Overzicht onderzoeken, lectoraten, opleidingen gericht op levensvragen, zingeving en ouderen

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Overzicht onderzoeken, lectoraten, opleidingen gericht op levensvragen, zingeving en ouderen"

Transcriptie

1 Overzicht onderzoeken, lectoraten, opleidingen gericht op levensvragen, zingeving en ouderen Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen Postbus RE Utrecht t

2 Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen Aandacht voor levensvragen hoort bij een goede kwaliteit van welzijn en zorg voor ouderen Het Expertisenetwerk Levensvragen en Ouderen is een samenwerking van ActiZ, Agora, Humanistisch Verbond, MOgroep, PCOB en Unie KBO, PThU, Reliëf, Vereniging Het Zonnehuis en Vilans. De activiteiten van het Expertisenetwerk worden mede mogelijk gemaakt door: Brentano, de gezamenlijke religieuzen in Nederland via de commissie PIN, Ministerie van VWS, Ouderenfonds, Porticus, R.C. Maagdenhuis, RCOAK, Skanfonds, Sluyterman van Loo, Vereniging Het Zonnehuis en VSBfonds. Kijk voor meer informatie op COLOFON Auteurs: Martine van Blaaderen, Mariëlle Cuijpers, Marije Vermaas Organisatie: Vilans Datum: 13 december 2010 Vilans, kenniscentrum voor langdurige zorg en ondersteuning

3 Voorwoord Dit document bevat een overzicht van onderzoeken, leerstoelen, faculteiten en onderzoeksinstellingen die aandacht besteden aan de thema s zingeving, levensvragen en ouderen. De inventarisatie vond in november 2010 plaats, en is zodoende onderhevig aan actuele ontwikkelingen. Ook vermoeden wij dat het overzicht nog niet volledig is, daarom zijn reacties en aanvullingen meer dan welkom. U kunt uw reactie mailen aan: Op de website staan bovendien aanvullend op dit overzicht cursussen beschreven. Kijk hiervoor onder materiaal>opleidingen en cursussen>cursussen.

4

5 Inhoudsopgave 1 Opleidingen en cursussen Opleidingen Cursussen staan beschreven op de website 6 2 Onderzoeken en onderzoeksprogramma s Lopend onderzoek Afgerond onderzoek Lectoraten en leerstoelen Hoogleraren Onderzoeksinstituten, faculteiten en instellingen Onderzoeken die de thematiek zijdelings raken... 19

6 1 Opleidingen en cursussen Instelling Type / Naam Contactpersoon Omschrijving Weblink 1.1 Opleidingen Han Fortmann Centrum Hogeschool Geesteswetenschappen Utrecht IKNO, Leerhuizen palliatieve zorg, Zorggroep Noorderbreedte Leergang Spiritualiteit in werk en leven Bachelor Zingeving en spiritualiteit Masterclass Spiritualiteit en geestelijke verzorging in de palliatieve zorg Ted van Rijt Studiecoördinator Drs. H. Boswinkel Een tweejarige leergang voor wie in zijn of haar beroep wil leren omgaan met vragen naar zingeving en spiritualiteit. De leergang bindt zich niet aan één bepaalde traditie. De twee of vierjarige studierichting Zingeving en spiritualiteit biedt een vorming voor mensen die zich bezig willen houden met filosofische bespiegelingen over de functies van leven en dood, geluk en verdriet, ziekte en lijden en zich daarbij willen laten inspireren door psychotherapeutische referentiekaders en het zingevingkader van religie en spiritualiteit. J. van der Geer Intensieve kennismaking met de ontwikkelingen en de concepten binnen de palliatieve zorgbenadering, reflectie op de eigen beroepsinhoud van de geestelijk verzorger en specifieke vaardigheden trainen met het oog op spirituele zorgverlening in de palliatieve zorg. Vanuit de eigen ervaring op het gebied van stervensbegeleiding, rouwverwerking, geestelijke verzorging zoeken naar een passende invulling van begrip spirituele zorg in de huidige context van de Nederlandse rgang/spiritualiteit-in-levenen-werk /zingeving-en-spiritualiteit/ /files/2010_workshops_en_cur sussen/aankondiging_mastercl ass_2010_ikno.pdf 3

7 gezondheidszorg. Luce, Centrum voor Religieuze Communicatie (Universiteit van Tilburg) Protestantse Theologische Universiteit Kampen Protestantse Theologische Universiteit Kampen Protestantse Theologische Universiteit Kampen Rijksuniversiteit Groningen Leergang Spiritualiteit en palliatieve zorg Master Geestelijke verzorging Master Mens en zorg Masterclass Ouder worden in perspectief Master Geestelijke verzorging Drs. Arthur Polspoel Studentendecaan Drs. T.A. Struik Studentendecaan Drs. T.A. Struik Prof.dr. F. de Lange Prof.dr. T.H. Zock Centraal in deze leergang staat de religieuze levensbeschouwing als verschijningsvorm in het leven van terminale patiënten en de wijze waarop deze een rol kan spelen bij zingevingvragen. Deze leergang is bedoeld voor zowel theologische als niet-theologische professionals die werkzaam zijn in de ouderenzorg. De masteropleiding is bedoeld voor wie zich vooral wil specialiseren in vakken waarmee een geestelijk verzorger in een zorginstelling te maken krijgt, zoals pastoraat, (medische) ethiek en interreligieuze problematiek. Deze eenjarige theologie masteropleiding is gericht op wetenschappelijke reflectie op plaats, taak en werkveld van de geestelijke zorgverlener in de context van de gezondheidszorg. Vakken die worden gegeven zijn o.a.: Persoon, zingeving en coping, Levensbeschouwelijke diagnostiek en Religie en contingentie. Een postinitiële opleiding voor mensen die een academische verdieping zoeken voor hun begeleidingspraktijk van ouderen op hun levensweg. De masterclass wordt gegeven door deskundigen op het gebied van gerontologie, ouderenzorg, ethiek en spiritualiteit, met ervaring in de praktijk van de begeleiding van ouderen. Hoe ervaren mensen zin in hun leven? Hoe geven zij betekenis aan ingrijpende gebeurtenissen? Voor welke keuzes op het n/fkt/lucecrc/onderwijs/palliatievezorg.html logischeuniversiteit.nl/general info.aspx?lintnavid=166 logischeuniversiteit.nl/general info.aspx?lintnavid=161 ass/ rwijs/maopleidingen/magv/in dex 4

8 Universitair Medisch Centrum st. Radboud Universiteit Utrecht Universiteit van Tilburg Universiteit van Tilburg Masterclass Levensbeschouwelijke counseling Master Theologie en Geestelijke verzorging Master Zorg, Ethiek en Beleid Opleidingsprogramm a: Geestelijke leiding aan ouderen Drs. J. de Groot Dr. N.M. Hijweege - Smeets Prof.dr. F.J.H. Vosman Drs. P. Mulders terrein van gezondheid en ziekte, leven en dood wordt een mens gesteld? Op heel veel verschillende manieren wordt er binnen deze master gezocht naar zin en levensoriëntatie. De masterclass leert professionals om het innerlijk overleg van een cliënt te ondersteunen, het levensbeschouwelijk zelfonderzoek van een cliënt te activeren en belemmeringen in het innerlijk overleg te verminderen en weg te nemen. Op verschillende momenten in een mensenleven kan de zin(loosheid) van het bestaan een kwestie worden die mensen intensief bezighoudt. Bijvoorbeeld op momenten van ziekte wanneer het leven zijn vanzelfsprekendheid verloren heeft of bij opname in een zorginstelling. Deze master gaat in op de thema s zingeving in het contact tussen arts en patiënt, spirituele screening in de palliatieve zorg en geestelijke verzorging in de 21 e eeuw. De student maakt kennis met wat zorg geven en ontvangen betekent, naar aanleiding van vragen rond ethiek en zingeving, zoals die zich voordoen in de zorg. Eén van de vakken is: Zingeving en spiritualiteit in de gezondsheidszorg. Ouder worden en ouderdom brengen eigen vragen en problemen met zich mee. Juist van pastores wordt gevraagd dat zij mensen inwijden in de zinvolheid van deze levensfase en uiteindelijk in het laatste levensgeheim. Deze thematiek staat centraal tijdens deze js/pages/masterclasslevensbe schouwelijkecounseling.aspx manities/nl/onderwijs/maste rprogrammas/theologieengees telijkeverzorging/pages/defau lt.aspx zers/opleidingen/zorg-ethieken-beleid/ n/fkt/lucecrc/onderwijs/geestelijkeleiding-ouderen.html 5

9 opleiding van tien studiedagen. Vrije Universiteit Amsterdam VUMC, Universiteit van Tilburg, UMC st. Radboud, PThU Symfora Master Religie en levensbeschouwing, specialisatie Geestelijke zorg in organisaties Postacademische opleiding Klinische Pastorale Vorming Drs. E.C.T. de Jongh Per universiteit verschillend De afstudeerspecialisatie leidt studenten op tot geestelijk verzorgers binnen organisaties, zoals zorginstellingen. De student leert om mensen te helpen hun spirituele en geestelijke identiteit vorm te geven en verder te ontwikkelen. Hij doet dat op een persoonlijk betrokken, theoretisch verantwoorde, professionele en inspirerende wijze. De basistraining is gericht op het herijken van het handelen van de pastoraal werker en geestelijk verzorger, met als bijzondere focus de integratie van persoonlijke biografie, geloofs- of levensbeschouwelijke traditie en inzichten uit de gedragswetenschappen in de praktijk van de pastorale of geestelijke zorg. u.nl/nl/studenten/onderwijsp rogrammas/religie-enlevensbeschouwingma/afstudeerrichtinggeestelijke-zorg-inorganisaties/index.asp 1.2 Cursussen staan beschreven op de website Kijk onder Materiaal > opleidingen en cursussen > cursussen 6

10 2 Onderzoeken en onderzoeksprogramma s 2.1 Lopend onderzoek Instelling Type / naam Contactpersoon Omschrijving Weblink EMGO Institute (VU) Helen Dowling Instituut, i.s.m. Onderzoekschool Psychologie en Gezondheid Radboud Universiteit Nijmegen Respire Onderzoeksprogramma Spiritual end-of-life care in nursing homes Onderzoeksproject Rol van spiritualiteit bij kanker Onderzoekslijn Ethiek van palliatieve zorg Uitwisseling Spiritualiteit in de gezondheidszorg Prof. M.W. Ribbe In dit onderzoek wordt de end-of-life care in Nederlandse zorginstellingen beschreven. Vragen die beantwoord worden, zijn onder andere: Hoe bezien en beoordelen artsen de spirituele behoeften van terminale cliënten en hun familie? Op welke manier bieden ze spirituele zorg en hoe is de interactie met andere verzorgers? Dr. B. Garssen Studie naar de vraag of een spirituele houding helpt bij het omgaan met kanker. Dr. W. Dekker Dr. R.R. van Leeuwen Veranderingen in de autonomie, de confrontatie met onherstelbaar lijden, de zingeving aan het levenseinde roepen diepgaande ethische vragen op die veel vergen van de patiënt, maar ook van de hulpverleners en van de naasten van de patiënt. De sectie EFG doet onderzoek naar de ethische veranderingen in de zorg bij het naderende levenseinde. Dat onderzoek richt zich op vooral op de belevingswereld van de patiënt zelf. Respire wil een bijdrage leveren aan de integratie van spiritualiteit, gezondheid en zorg. Het doel van deze dag is dat h/quality-of-care/researchprojects/903/spiritual-end-oflife-care-in-nursinghomes/background/ +bij+kanker.htm ContentFront/ContentOnderzo ekslijn/onderzoekslijnmain.as px?onderzoekslijnid=24 7

11 Rijksuniversiteit Groningen, i.s.m. Medisch Centrum Leeuwarden UMCG/RUG, het Nationaal Programma Ouderenzorg Universiteit van Tilburg Promotieonderzoek Multidisciplinaire spirituele zorg binnen de context van de palliatieve zorg in Nederland Onderzoeksproject Narratief en welbevinden Onderzoeksproject Religious coping in een institutionele omgeving Drs. J. van de Geer, promotor Prof.dr. T.H. Zock Prof.dr. T.H. Zock en Prof.dr. J Slaets Dr. J. Pieper onderzoekers in het veld van spiritualiteit en gezondheidszorg elkaar informeren over verschillende onderzoekstijlen en daarover met elkaar in gesprek gaan. De uitkomsten van de bijeenkomst zullen in een publicatie worden verwerkt. (27 april 2011) Een onderzoek naar multidisciplinaire spirituele zorg binnen de context van de palliatieve zorg in Nederland Het onderzoek beoogt een bijdrage te leveren aan de belevingsgerichte zorg in De Hoven, door het ontwikkelen van narratieve interventies die het welbevinden van de ouderen die in De Hoven wonen verhogen en die behulpzaam zijn bij het omgaan met accomodatieproblematiek. Het betreft hier interventies vanuit de geestelijk verzorgers, die in De Hoven in nauw contact met psychologen en maatschappelijk werkers de narratieve zorg vormgeven door middel van narratief-hermeneutische methodieken. De bredere maatschappelijke relevantie van het onderzoek bestaat eruit de zingevingsproblematiek van de (psycho)geriatrische zorgvragers onderbouwd op de politieke agenda te krijgen. Geloof en religie zijn voor veel ouderen in verzorgingstehuizen van belang. Juist in deze fase en omstandigheden doet men existentiële ervaringen op die kunnen leiden n/fkt/onderzoek/programma/ hernieuwing/thema/pieper/ 8

12 Universiteit van Tilburg Universiteit van Tilburg Universiteit voor Humanistiek Promotieonderzoek Religieuze coping bij longkanker Promotieonderzoek Kwetsbare ouderen in het St. Elisabeth Ziekenhuis Onderzoeksproject Goed ouder worden Drs. S. Körver Drs. H. van der Meide Prof.dr. Derkx tot zingevingsvragen, waarbij religie en geloof een antwoord kunnen geven. Dit onderzoek wil de relevantie van religie en geloof binnen zorginstellingen en de daaruit voortvloeiende vraag aan geestelijke verzorging in kaart brengen. Uitgangspunt in dit onderzoek is dat religie, spiritualiteit en levensbeschouwing, een belangrijke rol kan spelen bij de coping van mensen met (long)kanker. Kanker confronteert mensen met de grenzen van het bestaan en met centrale existentiële thema's. In deze omstandigheden zullen mensen (meer) gebruik maken van religieuze/spirituele copingstrategieën, aangezien de zin en betekenis van het bestaan aan de orde zijn en tevens de bronnen waaruit men leeft, worden aangesproken. De doelen van het kwalitatief-empirisch onderzoek zijn (1) inzicht krijgen in de ervaringen van oudere patienten in het ziekenhuis, (2) een bijdrage leveren aan bestaande praktijken van patientparticipatie door middel van het ontwikkelen van een etnografische methode en (3) het ontwikkelen van een zorgethisch perspectief op patiëntenparticipatie. Wat houdt het goede in goed ouder worden in? Deze vraag wordt onderzocht vanuit de (ook praktijkgerichte) invalshoek van humanisme, zingeving en humanisering. n/fkt/onderzoek/programma/ hernieuwing/thema/korver/ how/?uid=j.w.vandermeide n.nl/ 9

13 2.2 Afgerond onderzoek Instelling Type/ naam Contactpersoon Omschrijving Weblink Helen Dowling Instituut Afgerond onderzoek Spiritualiteit bij kanker Dr. B. Garssen De Spirituele Attitude en Interesse Lijst' is ontwikkeld ten behoeve van verder onderzoek naar de rol van spiritualiteit bij kanker p?id=164/ontwikkeling+vrag enlijst+spiritualiteit.htm UMC st Radboud, GPV EMGO en Vrije Universiteit van Amsterdam (LASA) Christelijke Hogeschool Ede, Gereformee rde Hogeschool, Eleos en HdS Universiteit voor Humanistiek Onderzoeksproject Zin in zorg, Spiritualiteit als verpleegkundig aandachtsgebied Onderzoeksproject Beschermend effect van gelovigheid tegen geestelijke stoornissen op oudere leeftijd Onderzoeksproject 'Geloven in Hulpverlening' Afstudeerscriptie Zingeving en spiritualiteit in de ouderenzorg Drs. E. Groeneveld Prof.dr. D.J.H. Deeg Dr. R.R. van Leeuwen Drs. J.L.C. van Dijke Het onderzoek heeft als doelstelling het bevorderen van de kwaliteit van zorg, in de zin van beter worden. Het wil bijdragen aan de bewustwording bij verpleegkundigen dat spiritualiteit een beroepsverantwoordelijkheid is, en aan integrale zorg op de verpleegafdeling. In Nederland heeft een groot gedeelte van de huidige ouderen een christelijke achtergrond. Dit onderzoek presenteert de verschillende type Godsbeelden en religieuze copingstyles in relatie tot vaak voorkomende mentale gebreken op latere leeftijd. Leggen ouderen met een beeld van een straffende God bijvoorbeeld een verband tussen die God en hun gebreken? Onderzoek naar de wijze waarop zorg- en hulpverleners omgaan met het geloof van cliënten en de factoren die daarop van invloed zijn. Ouderen in verzorgings- en verpleeghuizen worstelen vaak met ingrijpende zingevingsvragen. Vanuit zorginstellingen is hier helaas weinig aandacht voor. Zorgverleners missen een antenne om zingeving gerelateerde vragen te herkennen en hier fdelingen/geestelijkeverzor gingenpastoraat/documents/ Zin%20in%20zorg.pdf matie.nl/nl/oi/nod/onderzo ek/ond / / /UUindex.html 10

14 adequaat op in te spelen. Ook zijn zij nauwelijks bekend met de steun die veel ouderen putten uit spiritualiteit en religie. De vraag die in deze scriptie wordt beantwoord is: Welke betekenis hebben zingeving en spiritualiteit in het leven van zorgbehoeftige ouderen, en hoe kunnen beiden een plek krijgen binnen de zorg? 11

15 3 Lectoraten en leerstoelen Instelling Type/ naam Contactpersoon Omschrijving Weblink Gereformeerde Hogeschool Zwolle Lectoraat Zorg en spiritualiteit Dr. R.R. van Leeuwen Hogeschool Windesheim Zwolle KSVG, Universiteit van Tilburg Rijksuniversiteit Groningen en het KSVG i.s.m. VVP Lectoraat Innoveren in de ouderenzorg Leerstoel 'Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor de psychologische aspecten' Leerstoel Levensbeschouwing en geestelijke volksgezondheid, met bijzondere aandacht voor het domein van de geestelijke Dr. H.M. Smits Prof. dr. M.H.F. van Uden Het lectoraat wil bijdragen aan de systematische inbedding van spirituele zorg in zorg- en onderwijsprocessen. Centraal staat het werken vanuit een integrale mensbenadering en zingevingaspecten. Het lectoraat richt zich op de vraag wat de invloed van spiritualiteit in de zorg kan zijn. Daarbij is zij gericht op christelijke en nietchristelijke vormen van spiritualiteit. Het lectoraat werkt samen met verschillende opleidingen van Windesheim om toepasbare kennis te ontwikkelen, docenten te professionaliseren en bestaande curricula te actualiseren op het terrein van ouderenzorg. De rol en functie van levensbeschouwing en geloof in de sector van de geestelijke gezondheidszorg blijft het eerste aandachtsveld. De leerstoelhouder richt zich met name ook op het tot stand brengen van promotieonderzoek rond het centrale thema van de leerstoel: religie/levensbeschouwing en geestelijke gezondheid. Prof. dr. T.H. Zock Het KSGV beoogt met deze leerstoel een extra concretisering van zijn steven: het bevorderen van een geestelijk gezonde omgang met levensbeschouwing en zingeving. liteit.nl portal/page?_pageid=559, &_dad=portal&_schem a=portal eerstoel%20tb.html departments/

16 Vrije Universiteit Amsterdam, i.s.m. Prof.dr. G.A. Lindeboom Instituut verzorging Lindeboom Leerstoel Prof. dr. ir. H. Jochemsen De Lindeboomleerstoel is aan het VU Medisch Centrum gevestigd door het prof. dr. G.A. Lindeboom Instituut, centrum voor medische ethiek. Doelstelling van het Instituut is de bevordering van christelijke ethiek in de gezondheidszorg. Het Lindeboom Instituut streeft dit doel primair na door het geven van onderwijs in de medische ethiek vanuit christelijk perspectief. uut.nl/sitemanager.asp?pid= 23 13

17 4 Hoogleraren UvH Dr. Jan Baars Bijzonder Hoogleraar Interpretatieve Gerontologie. Kernthema: theoretische en praktische veronderstellingen die werkzaam zijn in benaderingen van ouderen en ouder worden. En de mogelijkheid om positieve kwaliteiten die in vele tradities verbonden zijn met ouder worden opnieuw leven in te blazen. Deze leerstoel werd ingesteld door de Stichting KRONOS. Hij is lid van het dagelijks bestuur van de projectgroep 'Goed Ouder Worden', waarbinnen ook zijn onderzoek plaatsvindt (zie Zijn belangrijkste onderzoeksthema's zijn: Tijdsbegrippen en ouder worden als leven in de tijd; Kritische Gerontologie: onderzoek naar maatschappelijke ontwikkelingen en hun effect op ouder worden; De geschiedenis van de levenskunst als inspiratiebron voor de levenskunst van het ouder worden. Zie VU Dr. van Baarsen Dr. Berna van Baarsen werkt als ethicus/psycholoog in het centrum voor ethiek en levensbeschouwing in VU medisch centrum. Naast ethiek onderwijs aan studenten geneeskunde en co-assistenten is zij senior onderzoeker en coördinator van de onderzoekslijn 'Zorg voor het Levenseinde', waarin (toekomstige) projecten over spirituele zorg, lijden en levenseinde, existentiële eenzaamheid, ziekte, ziektebeleving en sterven, en de arts-patiënt relatie. In 2004 is zij een onderzoek gestart naar de relaties tussen eenzaamheid, lijden en zingeving. UvT Prof.dr.J.van Heyst Het vakgebied van prof. Dr. J. van Heyst is de ethische vraag hoe menselijke waardigheid in het sociale domein van professioneel zorg verlenen (en ontvangen) normatief kan fungeren als een bindende waarde voor mensen met pluriforme achtergronden en in uiteenlopende situaties. De onderzoeksvraag is ook of vanuit christelijk oogpunt, menswaardigheid geen complement behoeft van de notie 'menslievendheid. VU Dr. A. Francke Als bijzonder hoogleraar 'Verpleging en verzorging in de laatste levensfase' heeft Anneke Francke speciale aandacht voor de bijdrage van verpleegkundigen en verzorgenden aan de zorg in de laatste levensfase. Belangrijke subthema's zijn de kwaliteit van palliatieve zorg, begeleiding van mensen met dementie, palliatieve zorg voor mensen met een niet-westerse achtergrond en zorginnovaties in de laatste levensfase. PthU dr. Frits de Lange Hoogleraar ethiek. De laatste jaren heeft Frits de Lange veel gepubliceerd over waardig ouder worden, De armoede van het zwitserlevengevoel en de oude dag van morgen. Zie: Uvt Dr. C. Leget De afgelopen jaren schreef hij vooral over ethiek en spiritualiteit in de palliatieve zorg, 14

18 beschreven vanuit het praktische werk in verpleeghuizen. Komende jaren zal dr. Leget uitdrukkelijk vanuit zorg ethisch perspectief gaan werken en de aandacht verbreden naar thema's als hoop, aandacht, kwetsbaarheid en waardigheid. UvT Prof.dr. Vosman Prof. Dr. Vosman richt zich op politiek- en sociaal-ethische vragen en op een politiekethische doordenking van kwesties die vaak als individueel-ethische, private aangelegenheden worden opgevat (zoals seks; einde van het menselijk leven). Daarbij oriënteert hij zich op de rijke en zeer relevante katholieke morele tradities, waarbij hij gebruik maakt van onder meer de theorieën van Charles Larmore, Michael Walzer en Paul Ricoeur (wijsgerige ethiek). Verder interesseert hij zich voor hedendaagse Franse fenomenologie. Dr. G. Westerhof Universitair hoofddocent. Kernwoorden: psychogerontologie; stereotypen over ouderen; positieve geestelijke gezondheid, welbevinden, en zingeving; Identiteit; Levensverhalen. RuG Prof. dr. H. Zock Bijzonder hoogleraar geestelijke verzorging. Haar hoofdfunctie is: universitair hoofddocent godsdienstpsychologie. Ze is coördinator van de master Geestelijke Verzorging. 15

19 5 Onderzoeksinstituten, faculteiten en instellingen Naam Onderdeel van Taak Weblink Onderzoeksschool Psychologie en Gezondheid (OPG) Universiteit Utrecht (UU) Topinstitute Gezond Ouder Worden (Ti-GO) Centrum Voor Ouderen onderzoek (CVO) Longitudinal Aging Study Amsterdam (LASA) Erasmus Medisch Centrum (EMC) Vrije Universiteit Amsterdam (VU) Vrije Universiteit Amsterdam, VU Medisch Centrum Het handhaven of verbeteren van de algemene gezondheidstoestand en het verminderen van het lijden van diegenen, waarbij de gezondheidstoestand is verslechterd. Psychologische theorieën en methoden, alsmede de resultaten van empirisch onderzoek, worden ingezet bij zowel het fundamentele als het toegepaste wetenschappelijk onderzoek. De missie van Ti-GO is: - Het verhogen van de gezonde levensverwachting; - Het verbeteren van de zelfredzaamheid van ouderen en hun actieve participatie in de maatschappij; - Het stimuleren van training van zorgprofessionals en van gezondheidseducatie van het algemene publiek. Het CVO is een knooppunt van onderzoekers en andere medewerkers van de Vrije Universiteit (VU) en het VU medisch centrum (VUmc), die gespecialiseerd zijn op het gebied van veroudering. Samenwerking en een gezamenlijke oriëntatie op verouderingsvraagstukken door gerontologen, geriaters, economen, juristen, epidemiologen en vele andere disciplines, geeft aanzienlijke meerwaarde aan het ouderenonderzoek en aan de kennis over veroudering. Dat is van groot belang gezien de snelle toename van het aantal ouderen in de derde en de vierde levensfase en de inspanningen die nodig zijn om optimale kwaliteit van hun leven te realiseren. LASA is in 1991 opgericht als een initiatief van het Ministerie van Gezondheid, Welzijn en Sport om voorspellers en consequenties te onderzoeken van het ouder worden. LASA focust op het fysieke, emotionele, cognitieve en sociale functioneren van ouderen. th.eu 16

20 Luce / Centrum voor Religieuze Communicatie Platform Identiteit en Zingeving Capaciteitsgroep Christelijke Ethiek en Spiritualiteit (CES) Het praktijkcentrum Zingeving & Professie Universiteit van Tilburg Luce / Centrum voor Religieuze Communicatie heeft tot taak het verzorgen van postinitieel onderwijs en theologische vorming ten dienste van pastores en andere beroepskrachten die in hun werk in aanraking komen met vragen over geloof, zingeving en ethiek. UnieKBO De Unie KBO voert, vanuit haar katholieke identiteit, een beleid dat zich richt op het geestelijk welzijn van ouderen. Voldoende zin geven en ondervinden is van belang voor het levensgeluk van ouderen. De Unie KBO functioneert daarom als een platform voor levensvragen en zingeving. Met andere woorden, ze wil voor leden en andere ouderen mogelijkheden bieden om te debatteren en te bezinnen over levensvragen en zingeving. Universiteit van Tilburg Het CES bestaat uit een groep onderzoekers met een gemeenschappelijk aandachtsgebied, namelijk de zorgethiek. Universiteit voor Humanistiek Het centrum ontwikkelt instrumenten, waarbij het centrum zich richt op aandachtsvelden als existentiële zingeving, levensbeschouwing, spiritualiteit, levenskunst, empowerment, zelfzorg, normatieve professionalisering, morele educatie, maatschappelijk verantwoord ondernemen en humanisering van organisaties. Het centrum biedt verschillende trainingen en cursussen aan op het gebied van zingeving en ouderen. Voorbeeld is de cursus Existentieel Biografisch Reflecteren, waarin deelnemers worden uitgedaagd het eigen vermogen tot zelfreflectie te vergroten en te verdiepen door oefening en training. De Workshop /fkt/luce-crc/mission.html ntiteit-enzingeving/zingeving/?page=zing eving %20zijn%20wij?/CES_CCC/ asp?ooourl=/alginfo.asp?frames Insetting=nonexxxxxxxxxxxoId= 527xxxxxxxxxxxoChapter=30xxx xxxxxxxxhid=sub

21 Respire Spiritualiteit in de gezondheidszorg, Dr. R.R. van Leeuwen werken met de Reflect-on Ouderen gaat uit van de eigen verantwoordelijkheid en de zelfredzaamheid van de oudere. In de cursus Schaamte als verborgen levensthema in de praktijk van de geestelijke verzorging is de vraag aan de orde welke plaats schaamte heeft in het leven, welke rol speelt het, en hoe kan ermee worden omgegaan, in het bijzonder in de praktijk van de geestelijke begeleiding? Respire wil een bijdrage leveren aan de integratie van spiritualiteit, gezondheid en zorg. 27 april 2011 organiseert Respire een dag voor onderzoekers in het veld van spiritualiteit en gezondheidszorg om elkaar te informeren over verschillende onderzoekstijlen en daarover met elkaar in gesprek gaan. De uitkomsten van de bijeenkomst worden in een publicatie verwerkt. 18

22 6 Onderzoeken die de thematiek zijdelings raken Instelling Naam Persoon Uitleg Weblink Helen Dowling Instituut Onderzoeksproject Effect training palliatieve sedatie Dr. M. van der Lee Helpt patiënten in de palliatieve fase om beter om te gaan met angst en depressie. (aandachttraining) 70/Effect+training+palliatieve+fase.htm Rijksuniversiteit van Nijmegen Rijkuniversiteit Groningen, Ti- Go Rijksuniversiteit Groningen Onderzoekslijn Ondersteunen van gedragsverandering en aanpassing aan ziekte Onderzoeksproject Adaption, selfmanagement and wellbeing Onderzoekprogramma Zingeving, traditie en verandering Dr. T.van Achterberg Prof.dr. R. Sanderman Prof.dr. A.L. Molendijk Onderzoek op het terrein van gedragsverandering en aanpassing aan ziekte. Gericht op de ontwikkeling, evaluatie en implementatie van ondersteunende strategieën die hulpverleners in de praktijk van de patiëntenzorg kunnen toepassen. Studies binnen dit thema richten zich op therapietrouw, leefstijl en andere onderwerpen die voor patiënten relevant zijn bij aanpassing aan een situatie van ziekte. Dit onderzoek wil inzicht verschaffen in het algehele welzijn (bijvoorbeeld fysiek, sociaal en psychologisch) en de kwaliteit van leven van ouderen. Het onderzoeksprogramma onderzoekt hoe geloofsovertuigingen van individuen en groepen integreren met een veranderende culturele context. Het onderzoek richt zich in het bijzonder op de cultuurgebonden vooronderstellingen die zich met het cognitieve aspect van het geloof vermengen en op de emoties en onbewuste verlangens die het geloofsvertrouwen inkleuren. ntfront/contentonderzoekslijn/on derzoekslijnmain.aspx?onderzoeksli jnid=20 nl/nl/oi/nod/onderzoek/ond / /crsonderzoekprog#z Universiteit van Onderzoeksproject: Dr. C. Anbeek In dit onderzoek wordt nagegaan hoe het 19

Zin in Vrijwilligerswerk. Vrijwilligers ondersteunen bij het omgaan met levensvragen

Zin in Vrijwilligerswerk. Vrijwilligers ondersteunen bij het omgaan met levensvragen Zin in Vrijwilligerswerk Vrijwilligers ondersteunen bij het omgaan met levensvragen Meneer Boskoop is vrijwilliger. Elke week komt hij bij een oudere heer die blind geworden is. Deze man praat telkens

Nadere informatie

Cliëntenraden en aandacht voor levensvragen

Cliëntenraden en aandacht voor levensvragen Cliëntenraden en aandacht voor levensvragen Verbeter de kwaliteit van zorg door aandacht voor levensvragen Gebruik de digitale handreiking voor cliëntenraden Als lid van de cliëntenraad gaat de zorg die

Nadere informatie

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER

DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER DE COMPETENTIES VAN DE PREDIKANT EN DE GEESTELIJK VERZORGER De PThU kent twee competentieprofielen, die voor de gemeentepredikant en die voor de geestelijk verzorger. Ze verschillen in onderdelen, maar

Nadere informatie

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland

Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland September 2011 Werkgroep Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg Regio Zuid-Gelderland Beleidsplan : Samenwerken aan Spirituele Zorg binnen de Palliatieve Zorg I. Achtergrond De palliatieve zorg ontwikkelt

Nadere informatie

Omgaan met levensvragen van ouderen. Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg

Omgaan met levensvragen van ouderen. Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Omgaan met levensvragen van ouderen Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Omgaan met levensvragen van ouderen Kwaliteitsstandaard voor de langdurige zorg Oudere mensen beoordelen de zorg die ze krijgen

Nadere informatie

Spirituele dimensie in de palliatieve zorg

Spirituele dimensie in de palliatieve zorg Spirituele dimensie in de palliatieve zorg Symposium donderdag 12 mei Expertmeeting vrijdag 13 mei 2016 Auditorium Radboudumc Nijmegen Toelichting Op donderdag 12 mei 2016 organiseren de afdeling Anesthesiologie

Nadere informatie

ZinCafé BRENTANO S. Een heel seizoen vol boeiende lezingen. Ter inspiratie (en met een lekker drankje).

ZinCafé BRENTANO S. Een heel seizoen vol boeiende lezingen. Ter inspiratie (en met een lekker drankje). BRENTANO S Programma 2015 Een heel seizoen vol boeiende lezingen. Ter inspiratie (en met een lekker drankje). Anders luisteren naar De Matthäus Passion 24 maart Wat gebeurt er als hersenen ouder worden

Nadere informatie

Spirituele dimensie in de palliatieve zorg

Spirituele dimensie in de palliatieve zorg Spirituele dimensie in de palliatieve zorg Symposium donderdag 12 mei Expertmeeting vrijdag 13 mei 2016 Auditorium Radboudumc Nijmegen Toelichting Op donderdag 12 mei 2016 organiseren de afdeling Anesthesiologie

Nadere informatie

Spirituele zorg in sociaal werk: relevant, maar taakopvatting niet eenduidig.

Spirituele zorg in sociaal werk: relevant, maar taakopvatting niet eenduidig. Spirituele zorg in sociaal werk: relevant, maar taakopvatting niet eenduidig. Resultaten van een online enquête onder Sozio-lezers. Inleiding Levensbeschouwing en spiritualiteit in de hulpverlening is

Nadere informatie

Misbruik, hulpverlening en therapie, met oog voor

Misbruik, hulpverlening en therapie, met oog voor ksgv-studiebijeenkomst Misbruik, hulpverlening en therapie, met oog voor zingeving en spiritualiteit Antwerpen-Wilrijk, donderdag 13 juni 2013, 9.00 13.00 uur Theologisch en Pastoraal Centrum (tpc), Groenenborgerlaan

Nadere informatie

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar

Universiteit Opleiding Cursus Beschrijving Link. Vaardigheidsonderwijs 2e jaar Overzicht bachelorcursussen Dit overzicht geeft een groot aantal bachelorcursussen weer die aandacht besteden cultuur en/of gender op het gebied van gezondheidszorg. Het overzicht betreft cursussen uit

Nadere informatie

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE

GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE GERONTOLOOG WORDEN MASTER OF SCIENCE Behaal een academisch diploma. Ontwikkel uw loopbaan als gerontoloog U bent nu net afgestudeerde bachelor of enige tijd werkzaam als zorgverstrekker in een ziekenhuis,

Nadere informatie

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase

Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Verantwoorde zorg in de palliatieve fase Driekwart van de Nederlanders brengt de laatste fase van zijn leven door in een verpleeg- of verzorgingshuis, of met ondersteuning van thuiszorg. Verantwoorde zorg

Nadere informatie

De vierde dimensie van palliatieve zorg: Hoe pakken wij het aan in Nederland? Palliatieve zorg. Problemen met spiritualiteit. Wat is spiritueel?

De vierde dimensie van palliatieve zorg: Hoe pakken wij het aan in Nederland? Palliatieve zorg. Problemen met spiritualiteit. Wat is spiritueel? De vierde dimensie van palliatieve zorg: Hoe pakken wij het aan in Nederland? Brugge, 13 oktober 2009 Dr Carlo Leget, UHD Zorgethiek Universiteit van Tilburg www.zorgethiek.nu Palliatieve zorg Palliatieve

Nadere informatie

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015

Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING FFTR 2014-2015 Deel 2 Opleidingsspecifiek deel: Master Theologie Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

Chronische pijn en zingeving

Chronische pijn en zingeving ksgv-studiebijeenkomst Chronische pijn en zingeving Leuven, dinsdag 19 mei 2015, 13.00 17.00 uur Provinciehuis, Provincieplein 1, 3010 Leuven Pijn heeft een impact op je ganse zijn. Pijn beïnvloedt je

Nadere informatie

Master in de seksuologie

Master in de seksuologie Master in de seksuologie Faculteit Geneeskunde Kiezen voor de opleiding seksuologie De seksuologie is een erg jonge wetenschap amper iets meer dan een eeuw oud, waarvan de ontwikkeling lang heeft geleden

Nadere informatie

Invitational Conference Lectoraat Acute Intensieve Zorg

Invitational Conference Lectoraat Acute Intensieve Zorg Invitational Conference Lectoraat Acute Intensieve Zorg Omgaan met (on)macht in de acute intensieve zorg Leren van ervaringen Donderdag 14 oktober 2010 te Nijmegen Inleiding Iedere hulpverlener ervaart

Nadere informatie

Spirituele zorg Wat kun je ermee? Carlo Leget

Spirituele zorg Wat kun je ermee? Carlo Leget Spirituele zorg Wat kun je ermee? Carlo Leget Palliatieve zorg Palliatieve zorg is een benadering die de kwaliteit van het leven verbetert van patiënten en hun naasten die te maken hebben met een levensbedreigende

Nadere informatie

Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding

Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding Samenvatting leerstof Geriatrie opleiding Klinisch redeneren doen we in feite al heel lang. VUmc Amstel Academie heeft hiervoor een systematiek ontwikkeld, klinisch redeneren in 6 stappen, om gedetailleerd

Nadere informatie

Academische opleiding tot boeddhistisch geestelijk verzorger

Academische opleiding tot boeddhistisch geestelijk verzorger Academische opleiding tot boeddhistisch geestelijk verzorger André van der Braak, 21 februari 2013 N.B. Dit is een levend document dat een werk in uitvoering is. Deze beschrijving van de opleiding kan

Nadere informatie

Producten COiL. Het COiL biedt momenteel de volgende producten aan:

Producten COiL. Het COiL biedt momenteel de volgende producten aan: Producten COiL Het COiL biedt momenteel de volgende producten aan: Voor zorgprofessionals en vrijwilligers 1. Trainingen Omgaan met levensvragen 2. Begeleide intervisie, moreel beraad 3. Train- de- trainers

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 30 november 2015 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Spiritualiteit in de laatste levensfase

Spiritualiteit in de laatste levensfase Spiritualiteit in de laatste levensfase Tilly de Kruyf Wout Huizing Congres palliatieve zorg voor mensen met dementie Ede 4 april 2016 Trainingswinkel www.netwerklevensvragen.nl/trainingswinkel Presentaties

Nadere informatie

Ouderenzorg in 2025?

Ouderenzorg in 2025? Ouderenzorg in 2025? https://www.youtube.com/watch?feature=player_detailpage&v=vo9 wlawhe3e Niemand gaat actief de gang naar het verpleeghuis, je wordt opgenomen, ik had geen inspraak 1 IDENTITEIT: wie

Nadere informatie

Oncologie. Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum

Oncologie. Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum Oncologie Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum Belangrijke telefoonnummers Algemeen nummer umcg (050) 361 61 61 U kunt hier ook terecht met algemene vragen over het UMCG. Bijvoorbeeld over

Nadere informatie

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief

Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief Functiebehoud bij ouderen in levensloopperspectief - Werkzame preventie door het leven heen - (To Do or not To Do) Openbare les Ton Bakker lector Functiebehoud bij Ouderen in Levensloopperspectief 9 oktober

Nadere informatie

Psychologie Inovum. Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers

Psychologie Inovum. Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers Psychologie Inovum Informatie en productenboek voor cliënten, hun naasten en medewerkers Waarom psychologie Deze folder is om bewoners, hun naasten en medewerkers goed te informeren over de mogelijkheden

Nadere informatie

Scholingen Najaar 2015

Scholingen Najaar 2015 Scholingen Najaar 2015 verpleegkundigen en verzorgenden Expertisecentrum Palliatieve Zorg Basiscursus Palliatieve Zorg verpleegkundigen De basistraining Palliatieve Zorg voor verpleegkundigen besteedt

Nadere informatie

Adriaan Visser, assitant lector

Adriaan Visser, assitant lector Adriaan Visser, assitant lector Kenniscentrum Zorginnovatie, Lectoraat transities in zorg, Hogeschool Rotterdam a.p.visser@hr.nl en adriaan.visser@planet.nl Daarover is onderzoek gedaan! Betreft m.n.

Nadere informatie

ROLLEN EN COMPETENTIES VAN DE GEESTELIJK VERZORGER ALS EXPERT LEVENSBESCHOUWELIJKE ZORGVERLENING

ROLLEN EN COMPETENTIES VAN DE GEESTELIJK VERZORGER ALS EXPERT LEVENSBESCHOUWELIJKE ZORGVERLENING ROLLEN EN COMPETENTIES VAN DE GEESTELIJK VERZORGER ALS EXPERT LEVENSBESCHOUWELIJKE ZORGVERLENING - 2 - ROLLEN EN COMPETENTIES VAN DE GEESTELIJK VERZORGER ALS EXPERT LEVENSBESCHOUWELIJKE ZORGVERLENER DOELEN

Nadere informatie

STerven op je Eigen Manier. Het Transmuraal Netwerk. Netwerk palliatieve zorg

STerven op je Eigen Manier. Het Transmuraal Netwerk. Netwerk palliatieve zorg STerven op je Eigen Manier Het Transmuraal Netwerk Lisette van Dingenen Arts Maatschappij & Gezondheid leider zorgketens Stichting Transmuraal Netwerk leider Stem-project Samenwerkingsverband met een klein

Nadere informatie

Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk.

Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk. Projectplan Ouderen en Levensvragen / Zingeving Cuijk. Levens- / en zingevingvragen zijn op de achtergrond geraakt in onze samenleving, soms ook in het welzijnswerk. Toch zijn kwetsbaarheid en eenzaamheid

Nadere informatie

Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum

Psychosociale begeleiding in het Oncologie Centrum Psychosociale begeleiding in het Centrum Inleiding Als u te horen krijgt dat u kanker heeft of een hematologische ziekte, kan er veel veranderen in uw leven en dat van uw naasten. Niet alleen lichamelijk,

Nadere informatie

Sterven hoort bij het leven, maar

Sterven hoort bij het leven, maar Sterven hoort bij het leven, maar Sterven hoort bij het leven, maar... Ervaar je persoonlijk de ruimte om na te denken over je levenseinde en neem je die ook?... Is er ruimte voor een eigen invulling van

Nadere informatie

SCHOLING & ADVIES. zorg. over identiteit, zingeving en ethiek in de zorg

SCHOLING & ADVIES. zorg. over identiteit, zingeving en ethiek in de zorg SCHOLING & ADVIES zorg over identiteit, zingeving en ethiek in de zorg WIE ZIJN WIJ? DRS. THIJS TROMP DRS. WOUT HUIZING Elke dag zetten zorgverleners zich met hart en ziel in voor mensen die in een bepaalde

Nadere informatie

Minor Licht Verstandelijk Beperkt

Minor Licht Verstandelijk Beperkt Minor Licht Verstandelijk Beperkt Academie voor Sociale Studies Inleiding De minor Licht Verstandelijk Beperkt biedt een inspirerend en intensief half jaar deskundigheidsbevordering op het gebied van werken

Nadere informatie

Franciscaans Studiecentrum

Franciscaans Studiecentrum Minor Christelijke spiritualiteit Cursus Het goede leven. Franciscaanse spiritualiteit over duurzaamheid, zorg en leiderschap Minor Christelijke Spiritualiteit Het (FSC) doet wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de

Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg : We hebben gezocht naar een titel die meteen naar de kern van de zaak gaat en die omvattend is voor de 1 Inleiding door dr. Walter Krikilion, voorzitter Werkgroep Ethiek in de Kliniek van ICURO - Symposium Spanningsvelden bij toegankelijkheid van zorg 19 oktober 2012 - Hasselt Beste deelnemers, Als Werkgroep

Nadere informatie

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID

Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Programma Stichting Educatie Atrium Innovations GEZONDHEID Groeien in gezondheid door kennis Onze gezondheid is ons belangrijkste bezit. Daarom is het goed dat we ons er steeds meer van bewust worden dat

Nadere informatie

6 Geestelijke gezondheidszorg in het licht van zingeving en spiritualiteit

6 Geestelijke gezondheidszorg in het licht van zingeving en spiritualiteit Inhoud Inleiding 11 Zingeving versus maakbaarheid 13 Zingeving: een vast item in diverse contexten 15 Zingeving in de GGZ 16 Zingeving versus objectiviteitseisen in de GGZ 17 Zingeving als item in personeelsmanagement

Nadere informatie

STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN

STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN STUDIEGIDS MASTER THEOLOGIE ALGEMEEN Inhoud Eindkwalificaties... 2 Afstudeerrichtingen... 3 Structuur van de opleiding... 3 Beroepsperspectief... 3 Excellentietraject... 4 Toelating en inschrijving...

Nadere informatie

g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK

g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK g r a d u a t e s c h o o l UNIVERSITEIT VOOR HUMANISTIEK De Graduate School van de Universiteit voor Humanistiek (UvH) biedt een vierjarige promotieopleiding, die uitmondt in een wetenschappelijk proefschrift

Nadere informatie

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020

Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Academie voor Verpleegkunde Bachelor Nursing 2020 Aanleiding nieuw Beroepsprofiel Zorg met ingang van 2020 Grote fragmentatie van de zorg, beroepen en opleidingen (Kaljouw, 2015). meer dan 2400 verschillende

Nadere informatie

Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden. Petri Embregts

Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden. Petri Embregts Wetenschap en praktijk: door co-creatie verbonden Petri Embregts 11 april 2013 Kwaliteit van zorg- en hulpverlening vindt in de meest wezenlijke vorm plaats in een betekenisvolle relatie tussen de cliënt

Nadere informatie

Opleidingsspecifiek deel MA Religie en theologie. toelatingseisen opleiding

Opleidingsspecifiek deel MA Religie en theologie. toelatingseisen opleiding Opleidingsspecifiek deel Art.2.1 toelatingseisen opleiding 1. Toelaatbaar tot de opleiding is de bezitter van een Nederlands of een buitenlands diploma van hoger onderwijs, die aantoont te beschikken over

Nadere informatie

Academie voor Sociale Studies. Minor Licht Verstandelijk Beperkt

Academie voor Sociale Studies. Minor Licht Verstandelijk Beperkt Academie voor Sociale Studies Minor Licht Verstandelijk Beperkt Leerplanschema minor LVB Minor LVB Periode 1/3 Periode 2/4 Inleiding De minor Licht Verstandelijk Beperkt biedt een inspirerend en intensief

Nadere informatie

Palliatieve thuiszorg 21/01, 11 en 25/02,03 en 26/03 en 01/05/2010 Diversiteit in de palliatieve thuiszorg 23/02/2010

Palliatieve thuiszorg 21/01, 11 en 25/02,03 en 26/03 en 01/05/2010 Diversiteit in de palliatieve thuiszorg 23/02/2010 Vormingskrantje December 2009 Nieuwe Informatie Vorming georganiseerd door Zorg Saam Complementaire zorg Aromatherapie in de palliatieve zorg 7 en 14/12/09 Rouw De betekenis van levensverhalen in de zorg

Nadere informatie

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod

Hulp bij ADHD. Scholingsaanbod Hulp bij ADHD Dit heeft mijn beeld van ADHD enorm verrijkt. Ik zie nu veel mogelijkheden om kinderen met ADHD goede begeleiding te bieden deelnemer workshop bij Fontys Hogescholen Copyright 2010 Hulp bij

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg

Zorg om de zorg. Menselijke maat in de gezondheidszorg Zorg om de zorg Menselijke maat in de gezondheidszorg Prof.dr. Chris Gastmans Prof.dr. Gerrit Glas Prof.dr. Annelies van Heijst Prof.dr. Eduard Kimman sj Dr. Carlo Leget Prof.dr. Ruud ter Meulen (red.)

Nadere informatie

Postmaster opleiding systeemtherapeut

Postmaster opleiding systeemtherapeut Postmaster opleiding systeemtherapeut mensenkennis In de context met cliënten, gezinnen en kinderen was dit leerzaam en direct bruikbaar in mijn werk. evaluatie deelnemer Postmaster opleiding systeemtherapeut

Nadere informatie

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES

Organisatiekracht. Mentale veerkracht. Teamkracht. Werkkracht. Menskracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES Mentale veerkracht MEER VEERKRACHT, MEER ENERGIE, BETERE PRESTATIES In de (top)sport is het een vast gegeven; wil je succesvol zijn als sporter dan investeer je in techniek en conditie, maar ook in mentale

Nadere informatie

Post-hbo opleiding seksuologie

Post-hbo opleiding seksuologie Post-hbo opleiding seksuologie mensenkennis Plezierige overdracht, de docent spreekt uit ervaring en brengt veiligheid en openheid in de groep door haar respectvolle wijze van benaderen. Top! Post-hbo

Nadere informatie

Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening. wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012

Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening. wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012 Levensbeschouwing, religie en zingeving in de zorgverlening wat wel, wat niet? Workshop Week van de Reflectie René van Leeuwen 27 november 2012 ik werk bij elke patiënt volgens de principes van therapeutic

Nadere informatie

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS

Opleiding consulent seksuele gezondheid NVVS Dat vind ik een van de mooiste dingen aan de seksuologie: dat de geestelijke en de somatische gezondheidszorg erin samen komen. evaluatie deelnemer mensenkennis Opleiding consulent seksuele gezondheid

Nadere informatie

Iedere tijd heeft zijn handvatten. Ultieme huisartsenzorg? Palliatieve zorg. Hoe noemen we het?

Iedere tijd heeft zijn handvatten. Ultieme huisartsenzorg? Palliatieve zorg. Hoe noemen we het? Ultieme huisartsenzorg? Iedere tijd heeft zijn handvatten NHG, 23 Mei 2013 Prof dr Carlo Leget, Universiteit voor Humanistiek www.zorgethiek.nu Palliatieve zorg Hoe noemen we het? Palliatieve zorg is een

Nadere informatie

Geestelijke verzorging

Geestelijke verzorging Geestelijke verzorging Zorg met aandacht - Aandacht voor wat u gelooft Onlangs bent u opgenomen in het Havenziekenhuis. Opname in een ziekenhuis kan vragen en emoties oproepen. Het kan prettig zijn om

Nadere informatie

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen

Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Onderzoeksopzet Vrijwilligers in de Wmo Wmo-werkplaats Noord Jolanda Kroes Hanzehogeschool Groningen Inhoud 1. Inleiding 2 De Wmo-werkplaats 2 Schets van de context 2 Ontwikkelde producten 3 2. Doel onderzoek

Nadere informatie

Leefbare Toekomst? De kunst van het ouder worden voor de kwetsbare mens. Jubileumcongres ter inspiratie van werkers in de zorg

Leefbare Toekomst? De kunst van het ouder worden voor de kwetsbare mens. Jubileumcongres ter inspiratie van werkers in de zorg Leefbare Toekomst? De kunst van het ouder worden voor de kwetsbare mens Jubileumcongres ter inspiratie van werkers in de zorg 20 november 2007 Spant!, Bussum Leefbare Toekomst? De kunst van het ouder worden

Nadere informatie

Epiloog 111. Literatuur en andere bronnen 117 Literatuur 117 Film, dvd, documentaires, video 120 Muziek 121 Theater 121 Websites 121

Epiloog 111. Literatuur en andere bronnen 117 Literatuur 117 Film, dvd, documentaires, video 120 Muziek 121 Theater 121 Websites 121 Inhoud Inleiding 7 1 Beelden van dementie in Nederland 11 Inleiding 11 De meest gevreesde ziekten volgens Sontag 12 Sontags vier criteria, toegepast op dementie 13 Taboe en schaamte 16 Angstaanjagende

Nadere informatie

Als genezing niet meer mogelijk is

Als genezing niet meer mogelijk is Algemeen Als genezing niet meer mogelijk is www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl ALG043 / Als genezing niet meer mogelijk is / 06-10-2015 2 Als

Nadere informatie

Prudentiaproject 2012 2015

Prudentiaproject 2012 2015 Prudentiaproject 2012 2015 Het Prudentiaproject is een initiatief van het UMC St Radboud, en wordt gerealiseerd in samenwerking met 14 andere ziekenhuizen, met Reliëf - christelijke vereniging van zorgaanbieders

Nadere informatie

OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015)

OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015) OPDRACHTVERKLARING WZC Leiehome (Actualisering 12.06.2015) Woonzorgcentrum Leiehome is een woonplaats met ruime verzorgingsmogelijkheden voor ouderen. Wij verlenen een deskundige en actuele zorg op maat.

Nadere informatie

"Bidden, meditatie en mindfulness: over vorm, inhoud en iets "meer" Introductie: - aanleidingen en achtergronden - vraagstelling

Bidden, meditatie en mindfulness: over vorm, inhoud en iets meer Introductie: - aanleidingen en achtergronden - vraagstelling 1 "Bidden, meditatie en mindfulness: over vorm, inhoud en iets "meer" Introductie: - aanleidingen en achtergronden - vraagstelling 2 Aanleidingen en achtergronden 1 Aanleidingen en achtergronden 2 Aanleidingen

Nadere informatie

Christelijke spiritualiteit

Christelijke spiritualiteit Christelijke spiritualiteit Cursus Het goede leven. Minor Franciscaanse spiritualiteit over duurzaamheid, zorg en leiderschap Het (FSC) doet wetenschappelijk onderzoek naar de levensoriëntatie zoals die

Nadere informatie

Brochure Vitaliteitstraining

Brochure Vitaliteitstraining Brochure Vitaliteitstraining Omdat vitale medewerkers beter presteren 1 Vitaliteitstrainingen met een blijvend effect Het is wetenschappelijk bewezen dat vitale medewerkers zich niet alleen beter voelen,

Nadere informatie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie

Palliatieve Terminale zorg training voor beroepsbeoefenaren binnen de psychiatrie Deelnemer 1 Colofoon Deze training is vanuit een subsidie van het innovatiefonds voor zorgverzekeraars door de projectgroep palliatieve terminale zorg ontwikkeld binnen Geestelijke Gezondheidszorg Eindhoven

Nadere informatie

OUD EN AUTONOOM. Werkt autonomie in de ouderenzorg? Datum: Donderdag 4 februari 2016 Locatie: Soeterbeeck, Ravenstein

OUD EN AUTONOOM. Werkt autonomie in de ouderenzorg? Datum: Donderdag 4 februari 2016 Locatie: Soeterbeeck, Ravenstein OUD EN AUTONOOM Werkt autonomie in de ouderenzorg? Datum: Donderdag 4 februari 2016 Locatie: Soeterbeeck, Ravenstein Toelichting PAO Heyendael organiseert, samen met de doelgroepcommissie Ouderengeneeskunde

Nadere informatie

Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving. 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care

Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving. 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care 3rd Amsterdam Symposium on Palliative Care Palliative care in an aging society Palliatieve zorg in een ouder wordende samenleving Dinsdag 8 oktober 2013 Auditorium Vrije Universiteit Amsterdam Palliative

Nadere informatie

Minor Filosofie en Wetenschap Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014

Minor Filosofie en Wetenschap Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 Minor Filosofie en Wetenschap Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2013-2014 I Inhoudsopgave Vak: Filosofische

Nadere informatie

Post-hbo opleiding psychosociale zorg door oncologieverpleegkundigen

Post-hbo opleiding psychosociale zorg door oncologieverpleegkundigen mensenkennis Ik heb ruime ervaring, maar door deze opleiding heb ik me gerealiseerd dat de zorg voor de patiënt beter kan. Post-hbo opleiding psychosociale zorg door oncologieverpleegkundigen Psychosociale

Nadere informatie

Executive leergang. Veroudering en Gezondheidszorg. Op zoek naar inhoudelijke verdieping op het gebied van de zorg voor ouderen?

Executive leergang. Veroudering en Gezondheidszorg. Op zoek naar inhoudelijke verdieping op het gebied van de zorg voor ouderen? Executive leergang Veroudering en Gezondheidszorg Start: 21 januari 2016 Op zoek naar inhoudelijke verdieping op het gebied van de zorg voor ouderen? Executive leergang Veroudering en Gezondheidszorg Deze

Nadere informatie

Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl

Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl Kennismaken met Planetree info@planetree.nl www.planetree.nl ONDERWIJS & PLANETREE Interesse in het mee doorvertalen van Planetree naar onderwijs en onderwijs organisaties? Neem neem contact op met jim@planetree.nl

Nadere informatie

Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden. Prof. dr. Petri Embregts

Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden. Prof. dr. Petri Embregts Wetenschap en praktijk: in co-creatie verbonden Prof. dr. Petri Embregts Kwaliteit van zorg- en hulpverlening vindt in de meest wezenlijke vorm plaats in een betekenisvolle relatie tussen de cliënt en

Nadere informatie

UMC St Radboud. Mindfulness voor vrouwen met borstkanker

UMC St Radboud. Mindfulness voor vrouwen met borstkanker UMC St Radboud Mindfulness voor vrouwen met borstkanker Patiënteninformatie De diagnose borstkanker is ingrijpend en roept vaak veel emoties en reacties op, niet alleen bij uzelf maar ook bij uw naasten.

Nadere informatie

Praktische toepassing in de dagelijkse verpleegkundige praktijk

Praktische toepassing in de dagelijkse verpleegkundige praktijk Symposium Kwetsbare ouderen Praktische toepassing in de dagelijkse verpleegkundige praktijk Eendaags symposium, te volgen op Dinsdag 19 juni 2012 of Vrijdag 22 juni 2012 Hogeschool Windesheim Zwolle Hogeschool

Nadere informatie

Geestelijke verzorging

Geestelijke verzorging Dienst Geestelijke Verzorging Geestelijke verzorging Algemene informatie >> wie ben ik? waarom gebeurt dit? wat maakt mijn leven zinvol? Wie dit soort vragen heeft of met zijn ziel onder de arm loopt,

Nadere informatie

Module 3. Zorg rondom het levenseinde En dan hoor je dat je dood gaat. De glimlach in de zorgverlening. Module 3 Zorg rondom het levenseinde 2013 1

Module 3. Zorg rondom het levenseinde En dan hoor je dat je dood gaat. De glimlach in de zorgverlening. Module 3 Zorg rondom het levenseinde 2013 1 Module 3 Zorg rondom het levenseinde En dan hoor je dat je dood gaat De glimlach in de zorgverlening Module 3 Zorg rondom het levenseinde 2013 1 Dialogic-care als sleutel tot het geven van integrale zorg

Nadere informatie

Nieuwsflits juni 2014

Nieuwsflits juni 2014 Nieuwsflits juni 2014 Spirituele zorg, hoe kaart je dat aan? Hoewel patiënten aangeven dat ze het erg belangrijk vinden brengen huisartsen spirituele, existentiële, issues weinig in discussie. Dat blijkt

Nadere informatie

Complementaire zorg. Waardevolle zorg

Complementaire zorg. Waardevolle zorg Complementaire zorg Waardevolle zorg n Kennismaking n Vertaling van theorie/ naar praktijk n Hoe interventies toe te passen in de praktijk n Voorbeelden uit de praktijk n Verschillende interventies: ademhalingsoefening,

Nadere informatie

Wat houdt het in? HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten

Wat houdt het in? HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten De koppelstructuur De koppelstructuur: daar wordt iedereen beter van HAN Centre of Expertise Sneller Herstel stimuleert en faciliteert de samenwerking tussen zorginstellingen, onderzoeksinstituten en de

Nadere informatie

Vooruitziende zorg, een cultuur in ons huis. Inleiding. Inleiding 21/11/2014. De grote impact van het kleine gebaar

Vooruitziende zorg, een cultuur in ons huis. Inleiding. Inleiding 21/11/2014. De grote impact van het kleine gebaar Vooruitziende zorg, een cultuur in ons huis De grote impact van het kleine gebaar Liselotte Van Ooteghem Mia Vervaeck Studiedag Kronkels - 27 november 2014 Wie we zijn en waarom we hier staan Inleiding

Nadere informatie

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen

DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN. Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen DESKUNDIG AAN HET WERK OUDEREN Trainingen op het gebied van psychische problemen of psychiatrische stoornissen 2 3 INHOUDSOPAVE PAGINA Kennis over psychische problemen bij ouderen nodig?! 4 Praktische

Nadere informatie

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk

Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Een flexibele deeltijdopleiding die inspeelt op de actualiteit van het sociaal werk Inhoud 1. Heldere onderwijsvisie 2. Opleiden op maat 3. Online leren 4. Samen verantwoordelijk 5. Modulaire opleiding

Nadere informatie

Lang zullen we leven!

Lang zullen we leven! Talmalectoraat Wonen, Welzijn en Zorg op hoge leeftijd Lang zullen we leven! Inauguratie 16 februari 2011 Dr. Evelyn Finnema Welkom! Waar gaan we het over hebben? Onderwerpen Aanleiding De opgaven en de

Nadere informatie

Een landelijk netwerk van ervaringsdeskundigen ten behoeve van beleid, onderzoek en onderwijs

Een landelijk netwerk van ervaringsdeskundigen ten behoeve van beleid, onderzoek en onderwijs met cc naar de cliënt Een landelijk netwerk van ervaringsdeskundigen ten behoeve van beleid, onderzoek en onderwijs Wilt u uw beleid, onderzoek en onderwijs meer vraaggericht maken? Wilt u weten of u de

Nadere informatie

Geestelijk verzorger in zorginstellingen: kerntaken en kernkwaliteiten.

Geestelijk verzorger in zorginstellingen: kerntaken en kernkwaliteiten. Geestelijk verzorger in zorginstellingen: en kernkwaliteiten. * geeft aan dat deze beroepskwalificaties/kwaliteiten in voldoende mate verworven dan wel gerealiseerd moeten zijn tijdens de initiële opleiding.

Nadere informatie

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION

Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Platform epilepsieverpleegkundigen i.s.m. SEPION Leven met epilepsie: Zelfmanagement Loes Leenen, MANP PhD trainee zelfmanagement Inleiding Achtergrond Zelfmanagement Zelfmanagement & Kwaliteit van leven

Nadere informatie

Doodsangst door religie en de verpleegkundige taak

Doodsangst door religie en de verpleegkundige taak Doodsangst door religie en de verpleegkundige taak Tamara Blokland 0778265 Inhoudsopgave Inleiding 3 Analyse 4 Conclusie 8 Noten 9 Literatuur 10 Bijlage 1 11 Bijlage 2 12 2 Inleiding Tijdens mijn werk

Nadere informatie

Opleiding Psychologie. Universiteit Gent. wat, hoe, later? Prof. dr. Wouter Duyck. voorzitter Opleidingscommissie Psychologie

Opleiding Psychologie. Universiteit Gent. wat, hoe, later? Prof. dr. Wouter Duyck. voorzitter Opleidingscommissie Psychologie Opleiding Psychologie Universiteit Gent wat, hoe, later? Prof. dr. Wouter Duyck voorzitter Opleidingscommissie Psychologie wat? finaliteit van de opleiding... + universitaire opleiding Ψ: wetenschappelijke

Nadere informatie

Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk

Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk Kring Andragologie Andragogisch handelen en bevlogenheid in het werk Versterking zelfregulerend vermogen van individu, groep en organisatie als antwoord op toegenomen complexiteit Zeven interactieve werkcolleges

Nadere informatie

Medische ethiek. Euthanasie

Medische ethiek. Euthanasie Medische ethiek Euthanasie Medische ethiek in het St. Anna Ziekenhuis Iedereen kan in een situatie terecht komen waarin een ingrijpende beslissing genomen moet worden. Om hierover goed met elkaar te kunnen

Nadere informatie

Stepped care, zelfmanagement en e-health bij het herstel na kanker: van hype naar trend

Stepped care, zelfmanagement en e-health bij het herstel na kanker: van hype naar trend Stepped care, zelfmanagement en e-health bij het herstel na kanker: van hype naar trend Prof dr Irma Verdonck-de Leeuw psycholoog, logopedist, taalkundige VU medisch centrum Cancer Center Amsterdam Vrije

Nadere informatie

Geestelijke verzorging kan niet zonder theologie Een reactie op Pitstra & Zock

Geestelijke verzorging kan niet zonder theologie Een reactie op Pitstra & Zock Geestelijke verzorging kan niet zonder theologie Een reactie op Pitstra & Zock R.Ruard Ganzevoort In: Een van de auteurs van het boek Zorg voor het verhaal reageert op het voorgaande artikel van Pitstra

Nadere informatie

Sensoren en maatschappij

Sensoren en maatschappij PROJECT Sensoren en maatschappij Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 Het beroep 3 De organisatie 4 Begeleiding 5 Beoordeling en evaluatie [1] PROJECT Sensoren en maatschappij [Technasium]

Nadere informatie

Waardenweb.nl een interactief onderwijsinstrument voor de student van nu

Waardenweb.nl een interactief onderwijsinstrument voor de student van nu Werken aan Professioneel gedrag via Waardenweb.nl een interactief onderwijsinstrument voor de student van nu HGZO Congres 2011 25 maart Bernadette Snijders Blok en Sanne van Roosmalen Afdeling Huisartsgeneeskunde

Nadere informatie

Postmaster opleiding psychosociale oncologie

Postmaster opleiding psychosociale oncologie Postmaster opleiding psychosociale oncologie mensenkennis Door de rollenspellen kon ik een betere verbinding maken tussen de theorie en de praktijk. Psychosociale oncologie Professionals die met oncologiepatiënten

Nadere informatie

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog

Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Kwaliteit van zorg door georganiseerde reflectie en dialoog Bert Molewijk (RN,MA, PhD) Voorbij de vrijblijvendheid Programmaleider Moreel Beraad, VUmc Associate professor Clinical Ethics, Oslo VWS, Week

Nadere informatie