Vlinders in de Klas. Inleiding. Wat hoort bij dit project. Wat moet u zelf regelen. Voor wie is dit project bedoeld. Evaluatie

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Vlinders in de Klas. Inleiding. Wat hoort bij dit project. Wat moet u zelf regelen. Voor wie is dit project bedoeld. Evaluatie"

Transcriptie

1

2 Vlinders in de Klas Inleiding Welkom! bij het project Vlinders. De Klyster wil kinderen graag betrekken bij de natuur in hun eigen leefomgeving. In Noordoost Friesland tref je gelukkig nog veel vlindersoorten aan en dat heeft o.a. te maken met de inrichting van het landschap. Vlinders zijn mooi en geven een zomers, vrij en vrolijk gevoel. De natuur moet je ervaren en daarom gaan de kinderen zelf in de klas vlinders van het Groot Koolwitje verzorgen. Kinderen vinden het fascinerend om mee te maken hoe uit een piepklein eitje een rups kruipt die niks anders doet dan eten, eten en nog eens eten om uiteindelijk te veranderen in een pop waaruit op een dag een mooie vlinder tevoorschijn komt. Een onuitwisbare indruk! Veel plezier bij dit project! Marjolein Staal NME-coördinator Wat hoort bij dit project deze lesbrief ei-rups-pop-pakket poster met verzorgingsinstructies vlinderherkenningskaart loep vlinderhotel Wat moet u zelf regelen onbespoten kool zacht penseel en lepel voor verplaatsen rupsjes keukenpapier materiaal voor de lessen Voor wie is dit project bedoeld Groep 3 van de basisschool Evaluatie In deze lesbrief treft u een evaluatieformulier aan. Wilt u dit formulier invullen en opsturen? U kunt dit ook digitaal doen: Vlinders in de Klas 1

3 Door wie is dit project mogelijk gemaakt? Het project Natuur in de Klas: Vlinders is een initiatief van NME-Centrum De Klyster en samengesteld door Marjolein Staal, NME-coordinator. De Klyster is het intergemeentelijk Centrum voor Natuur en Milieu-educatie van de gemeenten Dongeradeel, Dantumadeel en Kollumerland c.a. Het ei-rups-poppakket en de lessuggesties werden betrokken van De Vlinderstichting uit Wageningen. Tekst en muziek van het liedje Flinterke nim my mei is van Henk van der Meer. De vlinderhotels zijn gemaakt door Pieter van der Galiën en Gjelt Wiersma, vrijwilligers van De Klyster. Dit project is mede mogelijk gemaakt door financiële steun van Connecting Hands, in de agogische zorg ( De lesbrief is bestemd voor de scholen uit de klysterregio die lid zijn van De Klyster. Derden mogen niet zonder voorafgaande toestemming gebruik maken van ons educatief materiaal. Vragen? Bel dan met NME-Centrum De Klyster en spreek de voic in. U wordt z.s.m. teruggebeld. Of mail Meer weten? kijk bij links voor achtergrondinformatie en lessuggesties. Vlinders in de Klas 2

4 Verzorgingsinstructies Eitjes, rupsen, poppen en vlinders hebben ieder hun eigen verzorging nodig. Wat moet u nu precies doen met wat? Op deze pagina staat alles op een rijtje. Deze informatie is tevens te vinden op de poster. Wat doet u met de eitjes? De eitjes vindt u in het petrischaaltje bij de poppen. Ze zitten als een kluitje gele bolletjes op een stukje koolblad. Leg dit koolblad, met de eitjes naar boven, op een vers koolblad. De rupsen die uit de eitjes kruipen, kunnen dan meteen aan het verse voedsel beginnen. Net uitgekomen rupsjes zijn zo klein dat ze met het blote oog bijna niet te zien zijn. Het lijkt alsof er wat vuil op het blad zit. Voordat ze blad gaan eten, eten ze eerst hun eigen eitje op. Als de eitjes dus verdwenen zijn, zijn de rupsjes waarschijnlijk uitgekomen en moet u er goed op letten ze niet per ongeluk weg te gooien. Wat doet u met de rupsen? De rupsen uit het pakketje moet u voorzichtig op een koolblad zetten. Dat kunt u het beste doen door ze met een penseel op een lepel te schuiven. Als u ze tussen de vingers oppakt, gaan ze snel kapot. U kunt ook de oude blaadjes met de rupsen naast de nieuwe leggen. Dan lopen ze er zelf naar toe. Voor kleine rupsjes is die manier altijd het beste. Wat doet u met de poppen? De poppen uit het pakket kunt u op een dekseltje, waarin een stukje keukenpapier ligt, in het vlinderhotel leggen. Leg een takje in het dekseltje, tegen de zijkant van het vlinderhotel omhoog. De vlinders die uit de pop komen, hebben nog natte en opgevouwen vleugels. Ze moeten langs het takje omhoog kruipen om hun vleugels op te pompen en te laten drogen. Vlinders in de Klas 3

5 Wat doet u met de vlinders? De vlinders die uitkomen kunt u gelijk vrijlaten. Een vlinder met dichtgeklapte vleugels kan voorzichtig worden opgepakt door de vleugels licht tussen wijs- en middelvinger te klemmen. Er blijven altijd wat schubben aan uw vingers zitten en nieuwe schubben groeien niet meer aan, dus het beste is om de vlinders zo weinig mogelijk op te pakken. U kunt de vlinders ook in het vlinderhotel laten tot ze eitjes hebben gelegd. Er moet dan een schaaltje suikerwater in het vlinderhotel worden gezet. Een goede manier is om een sponsje in het suikerwater te leggen. De Vlinders kunnen dan met hun roltong het suikerwater uit het sponsje zuigen. De eerste dagen hebben de vlinders nog geen honger, omdat ze als rups al zoveel blaadjes hebben gegeten. Na een paar dagen leggen ze nieuwe eitjes en dan begint de hele cyclus opnieuw. Schoonmaken Tijdens de kweek moet regelmatig (om de dag) goed schoongemaakt worden om ziektes te voorkomen. Maar daar mag geen schoonmaakmiddel voor gebruikt worden. Daar gaan de dieren dood van. Een vochtig doekje is genoeg. De ronde donkergroene korrels zijn poepjes van de rupsen (geen eitjes) en moeten worden verwijderd. Door onderin het vlinderhotel keukenpapier te leggen, kunt u dit makkelijk doen. Ook moeten de koolbladeren regelmatig ververst worden. Losse bladeren moeten dagelijks vervangen worden, planten in een vaas als ze verwelken en planten in een pot als ze kaal gevreten zijn. Verder mag het vlinderhotel niet in de volle zon staan. Daar kunnen de dieren niet tegen. Tip: sier het vlinderhotel op met een vaasje bloemen. Vlinders in de Klas 4

6 Achtergrondinformatie Ei Vlinders beginnen hun leven als eitjes. Deze eitjes worden door een bevrucht vrouwtje gelegd op een plant. Maar niet op zo maar een willekeurige plant, de vlinder kiest die plant zorgvuldig uit. Ze legt de eitjes op de plant die de rupsen lekker vinden. Zo n plant wordt de waardplant genoemd. Lang niet alle planten komen als waardplant in aanmerking, want de meeste rupsen zijn kieskeurige eters. Sommige soorten lusten zelfs maar één of enkele soorten planten. Dit is bijvoorbeeld het geval met de rupsen van de Dagpauwoog. Deze lusten alleen maar brandnetels! Rupsen van het koolwitje eten het liefst... Kool. Er zijn veel soorten eitjes. Rups Zodra de rupsen uit de eitjes gekropen zijn, zoeken ze de waardplant op en beginnen te eten. Rupsen eten veel en zijn daarvoor goed uitgerust: ze hebben grote kaken. Bij etende rupsen zijn deze kaken zelfs met het blote oog goed te zien. Door het vele eten groeien de ruspen pijlsnel. Omdat hun huid echter niet kan meegroeien, barsten ze na verloop van tijd letterlijk uit hun vel. Onder de oude huid heeft zich dan al een nieuwe, grotere huid gevormd, die na het afstropen van de oude huid te voorschijn komt. Dit vervellen doen de rupsen in hun leven zo n vier tot zes keer. Pop Zodra een rups groot genoeg is, zoekt hij een geschikt plaatsje om te verpoppen. De eerste rupsen van de dagvlinders verpoppen zich door middel van een laatste vervelling. Onder de oude huid komt de pop te voorschijn. Slechts enkele soorten spinnen een cocon. In de pop verandert de rups in een vlinder. Ook uitwendig is er af en toe activiteit waar te nemen, want veel poppen kunnen hun achterlijf bewegen. Dit doen zij als ze gestoord worden. Enkele dagen voordat de pop uitkomt, zijn de vleugelkleuren van de vlinder al zichtbaar door de pophuid heen. Op een gegeven moment barst de pop open en komt de vlinder eruit. Als ze pas uit de pop zijn gekropen zien vlinders er nat en verfomfaaid uit. Om te kunnen vliegen moeten zij eerst hun vleugels oppompen en laten drogen. Vlinders in de Klas 5

7 Vlinder Gedurende hun leven voeden de meeste vlinders zich met nectar. Dit is een stroperig vocht, dat ze met hun lange, holle roltong uit bloemen opzuigen. De planten waarbij zij dit doen worden nectarplanten genoemd. Maar anders dan bij rupsen is het eten niet de hoofdzaak in hun bestaan. Bij vlinders is de hoofdzaak de voortplanting. De mannetjes en vrouwtjes zoeken elkaar op en paren. Daarna gaan de bevruchte vrouwtjes op zoek naar een plaatsje om hun eitjes af te zetten, zodat de cyclus weer van voren af aan kan beginnen. Vlinders in de Klas 6

8 Lessuggesties Lessuggestie 1: Vlinders in de Klas Materialen: Werkvorm: Tijdsduur: Uitvoering: Vlinderhotel met eitjes, rupsen, poppen en vlinders Groepjes en kringgesprek 5 minuten per dag Een vlinderhotel trekt de aandacht. Zorg dat er elke dag even tijd is om met de kinderen naar de eitjes, rupsen, poppen en vlinders te kijken. Zijn er al eitjes uitgekomen? Hebben de rupsen veel gegeten en gepoept? Zijn er rupsen verveld of verpopt? Veranderen de kleuren van de pop al? Lessuggestie 2: Rupsen observeren Materialen: Vlinderhotel, een aantal potjes of bakjes, loep, tekenspul, voor de docent: werkblad Anatomie Werkvorm: Groepjes en individueel Tijdsduur: Half uur Uitvoering: Geef elk groepje een bakje met rupsen op een koolblaadje. Laat de kinderen de dieren rustig bekijken, liefst met een loep. Laat ze goed kijken naar de kop (kaken), de poten (echte poten, neppoten en naschuiver), de segmenten, hoe de rups loopt en hoe hij eet. Grote rupsen mogen ze voorzichtig over hun hand laten lopen. Eventueel kan ook een groepje naar de eitjes, de poppen en/of vlinders in het vlinderhotel kijken. Vooral eitjes en kleine rupsjes moeten wel heel voorzichtig worden behandeld. Als ze uitgekeken zijn kunnen ze een tekening maken van de rupsen. Tip: teken de rups van het werkblad op het bord en benoem na afloop de verschillende onderdelen. Lessuggestie 3: Het vlinderhotel verzorgen Materialen: Vlinderhotel, poster Werkvorm: Groepjes Tijdsduur: Kwartier per dag Uitvoering: Elke dag heeft een groepje de zorg voor het vlinderhotel. Op de poster kunnen de leerlingen zien wat ze moeten doen. De kinderen zullen nog wel geholpen moeten worden. In een logboek of op de poster kunnen de kinderen bijhouden wat ze hebben gedaan en wat er in het hotel veranderd is. Per dag kunnen ze noteren: datum en tijd, hoeveel rupsen zijn er, wat doen de rupsen, zijn er rupsen verpopt, waar zitten de poppen, etc. Vlinders in de Klas 7

9 Lessuggestie 4: De Vlinder Materialen: werkblad hoe ziet een vlinder eruit?, gekleurd papier, schaar, lijm, eventueel kleurpotloden Werkvorm: Individueel en klassikaal Tijdsduur: Half uur Uitvoering: De leerlingen knippen de onderdelen van een vlinder uit en plakken ze op het vel papier, zodat er een vlinder ontstaat. Tel samen hoeveel vleugels(4) en voelsprieten (2) een vlinder heeft. Kijk in het vlinderhotel hoeveel poten (6) hij heeft. De kinderen mogen de vlinder mooi opkleuren. Lessuggestie 5: De levenscyclus Materialen: vlinderhotel, werkblad van eitje tot vlinder, schaar, papier, lijm Werkvorm: Individueel en klassikaal Tijdsduur: Half uur Uitvoering: De leerlingen kijken elke dag in het vlinderhotel om te ontdekken wat er gebeurt. Praat met de kinderen over de metamorfose van ei tot vlinder. De leerlingen beelden uit hoe een rups een vlinder wordt. De leerlingen knippen de plaatjes van het werkblad uit en plakken ze in de goede volgorde. Daarna kunnen ze ze inkleuren. Lessuggestie 6: Vlinders vouwen Materialen: Vouwblaadjes, gekleurd stevig papier, lijm, kleurpotloden of stiften Werkvorm: Individueel of in groepjes Tijdsduur: Half uur Uitvoering: Er zijn 3 varianten. Je kunt de vlinders gebruiken als raamdecoratie, mobiel of er een groepswerk op een groot stuk papier van maken. Ter voorbereiding kunt u steeds in stappen voorgevouwen vouwblaadjes opplakken, zodat de kinderen deze stap voor stap zelfstandig na kunnen maken. Vlinders in de Klas 8

10 Variant 1 Neem twee vouwblaadjes waarin je een schuine vouw maakt (stap 1 en 2) en plak ze met de open punten tegen elkaar aan op een papier (stap 3). Met potlood of snippers kunnen de kinderen er vervolgens een vlinder van maken en de vleugels versieren. Variant 2 Neem 4 vouwblaadjes waarin je een schuine vouw maakt (stappen 1 en 2) en plak de vouwblaadjes op zo n manier tegen elkaar, dat er twee vierkanten ontstaan die met één punt tegen elkaar zitten (stap 3). Het geheel kunnen de kinderen weer gaan versieren en zo kan vlinder 2 ontstaan. Variant 3 Neem vijf vouwblaadjes in bijv. drie verschillende kleuren en vouw deze allemaal tot vliegers (stappen 1, 2, 3 en 4). Plak twee keer twee vliegers met de lange kant aan elkaar. Hierna plak je de scherpe punten tegen elkaar (stap 5). De vijfde vlieger komt over deze punten heen, en zo ontstaat een mooie vlinder, die de kinderen weer naar eigen inzicht kunnen versieren. Vlinders in de Klas 9

11 Lessuggestie 7: Frysk Sjonge fan in flinterferske en wurdsjes stimpelje Materiaal: Ferske oer de flinter, sjoch wurkblêd Flinterke Wurkfoarm: Mei de hiele groep Tiid: Heal oere Utfi ering: Sjonge en útbyldzje. Sjong mei de bern it ferske Flinterke nim my mei. It ferske kin ek sjongendewei útbylde wurde. De learkrêft begjint allinich te sjongen en kiest bij tegearre mei dy in bern út. Tegearre byldzje se omheech (op e teannen stean) en omleech (yn e hoksen) út. No begjinne dizze twa wer te sjongen en kieze elts wer in bern út. Sa komme der hyltiid mear bern (fl inters) bij. Stimpelje. De bern krije it wurkblêd mei it ferske en stimpelje wurdsjes nei fan it skoalboerd lykas: rûp, aai, fl in-ter, wjuk, blom. Vlinders in de Klas 10

12

13

14

15

16 Evaluatie De Klyster wil graag weten wat u en uw leerlingen van het project hebben gevonden. Tips, suggesties, verbeterpunten, alles is welkom, want hiermee kunnen we de kwaliteit verbeteren. Wilt u daarom dit formulier invullen en opsturen naar De Klyster? Het invullen van het formulier kan ook digitaal. Surf naar Naam school: Leerkracht: Groep:... met... leerlingen 1. Wat vindt u van de lesbrief? onvoldoende voldoende goed zeer goed 2. Hoe beoordeelt u het geleverde materiaal? onvoldoende voldoende goed zeer goed 3. Hoe beoordeelt u de verzorgingsinstructies? onvoldoende voldoende goed zeer goed 4. Hoe beoordeelt u de rol van De Klyster in dit project? onvoldoende voldoende goed zeer goed 5. Kunt u kort beschrijven wat de kinderen van het vlinderproject hebben gevonden? Hebt u tips, suggesties, verbeterpunten? Wat voor cijfer geeft u het totale project Vllinders in de Klas? (kies uit een cijfer tussen 1 en 10)... Heeft u leuke verhalen of foto s over dit project. Dan houden we ons aanbevolen! Hartelijk bedankt voor het invullen. U kunt dit formulier sturen naar: NME-Centrum De Klyster Doniaweg GK DAMWALD U kunt het formulier ook digitaal invullen. U vindt dit formulier op onze site

Vlinderpakket Middenbouw

Vlinderpakket Middenbouw Vlinderpakket Middenbouw 1 Inhoudsopgave Algemene informatie p. 3 Achtergrondinformatie p. 5 Verzorgingsinstructies p. 7 Lessuggesties p. 9 Werkbladen p. 11 Colofon Het vlinders in de klas project en bijbehorend

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8)

Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8) Koolwitjes in de klas! (Groep 7 & 8) Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas!

Koolwitjes in de klas! Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort bij zo n pakket eitjes, rupsen en

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6)

Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6) Koolwitjes in de klas! (Groep 5 & 6) Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort

Nadere informatie

Koolwitjes in de klas!

Koolwitjes in de klas! Via internet kunnen van maart tot en met september bij De Vlinderstichting levende eitjes, rupsen en poppen van het groot koolwitje besteld worden. Dit lespakket hoort bij zo n pakket eitjes, rupsen en

Nadere informatie

Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli

Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli KB8 Tijdsinvestering: 45 minuten 1/2 3/4 5/6 7/8 lente zomer herfst winter Vlinders. Tijdstip: op een mooie zonnige dag in mei, juni of juli 1. Inleiding Vlinders in alle kleuren en maten spreken de mensen

Nadere informatie

www.nme-achtkarspelen.nl info@nme-achtkarspelen.nl Vlinders in de klas Vlinders in de klas inleiding - 1 -

www.nme-achtkarspelen.nl info@nme-achtkarspelen.nl Vlinders in de klas Vlinders in de klas inleiding - 1 - Vlinders in de klas inleiding Vlinders in de klas www.nme-achtkarspelen.nl info@nme-achtkarspelen.nl - 1 - Vlinders in de klas inleiding Koolwitjes in de klas!... 3 Inleiding... 3 Voorbereiding... 4 Vlinderpakket

Nadere informatie

Meelwormen in de klas

Meelwormen in de klas Meelwormen in de klas Inleiding Welkom bij het project meelwormen in de klas. Jullie hebben de meelwormen gekregen van NME-centrum De Klyster. De natuur in de klas brengen is altijd erg aantrekkelijk.

Nadere informatie

Van eitje tot vlinder

Van eitje tot vlinder Werkblad Van eitje tot vlinder Wat is de goede volgorde van de plaatjes? Begin bij plaatje : de vlinder legt eieren. Schrijf de letter a in hokje. Welk plaatje is de volgende? Zet de letter ervan in hokje

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkids 1

Lesbrief Vlinderkids 1 Vlinderkids 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 30 minuten Tweetallen Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal vlindersoorten

Nadere informatie

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben?

Vraag 1. Waarom moet je goed voor de rupsen zorgen als je vlinders wilt hebben? Naam: VLINDERS Vlinders zijn niet weg te denken uit onze leefomgeving. In het voorjaar kunnen we haast niet wachten tot de eerste Kleine vosjes of Citroenvlinders zich laten zien. En dan in de zomer en

Nadere informatie

Educative lesbundel. Vlinders. op school. Lommel PURE ENERGIE

Educative lesbundel. Vlinders. op school. Lommel PURE ENERGIE Vlinders op school Educative lesbundel Lommel PURE ENERGIE Colofon Samenstelling en tekst De Vlinderstichting, bewerkt door Bosland. Tekeningen Annemarie van Lierop, Phine Verhoef, Marjolein Bastin, Philip

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. groep 3 & 4

Vlinderlessen in de klas. groep 3 & 4 Vlinderlessen in de klas groep 3 & 4 Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg op deze lessen kun je de

Nadere informatie

Kabouterpad, Bostroeptrol en Slootje vissen

Kabouterpad, Bostroeptrol en Slootje vissen Kabouterpad, Bostroeptrol en Slootje vissen Inleiding Welkom! Bij de Excursie Kabouterpad, Bostroeptrol en Slootje vissen op Botniahiem te Damwâld. Lekker buiten met de kleuters op speelse wijze genieten

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. groep 5 & 6

Vlinderlessen in de klas. groep 5 & 6 Vlinderlessen in de klas groep 5 & 6 Vlinderlessen in de klas Hieronder vindt u lesideeën over het onderwerp vlinders voor kinderen van groep 5 en 6 waarmee u direct aan de slag kunt. Elk hoofdstuk bestaat

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de zesde uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Vlinders in de tuin Vooral op warme dagen kun je veel vlinders zien in allerlei

Nadere informatie

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Aftekenlijst. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Aftekenlijst 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. 16. 17. 18. 19. 20. 21. 22. 23. 24. 25. 26. 27. 28. 29. 30. Naam: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 Werkblad 1 Schematisch

Nadere informatie

Lesbrief Vlinderkleuren 1

Lesbrief Vlinderkleuren 1 Vlinderkleuren 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 45 minuten Tweetallen Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Doel van de opdracht: Het kennismaken met een aantal vlindersoorten

Nadere informatie

Profielwerkstuk Biologie. Door: Amanda Hoogenboom Klas: 6V1 Datum: 29-11-2009 Begeleider: BiA

Profielwerkstuk Biologie. Door: Amanda Hoogenboom Klas: 6V1 Datum: 29-11-2009 Begeleider: BiA Profielwerkstuk Biologie Door: Amanda Hoogenboom Klas: 6V1 Datum: 29-11-2009 Begeleider: BiA Inhoudsopgave Inleiding Hoofdstukken Onderzoeksvraag.. blz. 3 Hypothese blz. 3 Het groot koolwitje.. blz. 4

Nadere informatie

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder

Nachtvlinders. Glasvleugelpijlstaart. De sint-jansvlinder is een dagactieve nachtvlinder Nachtvlinders Wist je dat er 2 groepen vlinders zijn? De ene groep noemen we dagvlinders, de andere groep noemen we nachtvlinders. Het verschil tussen dag- en nachtvlinders lijkt heel simpel: dagvlinders

Nadere informatie

INSECTEN. werkboekje

INSECTEN. werkboekje INSECTEN werkboekje 20 maart 2009 Dag lieve kleine vlinder Waar vlieg je toch naartoe? Breng jij misschien de eitjes weg, ben jij nu al moe? Jouw eitjes worden rupsjes. die groeien heel erg vlug. ook krijgen

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas voor kleuters

Vlinderlessen in de klas voor kleuters Vlinderlessen in de klas voor kleuters Inhoudsopgave Inhoudsopgave...1 Colofon...2 Wie zijn wij?...3 1. Vlinders vouwen...5 2. Rupsje Nooitgenoeg...7 3. Spiegelbeeld drukken...9 4. Vlinderliedjes...10

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 1 & 2

Lessuggesties voor groep 1 & 2 Lessuggesties voor groep 1 & 2 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

Vrolijke vrije vlinders

Vrolijke vrije vlinders Vrolijke vrije vlinders Vlinder schoolkrant Je ziet in de zomer vast wel eens vlinders als je buiten loopt. Ze hebben vaak prachtige heldere kleuren en fladderen van bloem naar bloem. Deze krant gaat over

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. derde graad

Vlinderlessen in de klas. derde graad Vlinderlessen in de klas derde graad Vlinderlessen in de klas Vlinderlessen in de klas is een verzameling lessuggesties ter introductie van het onderwerp vlinders. Als vervolg op deze lessen kun je de

Nadere informatie

Vlinderlessen in de klas. groep 7 & 8

Vlinderlessen in de klas. groep 7 & 8 Vlinderlessen in de klas groep 7 & 8 Vlinderlessen in de klas Hieronder vindt u lesideeën over het onderwerp vlinders voor kinderen van groep 7 en 8 waarmee u direct aan de slag kunt. Elk hoofdstuk bestaat

Nadere informatie

Vlinders in de schooltuin Eindrapportage

Vlinders in de schooltuin Eindrapportage Vlinders in de schooltuin Eindrapportage Vlinders in de schooltuin Tekst: Ineke Koopmans, De Vlinderstichting Met medewerking van: Elena Francissen, Amsterdams NME Centrum Rapportnummer: VS2008.051 Projectnummer:

Nadere informatie

Vlinders in de klas. Natuur & Milieu. educatie. Groep 4 Vlinders in de klas. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Vlinders in de klas. Natuur & Milieu. educatie. Groep 4 Vlinders in de klas. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Vlinders in de klas Natuur & Milieu educatie Groep 4 Vlinders in de klas Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Leerdoelen, doelgroep, samenvatting 3. Lesschema

Nadere informatie

Lessuggesties voor groep 3 & 4

Lessuggesties voor groep 3 & 4 Lessuggesties voor groep 3 & 4 1 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/downloadslesmateriaal - Leskaarten met lessuggesties groep 3 & 4 - Materialen van het pakket: Leskaart

Nadere informatie

Voedingswaarde van planten Gewichtstoename van rupsen

Voedingswaarde van planten Gewichtstoename van rupsen Inleiding De voedingswaarde van eten staat in het algemeen vermeld op een label op de produkten. De voedingswaarde van een produkt wordt bepaald door alles wat er in zit aan voedingstoffen. Mensen hebben

Nadere informatie

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes

Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Wandelroute langs insecten en andere kleine beestjes Tijdens deze buitenopdracht komen jullie verschillende insecten tegen. Ook vind je andere kleine beestjes, die geen insecten zijn. De route is met een

Nadere informatie

Voorbereiding post 4. Van ven en veen Groep 3-4

Voorbereiding post 4. Van ven en veen Groep 3-4 Voorbereiding post 4 Van ven en veen Groep 3-4 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 4: Van ven en veen voor groep 3 en 4. Inhoud: Algemeen Verhaal Spel

Nadere informatie

Begin en eindig de les klassikaal. Tijdens de kern van de les vouwen de leerlingen individueel hun dieren aan de hand van het werkblad.

Begin en eindig de les klassikaal. Tijdens de kern van de les vouwen de leerlingen individueel hun dieren aan de hand van het werkblad. Vissen vouwen Lesbeschrijving voor de leerkracht groep 3-4 Voorbereiding Vouw zelf elke vis en de andere zeedieren volgens de instructie op het werkblad. Zo weet u hoe de dieren gevouwen moeten worden

Nadere informatie

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Werkvorm: Groepjes of alleen Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het leren herkennen van een bij,

Nadere informatie

De kleine beestjesclub

De kleine beestjesclub Thema: mini Biologie Dieren Insecten en spinnen Moeilijkheid: * Tijdsduur: ** Juf Nelly De kleine beestjesclub Doel: Na deze opdracht weet je meer over verschillende insecten Uitleg opdracht Je luistert

Nadere informatie

Buiten vlinders kijken met groep 1&2

Buiten vlinders kijken met groep 1&2 Buiten vlinders kijken met groep 1&2 Buiten vlinders kijken met groep 1&2 In dit lespakket vind je achtergrondinformatie en lesideeën voor kinderen van groep 3 en 4 waarmee je buiten aan de slag kunt

Nadere informatie

Lespakket Lente. Instructieblad groep 1 & 2

Lespakket Lente. Instructieblad groep 1 & 2 Lespakket Lente Instructieblad groep 1 & 2 Inhoud pakket - Achtergrondinformatie vindt u op: www.rotterdam.nl/lesmateriaalnatuuronderwijs - Instructieblad groep 1 & 2 - Materialen van het pakket: Voor

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES KRIEBELENDE KRUIPERTJES Een insectenwandeling over het dreuzelpad door natuurtuin 't Loo voor kinderen van groep 1-4 onder leiding van een volwassene. 2 Een insectentocht over het dreuzelpad door natuurtuin

Nadere informatie

KRIEBELENDE KRUIPERTJES

KRIEBELENDE KRUIPERTJES 13 Plattegrond dreuzelpad KRIEBELENDE KRUIPERTJES Dit boekje is onderdeel van het eindproject van de IVN natuurgidsencursus van Henriëtte Beers, Fred van Hoof en Afke Schoo. Maart 2003. IVN afd. Bergeijk-Eersel

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 15 september 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was opnieuw een heel aardige dag. Er stond vrij veel wind, dat was jammer / lastig, maar het bleef langer droog

Nadere informatie

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel

Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Lesbrief Bodemdiertjes favoriete voedsel Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Groepjes Duur: ± 30 minuten Doel van de opdracht: Leerlingen leren wat het favoriete voedsel

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis)

De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis) De buxusmot: Glyphodes perspectalis (syn. Diaphania perspectalis) Lepidoptera, fam. Crambidae Waardplanten Buxussoorten zoals Buxus microphylla, B. sempervirens en B. sinica. Geografische verspreiding

Nadere informatie

Buiten vlinders kijken met groep 7&8

Buiten vlinders kijken met groep 7&8 Buiten vlinders kijken met groep 7&8 Buiten vlinders kijken met groep 7&8 In dit lespakket vind je achtergrondinformatie lessuggesties voor kinderen van groep 7 en 8 waarmee je buiten aan de slag kunt

Nadere informatie

Buiten vlinders kijken. met de derde graad

Buiten vlinders kijken. met de derde graad Buiten vlinders kijken met de derde graad Buiten vlinders kijken met de derde graad In dit lespakket vind je achtergrondinformatie en lessuggesties voor kinderen van de derde graad waarmee je buiten aan

Nadere informatie

Kalfjespad/Kealtsjepaad

Kalfjespad/Kealtsjepaad Kalfjespad/Kealtsjepaad Inleiding Welkom bij het project kalfjespad/kealtsjepaad. In het voorjaar en de vroege zomer wordt de natuur weer wakker, en daar horen ook jonge dieren bij. NME Centrum De Klyster

Nadere informatie

Natuurtentoonstelling

Natuurtentoonstelling Natuurtentoonstelling We gaan schilderijlijstjes maken. Knip elk een rechthoekige lijst uit een vel A4-papier. Daarna mag je jouw lijst versieren met kleurpotloden, verf, wascokrijt of ander materiaal.

Nadere informatie

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1

Lesbrief Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1 Bij, wesp, hommel of zweefvlieg? 1 Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 45 minuten Groepjes of zelfstandig Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het leren herkennen van een bij,

Nadere informatie

Herfstwandeling Veenkloosterbos

Herfstwandeling Veenkloosterbos Herfstwandeling Veenkloosterbos Inleiding Welkom! bij de herfstwandeling in het Veenkloosterbos. De Klyster wil kinderen graag betrekken bij de natuur in hun eigen leefomgeving. Kinderen krijgen een band

Nadere informatie

Avonturenpad: Er waren eens twee kikkertjes

Avonturenpad: Er waren eens twee kikkertjes Avonturenpad: Er waren eens twee kikkertjes docentenhandleiding Inhoud 1 Omschrijving Er waren eens twee kikkertjes... 2 2 Lessuggesties bij Er waren eens twee kikkertjes... 4 2.1 Voorbereiding... 4 2.2

Nadere informatie

Voorjaarswandeling Geastmer Bosk

Voorjaarswandeling Geastmer Bosk Voorjaarswandeling Geastmer Bosk Inleiding Welkom! Bij de voorjaarswandeling Geastmer Bosk bij Rinsumageast. De leerlingen ervaren dat het voorjaar is. Ze ontdekken jonge blaadjes, zoeken nestkastjes,

Nadere informatie

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen.

Amfibieën. Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker. 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Amfibieën Les 1 Kenmerken amfibieën en de kikker Inhoud 1. De leerkracht vertelt dat de les gaat over hoe je amfibieën kunt herkennen. Hulpmiddel Prezi les 1: http://prezi.com/hwpatwdyvqpv/?utm_campaign

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014. Beste natuurliefhebber/- ster,

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014. Beste natuurliefhebber/- ster, De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 17 juni 2014 Beste natuurliefhebber/- ster, Het was een mooie dag, meestal zonnig en soms bewolkt. Er stond wel een stevige wind, maar al met al was het een dag waarop

Nadere informatie

Tips voor leerlingen. Algemene observatievragen

Tips voor leerlingen. Algemene observatievragen Tips voor leerlingen * Elk groepje neemt hun potje met diertjes mee. * Raak een diertje alleen voorzichtig aan. * Doe de diertjes in een petrischaaltje, zonder gras, aarde of bladeren, dan kun je ze beter

Nadere informatie

Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 2015

Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 2015 Een bovenbouwproject van IVN Veldhoven Eindhoven Vessem voorjaar 015 Doelgroep: groepen 5 t/m 8 Plaats: Rond de school, in de wijk, in een park, vlindertuin bij d n Aard, Ariespad 5, 550 EZ Veldhoven.

Nadere informatie

Vlinder maken met een koffiefilter

Vlinder maken met een koffiefilter Kinderactiemodel klimaatcampagne 2011 Knutseltips vlinders maken Maak een vlinder-knutselhoek waar kinderen allerlei vlinders kunnen knutselen. Hierna geven we een overzicht van enkele concrete voorbeelden

Nadere informatie

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen

Suchmann. Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Suchmann Natuur, hoofdstuk Lente en natuurverschijnselen Wanneer: Dinsdagmiddag 6-13-20 & 27 april De kinderen worden in groepjes verdeeld van 3 of 4 kinderen. Ieder groepje krijgt een onderwerp toebedeeld

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Mmm... lekker snoepen Groep 5-6

Voorbereiding post 5. Mmm... lekker snoepen Groep 5-6 Voorbereiding post 5 Mmm... lekker snoepen Groep 5-6 Welkom bij IVN Valkenswaard-Waalre Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 5: Mmm... lekker snoepen, voor groep 5 en 6. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 5-6. uitgave 2013 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei uitgave 2013 groepen 5-6 inhoud blz 1 Een ei hoort erbij 3 2 De kip en het ei 4 3 Eitjes op een blad 5 4 Eieren op het strand 6 5 Op zoek naar een ei 7 6 Eitjes

Nadere informatie

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam.

2. Maak met de 4 buizen een vierkant op de grond. Dit is het zoekraam. Opdracht 1. Gebruik je ogen goed. In het bos kun je van alles ontdekken! Komen er onder de bomen verschillende soorten insecten en of bodemdiertjes voor? Het beste bos 1. Materiaal tas 1: zoekraam, 1 schepje,

Nadere informatie

NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park

NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park NME-leerroute Vlinders en spinnen in het park 4 Groep 1 Tilburg, BS Jeanne d Arc Verhaal voor de kinderen Kijk eens om je heen. Op heel veel plekken staan grote en kleine bloemen. Als het mooi weer is

Nadere informatie

L I EDBIJLAGE. Liedbijlage Insecten

L I EDBIJLAGE. Liedbijlage Insecten Liedbijlage Insecten L I EDBIJLAGE Samenstelling Chrystal Cochius Illustraties Elsbeth Cochius, grafisch kunstenaar en winnares van de HeArtpool grafiekprijs Overijssel 2005 I N SECTEN Zonder insecten

Nadere informatie

Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving

Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving Docentenhandleiding Onderzoek Leefomgeving Doelgroep: Groep 6,7 en 8 Leerstofgebied: Natuur en techniek Werkvorm: Buiten in groepjes van 3 leerlingen Duur: 45 minuten buiten + 30 minuten nabespreken in

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4

Voorbereiding post 5. Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4 Voorbereiding post 5 Kleuren om (van) te snoepen Groep 3-4 Welkom bij IVN Valkenswaard Dit is de powerpointserie als voorbereiding op post 5: Kleuren om (van) te snoepen voor groep 3 en 4. Inhoud: Algemeen

Nadere informatie

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6

blaadjes THEMA 9 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 Docentenhandleiding Groep 1/2/3/4/5/6 THEMA 9 blaadjes Dit materiaal is ontwikkeld in opdracht van IVN, in het kader van Gezonde Schoolpleinen. Tekst: Dieuwertje Smolenaars, NME Amsterdam-Noord. Vormgeving

Nadere informatie

Beste natuurliefhebber/- ster,

Beste natuurliefhebber/- ster, Beste natuurliefhebber/- ster, In verband met voorbereidende werkzaamheden voor een paar nogal ingrijpende klussen in ons huis waren Monica en ik de vorige dinsdag aan huis gekluisterd. Dus maakte ik geen

Nadere informatie

Lesbrief T. rex voedselweb

Lesbrief T. rex voedselweb Lesbrief T. rex voedselweb Doelgroep: Groep 4 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het ontdekken dat niet alle dinosauriërs in dezelfde

Nadere informatie

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 bas Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 3 en 4 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Lesbrief Spinnen diversiteit. Doelgroep: Groep 5 t/m 8. Leerstofgebied: Wereldoriëntatie. Werkvorm: Zelfstandig, deels klassikaal. Duur: ± 45 minuten

Lesbrief Spinnen diversiteit. Doelgroep: Groep 5 t/m 8. Leerstofgebied: Wereldoriëntatie. Werkvorm: Zelfstandig, deels klassikaal. Duur: ± 45 minuten Lesbrief Spinnen diversiteit Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Leerstofgebied: Wereldoriëntatie Werkvorm: Zelfstandig, deels klassikaal Duur: ± 45 minuten Doel van de opdracht: Kinderen maken kennis met de meest

Nadere informatie

Kaartenset ongewervelde dieren

Kaartenset ongewervelde dieren Kaartenset ongewervelde dieren Deze set met plaatjes is het eerste deel van de kaartjes met gewervelde- en ongewervelde dieren op. Ieder kaartje bevat een afbeelding van het dier in kwestie, met daarbij

Nadere informatie

Bloemen en hun bezoekers

Bloemen en hun bezoekers INSTRUCTIEBOEKJE Bloemen en hun bezoekers Scala College Rietvelden 2013 BLOEMEN EN HUN BEZOEKERS a. BESCHRIJVING VAN DE OPDRACHT In deze veldles ga je kijken naar bloemen en de insecten die op bloemen

Nadere informatie

Lesideeën groep 3 en 4

Lesideeën groep 3 en 4 Lesideeën groep 3 en 4 Doelstellingen Na het project kunnen de kinderen vertellen hoe een tandheelkundige praktijk eruitziet en wie er werken. Ook kunnen de kinderen vertellen hoe hun gebit eruitziet,

Nadere informatie

Ideeën voor leerkrachten ter voorbereiding op de insectenwandeling door de Natuurtuin 't Loo

Ideeën voor leerkrachten ter voorbereiding op de insectenwandeling door de Natuurtuin 't Loo Ideeën voor leerkrachten ter voorbereiding op de insectenwandeling door de Natuurtuin 't Loo Om kinderen te interesseren voor kleine kriebelbeestjes is het doen van eigen waarnemingen zeer geschikt. Omdat

Nadere informatie

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht)

MENU. Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! 1. Help de boom - groep 1 t/m 4 (hoofdopdracht) MENU Tekenevenement Tussen de lijnen = GROEI! In deze bijlage wordt het menu voor het tekenevenement beknopt weergegeven. Per opdracht leest u: - het idee van de opdracht - de duur hiervan - de daarbij

Nadere informatie

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs

lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs lesprogramma PO activerende lessen over respect voor het primair onderwijs Wordle van respect Duur Materialen een computer met internetverbinding Introductie Op 8 november is het de Dag van Respect. Deze

Nadere informatie

Handleiding Leskist bomen groep 7

Handleiding Leskist bomen groep 7 Handleiding Leskist bomen groep 7 Inhoud pagina Inleiding 3 1. Doelgroep 4 2. Doelstelling 4 3. Relatie met kerndoelen en natuurmethoden 4 3.1. Kerndoelen 4 3.2. Natuurmethoden 4 4. Het aanbieden van de

Nadere informatie

3. Delen oefenen: De groepjes van 2 verzinnen een eigen melodie en noteren deze op de melodiekaartjes. Ze oefenen dit op hun instrument.

3. Delen oefenen: De groepjes van 2 verzinnen een eigen melodie en noteren deze op de melodiekaartjes. Ze oefenen dit op hun instrument. spel melodie grafisch notatie Groep Groep 5/6 en 7/8 afhankelijk van niveau Eindproduct De kinderen maken in groepjes van 2 x 2 een samenspel van hun eigen melodieimprovisatie Onderdeel O Zingen X Muziek

Nadere informatie

Welterusten Bloembolletjes

Welterusten Bloembolletjes Welterusten Bloembolletjes Inleiding Welkom! Bij de gastles Welterusten Bloembolletjes een Natuur-in-de- Klas-activiteit over bollen en knollen. Haal de lente in de klas met speciale voorjaarsbloeiers.

Nadere informatie

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht...

Drents Museum. Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Drents Museum Wat als de stoel van meneer Rietveld kon praten? Groep 3 Les 4 De opdracht... Les 4 De opdracht... Drents Museum Groep 3 Duur: naar eigen inzicht (evt. te verdelen over meerdere lessen) Lesvoorbereiding

Nadere informatie

Voorbereiding post 5. Groep 1-2

Voorbereiding post 5. Groep 1-2 Voorbereiding post 5 Opzij opzij opzij Groep 1-2 Welkom bij IVN Valkenswaard Dit is de Powerpointserie als voorbereiding op post 5: Opzij opzij opzij, voor groep 1 en 2. Inhoud: Algemeen Verhaal (poppenkast

Nadere informatie

Werkboekje 2010. Boerderijles Groep 5/6. Naam..

Werkboekje 2010. Boerderijles Groep 5/6. Naam.. Werkboekje 2010 Boerderijles Groep 5/6 Naam.. 1 Inhoudsopgave 1 KIPPEN 3 1.1 SOORTEN VEREN. 3 1.2 VERENONDERZOEK. 4 1.3 HET GEDRAG VAN KIPPEN 4 1.4 WAT KIPPEN ETEN. 4 1.5 KAN EEN KIP KNIPOGEN? 4 2 SCHAPEN

Nadere informatie

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school. Groep 1 & 2. Lerarenhandleiding

Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school. Groep 1 & 2. Lerarenhandleiding Bron afbeelding: [1] Voorbeeldles Onderzoekend leren Natuur rondom de school Groep 1 & 2 Lerarenhandleiding Algemene disclaimer Dit document is bedoeld ter algemene informatie, en dient als voorbeeld voor

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Lesbrief met enkele suggesties voor creatieve verwerkings- lessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling Le Peintre de

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes

Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Auditieve oefeningen bij het thema: Kriebelbeestjes Boek van de week: 1; Rupsje Nooitgenoeg 2; Eentje Geentje het lieveheersbeestje 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat

Nadere informatie

natuurboekje van zomer 2008

natuurboekje van zomer 2008 Kinderbijlage zomer 09-05-2008 12:17 Pagina 1 Limburgs Landschap natuurboekje van zomer 2008 Kinderbijlage zomer 09-05-2008 12:17 Pagina 2 Hoi! Hij lijkt op een mug, maar dan een maatje groter. De langpootmug.

Nadere informatie

Lesbrief Spinnendiversiteit 1

Lesbrief Spinnendiversiteit 1 Spinnendiversiteit 1 Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: Werkvorm: Leerstofgebied: ± 45 minuten Zelfstandig, deel klassikaal Wereldoriëntatie Doel van de opdracht: Het kennismaken met de spinnensoorten in

Nadere informatie

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2

Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2 Educatief materiaal bij de voorstelling Buurman en Buurvrouw, groep 1 en 2 In deze lesbrief staan een aantal ideeën die u na de voorstelling met de kinderen kunt doen. U krijgt deze lesbrief voorafgaand

Nadere informatie

Lestips bij. Thema s: insect, natuur, versje

Lestips bij. Thema s: insect, natuur, versje Lestips bij Algemene tips Een kriebeldierenspel: de kleuters linken schaduwen van kriebeldieren aan de prenten van de dieren. Speel een schimmenspel voor de kinderen. Neem de diervormen over op zwart papier

Nadere informatie

Knutselen met Je knutsel Ei Kwijt

Knutselen met Je knutsel Ei Kwijt Misschien is voor jou de mei vakantie al weer voorbij of heb je nog een weekje tegoed? Vakantie of niet in iedergeval, wel of geen vakantie, voor moederdag maken we altijd tijd om iets leuks te knutselen.

Nadere informatie

SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN

SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN SPREEKBEURT BIDSPRINKHAAN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n ONGEWERVELDEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE BIDSPRINKHAAN

Nadere informatie

De lente in met foam!

De lente in met foam! De lente in met foam! VOORJAARSONTWERPEN FOAM 2012 Thea van Mierlo - Uil - Sneeuwklokjes - Narcis - Knutsel-zwaan - Haai-schilderij Handig om te weten over het werken met Foam Paint Verven met de foam

Nadere informatie

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal

Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Lesbrief Beestjes tekenen naar verhaal Doelgroep: Groep 5 t/m 8 Lesduur: ± 45 minuten Leerstofgebied: Wereldoriëntatie, Kunstzinnige oriëntatie Werkvorm: Zelfstandig Doel van de opdracht: Het leren hoe

Nadere informatie

5. Hoe komt het dat de brulkikker niet meer in Nederland voorkomt?

5. Hoe komt het dat de brulkikker niet meer in Nederland voorkomt? Lesbrief Help, een brulkikker! Wat weet je al? 1. Welke namen zijn genoemd voor deze kikker? 2. Wat eet deze kikker? 3. Waar komt deze kikker van oorsprong vandaan? 4. Hoe is deze kikker in Nederland gekomen?

Nadere informatie

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding

Ontdekdoos Zaden. groep 5 en 6. docentenhandleiding Ontdekdoos Zaden groep 5 en 6 docentenhandleiding Uitgave: Amsterdams NME Centrum Ontdekdoos Zaden Docentenhandleiding De ontdekdoos Zaden is voor groep 5 en 6 Het lesmateriaal mag vrij gekopieerd worden

Nadere informatie

De planeten Reis door het zonnestelsel

De planeten Reis door het zonnestelsel De planeten Reis door het zonnestelsel Cgroep 1-2 01 tijdsduur 40 minuten kerndoelen 1, 46 en 54 lesdoelen De leerling: (her)kent de namen van de acht planeten weet dat de planeten om de zon draaien kan

Nadere informatie

Verhaallijn verhalend ontwerp De Speeltuin.

Verhaallijn verhalend ontwerp De Speeltuin. Verhaallijn verhalend ontwerp De Speeltuin. 1. De Speeltuin De Gemeente wil een speeltuin realiseren. Door middel van een brief van de burgemeester vraagt zij aan de leerlingen of zij mee willen denken

Nadere informatie

natuurboekje van zomer 2015

natuurboekje van zomer 2015 natuurboekje van zomer 2015 HOI! EIND VAN DE ZOMER tot in oktober bramen tijd! De bramen zijn rijp en je kunt plukken. Een braam gaat van groen naar rood naar zwartblauw. Zwartblauwe bramen zijn rijp.

Nadere informatie

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390

Voortplanting. Lesbrief. Werkgroep Schoolactiviteiten. I.V.N. afd.hengelo. Tel. O74 2770390 Voortplanting Lesbrief Werkgroep Schoolactiviteiten I.V.N. afd.hengelo Tel. O74 2770390 1 Deze lesbrief wordt U aangeboden door het I.V.N. afd. Hengelo Voortplanting = zorgen voor jonge planten A. Inleiding

Nadere informatie

Werkbeschrijvingen. Vakantiebijbelweek 2012. Dag 1: Kleuters: Trommel Middengroep: Rainpipe

Werkbeschrijvingen. Vakantiebijbelweek 2012. Dag 1: Kleuters: Trommel Middengroep: Rainpipe Werkbeschrijvingen Vakantiebijbelweek 2012 Dag 1: Kleuters: Trommel Middengroep: Rainpipe Dag 2: Kleuters: Cake versieren Middengroep: Versierde Koekjes Dag 3: Kleuters: Kijk-eiderdoos Middengroep: Spel

Nadere informatie

Mei- juni. Nieuwsbrief

Mei- juni. Nieuwsbrief Mei- juni Nieuwsbrief Staat voor onderwijs dat meegroeit! Belangrijke data 1 t.e.m.9 juni Cito toetsen groep 1 t.e.m.7. 10 juni schoolreisje groep 3-4-5-6 en kleuterfeest groep 1-2. 23 juni groep 5/6 naar

Nadere informatie