan de vooruitgang in de medische wetenschap Medisch onderzoek kan nog steeds niet zonder het gebruik van proefdieren. Bij een deel van deze onderzoeken

Nadere informatie

Eindexamen biologie havo 2005-I

Eindexamen biologie havo 2005-I 4 Beoordelingsmodel Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag worden twee punten toegekend. Bolletjesslikkers 1 A 2 C 3 Het antwoord bevat de notie dat maagsap zuur bevat dat via de open maagportier

Nadere informatie

De GPS behandeling. Figuur: Container waarin het bloed wordt gecentrifugeerd en de bloedplaatjes worden gescheiden van het bloedplasma.

De GPS behandeling. Figuur: Container waarin het bloed wordt gecentrifugeerd en de bloedplaatjes worden gescheiden van het bloedplasma. De GPS behandeling De GPS behandeling Gel van bloedplaatjes: snelle en natuurlijke genezing Een wond geneest meestal op natuurlijke wijze. Wanneer dit niet gebeurt, is er een behandeling met bloedplaatjesgel

Nadere informatie

Samenvatting -NL. Lung emphysema induced by cigarette smoke - Studies in mice

Samenvatting -NL. Lung emphysema induced by cigarette smoke - Studies in mice Lung emphysema induced by cigarette smoke - Studies in mice In deze tekst wordt het onderzoek dat ik gedurende de afgelopen 5 jaar uitgevoerd heb, op een begrijpelijke manier samengevat voor een niet ingewijd

Nadere informatie

Bloedtransfusie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl

Bloedtransfusie. Informatie voor patiënten. Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl Bloedtransfusie Informatie voor patiënten F0892-2130 september 2012 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411, 2260 AK Leidschendam 070 357

Nadere informatie

Waarom biomarkers nodig zijn

Waarom biomarkers nodig zijn Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Nieuwe studie toont aan dat voorgestelde ziekte van Huntington 'biomarker'

Nadere informatie

Bloedtransfusie patiënten van 8-12 jaar

Bloedtransfusie patiënten van 8-12 jaar Bloedtransfusie patiënten van 8-12 jaar BLOEDTRANSFUSIE PATIENTEN 8-12 JAAR Jij krijgt een bloedtransfusie. In deze folder leggen we uit wat een bloedtransfusie is en waarom je de transfusie krijgt. Wat

Nadere informatie

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl.

Meer weten? Ga naar www.donorvoorlichting.nl. Vraag 1 Wat is doneren? Doneren betekent geven of schenken. Iemand die orgaan- of weefseldonor is, geeft na zijn dood zijn organen of weefsels weg voor transplantatie. Dit heet donatie. Bekijk het filmfragment

Nadere informatie

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel

MELATONINE. Het natuurlijke slaapmiddel MELATONINE Het natuurlijke slaapmiddel Wat is Melatonine Melatonine is een hormoon dat in de pijnappelklier (epifyse) geproduceerd wordt uit serotonine (neurotransmitter betrokken bij stemming en pijn)

Nadere informatie

Informatiebrochure voor proefpersonen.

Informatiebrochure voor proefpersonen. Informatiebrochure voor proefpersonen. COPE-COMPARE: Koude machinale bewaring met zuurstof van nieren van overleden donoren Een onderzoek dat bestudeert of de toevoeging van zuurstof tijdens het bewaren

Nadere informatie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie

Samenvatting. Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie Samenvatting Het gebruik van ultrafiltratie (UF) membranen als oppervlakte water zuiveringstechnologie is in de laatste vijftien jaar enorm toe genomen. Ultrafiltratie membranen zijn gemakkelijk op te

Nadere informatie

Toxicologie enkele begrippen

Toxicologie enkele begrippen 009 1 Toxicologie enkele begrippen Regelmatig worden wij geconfronteerd met begrippen als zeer giftige stof, of de zeer gevaarlijke chemische stof-x. Vaak zijn deze begrippen niet nader omschreven en is

Nadere informatie

dieren, dan door een grotere activiteit per cel. In hoofdstuk 5 wordt de invloed van phenobarbital en methylcholanthreen beschreven.

dieren, dan door een grotere activiteit per cel. In hoofdstuk 5 wordt de invloed van phenobarbital en methylcholanthreen beschreven. SAMENVATTING In dit proefschrift wordt een verslag gegeven van een aantal experimenten welke gedaan worden om te onderzoeken of er enzymhistochemische en/of andere morfologische criteria zqn te vinden

Nadere informatie

Productnaam Zône Brandspiritus 85%

Productnaam Zône Brandspiritus 85% 1. Identificatie van het product Productnaam : Brandspiritus 85% Tel.nr.voor noodgevallen : Nationaal Vergiftigingen Centrum Tel.nr: 030-2748888 (Uitsluitend voor een behandelend arts bij vergiftiging)

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesvraag over nieuwe testmethode

Samenvatting. Adviesvraag over nieuwe testmethode Samenvatting Adviesvraag over nieuwe testmethode Chemische stoffen die het erfelijk materiaal (DNA) in het lichaam kunnen veranderen hebben zogenoemde genotoxische eigenschappen. Wanneer wijzigingen in

Nadere informatie

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Tandenstokerase - biochemie experiment -

Afsluitende les. Leerlingenhandleiding. Tandenstokerase - biochemie experiment - Afsluitende les Leerlingenhandleiding Tandenstokerase - biochemie experiment - Introductie Een enzym is een eiwit dat chemische reacties versnelt of mogelijk maakt. Enzymen zijn onmisbaar voor een goede

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Bij de ontwikkeling van metabole ziekten zoals overgewicht, type 2 diabetes en Anorexia Nervosa spelen omgevingsfactoren zoals dieet en fysieke activiteit een belangrijke rol. Er zijn echter grote individuele

Nadere informatie