Inleiding: Autisme in de volwassenheid

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inleiding: Autisme in de volwassenheid"

Transcriptie

1 Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van autisme bij volwassenen Inleiding: Autisme in de volwassenheid Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden

2 Gezondheidsraad 2009 Autismespectrumstoornissen: een leven lang anders! van jong tot oud

3 Autisme in de volwassenheid Historisch overzicht: van infantiel autisme naar ASS Kanner & Eisenberg (1955) Notes on the follow-up studies of autistic children Frye (1968) Fremde unter uns: Autisten, ihre Erziehung, ihr Lebenslauf Rutter (1970) Autistic Children: Infancy to adulthood

4 Vervolg: historisch overzicht Temple Grandin 1981: National Autism Convention in Boston Eric Schopler & Gary Mesibov(1983) Autism in Adolescents and Adults: * Eric Schopler: Can an adolescent or adult have autism? * Clara Claiborne Park: Growing out of autism * Lorna Wing: Social and interpersonal needs

5 Vanaf de jaren mid 80: autism is lifelong Follow-up onderzoek gaat plaats vinden Steeds meer publicaties over volwassenen: waaronder van Howlin, Rutter, Schopler, Lord, Ghaziuddin, Gillberg, Wing, Frith, Baron-Cohen, Attwood, gevolgd door vele,vele anderen. Rainman (1988) Publicaties van de hand van mensen met ASS

6 Auteurs met autisme

7 Wat heeft de aandacht voor en van volwassenen met ASS opgeleverd? Verandering in prevalentiecijfers Verandering in ratio man-vrouw Verandering in percentage samengaan van autisme en een verstandelijke beperking

8 Wat heeft de aandacht voor en van volwassenen met ASS opgeleverd? Meer inzicht in de aard van de conditie Betere diagnostische instrumenten Verbreding van comorbiditeit Meerdere behandelingsmethodieken

9 Prevalentie cijfers van 2011 * Autistische Stoornis: van 4 naar op * Stoornis van Asperger: van 2-5 naar op * PDD-NOS: ± op * Autismespectrum op Dus ±1% van onze bevolking!!!

10 Is er sprake van een autisme epidemie?? NEE!!! Grotere bekendheid met autisme, ook in een breder publiek Ruimere omschrijving in DSM Betere zorgsystemen (autisme-teams) Betere diagnostische instrumenten

11 Is er sprake van een autisme epidemie?? NEE??? Oude ouders, vooral vaders Toenemend medicatiegebruik tijdens zwangerschap Veranderende, meer eisende maatschappij (studiehuis, kantoortuin)

12 Ratio mannen-vrouwen Daniël Tammet Temple Grandin * 4 mannen op 1 vrouw (autistische stoornis) * 8 mannen op 1 vrouw (stoornis van Asperger) * Bij IQ hoger dan 70: 4.8 op 1 * Bij IQ lager dan 50: 2.5 op 1

13 Verschil in mannen en vrouwen met ASS Meisjes en vrouwen met ASS: zijn socialer, ze worden eerder als extreem verlegen of sociaal angstig gediagnosticeerd volgen de omgeving meer, maar nemen weinig initiatief tot interactie zijn minder actief en agressief

14 Verschil in mannen en vrouwen met ASS Meisjes en vrouwen met ASS: zijn zich bewuster van gevoelens en sociale interacties hebben meer verbeelding en tonen vaker symbolisch spel, maar met grote kans op realiteitsverlies

15 Verschil in mannen en vrouwen met ASS De obsessies van meisjes en vrouwen met ASS verschillen van die van jongens en mannen met ASS: dieren (vooral paarden),mode, soap series ipv planeten, treinen, automerken ed Het zijn vaak dezelfde dingen waarin andere meisjes/vrouwen zijn geinteresseerd zijn, maar de kwaliteit en intensiteit zijn anders

16 ASS en VB Tot 1994 (DSM IV: invoering stoornis van Asperger) 75% van de mensen met ASS heeft ook een VB 2003: Yearson-Allsopp: 40% van de mensen met een ASS heeft een verstandelijke beperking

17 ASS en VB Kraijer(2004): 25 tot 50% (neigend naar 38%) van de mensen met ASS heeft ook een VB Kraijer (2004): personen met VB: -diep en ernstig verstandelijk beperkt -matig verstandelijk beperkt -licht verstandelijk beperkt 40% ASS 20% ASS 7% ASS

18 ASS en VB 2005: Shea & Mesibov 26 tot 37% 2010: Rogers & Dawson: het betreft ±25% 2011: Gillberg: het betreft slechts 15 tot 20%

19 Meer inzicht in de aard van de conditie Het gedragsbeeld verandert met het vorderen van de leeftijd (Howlin) Mensen met autisme ontwikkelen zich tot ver in de volwassenheid (Baron-Cohen) Meer inzicht in de cognitieve processen (Frith, Happé, Ozonoff, Baron-Cohen) Meer inzicht in sterke en zwakke kanten (Baron-Cohen)

20 Onderzoek naar??? cognitie Onderzoek naar cognitie beoogt twee doelen: Aanwijzingen te vinden voor mogelijke breindisfuncties Het verklaren van het gedrag

21 -Baron-Cohen -Frith & Happé A F D G E B Verklaring van het gedrag? C Theory of Mind: abnormale socialisatie, communicatie en verbeelding Centrale Coherentie: abnormale perceptie en verwerking van contextuele informatie Executieve Functies: repetitief gedrag en cognitieve inflexibiliteit

22 Betere diagnostische instrumenten DISCO Diagnostic Interview for Social and Communication Disorders Lorna Wing Baron-Cohen AQ Test Trimbos Richtlijnen voor diagnostiek: *Kinderen en jongeren *Volwassenen

23 Verbreding van comorbiditeit Tussen de 50 en 80% van de personen met ASS heeft een bijkomende psychiatrische stoornis Autisme en een angststoornis: 11%-84% Autisme en depressie 16.9%-74% Autisme en Gilles de la Tourette/Tics: 6.5%- 80% Autisme en ADHD: 21.9%-55% Autisme en OCD: 11.4%-37%

24 ASS en psychiatrische problemen *Delinquent gedrag: N= % (Gazuiddin,1991) N= % (Kohn, 1998) *Verslaving: N= % (Van Wijngaarden, Incidentie cijfers 2009, zie Bram Sizoo)

25 Autisme en gender dysphorie Incidentie cijfers Genderdysphoria: N= % (De Vries 2010)

26 ASS en ontwikkelingsstoornissen Autisme en een verstandelijke beperking: 15-25% (op de totale groep ASS) Autism and language disorders*: 10%-30% Autism and DCD*: 16%-58% *De laatste twee alleen gebaseerd op kinderen met ASS

27 Autisme en genetische syndromen* Rett syndrome) (n=52) 39% CHARGE (n=22) 36% Cornelia de Lange s. (n=37) 54% Angelman syn. (n=23) 67% Prader Willi (n=24) 22% Rubinstein Taybi (n=32) 34% *Wulffaert et al, 2010

28 Autisme en genetische syndromen* Rett syndrome) (n=52) 39% CHARGE (n=22) 36% Cornelia de Lange s. (n=37) 54% Angelman syn. (n=23) 67% Prader Willi (n=24) 22% Rubinstein Taybi (n=32) 34% *Wulffaert et al, 2010

29 Uitbreiding behandelmethodiekenen Allerlei vormen van psychotherapie (voorheen uitgesloten bij mensen met autisme) Cognitieve gedragstherapie (Caroline Schuurman) Emotieregulatie (Carolien Rieffe)

30 Uitbreiding behandelmethodieken Mindfulness (Annelies Spek) Digitale coaching (Lisette Verhoeven en Saskia Timmer) Partnercursus autisme (Els Blijd-Hoogewys)

31 Behandelen helpt! Maar goede diagnostiek is een eerste vereiste Autisme wordt nog steeds ondergediagnosticeerd in de volwassenzorg Er zijn nog te weinig autismedeskundigen in de volwassenzorg De Nederlandse Vereninging voor Psychiatrie gaat daar iets aan doen!

32 Veel mensen met autisme krijgen door foute diagnoses een verkeerde zorg in de psychiatrie. Bij ondeskundige begeleiding kunnen deze mensen erg angstig en zelfs agressief worden, aldus Fred Stekelenburg, directeur van de NVA. Psychiaters in de volwassenenzorg zouden er goed aan doen om expertise in te winnen bij hun collega s uit de kinder- en jeugdpsychiatrie. Deze sector is op het gebied van autisme hun vakbroeders ver vooruit

33 Maar daar gaan we vandaag iets aan doen!! Met Ernst Horwitz: Screening en casefinding bij volwassenen met AS Bram Sizoo: Autisme en comorbiditeit: verslaving Caroline Schuurman: Cognitieve gedragstherapie bij volwassenen met ASS

34 En met: Carolien Rieffe: Emotieregulatie bij adolescenten met ASS Annelies Spek: Mindfulness bij volwassenen met ASS Lisette Verhoeven en Saskia Timmer: Digitale coaching Els Blijd-Hoogewys: Partnercursus autisme Afsluiting

Diagnostiek en behandeling van jonge kinderen met autisme. Hogrefe Congres Amersfoort 13-11-2O12 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden

Diagnostiek en behandeling van jonge kinderen met autisme. Hogrefe Congres Amersfoort 13-11-2O12 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden Diagnostiek en behandeling van jonge kinderen met autisme Hogrefe Congres Amersfoort 13-11-2O12 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden Inhoud Autisme * recente inzichten * vroege onderkenning * vroege

Nadere informatie

Yvette Dijkxhoorn, Autisme en Bewegen

Yvette Dijkxhoorn, Autisme en Bewegen Yvette Dijkxhoorn, Autisme en Bewegen De autismespectrumstoornissen - Kwalitatieve stoornissen in de sociale interactie - Kwalitatieve stoornissen in de communicatie - Kwalitatieve stoornissen in het verbeeldingsvermogen

Nadere informatie

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme

Deel VI Verstandelijke beperking en autisme Deel VI Inleiding Wat zijn de mogelijkheden van EMDR voor cliënten met een verstandelijke beperking en voor cliënten met een autismespectrumstoornis (ASS)? De combinatie van deze twee in een en hetzelfde

Nadere informatie

Programma. ASS anno 2014. Autismespectrumstoornissen: een leven lang anders! DSM 5: Neuroontwikkelingsstoornissen ASS 2014. Passenderwijs 02-04- 2014.

Programma. ASS anno 2014. Autismespectrumstoornissen: een leven lang anders! DSM 5: Neuroontwikkelingsstoornissen ASS 2014. Passenderwijs 02-04- 2014. ASS: een uitdaging voor leerkrachten Programma SWV Passenderwijs 02-04- 2014 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden 1 Inleiding: ASS anno 2014 Problematische leerdomeinen en leerstijlen Talenten

Nadere informatie

Het syndroom van Down en autisme duel of dual? Yvette Dijkxhoorn

Het syndroom van Down en autisme duel of dual? Yvette Dijkxhoorn Het syndroom van Down en autisme duel of dual? Yvette Dijkxhoorn Diagnostiek 1. Screening 2. Individueel descriptieve diagnostiek 3. Begeleiding en Behandeling Autismespectrumstoornissen VROEGE ONTWIKKELING

Nadere informatie

Autisme, wat weten we?

Autisme, wat weten we? Autisme, wat weten we? Matt van der Reijden, kinder- en jeugdpsychiater & geneesheer directeur Dr Leo Kannerhuis, Oosterbeek 1 autisme agenda autisme autisme en het brein: wat weten we? een beeld van autisme:

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen

Richtlijn JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen Richtlijn JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen Specifieke Inleiding Autismespectrumstoornis Ontwikkeling van het concept autismespectrumstoornis Autisme is één van de meest beschreven psychiatrische

Nadere informatie

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG

Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose. Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG Diagnostiek en onderzoek naar autisme bij dubbele diagnose Annette Bonebakker, PhD, klinisch neuropsycholoog CENTRUM DUBBELE PROBLEMATIEK DEN HAAG 1 Autisme spectrum stoornissen Waarom dit onderwerp? Diagnostiek

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum stoornis. Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum stoornis. Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een autismespectrum Congres stoornis Donderdag 23 januari 2014 Jaarbeurs Utrecht Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met een AUTISMESPECTRUMSTOORNIS

Nadere informatie

Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis

Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis Ontwikkeling van een arbeidsidentiteit bij mensen met een autisme spectrum stoornis Diana Rodenburg d.rodenburg@leokannerhuis.nl Copyright Dr. Leo Kannerhuis Visie en missie Het Dr. Leo Kannerhuis is een

Nadere informatie

Vroege Signalen en Herkenning van Autisme Spectrum Stoornissen

Vroege Signalen en Herkenning van Autisme Spectrum Stoornissen Vroege Signalen en Herkenning van Autisme Spectrum Stoornissen Rutger Jan van der Gaag & Iris Oosterling, gz-psycholoog 2006 Karakter pagina 1 Inhoud Autisme Vroege herkenning van autisme DIANE-project,

Nadere informatie

Samenvatting. Autismespectrumstoornissen

Samenvatting. Autismespectrumstoornissen Samenvatting Autismespectrumstoornissen Autismespectrumstoornissen zijn ontwikkelingsstoornissen die gekenmerkt worden door beperkingen in sociale omgang, de communicatie en de verbeelding. Ze gaan vaak

Nadere informatie

GENDER, COMORBIDITY & AUTISM Inleiding INHOUD Opzet en Bevindingen per onderzoek Algemene Discussie Aanbevelingen Patricia J.M. van Wijngaarden-Cremers Classifications & Gender Patient cohort 2004 Clusters

Nadere informatie

Hersenstichting Nederland. Autismespectrumstoornissen

Hersenstichting Nederland. Autismespectrumstoornissen Hersenstichting Nederland Autismespectrumstoornissen 1 Autismespectrumstoornissen Een autismespectrumstoornis (ASS) is een ontwikkelingsstoornis waarbij de informatieverwerking in de hersenen verstoord

Nadere informatie

Accare. Dr. C. Blijd PREVENTIE EN VROEG INTERVENTIE

Accare. Dr. C. Blijd PREVENTIE EN VROEG INTERVENTIE PREVENTIE EN VROEG INTERVENTIE Forensische Jeugd- en orthopsychiatrie Dr. C. Blijd hoofd behandelzaken en (forensisch kinderen jeugdpsychiater bij Forensische Jeugd- en orthopsychiatrie Groningen ( Stichting

Nadere informatie

Autisme en het gezin. Guus van Voorst

Autisme en het gezin. Guus van Voorst Autisme en het gezin Guus van Voorst Introductie Guus van Voorst, klinisch psycholoog, neuropsycholoog, hoofdbehandelaar van een expertise centrum voor autisme voor (jong) volwassenen: kliniek, deeltijdbehandeling,

Nadere informatie

Een passend aanbod bij autisme

Een passend aanbod bij autisme Ellen Luteijn, Hans Nieuwenstein Ina van Berckelaer-Onnes Een passend aanbod bij autisme Een handreiking voor het voortgezet onderwijs Een passend aanbod bij autisme Een handreiking voor het voortgezet

Nadere informatie

Differentiële diagnostiek bij ASS

Differentiële diagnostiek bij ASS Differentiële diagnostiek bij ASS Diagnostiek bij volwassenen met autismespectrumstoornissen Op weg naar een richtlijn 11 december 2008 Werkgroep Differentiaaldiagnostiek & comorbiditeiten (Arnold Bartels,

Nadere informatie

23 oktober 2013 1. Wat betekent autisme voor jou? Waaraan denk je spontaan? Vroeger hoorde je daar toch niet zoveel over?

23 oktober 2013 1. Wat betekent autisme voor jou? Waaraan denk je spontaan? Vroeger hoorde je daar toch niet zoveel over? Vroeger hoorde je daar toch niet zoveel over? Tegenwoordig heeft iedereen wel een etiketje! Hebben we dat niet allemaal een beetje? Als je niks hebt, is het precies al abnormaal! Mijn kind heeft (net)

Nadere informatie

A.M.M. van der Reijken 20-11-2007

A.M.M. van der Reijken 20-11-2007 Autismespectrumstoornissen A.M.M. van der Reijken 20-11-2007 Centrum Autisme Aangemeld door herkenning van het beeld bij vader/moeder van gediagnosticeerd kind Verwezen via GGZ Zelfmelders Secondopinion

Nadere informatie

Op naar DSM 5. Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie

Op naar DSM 5. Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie Op naar DSM 5 Mariken van Onna Klinisch psycholoog-psychotherapeut Supervisor VGCt Karakter Nijmegen Universitair Centrum Kinder- en jeugdpsychiatrie Nieuwe (wetenschappelijke) ontwikkelingen Meer kennis

Nadere informatie

Diagnostiek van autismespectrumstoornissen bij volwassenen

Diagnostiek van autismespectrumstoornissen bij volwassenen De aandacht voor autismespectrumstoornissen (ASS) bij volwassenen is de laatste jaren enorm toegenomen. Toch is de informatie over de bedie bij een volwassene autisme vermoeden stuiten daardoor op allerlei

Nadere informatie

Autisme wordt Volwassen

Autisme wordt Volwassen Autisme wordt Volwassen Aanbevelingen voor Diagnostiek van het CASS18+ Dr. C.C. Kan Psychiater c.kan@psy.umcn.nl Geboorte van Autisme Leo Kanner, 1943 Autistic Disturbances of Affective Contact Nervous

Nadere informatie

Vrouwen met ASS, bijzondere vrouwen. Annelies Spek Klinisch psycholoog / senior onderzoeker GGZ Eindhoven

Vrouwen met ASS, bijzondere vrouwen. Annelies Spek Klinisch psycholoog / senior onderzoeker GGZ Eindhoven Vrouwen met ASS, bijzondere vrouwen Annelies Spek Klinisch psycholoog / senior onderzoeker GGZ Eindhoven Structuur Inleiding (prevalentie, DSM 5) ASS bij jongens/meisjes ASS bij mannen/vrouwen Levensgebieden

Nadere informatie

Het is niet altijd wat het lijkt dat het is!! Rens Evers Psychiater MFCG Limburg Koraalgroep

Het is niet altijd wat het lijkt dat het is!! Rens Evers Psychiater MFCG Limburg Koraalgroep Het is niet altijd wat het lijkt dat het is!! Rens Evers Psychiater MFCG Limburg Koraalgroep Inhoud Inleiding Casusistiek Met uitleg over verschillende beelden Veel voorkomende diagnoses Oplossingen Conclusie

Nadere informatie

geschilderd staat. Joep rent overstuur naar huis en zegt: De muur kwam naar me toe!

geschilderd staat. Joep rent overstuur naar huis en zegt: De muur kwam naar me toe! 1 Wat is autisme? Joep van drie rijdt op zijn driewieler op het paadje achter zijn huis. Het paadje eindigt in een muur waar een voetbalgoal op geschilderd staat. Joep rent overstuur naar huis en zegt:

Nadere informatie

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven

Executieve functies en emotieregulatie. Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Executieve functies en emotieregulatie Annelies Spek Klinisch psycholoog/senior onderzoeker Centrum autisme volwassenen, GGZ Eindhoven Inhoud 1. Executieve functies en emotieregulatie 2. Rol van opvoeding

Nadere informatie

www.hildedeclercq.be hilde_de_clercq@telenet.be

www.hildedeclercq.be hilde_de_clercq@telenet.be 1 Pervasieve Ontwikkelingsstoornis Spel en Verbeelding Taal en Communicatie Emoties Seksualiteit en Relatievorming Eten Slapen Zindelijk worden Zelfredzaamheid of Algemene Dagelijkse leefvaardigheden 2

Nadere informatie

Autismespectrumstoornissen bij volwassenen

Autismespectrumstoornissen bij volwassenen capita selecta Autismespectrumstoornissen bij volwassenen C.C.Kan, J.K.Buitelaar en R.J.van der Gaag Zie ook het artikel op bl. 1353. Het door Kanner gedefinieerde concept vroegkinderlijke autisme is uitgebreid

Nadere informatie

Late fouten in het taalbegrip van kinderen

Late fouten in het taalbegrip van kinderen 1 Late fouten in het taalbegrip van kinderen Petra Hendriks Hoogleraar Semantiek en Cognitie Center for Language and Cognition Groningen Rijksuniversiteit Groningen 2 De misvatting Actief versus passief

Nadere informatie

Normaalbegaafde vrouwen met een autismespectrumstoornis

Normaalbegaafde vrouwen met een autismespectrumstoornis Normaalbegaafde vrouwen met een autismespectrumstoornis Van een onderbelichte subgroep Naar een subgroep in de spotlight Dr Audrey Mol, Gz-psycholoog i.o. tot Klinisch psycholoog Volwassenenteam Centrum

Nadere informatie

Autisme spectrum conditie

Autisme spectrum conditie (potentiële) belangenverstrengeling Geen Autisme spectrum conditie Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Triversum W. Veenboer Kinder- en jeugdpsychiater Dag van eerste lijn Januari

Nadere informatie

Prevalentie. Een leerling als een ander? De complexiteit van leerlingen met ASS in een schoolomgeving

Prevalentie. Een leerling als een ander? De complexiteit van leerlingen met ASS in een schoolomgeving Een leerling als een ander? De complexiteit van leerlingen met ASS in een schoolomgeving Herbert Roeyers Onderzoeksgroep Ontwikkelingsstoornissen Studievoormiddag Politeia-Go!, Schaarbeek, 21 november

Nadere informatie

A-girl, meisjes met autisme in het voortgezet onderwijs

A-girl, meisjes met autisme in het voortgezet onderwijs A-girl, meisjes met autisme in het voortgezet onderwijs door Inge Verstraete 2014 Anna is een succesvolle gymnasiumleerling op het Dalton College. Toch zijn er grote zorgen bij haar ouders en het docententeam.

Nadere informatie

Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis

Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis Executive functioning bij kinderen met een ontwikkelings- of gedragsstoornis Sylvie Verté INLEIDING Reeds geruime tijd worden pogingen ondernomen om te bepalen welke aspecten van diverse ontwikkelings-

Nadere informatie

Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf.

Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf. Het enige middel dat je in het werken met mensen hebt, is jezelf. I. Autisme en verstandelijke beperking Het verschil Peter Vermeulen zei ooit in een vorming (1999) dat een verstandelijke beperking gelijk

Nadere informatie

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen

Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind. Prof. Dr. Stijn Vanheule Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen Psychiatrisering en de terreur van het perfecte kind Psychiatriseren = Het moeilijke kind stelt de volwassene vragen: Wie is de volwassene is die hem of haar zo moeilijk vindt? Met welke ver(w)achtingen

Nadere informatie

Autisme vroeg signaleren. NVA 31-10-2014 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden

Autisme vroeg signaleren. NVA 31-10-2014 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden Autisme vroeg signaleren NVA 31-10-2014 Ina van Berckelaer-Onnes Universiteit Leiden Inhoud * Belang en doel van vroege signalering/ onderkenning * De Richtlijn voor ASS: signalering, begeleiding en toeleiding

Nadere informatie

Oolgaardt lezing 28 November 2006 Ze kunnen het wel, maar ze

Oolgaardt lezing 28 November 2006 Ze kunnen het wel, maar ze Oolgaardt lezing 28 November 2006 Ze kunnen het wel, maar ze doen het niet Sociaal emotionele vermogens van normaal intelligente kinderen met autisme spectrum stoornissen (ASS) Sander Begeer (Vrije Universiteit,

Nadere informatie

Programma deel 1. Wat is autisme? Gedrag Modellen Visualiseren

Programma deel 1. Wat is autisme? Gedrag Modellen Visualiseren Leerthema 6 ASS Programma deel 1 Wat is autisme? Gedrag Modellen Visualiseren De regels van Matthijs ASS Prevalentie 1% (gezondheidsraad 2009) 1 op 5 ook verstandelijke beperking Jongens en meisjes Gemiddelde

Nadere informatie

Inhoud - Situaties. - Wat is de oorzaak van autisme? - Wat betekend autisme voor iemand zelf? - Autisme en de omgeving (autisten in de klas)

Inhoud - Situaties. - Wat is de oorzaak van autisme? - Wat betekend autisme voor iemand zelf? - Autisme en de omgeving (autisten in de klas) Inhoud - Situaties - Wat is autisme? - Wat is de oorzaak van autisme? - Boek het wonderbaarlijke voorval van de hond in de nacht - Wat betekend autisme voor iemand zelf? - Autisme en de omgeving (autisten

Nadere informatie

Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek

Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek Autisme en de DSM-5 symposium autismenetwerk Zuid- Holland Zuid Autismeweek Woensdag 2 april 2014 Ad van der Sijde, Yulius Autisme Paul Reijnen, BOBA Inhoud Presentatie Vragen Veranderingen DSM-5 autisme

Nadere informatie

congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren www.voorzet.nl dinsdag 4 juni 2013

congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren www.voorzet.nl dinsdag 4 juni 2013 congres Hoe autisme werkt! een voorzet op succesfactoren dinsdag 4 juni 2013 www.voorzet.nl Programma congres 4 juni 2013 10.00-10.05 Opening Dagvoorzitter Dhr. Karel Bootsman Arbeidsdeskundige bij TATA

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/22989 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Pouw, Lucinda Title: Emotion regulation in children with Autism Spectrum Disorder

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij autisme

Cognitieve gedragstherapie bij autisme Cognitieve gedragstherapie bij autisme Caroline Schuurman, gz-psycholoog Centrum Autisme Rivierduinen Nieuwe ontwikkelingen in de behandeling van autisme bij volwassenen Utrecht, 14 juni 2011 CGT bij autisme

Nadere informatie

We hopen. ouders. bedankt. nogmaals. Allen. hartelijk. drs. Anke. Scheeren. Autism. Research. Amsterdam. aan dit onderzoek.

We hopen. ouders. bedankt. nogmaals. Allen. hartelijk. drs. Anke. Scheeren. Autism. Research. Amsterdam. aan dit onderzoek. Vervolgonderzoek Wij zijn erg benieuwd hoe de leerlingen zich verder zullen ontwikkelen op school en op sociaal gebied. We hopen daarom in de toekomst een vervolgonderzoek te doen. Wij hopen van harte

Nadere informatie

s. m. j. h e i j n e n - k o h l, s. p. j. v a n a l p h e n autismespectrumstoornissen, diagnostiek, ouderen definiëring

s. m. j. h e i j n e n - k o h l, s. p. j. v a n a l p h e n autismespectrumstoornissen, diagnostiek, ouderen definiëring k o r t e b i j d r a g e Diagnostiek van autismespectrumstoornissen bij ouderen s. m. j. h e i j n e n - k o h l, s. p. j. v a n a l p h e n samenvatting Autismespectrumstoornissen worden bij ouderen

Nadere informatie

AUTISME BINNEN DE LANGDURENDE

AUTISME BINNEN DE LANGDURENDE AUTISME BINNEN DE LANGDURENDE AMBULANTE VOLWASSENENZORG GGZ.. een vreemde eend in de bijt? Anne Mieke Epema, SPV i.o. Inleiding Voor geheel Nederland zouden er 33.000 volwassenen moeten zijn met een vorm

Nadere informatie

Werkdocument wikidot. Fetije Shala 1BaTPB. Mevr. Neckebroek

Werkdocument wikidot. Fetije Shala 1BaTPB. Mevr. Neckebroek Werkdocument wikidot Fetije Shala 1BaTPB Mevr. Neckebroek 2012-2013 Inhoudsopgave 1.Informatie over artikel... 2 1.2 Vindplaats:... 2 1.3 Referentie:... 2 1.4 Vak tijdschrift:... 2 1.5 Samenvatting Artikel:...

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

Ontwikkelingsdiagnostiek Noodzakelijk maar niet altijd eenvoudig bij volwassen

Ontwikkelingsdiagnostiek Noodzakelijk maar niet altijd eenvoudig bij volwassen Ontwikkelingsdiagnostiek Noodzakelijk maar niet altijd eenvoudig bij volwassen Werkgroep: C.Kan, A. in t Veld, M. Altena, M.Oosterhoff, M.van Oosten 11 december 2008 Indeling Ontwikkelingsanamnese; wat,

Nadere informatie

Een triagetool: het Kompas Kinder- en Jeugdpsychiatrie. Frits Boer & Frank Verhulst 8 oktober 2015 Ede

Een triagetool: het Kompas Kinder- en Jeugdpsychiatrie. Frits Boer & Frank Verhulst 8 oktober 2015 Ede Een triagetool: het Kompas Kinder- en Jeugdpsychiatrie Frits Boer & Frank Verhulst 8 oktober 2015 Ede Bij vermoeden psychische stoornis is de vraag: Is het nodig Jeugd-GGz/KJP te betrekken? Is het nodig

Nadere informatie

Liesbeth Mevissen. www.bsl.nl

Liesbeth Mevissen. www.bsl.nl Liesbeth Mevissen www.bsl.nl EMDR bij mensen met een verstandelijke beperking en/of autisme Liesbeth Mevissen, klinisch psycholoog, EMDR supervisor 27 september 2013 l.mevissen@accare.nl verstandelijk

Nadere informatie

Autisme en Genderdysforie een bijzonder paar

Autisme en Genderdysforie een bijzonder paar Autisme en Genderdysforie een bijzonder paar Annelou L.C. de Vries, kinder en jeugdpsychiater, Anouk Balleur- van Rijn, klinisch psycholoog Genderteam Kinderen en Adolecenten VU medisch centrum www.vumc.nl/afdelingen/zorgcentrum-voor-gender/

Nadere informatie

2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 35

2 Classificatie, diagnostiek en epidemiologie 35 Inhoudsopgave Overzicht van figuren, kaders en tabellen 17 1 Introductie 23 1.1 Wat is ontwikkelingspsychopathologie? 24 1.1.1 Vroeger en nu 25 1.1.2 Een dynamisch gezichtspunt 26 1.1.3 Een uniek individu

Nadere informatie

Wanneer de vlag de lading niet meer dekt: over het gebruik van labels voor stoornissen

Wanneer de vlag de lading niet meer dekt: over het gebruik van labels voor stoornissen Wanneer de vlag de lading niet meer dekt: over het gebruik van labels voor stoornissen Het moeilijke kind stelt ons vragen: Wie is de volwassene is die hem of haar zo moeilijk vindt? Met welke ver(w)achtingen

Nadere informatie

Psychodiagnostiek autismespectrumstoornissen bij volwassenen: een descriptief-structureel psychodiagnostisch overzicht

Psychodiagnostiek autismespectrumstoornissen bij volwassenen: een descriptief-structureel psychodiagnostisch overzicht Psychodiagnostiek autismespectrumstoornissen bij volwassenen: een descriptief-structureel psychodiagnostisch overzicht R. Vuijk In dit artikel krijgt de gz-psycholoog een overzicht aangeboden van de psychodiagnostiek

Nadere informatie

DSM 5: Ontwikkelingsstoornissen. Stephan Gemsa Katinka Franken

DSM 5: Ontwikkelingsstoornissen. Stephan Gemsa Katinka Franken DSM 5: Ontwikkelingsstoornissen Stephan Gemsa Katinka Franken Inhoud Van DSM IV naar DSM 5 Algemeen Ontwikkelingsstoornissen Verstandelijke beperking Autisme ADHD Communicatiestoornissen, leerstoornissen,

Nadere informatie

DSM-V referatencyclus Infantpsychiatrie

DSM-V referatencyclus Infantpsychiatrie DSM-V referatencyclus Infantpsychiatrie Tamar Rozendaal, kinder- en jeugdpsychiater 19 mei 2015 Casus Bijna 2-jarige meisje, Amelia Verwezen door revalidatiearts Reden: weinig initiatief VRAAG 1 Werkt

Nadere informatie

Diagnostiek van ASS bij volwassenen in West-Vlaanderen

Diagnostiek van ASS bij volwassenen in West-Vlaanderen Diagnostiek van ASS bij volwassenen in West-Vlaanderen Campus St.-Jorisstraat Auteur: Elien Coenjaerts Begeleider: Séverine Van De Voorde Bachelorproef voorgedragen tot het behalen van het diploma Bachelor

Nadere informatie

Agressie bij het syndroom van Asperger: een literatuurbeschouwing

Agressie bij het syndroom van Asperger: een literatuurbeschouwing korte bijdrage Agressie bij het syndroom van Asperger: een literatuurbeschouwing j. daems, k. vandenbosch, g. pieters samenvatting0onder de Asperger-geassocieerde symptomen wordt vaak storend gedrag vermeld,

Nadere informatie

Wat is angst? } Angst. } Faalangst. } Sociale angst. } Autisme en angst Diagnostiek Behandeling Casuïstiek. } Gezichten van angst.

Wat is angst? } Angst. } Faalangst. } Sociale angst. } Autisme en angst Diagnostiek Behandeling Casuïstiek. } Gezichten van angst. Wat is angst? } Angst } Faalangst } Sociale angst } Autisme en angst Diagnostiek Behandeling Casuïstiek } Gezichten van angst } Basis emotie } Functie van Angst } Verlies van functionaliteit } Pathologische

Nadere informatie

Ines Volders 3 de licentie orthopedagogiek 1

Ines Volders 3 de licentie orthopedagogiek 1 AUTISME Autisme is een ontwikkelingsstoornis die gekenmerkt wordt door problemen op het gebied van communicatie, sociale omgang, verbeelding en repetitief gedrag. Ongeveer 70% van de mensen met autisme

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij autisme. Psycho-sociale problemen. Uitingsvormen autisme. Autisme? Coping? Of? 12-7-2013

Cognitieve gedragstherapie bij autisme. Psycho-sociale problemen. Uitingsvormen autisme. Autisme? Coping? Of? 12-7-2013 Cognitieve gedragstherapie bij autisme "Het resultaat telt, de weg er naar toe nog meer! Behandelmethodieken bij ontwikkelingsstoornissen." GGNet, Apeldoorn, 27 juni 2013 Caroline Schuurman gz-psycholoog,

Nadere informatie

Autisme bij het sterke geslacht. dr. Els M.A. Blijd-Hoogewys Klinisch Psycholoog / Psychotherapeut Manager Behandelzaken INTER-PSY

Autisme bij het sterke geslacht. dr. Els M.A. Blijd-Hoogewys Klinisch Psycholoog / Psychotherapeut Manager Behandelzaken INTER-PSY Autisme bij het sterke geslacht dr. Els M.A. Blijd-Hoogewys Klinisch Psycholoog / Psychotherapeut Manager Behandelzaken INTER-PSY Overzicht presentatie Wat is ASS? ASS bij vrouwen Diagnostiek bij vrouwen

Nadere informatie

Autisme spectrum stoornissen en delinquentie

Autisme spectrum stoornissen en delinquentie Autisme spectrum stoornissen en delinquentie Lucres Nauta-Jansen onderzoeker kinder- en jeugdpsychiatrie VUmc Casus Ronnie jongen van 14, goed en wel in de puberteit onzedelijke handelingen bij 5-jarig

Nadere informatie

Instrumenten screening/casefinding ASS bij volwassenen

Instrumenten screening/casefinding ASS bij volwassenen Instrumenten screening/casefinding ASS bij volwassenen Opbouw presentatie Signalering Screening Casefinding Eigen onderzoek Onderzoek Brugha et al. Arch. Gen. Psych. Mei j.l. ASS op volwassen leeftijd

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 147 NEDERLANDSE SAMENVATTING Binnen de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking is steeds meer aandacht voor de gevolgen van een genetisch syndroom op de ontwikkeling van deze personen. Momenteel

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

Autisme en geluk. Peter Vermeulen

Autisme en geluk. Peter Vermeulen Autisme en geluk Peter Vermeulen Outcome studies Hoe stellen volwassenen met autisme het? Review: Magiati, I., Tay, X. W., & Howlin, P. (2014). Cognitive, language, social and behavioural outcomes in adults

Nadere informatie

Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS

Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS Sociale Interpretatie Test en Lees de Ogen Test bij hoog functionerende volwassenen met ASS C.C. Kan, B. Hochstenbach, C. Tesink, J. Pijnacker, J.K. Buitelaar SIT en LdO bij hoog functionerende volwassenen

Nadere informatie

Foetaal Alcohol Syndroom: Een ondergediagnosticeerde en voorkombare aandoening. Pieter Jelle Vuijk, neuropsycholoog STAP 23 september

Foetaal Alcohol Syndroom: Een ondergediagnosticeerde en voorkombare aandoening. Pieter Jelle Vuijk, neuropsycholoog STAP 23 september Foetaal Alcohol Syndroom: Een ondergediagnosticeerde en voorkombare aandoening Pieter Jelle Vuijk, neuropsycholoog STAP 23 september Indeling presentatie Inleiding FASD: o.a. voorkomen, diagnostiek, gedragskenmerken

Nadere informatie

Volwassenen met Au.smespectrum Stoornissen (ASS) Referaat GGNet juli 2015

Volwassenen met Au.smespectrum Stoornissen (ASS) Referaat GGNet juli 2015 Volwassenen met Au.smespectrum Stoornissen (ASS) Referaat GGNet juli 2015 Annemieke van der Laan, Psychiater Dr. Leo Kannerhuis 20-07-2015 1 http://www.youtube.com/watch?v=iomsposngmw 20-07-2015 2 Inhoud

Nadere informatie

Begeleidingsmethode 01-09-2009 AUTENTIEK. Oudeveen 63 3905WD Veenendaal 0318-522629 / 06-44028983 contact@autentiek.nl www.autentiek.

Begeleidingsmethode 01-09-2009 AUTENTIEK. Oudeveen 63 3905WD Veenendaal 0318-522629 / 06-44028983 contact@autentiek.nl www.autentiek. 01-09-2009 Oudeveen 63 3905WD Veenendaal 0318-522629 / 06-44028983 contact@autentiek.nl www.autentiek.nl INHOUDSOPGAVE Inhoudsopgave INHOUDSOPGAVE... 2 BESCHRIJVING DOELGROEPPROBLEMATIEK... 3 BEGELEIDINGSVISIE

Nadere informatie

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep

Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr Ellen Gerrits, logopedist Congres TaalStaal 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Wat is een specifieke taalontwikkelingsstoornis? dr, logopedist Congres 9 november 2012 Koninklijke Auris Groep Over welke kinderen praten we vandaag? Engels: Specific Language Impairment: Is SLI wel zo

Nadere informatie

Een patiënt met autisme

Een patiënt met autisme 1 Wat is autisme? Joep van drie rijdt op zijn driewieler op het paadje achter zijn huis. Het paadje eindigt in een muur waar een voetbalgoal op geschilderd staat. Joep rent overstuur naar huis en zegt:

Nadere informatie

SOCIALE VAARDIGHEDEN AANLEREN AAN KINDEREN MET ASPERGER.

SOCIALE VAARDIGHEDEN AANLEREN AAN KINDEREN MET ASPERGER. SOCIALE VAARDIGHEDEN AANLEREN AAN KINDEREN MET ASPERGER. 5/6/2013 Hoe sluit de SPH er het beste aan? Student: Esther Bosman, Begeleidend docent: Jolande Adema SAMENVATTING Ten tijde van het schrijven van

Nadere informatie

Diagnostiek en behandeling bij taal- en gedragsproblemen. Inhoud lezing. Specific Language Impairment (Stark & Tallal, 1981)

Diagnostiek en behandeling bij taal- en gedragsproblemen. Inhoud lezing. Specific Language Impairment (Stark & Tallal, 1981) Diagnostiek en behandeling bij taal- en gedragsproblemen Dr. John van Daal Klinisch psycholoog/ psychotherapeut Inhoud lezing Taalproblemen Gedragsproblemen Comorbiditeit Ontwikkelingsdynamiek Signalering

Nadere informatie

Autismespectrumstoornis en verslaving: een onbekende comorbiditeit?

Autismespectrumstoornis en verslaving: een onbekende comorbiditeit? gevalsbeschrijving Autismespectrumstoornis en verslaving: een onbekende comorbiditeit? s.k.b. singh, h. hellemans, g. dom samenvatting Bij een patiënt in de verslavingszorg liep de behandeling vast omdat

Nadere informatie

Executieve functies in vogelvlucht (met autisme als voorbeeld)

Executieve functies in vogelvlucht (met autisme als voorbeeld) Executieve functies in vogelvlucht (met autisme als voorbeeld) Hilde M. Geurts Universiteit van Amsterdam Dr. Leo Kannerhuis Boodschap 1. Bij mensen met verschillende diagnoses zien we meer EF problemen

Nadere informatie

Richtlijnen, protocollen en standaarden. Intercultureel bruikbaar?

Richtlijnen, protocollen en standaarden. Intercultureel bruikbaar? Richtlijnen, protocollen en standaarden. Intercultureel bruikbaar? Doel van een richtlijn Vastleggen van wetenschappelijke kennis en expertise rond een bepaalde stoornis t.b.v. hulpverleners en cliënten.

Nadere informatie

De autismespectrumstoornis (ASS) behelst het

De autismespectrumstoornis (ASS) behelst het Stand van zaken Autismespectrumstoornis bij meisjes en vrouwen Annelies A. Spek De autismespectrumstoornis (ASS) behelst het gehele spectrum van aan autisme verwante stoornissen, waaronder de autistische

Nadere informatie

Autisme (ASS) begeleiding of aansturing? Platformdag Passend Onderwijs 3 december 2015 Chul Joo Ro

Autisme (ASS) begeleiding of aansturing? Platformdag Passend Onderwijs 3 december 2015 Chul Joo Ro Autisme (ASS) begeleiding of aansturing? Platformdag Passend Onderwijs 3 december 2015 Chul Joo Ro Voorzet Voorzet is gespecialiseerd in het begeleiden van mensen met autisme sinds 1994. Is actief in Noord

Nadere informatie

Als straffen en trainen niet helpt Over de aanpak van AD(H)D en autismespectrumstoornissen (ASS) in relatie tot strafrechtelijke sancties

Als straffen en trainen niet helpt Over de aanpak van AD(H)D en autismespectrumstoornissen (ASS) in relatie tot strafrechtelijke sancties Als straffen en trainen niet helpt Over de aanpak van AD(H)D en autismespectrumstoornissen (ASS) in relatie tot strafrechtelijke sancties M.R.A. Santana* In mijn exposé wordt getracht een discussie op

Nadere informatie

COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS

COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS COMORBIDITEIT BIJ DYSLEXIE IN HET VOORTGEZET ONDERWIJS NATIONALE DYSLEXIECONFERENTIE 3 APRIL 2013 Wilma Jongejan w.jongejan@vu.nl Onderwijscentrum VU (OCVU) DYSLEXIE: GEEN GEÏSOLEERD PROBLEEM Secundaire

Nadere informatie

Voorwoord 9. 1 Wat is autisme? 13

Voorwoord 9. 1 Wat is autisme? 13 Inhoud Voorwoord 9 1 Wat is autisme? 13 Autisme en sociale interactie 14 Diagnostiek 17 Kenmerken volgens de DSM-IV 17 De restcategorie PDD-NOS 20 Mannen en autistische kenmerken 22 Autisme en volwassenen

Nadere informatie

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010)

Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) AH 740 2010Z13219 Antwoord van staatssecretaris Veldhuijzen van Zanten-Hyllner (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) (ontvangen 9 december 2010) 1 Bent u bekend met nieuw onderzoek van Michigan State University

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Stemmingsstoornissen Van DSM-IV-TR naar DSM-5 Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Inhoud Veranderingen in de DSM-5 Nieuwe classificaties

Nadere informatie

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring

Behandeling van verslaving en comorbiditeit. de Noord Nederlandse ervaring Behandeling van verslaving en comorbiditeit de Noord Nederlandse ervaring Gent 14 nov2014 Primaire problematiek naar voorkomen in bevolking en % in behandeling 1 Setting van hulp in VZ VNN 34 ambulante

Nadere informatie

Sander Begeer Ontwikkelingspsycholoog aan de VU in Amsterdam en the University of Sydney. NVA Congres 2013

Sander Begeer Ontwikkelingspsycholoog aan de VU in Amsterdam en the University of Sydney. NVA Congres 2013 Sander Begeer Ontwikkelingspsycholoog aan de VU in Amsterdam en the University of Sydney NVA Congres 2013 Allemaal Autisme, Allemaal Anders NVA enquête 2013 Sander Begeer (VU) Marlies Wierda (VU) Stance

Nadere informatie

Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK)

Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK) Instrument Vragenlijst voor Inventarisatie van Sociaal gedrag van Kinderen (VISK) De VISK is ontwikkeld om sociaal probleemgedrag van kinderen met (mildere) varianten van pervasieve ontwikkelingsstoornissen

Nadere informatie

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT EXECUTIEVE FUNCTIES Kinderen en adolescenten met problemen met inhibitie, cognitieve controle, emotieregulatie, werkgeheugen, motivatie en zelfregulatie thuis en op school Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014

Nadere informatie

Richtlijn JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen

Richtlijn JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen Richtlijn JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen 1. Inleiding Autismespectrumstoornis De JGZ-richtlijn Autismespectrumstoornissen: Signalering, begeleiding en toeleiding naar diagnostiek beoogt in een

Nadere informatie

1. Gedrag. Au3sme. UMCG Publiekslezing Au3sme. Els M.A. Blijd- Hoogewys. Overzicht presenta3e. Wat is au3sme? Drie probleemgebieden

1. Gedrag. Au3sme. UMCG Publiekslezing Au3sme. Els M.A. Blijd- Hoogewys. Overzicht presenta3e. Wat is au3sme? Drie probleemgebieden Au3sme dr. Behandelcoördinator Au3sme Team Noord Nederland Overzicht presenta3e Wat is au3sme? naar Morton & Frith, 1995 1. Gedrag 2. Biologie 3. Cogni3e 4. Diagnose 5. Behandeling genen, hersengebieden

Nadere informatie

Chapter 8. Nederlandse samenvatting

Chapter 8. Nederlandse samenvatting Chapter 8 Nederlandse samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Angst is een menselijke emotie die iedereen van tijd tot tijd wel eens ervaart. Veel mensen voelen zich angstig of nerveus wanneer ze bijvoorbeeld

Nadere informatie

Autisme en hoogbegaafdheid. Door Renata Hamsikova

Autisme en hoogbegaafdheid. Door Renata Hamsikova Autisme en hoogbegaafdheid Door Renata Hamsikova 1 IeKu Advies Renata Hamsikova ECHA Specialist in Gifted Education Papaverstraat 24-A 1131 HK Volendam e-mail: renata@ieku.nl tel. 06-22511886 website:

Nadere informatie

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS

Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Vorming AUTISMESPECTRUM- STOORNIS Bart Lenaerts Jorinde Dewaelheyns 6 december 2010 Wat mag je verwachten? Wat is autisme? Het stellen van de diagnose Wie? Hoe? Triade van stoornissen Autisme = anders

Nadere informatie

Cognitieve profielen van volwassenen met HFA en het syndroom van Asperger

Cognitieve profielen van volwassenen met HFA en het syndroom van Asperger 90 Cognitieve profielen van volwassenen met HFA en het syndroom van Asperger Dit artikel behelst de belangrijkste bevindingen vanuit het proefschrift Cognitive profiles of adults with high functioning

Nadere informatie

Autisme spectrum stoornissen en angst

Autisme spectrum stoornissen en angst Autisme spectrum stoornissen en angst Peter Emmery 13 Januari 2011 Intro Inhoud Prevalentie (hoe vaak komt het voor) Korte herhaling autisme En hoe zit dat nu met angst bij ASS? Te behandelen? Besluit,

Nadere informatie