Interactief tele-samenwerken op de elektronenmicroscoop

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Interactief tele-samenwerken op de elektronenmicroscoop"

Transcriptie

1 3 Interactief tele-samenwerken op de elektronenmicroscoop Internationaal ontwerpen met een presentatie op een internationaal congres Door de hoge kosten van een elektronenmicroscoop is tele-samenwerken een nieuwe manier om het gebruiksrendement van deze apparaten enorm te verhogen. Een patholoog-anatoom kan op afstand worden geraadpleegd door de microscopist. Ook de medewerker van de staalfabriek kan met de onderzoeker van een onderzoeksinstituut overleggen, terwijl beiden naar hetzelfde beeld kijken en de monsters onder de microscoop kunnen manipuleren. Joost van Kasteren Een elektronenmicroscoop kost al snel een miljoen euro, dus niet elk bedrijf of organisatie kan zich zo'n kostbaar instrument aanschaffen. Anderzijds zijn er bedrijven, zoals staalfabriek Corus, die er wel een zouden kunnen kopen maar er niet voldoende werk voor hebben om de aanschaf economisch te rechtvaardigen. Daarnaast zijn er situaties waarin een onderzoeker de beelden op de microscoop wil bespreken met bijvoorbeeld collega's elders. Of assistenten van een patholooganatoom die regelmatig vragen of de onderzoeker "even wil meekijken" naar afwijkende beelden maar die weer drie gebouwen bij hem of haar vandaan zitten. Aankomende ingenieurs Industrieel Ontwerpen, geïnspireerd door het 19e-eeuwse Panorama van Mesdag, een gewaardeerd onderdeel van menig schoolreisje, ontwierpen een virtuele omgeving voor samenwerking-op-afstand. Met behulp van het systeem, ontwikkeld in opdracht van FEI Company, kunnen gebruikers elektronenmicroscopen en andere instrumenten op afstand bedienen, gegevens uitwisselen en met elkaar communiceren. In een voornamelijk virtuele samenwerking met studenten uit Londen en Lausanne ontwikkelden de Delftenaren in slechts vier maanden tijd een werkend prototype. Daarnaast vonden ze ook nog tijd voor een presentatie in Japan.

2 4 Interactief tele -samenwerken op de elektronenmicroscoop Bij de huidige opzet kan een microscopist de bevindingen maar moeizaam met de opdrachtgever communiceren. Van de beelden die op de schermen staan kan wel een afdruk worden gemaakt die per kan worden verzonden, maar het is verre van de ideale werksituatie en zeker niet inter-actief te noemen. Origin, een groep van Delftse studenten industrieel ontwerpen die deelnamen aan een internationaal project in het kader van hun master-opleiding, hebben gekeken naar mogelijkheden voor FEI Company om te innoveren. De beste kansen lijken te liggen op het gebied van collaboratieve samenwerking, waardoor de elektronenmicroscopen intensiever kunnen worden gebruikt. Om een dergelijke omgeving op te zetten, was het nodig om de bestaande metafoor, de zogenoemde desktop zoals van een PC of een Mac, te herontwerpen. Daarbij moest de infrastructuur zowel softwarematig als hardwarematig worden uitgewerkt. De leden van Origin hebben de werkwijze en werkomgeving van microscopisten en onderzoekers bij de afdeling Materiaalkunde van de TU Delft in kaart gebracht. Opvallend was dat de materiaalkundigen veel communiceerden via whiteboards. Dat heeft de studenten geïnspireerd om die te gebruiken in de door hen ontworpen collaboratieve omgeving. In het kantoor van ir. Auke van Balen, senior onderzoeker bij fei Company in Eindhoven, staan drie beeldschermen naast elkaar opgesteld in boogvorm. De beeldschermen representeren een bescheiden deel van het virtuele panorama, dat als een onzichtbare cilinder om de gebruiker heen staat. Waar je bij het fysieke Panorama Mesdag in het Museum Mesdag te Den Haag om je eigen as moet draaien om het schilderij helemaal te zien, hoeft men in het Delftse virtuele Panorama alleen maar aan een zilverkleurige draaischijf te draaien om het voorbij te zien trekken. De zee, het strand met de visserscheepjes en de huizen van Scheveningen vormen de achtergrond voor beelden die in Mesdags tijd alleen nog in fantasie van Jules Verne bestonden, zoals een elektronenmicroscopische opname van een virus of van een kristal. Of het hoofd van een medegebruiker van het systeem, die even goed twee gebouwen verderop kan zitten als op een ander continent. Of een kriebelig schetsje waarin weer een andere gebruiker aangeeft wat hij voor bijzonders ziet aan dat virus. Sturen via het scherm Voor de drie staande aanraakschermen ligt nog een vierde interactief scherm, waarmee de gebruikers het complete systeem kunnen sturen. Het klassieke toetsenbord en de muis ontbreken. In plaats daarvan ligt er de al genoemde draaischijf, uitgevoerd in glimmend aluminium. Deze wordt niet alleen gebruikt voor het laten draaien van het panorama, maar ook om op afstand een elektronenmicroscoop of ander wetenschappelijk instrument te bedienen. Met de draaischijf kan ook de modus operandi van het systeem worden ingesteld. Is het lichtje op de draaischijf blauw dan staat deze in panoramamodus en kun je beelden en gegevens aan je voorbij laten trekken. Wanneer het lichtje oranje is staat de draaischijf in zijn manipulatie-modus en kun je het instrument bedienen, maar ook gegevens bewerken. De derde en laatste modus is de notitie-modus, aangegeven door een geel lichtje. Daarin kan men alle functies in het panorama voorzien van teksten, formules of tekeningetjes. Je kunt op de aanraakschermen bijvoorbeeld het virus omcirkelen of er een pijl of kringetje bij zetten. Op die manier kun je iets verduidelijken voor je medegebruikers, waarmee je, vanzelfsprekend bijna, via microfoon, luidspreker en webcam via Internet bent verbonden. Niet alleen face-to-face Van Balen blijkt zeer te spreken over het werkend prototype van de Collaborative Environment for Users of Advanced Scientific Instruments, dat de studenten hebben ontworpen en gebouwd. Met name de metafoor van het Panorama vindt hij een gouden vondst, omdat het een uiterst effectieve manier is om grote hoeveelheden visuele informatie te arrangeren en toegankelijk te maken. Desgevraagd legt hij uit waarom het noodzakelijk is om een nieuwe virtuele omgeving te creëren voor gebruik van geavanceerde wetenschappelijke instrumenten. Van Balen: fei Company, een voormalig onderdeel van Philips, maakt sinds 1949 elektronenmicroscopen en andere instrumenten om op nanoschaal objecten te bekijken en zonodig te manipuleren. Ze worden gebruikt in de industrie, onder meer bij de fabricage van halfgeleiders, maar ook voor onderzoek en ontwikkeling, zowel in de industrie als bij universiteiten en ziekenhuizen. We zien dat gebruikers steeds meer samenwerken bij het bekijken en interpreteren van gegevens. Niet alleen face-to-face maar steeds vaker ook op afstand, waarbij de onderzoekers niet alleen ver van elkaar zitten, maar ook ver van de elektronenmicroscoop. Een andere trend is dat een elektronenmicroscoop bij een bedrijf of een universiteit steeds vaker wordt gebruikt door mensen van een andere instelling. Het zijn tenslotte dure apparaten en het is een beetje zonde als je ze maar een gedeelte van de tijd van de tijd gebruikt. Bureaublad Om de afstanden tussen gebruikers en microscoop en gebruikers onderling te overbruggen, ging Van Balen op zoek naar een omgeving waarin mensen kunnen samenwerken. Om een dergelijke omgeving te ontwikkelen, heb je een goede metafoor nodig, een beeldspraak, om een onbekend concept tot iets vertrouwds te maken. Een bekende metafoor voor de interface tussen computer en gebruiker is het zogenoemde bureaublad, legt Van Balen uit. Deze desktop -metafoor is begin jaren zeventig ontwikkeld door Alan Kay, indertijd onderzoeker in Xerox Parc, het researchcentrum van Xerox in Palo Alto en is beroemd geworden met de introductie van de Mac in 1984 door Apple. Ik had het idee dat de metafoor

3 Interactief tele -samenwerken op de elektronenmicroscoop 5 1 User 1 EM-opname van keramiek. Database Webserver 2 User 2 User n n User Communication TEM System Data Management Remote Control Origin concludeerde dat er drie datastromen nodig waren: voor gebruikerscommunicatie, datamanagement en voor het aansturen van de microscoop op afstand. Een van de aspecten die grondig werden bestudeerd was de ergonomie van de werkplek voor zowel de microscopist als de tele-samenwerkers. van het bureaublad niet voldoet voor het scheppen van een collaborative environment voor dit type geavanceerde wetenschappelijke instrumenten. Maar het bedenken van een nieuwe metafoor is geen sinecure; daar heb je creatieve geesten voor nodig. Mensen die het onmogelijke durven denken. Hij vond ze in Delft bij de Faculteit Industrieel Ontwerpen, waar studenten in het kader van het opleidingsonderdeel Integral Design Project (voorheen Ontwerpen-6) worden geacht een tastbaar product te ontwikkelen: van idee tot prototype. Voor een deel gebeurt dat in het kader van European Global Product Realisation (egpr), waarbij studenten van verschillende Europese universiteiten samen aan zo n project werken (zie tekstkader). De (zes) Delftse studenten togen half september naar Eindhoven voor een eerste gesprek over de opdracht. Afgesproken werd dat ze een metafoor zouden ontwikkelen voor een samenwerkingsomgeving voor de gebruikers van FEIsystemen. De omgeving zou de benodigde hard- en software moeten bevatten en de gebruikers in staat moeten stellen om onderling te communiceren, gegevens uit te wisselen en de microscoop van een afstand te manipuleren. Door middel van studies naar verschillende metaforen, zoals bos, ruimte, licht, surrealisme, oceaan en bibliotheek, en het daarop volgende keuzeproces kwam men uiteindelijk uit op een door het Panorama van Mesdag geïnspireerde metafoor. De gebruiker bevindt zich hierbij in het midden van de metafoor, waarvan telkens een deel zichtbaar is op drie schermen. Toepassing Na het gesprek in Eindhoven zijn we begonnen met een analyse van fei Company en haar producten, vertelt Susan Joosen, een van de studenten. Vervolgens hebben we een projectvoorstel geschreven en doorgesproken met het bedrijf. Daarin hebben we zo goed mogelijk vastgelegd wat er van ons werd verwacht en wat wij konden bieden. Naast een beschrijving van de gewenste functies van het systeem werd in het projectvoorstel ook een aantal bedrijfsmatige randvoorwaarden opgenomen. Zo moet het systeem gebruik maken van bestaande technologie en binnen twee jaar geïntroduceerd kunnen worden. Bovendien mocht het niet te veel kosten, in ieder geval een stuk minder dan een elektronenmicroscoop. Toen beide zijden duidelijk voor ogen hadden wat er werd verwacht, c.q. verwacht mocht worden, ging de projectgroep echt van start. Omdat het om een internationaal project gaat, werd de groep in oktober uitgebreid met studenten van de City University in Londen en de Ecole Polytechnique Federale de Lausanne, twee van de vier samenwerkingspartners van de TU Delft. Er werd een analyse gemaakt van het gebruik van metaforen in bestaande computersystemen; van het aloude bureaublad tot en met de cave (computer aided virtual environment) van het Rekencentrum sara in Amsterdam, waarin de gebruiker zich beweegt in een virtuele wereld. Daarnaast werden gesprekken gevoerd met verschillende gebruikers, onder wie prof. Henny Zandbergen van de Delftse subfaculteit Materiaalkunde. Mede dankzij hem waren fei Company en Industrieel Ontwerpen met elkaar in contact gekomen. Bij Materiaalkunde wordt veel onderzoek gedaan met behulp van de elektronenmicroscoop, waarbij wordt samengewerkt met de onderzoeksafdeling van staalfabrikant Corus. Het Paranoma van Mesdag dient als achtergrond van de drager. De drager is een transparante film waarop verschillende functies kunnen worden afgebeeld: bijvoorbeeld het communicatiescherm met een gebruiker in New York, een overzicht van verschillende mineralen, een whiteboard met aantekeningen en directe beelden van de microscoop in het lab. De dragerfilm bestaat in dit geval uit zes segmenten, maar kan naar eigen voorkeur worden uitgebreid of ingekrompen.

4 6 Interactief tele -samenwerken op de elektronenmicroscoop Op basis van de verschillende studies bleek dat de optimale configuratie van de console zou moeten bestaan uit vier aanraakschermen, een controleschijf en elementen voor multimedia. Voor veiligheid is een herkenningsunit voor vingerafdrukken aangebracht voor het autoriseren van gebruikers. 3D-beeld van het prototype van de collaboratieve werkomgeving. De gebruiker stuurt de collaboratieve werkomgeving aan met de controleschijf, waarmee hij kan kiezen uit drie modi: Panaroma-modus (blauw) om de omgeving te draaien; Manipulatie-modus (oranje) om gegevens in te voeren, microscoop aansturen; en Notitie-modus (geel) om op whiteboards en microscoopbeelden aantekeningen te maken. De modi worden weergegeven op het bedieningsscherm (horizontaal), waarop de speciaal ontworpen Mr. Guide de navigatie door de segmenten weergeeft. De controleschijf bestaat uit een vlakschijf en een drukknop. Door op de knop te drukken, wordt de modus veranderd. Hoewel de schijf eenvoud uitstraalt, hebben de studenten uit Lausanne er nog wel enig vernuft in verwerkt. Er gingen er vele prototypen aan vooraf. Het mechanisme bestaat uit een stappenmotor met zogenoemde forced-feedback, zodat de gebruiker een meer realistisch gevoel heeft bij het aansturen van de microscoop en voelt wanneer hij aan het eind van een slag is. Blackboard Na de analysefase werd de groep verdeeld in drie subgroepen, die elk voor zich een metafoor probeerden te ontwikkelen, waarbij, aldus Laurien Broer van Dijk, een van de studenten, de communicatie tussen Delft, Londen en Lausanne via alle mogelijke middelen tot stand kwam. Met msn, webcam, mail, videoconferencing en Blackboard. Technisch ging dat prima, maar inhoudelijk liep het wat stroever, zeker in het begin. Later ging het makkelijker omdat je de mensen wat beter leert kennen. Hoewel toen we elkaar voor het eerst echt ontmoetten, bleken ze toch behoorlijk te verschillen van het beeld dat je je van hen had gevormd, ondanks dat je ze al vaak via webcam en videoconferencing had gezien. Tijdens de samenwerking, eerst virtueel, later ook één week face-to-face, bleek er een duidelijk verschil in aanpak tussen de studenten Delft en die uit Londen en Lausanne. De laatstgenoemden, merendeels werktuigbouwers gespecialiseerd in mechatronica, zijn gewend om op basis van technische specificaties naar oplossingen te zoeken. De industrieel ontwerpers uit Delft hebben geleerd dat daar een fase aan vooraf gaat, waarin je in de breedte over de verschillende aspecten van het probleem nadenkt met behulp van collages en associaties van woorden en thema s. In het vervolg van het project, en met name bij het maken van het prototype, bleken de verschillende kwaliteiten van de studenten elkaar heel goed aan te vullen. De virtuele samenwerking tussen de studenten bleek daarmee ook een goede leerschool voor het ontwikkelen van de virtuele samenwerkingsomgeving rond de elektronenmicroscoop. Van Balen: Om een virtuele samenwerkingsomgeving te creëren, moesten de studenten zelf ook zo n omgeving scheppen. Een kip-ei probleem, dat zich als vanzelf heeft opgelost, omdat de studenten van nu min of meer zijn opgegroeid met alle moderne communicatiemiddelen. Y-con In november werd de fase van brainstormen afgesloten met wederom een rapport. Daarin werden de drie ontwikkelde metaforen gepresenteerd: Lab-Vision, Y-con en Panorama. Waar de eerstgenoemde metafoor was geïn spireerd op het Panorama van Mesdag waren LabVision en Y-con geënt op respectievelijk een planetenstelsel en een bos, waarin je tussen bodem en boomkruin meerdere lagen kunt onderscheiden. Eind november werd, in overleg met opdrachtgever en de begeleiders, gekozen voor de Panoramametafoor. Overigens zijn daarin uiteindelijk verschillende ideeën van de andere metaforen verwerkt, merkt student Hein Bles op. Wanneer het bij een goed uitgewerkte metafoor was gebleven, dan zouden we al heel tevreden zijn geweest, zegt Van Balen van fei Company. De projectgroep ging door met het bouwen van een prototype van een collaborative environment op basis van de Panorama-metafoor. Daarbij werd gebruik gemaakt van scenario s die in een eerder stadium waren ontwikkeld. In zo n gebruiksscenario probeer je je voor te stellen hoe verschillende gebruikers met het systeem omgaan. Je hebt een specialist, een bioloog bijvoorbeeld of een patholoog-anatoom, een microscopist, die het apparaat bedient en een cliënt, die iets met de informatie moet gaan doen, zoals een chirurg of een iemand van een microchipfabriek. Die drie mensen moeten op afstand van elkaar en van de microscoop kunnen samenwerken. Beperkte kracht Een eerste vereiste voor het systeem is dat een aangewezen gebruiker in staat moet zijn om de microscoop op afstand te bedienen. Daarom zal er altijd een microscopist fysiek aanwezig moeten zijn die het apparaat uitlijnt en het monster in de microscoop legt. Maar daarna zou de betrokken onderzoeker in staat moeten zijn om het instrument op afstand te gebruiken, dat wil zeggen de vergroting aanpassen dan wel de positie van de elektronenbundel of het monster te veranderen voor een beter zicht. In de Panorama-metafoor gebeurt de manipulatie met de draaischijf. De vormgeving ervan is zodanig dat de kracht die je er op uit kunt oefenen beperkt is. Alleen de bovenkant draait, zodat je hem alleen met een of twee vingers kunt bewegen. Bovendien blokkeert hij wanneer je de fysieke begrenzingen van de microscoop bereikt. In de tweede plaats moeten gebruikers, zoals gezegd, in staat zijn om gegevens te bewerken en uit te wisselen. Daarbij gaat het niet alleen om de beelden die de elektronenmicroscoop genereert, maar ook om andere data, bijvoorbeeld uit een digitale bibliotheek, die relevant kunnen zijn, zoals het aantal elektronen

5 Interactief tele -samenwerken op de elektronenmicroscoop 7 dat door het monster gaat in een Transmissie Elektronenmicroscoop (tem). Bij de Panorama-metafoor gebeurt dat vooral softwarematig. De elektronenmicroscoop beschikt over een software interface, die hem compatibel maakt met uiteenlopende computersystemen. De Panorama-systemen van de verschillende gebruikers zijn eveneens op elkaar afgestemd, zodat wanneer de ene tele-gebruiker de positie van het monster onder de microscoop verandert, het nieuwe beeld direct zichtbaar wordt voor de anderen. Vanzelfsprekend worden de gegevens ook centraal opgeslagen en beheerd. Met de hand geschreven Tenslotte is belangrijk dat de gebruikers met elkaar kunnen communiceren. Wat dat aangaat is alles uit de kast gehaald. Communicatie verloopt via tekst, beeld, audio en video. Dankzij de huidige breedband-internetverbindingen kan dat allemaal tegelijkertijd. Teksten kunnen worden getypt (daarvoor verschijnt een toetsenbord op het controlescherm), maar worden ook met de hand geschreven. In de notitie-modus functioneren de Panorama aanraakschermen (behalve het controlescherm) als whiteboard waarop iemand zijn ideeën met een tekening of grafiekje kan verduidelijken. Daarnaast kunnen ook de beelden worden voorzien van aantekeningen. De kringeltjes en pijlen blijven bij het beeld en kunnen later ook door andere gebruikers weer worden opgehaald. Potentiële gebruikers blijken de Panorama-metafoor te ervaren als een gemakkelijke en intuïtieve manier om samen te werken bij het bekijken en interpreteren van beelden uit de elektronenmicroscoop. Dat bleek tijdens presentaties in achtereenvolgens Delft en bij fei Company in Eindhoven. Het concept is niet alleen praktisch, maar laat zich ook gemakkelijk uitbreiden, omdat het Panorama in principe uit oneindig veel segmenten kan bestaan. Internationaal bleek er ook veel waardering te bestaan voor het concept. Dat bleek tijdens de Third International Conference on Creating, Connecting, Collaborating & Computing, die eind januari in het Japanse Kyoto werd gehouden en waar de Panorama-metafoor werd gepresenteerd. Het paper, hoewel door de Delftse studenten in recordtijd geschreven, maakte veel indruk. Van Balen: Uit het feit dat de discussie meteen ging over de vraag hoe je het systeem zou kunnen gebruiken, mag je afleiden dat het concept als zodanig meteen voor vol wordt aangezien. Dat lijkt me het grootste compliment dat je als groep ontwerpers-studenten kunt krijgen. Tastbaar product Het motief voor internationale samenwerking was en is, aldus ir. Ernest van Breemen, universitair docent bij de sectie Computer Aided Design & Engineering, dat afgestudeerden later ook internationaal en op afstand samen moeten werken. Kenmerkend voor het studie-onderdeel is verder dat we de studenten ondersteunen met kennisoverdracht die op het project is toegesneden. Daarnaast richten we, samen met het bedrijf dat de opdracht geeft, een virtuele onderneming op, die tot doel heeft om een tastbaar product te realiseren. Dat laatste blijkt enorm motiverend. Het vooruitzicht dat de hele groep een week bij elkaar komt om een prototype te bouwen, blijkt een enorme stimulans om de problemen die je tegenkomt bij internationale samenwerking, zoals een moeizame communicatie, te overwinnen. Bij de collaboratieve omgeving wordt altijd met twee handen gewerkt: de ene hand aan de controleschijf en de andere hand op de vier aanraakschermen om te schrijven, omcirkelen, aan te raken etc. Dit om het gebruik te optimaliseren, en de kans op RSI te verkleinen. Voorbeeld van de Panoramamodus, waarbij duidelijk te zien is hoe de segmenten in het horizontale vlak bewegen. Deze modus biedt ook de mogelijkheid om de segmenten en functies te ordenen. In de Notitie-modus kan met een speciale pen op de vier aanraakschermen aantekeningen en berichten worden geschreven, die ook alle andere ingelogde gebruikers instantaan kunnen lezen. Het omcirkelen en aanwijzen op beelden is wat een panel van potentiële gebruikers erg waardeerden. De Manipulatie-modus biedt de mogelijkheid om de microscoop te besturen en om elk geselecteerd beeld uit de bibliotheek, danwel een direct microscoopbeeld te bewerken. Europese Product Realisatie Het in bijgaand artikel beschreven project is een pilot, uitgevoerd in het kader van de nieuwe opzet van het Integral Design Project, een verplicht studie-onderdeel voor IO-studenten aan de TU Delft. Een klein aantal van de 400 studenten die elk jaar dit onderdeel volgen, krijgt de gelegenheid om samen te werken met studenten van universiteiten elders in Europa, vertelt Van Breemen van de Faculteit Industrieel Ontwerpen. De internationale samenwerking, Global Product Realisation, is vijf jaar geleden opgezet door prof. Imre Horváth. In eerste instantie met de universiteiten van Michigan en Seoul, maar vanwege hoge (reis)kosten van intercontinentale samenwerking, is het speelveld beperkt tot Europa, meer in het bijzonder de in het artikel genoemde universiteiten van Londen en Lausanne, aangevuld met die van Ljubljana en Zagreb. De onderliggende structuur van het dataverkeer van de collaboratieve omgeving, in een configuratie met twee externe gebruikers, een database, een website en een elektronenmicroscoop.

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.

Windows 10. 2015 Training voor 50-plussers. PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus. 2015 Training voor 50-plussers PC50plus trainingen Eikbosserweg 52 1214AK Hilversum tel: 035 6213701 info@pc50plus.nl www.pc50plus.nl Windows 10 TRAINING VOOR 50- PLUSSERS Inhoud opgave. Pagina 01-0 7

Nadere informatie

Remote instrumentation

Remote instrumentation indi-2009-12-035 Remote instrumentation Project : SURFworks Projectjaar : 2009 Projectmanager : Walter van Dijk Auteur(s) : Hind Abdulaziz, Alexander ter Haar (Stratix) Opleverdatum : december 2009 Versie

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 13 De website bij het boek 13 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 13 De website bij het boek 13 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 11 Nieuwsbrief... 11 Introductie Visual Steps... 12 Wat heeft u nodig?... 13 De website bij het boek... 13 Hoe werkt u met dit boek?... 14 Toets uw kennis... 15 Voor docenten...

Nadere informatie

Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition

Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition Bijlage bij Getting Started Guide International English Edition Chapter 3: Aan de slag met Inspiration, een beginnersles Deze beginnersles is een goed startpunt voor het leren gebruiken van Inspiration.

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Introductie Visual Steps 12 Nieuwsbrief 12 Wat heeft u nodig? 13 Hoe werkt u met dit boek? 13 Website 14 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Introductie Visual Steps 12 Nieuwsbrief 12 Wat heeft u nodig? 13 Hoe werkt u met dit boek? 13 Website 14 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 11 Introductie Visual Steps... 12 Nieuwsbrief... 12 Wat heeft u nodig?... 13 Hoe werkt u met dit boek?... 13 Website... 14 Toets uw kennis... 15 Voor docenten... 15 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

b. verbind je laptop ook met het smartboard via de usb kabel. Deze kabel sluit je aan op het usb kabel aan de rechterkant van het bord.

b. verbind je laptop ook met het smartboard via de usb kabel. Deze kabel sluit je aan op het usb kabel aan de rechterkant van het bord. Workshop 1 Smartboard training Het SMART Board starten 1 Zorg ervoor dat het Smartboard en de projector zijn aangesloten op de computer: a. verbind je laptop met de beamerkabel of VGA kabel met het smartboard.

Nadere informatie

1. Starten met Windows 8

1. Starten met Windows 8 17 1. Starten met Windows 8 Microsoft, de maker van Windows, heeft in de loop der jaren diverse Windowsversies uitgebracht. Windows 8 is de nieuwste versie. Als u eerder met Windows 7, Windows Vista of

Nadere informatie

Ontwerpdocument. Maarten Kolthof. NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof

Ontwerpdocument. Maarten Kolthof. NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof Ontwerpdocument Maarten Kolthof NHL Hogeschool Opleiding Communication & Multimedia Design Ontwerpdocument - Maarten Kolthof Inhoud Algemeen ontwerp 3 Icoon en kleurgebruik Animatie technieken ios 7 kenmerken

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 12 Uw voorkennis 13 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 12 Uw voorkennis 13 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 11 Nieuwsbrief... 11 Introductie Visual Steps... 12 Wat heeft u nodig?... 12 Uw voorkennis... 13 Hoe werkt u met dit boek?... 14 De website bij het boek... 15 Aanvullende begeleidende

Nadere informatie

1. Kennismaken met Windows 8

1. Kennismaken met Windows 8 13 1. Kennismaken met Windows 8 Met de introductie door Microsoft van Windows 8 (inmiddels Windows 8.1) is er een brug geslagen tussen het werken met computers en tablets of smartphones. In Windows 8.1

Nadere informatie

Nederlandse versie. Inleiding. Inhoud van de verpakking. Belangrijk! WC040 Sweex Motion Tracking Webcam 1.3 Megapixel

Nederlandse versie. Inleiding. Inhoud van de verpakking. Belangrijk! WC040 Sweex Motion Tracking Webcam 1.3 Megapixel WC040 Sweex Motion Tracking Webcam 1.3 Megapixel Inleiding Allereerst hartelijk dank voor de aanschaf van de Sweex Motion Tracking Webcam 1.3 Megapixel. Met deze webcam kun je gemakkelijk video- en audiochatten

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) Junos Pulse installeren en configureren Pagina 3 4) Een verbinding maken met Junos Pulse Pagina 4 5) Een werkstation op afstand overnemen Pagina 6

Nadere informatie

8.13 Windows Hulp op afstand

8.13 Windows Hulp op afstand 1 8.13 Windows Hulp op afstand Misschien heeft u een probleem dat u zelf niet kunt oplossen, maar is één van uw (klein)kinderen of kennissen erg handig met computers. Dan kunt u natuurlijk telefonisch

Nadere informatie

Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand

Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand Conferencing Win tijd met vergaderen op afstand Overleg met collega s op andere vestigingen, een plan presenteren aan een klant, met een partner samenwerken aan een offerte, het contract uitonderhandelen

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access op Android. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) Junos Pulse installeren en configureren Pagina 3 4) Een verbinding maken met Junos Pulse Pagina 4 5) Een werkstation op afstand overnemen Pagina 6

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 9 De website bij het boek 9 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 9 De website bij het boek 9 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 9 De website bij het boek... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 Toets uw kennis... 11 Voor docenten... 11

Nadere informatie

3. Gebruikersaccounts ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...... ... ... ... ... 4. Uw computer 107 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...

3. Gebruikersaccounts ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...... ... ... ... ... 4. Uw computer 107 ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... Inhoudsopgave Voorwoord... 13 Nieuwsbrief... 13 Introductie Visual Steps... 14 Wat heeft u nodig?... 15 Uw voorkennis... 15 Hoe werkt u met dit boek?... 16 De schermafbeeldingen... 17 Website... 18 Toets

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 13 De website bij het boek 13 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 13 De website bij het boek 13 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 11 Nieuwsbrief... 11 Introductie Visual Steps... 12 Wat heeft u nodig?... 13 De website bij het boek... 13 Hoe werkt u met dit boek?... 14 Toets uw kennis... 15 Voor docenten...

Nadere informatie

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden

Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden Albert-Jan de Croes & Stefan Willemink V4C Docent: Mevrouw van Uden 1 Inhoud Inhoud... 2 Inleiding... 3 Wat doet een besturingsysteem, en hoe werkt het?... 3 Algemene informatie... 3 Taken van een besturingssysteem...

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Persoonlijk opleiding plan

Persoonlijk opleiding plan Persoonlijk opleiding plan Een opdrachtgever adviseren Hem vertellen wat jou de beste optie lijkt. Het klopt dat ik deze competenties zo had ingevuld. Ik heb hiermee ervaring doordat ik vaak op forums

Nadere informatie

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit

Microsoft Office 365 voor bedrijven. Remcoh legt uit Microsoft Office 365 voor bedrijven Remcoh legt uit Beter samenwerken, ook onderweg Starten met Office 365 is starten met het nieuwe werken. Met Office 365 heeft u namelijk de mogelijkheid om altijd en

Nadere informatie

Sensoren en maatschappij

Sensoren en maatschappij PROJECT Sensoren en maatschappij Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 Het beroep 3 De organisatie 4 Begeleiding 5 Beoordeling en evaluatie [1] PROJECT Sensoren en maatschappij [Technasium]

Nadere informatie

Unicomedia biedt een totaal oplossing voor narrowcasting en adviseert over hardware, implementatie en beheer van deze netwerken.

Unicomedia biedt een totaal oplossing voor narrowcasting en adviseert over hardware, implementatie en beheer van deze netwerken. Retail Digital Signage heeft zich in verschillende vormen effectief bewezen om doelgericht met consumenten te communiceren. Digitale media wordt ingezet om merkenherkenning te ondersteunen, winkel promoties

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Introductie Visual Steps 8 Nieuwsbrief 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 10 Website 11 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Introductie Visual Steps 8 Nieuwsbrief 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 10 Website 11 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Introductie Visual Steps... 8 Nieuwsbrief... 8 Wat heeft u nodig?... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 Website... 11 Toets uw kennis... 11 Voor docenten... 11 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 10 Website 11 Voor docenten

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 10 Website 11 Voor docenten Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 Website... 11 Voor docenten... 11 De schermafbeeldingen... 12 1. De Samsung

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 13

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 13 Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Uw voorkennis... 9 De volgorde van lezen... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 Website... 11 Toets uw

Nadere informatie

Les E-02 Uitgewerkt voorbeeld: Mens Machine Interactie

Les E-02 Uitgewerkt voorbeeld: Mens Machine Interactie 2004, David Lans Les E-02 Uitgewerkt voorbeeld: Mens Machine Interactie 2.1 Mens Machine Interactie Mens-Machine-Interactie (MMI) komen we in onze maatschappij overal tegen. Machines nemen werk over (kaartjesautomaat

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Introductie Visual Steps 12 Nieuwsbrief 12 Wat heeft u nodig? 13 Hoe werkt u met dit boek? 13 Website 15 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Introductie Visual Steps 12 Nieuwsbrief 12 Wat heeft u nodig? 13 Hoe werkt u met dit boek? 13 Website 15 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 11 Introductie Visual Steps... 12 Nieuwsbrief... 12 Wat heeft u nodig?... 13 Hoe werkt u met dit boek?... 13 Website... 15 Toets uw kennis... 15 Voor docenten... 15 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Van AllSolutions QX2 naar AllSolutions10

Van AllSolutions QX2 naar AllSolutions10 Van AllSolutions QX2 naar AllSolutions10 Pagina 1 van 11 Inhoud 1. AllSolutions10 gelanceerd... 3 Responsive... 3 Design... 3 2. AllSolutions10 activeren... 4 3. Aangepaste bovenkant... 5 4. Uw website

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Introductie Visual Steps 12 Nieuwsbrief 12 Wat heeft u nodig? 13 Hoe werkt u met dit boek? 13 Website 15 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Introductie Visual Steps 12 Nieuwsbrief 12 Wat heeft u nodig? 13 Hoe werkt u met dit boek? 13 Website 15 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 11 Introductie Visual Steps... 12 Nieuwsbrief... 12 Wat heeft u nodig?... 13 Hoe werkt u met dit boek?... 13 Website... 15 Toets uw kennis... 15 Voor docenten... 15 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

1. Starten met Windows 8

1. Starten met Windows 8 17 1. Starten met Windows 8 Microsoft, de maker van Windows, heeft in de loop der jaren diverse Windowsversies uitgebracht. Windows 8 is de nieuwste versie. Als u eerder met Windows 7, Windows Vista of

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 13 Nieuwsbrief 13 Introductie Visual Steps 14 Wat heeft u nodig? 14 Uw voorkennis 16 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 13 Nieuwsbrief 13 Introductie Visual Steps 14 Wat heeft u nodig? 14 Uw voorkennis 16 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 13 Nieuwsbrief... 13 Introductie Visual Steps... 14 Wat heeft u nodig?... 14 Uw voorkennis... 16 Hoe werkt u met dit boek?... 16 De website bij het boek... 17 Aanvullende begeleidende

Nadere informatie

Bewaar exemplaar. Roger Pen & Roger EasyPen Uitlevering aan cliënt

Bewaar exemplaar. Roger Pen & Roger EasyPen Uitlevering aan cliënt Bewaar exemplaar Roger Pen & Roger EasyPen Uitlevering aan cliënt maart 2015 Verstaan in gezelschap was nog nooit zo eenvoudig 2 Stap 1 (OPTIONEEL): Roger Pen toevoegen in Target module Selecteer de Roger

Nadere informatie

programmeren leeromgeving

programmeren leeromgeving DO-ProLO programmeren leeromgeving Een leeromgeving voor iedereen in de leeftijd van 8 tot 80 jaar. Dit is een uitgave van Duurzame Onderneming Kennemerland. Voor meer informatie ga naar: www.duurzame-onderneming-kennemerland.nl

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Hoe werkt u met dit boek?... 9 Uw voorkennis... 10 De website bij het boek... 10 Toets uw kennis... 10

Nadere informatie

2.8 Achtergrondinformatie... 67 2.9 Tips... 68

2.8 Achtergrondinformatie... 67 2.9 Tips... 68 Inhoudsopgave Voorwoord... 13 Nieuwsbrief... 13 Introductie Visual Steps... 14 Wat heeft u nodig?... 15 Uw voorkennis... 16 Hoe werkt u met dit boek?... 17 De volgorde van lezen... 18 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 2010

Inhoudsopgave. Deel 1 Word 2010 Inhoudsopgave Voorwoord... 9 Nieuwsbrief... 9 Introductie Visual Steps... 10 Wat heeft u nodig?... 10 Verschillende versies... 11 Uw voorkennis... 11 Hoe werkt u met dit boek?... 12 De volgorde van lezen...

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

ONSCREENKEYS 5. Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8

ONSCREENKEYS 5. Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8 ONSCREENKEYS 5 Windows XP / Windows Vista / Windows 7 / Windows 8 [ PRODUCT BESCHRIJVING ] [ Dit vernuftige on-screen toetsenbord met virtuele muis klik mogelijkheden en spraak uitvoer maakt snel typen

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 13 Hoe werkt u met dit boek? 13 Website 15 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 13 Hoe werkt u met dit boek? 13 Website 15 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 11 Nieuwsbrief... 11 Introductie Visual Steps... 12 Wat heeft u nodig?... 13 Hoe werkt u met dit boek?... 13 Website... 15 Toets uw kennis... 15 Voor docenten... 15 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

De Cues Filtered Out Theorie

De Cues Filtered Out Theorie De Cues Filtered Out Theorie Sommige mensen zien Computer mediated communication als een mindere vorm van communicatie, ook volgens de Cues Filtered Out theorie ontbreekt er veel aan deze communicatievorm.

Nadere informatie

Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012.

Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012. home introductie easyconference easycomfort scheduling over ons contact Overheid & ICT. Bezoek onze stand D015 in de Jaarbeurs in Utrecht van 24-26 april 2012. Met één klik brengt u iedereen die u wilt

Nadere informatie

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)!

ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 29 ouders)! 18 responses View all Publish analytics 18 responses ipad enquête - ouders - 18 reacties (van 9 ouders) Summary View all responses Publish analytics In welke mate ziet u uw zoon of dochter de ipad thuis

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) De eerste keer inloggen Pagina 2 4) Terminal Sessions Pagina 5 5) Gebruik vanaf Apple of Linux systemen

Nadere informatie

Plan van aanpak Meesterproef 2: Workflowbeheer Voorwoord

Plan van aanpak Meesterproef 2: Workflowbeheer Voorwoord Plan van aanpak Meesterproef 2: Workflowbeheer Voorwoord Dit is het PVA versie 2. Dit wil zeggen dat ik de informatie op het gebeid van de netwerk instellingen en de setup heb verwerkt en uitgebreid heb

Nadere informatie

Video Conferencing anno 2012

Video Conferencing anno 2012 White paper Video Conferencing anno 2012 +31 (0) 88 121 20 00 upc.nl/business Pagina 1 van 8 Video Conferencing De behoefte aan video-vergaderen groeit. Mensen gaan steeds flexibeler om met de begrippen

Nadere informatie

Afdrukken in Calc Module 7

Afdrukken in Calc Module 7 7. Afdrukken in Calc In deze module leert u een aantal opties die u kunt toepassen bij het afdrukken van Calc-bestanden. Achtereenvolgens worden behandeld: Afdrukken van werkbladen Marges Gedeeltelijk

Nadere informatie

Handleiding oefensoftware Taal actief. Handleiding Oefensoftware Taal actief

Handleiding oefensoftware Taal actief. Handleiding Oefensoftware Taal actief Handleiding oefensoftware Taal actief 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding 3 2. Snel starten 4 2.1 Inloggen via Basispoort door de kinderen 2.2 De leerling-startpagina 2.3 De software voor de kinderen bekijken

Nadere informatie

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken

Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what? Keuzes maken Desktop, Laptop, Netbook, Ultrabook or Tablet? Which is best for what?. Keuzes maken Wanneer je een computer wilt aanschaffen denk je tegenwoordig niet meteen meer aan de desktop. De desktop is een "grote"

Nadere informatie

Cursus Onderwijs en ICT. bloggen met Wordpress

Cursus Onderwijs en ICT. bloggen met Wordpress Cursus Onderwijs en ICT Deel 21 (versie 1.0 NL 27-04-2011) bloggen met Wordpress door Serge de Beer Inleiding Zelf ben ik niet zo n blogger. Niet dat ik het niet heb geprobeerd trouwens. Al regelmatig

Nadere informatie

U kunt de app Galerij gebruiken om uw foto s te bekijken. Dat kunt u één voor één doen, maar u kunt ook een diavoorstelling laten tonen op uw Tab.

U kunt de app Galerij gebruiken om uw foto s te bekijken. Dat kunt u één voor één doen, maar u kunt ook een diavoorstelling laten tonen op uw Tab. 201 6. Foto s en video De twee camera s op de Samsung Galaxy Tab bieden een schat aan mogelijkheden voor het maken van foto s en video s. Met de app Camera kunt u de camera aan de achterzijde van de Tab

Nadere informatie

SITUATIE. Organisatie. Movares is een advies- en ingenieursbureau dat. oplossingen genereert voor mobiliteit,

SITUATIE. Organisatie. Movares is een advies- en ingenieursbureau dat. oplossingen genereert voor mobiliteit, Sinds Movares haar resource planning heeft toevertrouwd aan Microsoft Enterprise Project Management is er meer inzicht en uniformiteit in het planningproces Organisatie Movares is een advies- en ingenieursbureau

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Website 10 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Website 10 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Hoe werkt u met dit boek?... 9 Website... 10 Toets uw kennis... 10 Voor docenten... 10 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Gebruikershandleiding

Gebruikershandleiding . Gebruikershandleiding Inhoudsopgave 1 Inleiding... 3 1.1 Wat is Citrix?... 3 1.2 Voordelen van Citrix... 3 1.3 Wat heeft u nodig om toegang te krijgen... 3 2 Systeemeisen... 4 2.1 Ondersteunde Web browsers...

Nadere informatie

Concept Deze week hebben wij ervoor gekozen om de tiled display, die rechts van de ESC balie staat, te verbeteren door een interactieve applicatie eraan te verbinden. Op dit moment is het display, alhoewel

Nadere informatie

Zo draai je Android-apps op de pc

Zo draai je Android-apps op de pc Zo draai je Android-apps op de pc Deels overgenomen uit Computerworld Via de BlueStacks Android App Player kun je Android-apps op je pc laten draaien. Wij leggen je uit hoe je de software installeert,

Nadere informatie

Stedelijk Museum. Ontwerpspecificatie. VMBO leerlingen interactieve rondleiding. Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247

Stedelijk Museum. Ontwerpspecificatie. VMBO leerlingen interactieve rondleiding. Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247 Stedelijk Museum VMBO leerlingen interactieve rondleiding Ontwerpspecificatie Meesterproef Minor UXD V0.1 18-06-2013 Jasper Bunschoten 500615247 Inhoud INHOUD OPDRACHT CONCEPT ONTWERP HIGH LEVEL DETAIL

Nadere informatie

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access.

Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Gebruikershandleiding E-Zorg Remote Access. Inhoud 1) Inleiding Pagina 2 2) Het token Pagina 2 3) De eerste keer inloggen Pagina 3 4) Terminal Sessions Pagina 5 5) Gebruik vanaf Apple of Linux systemen

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 13 De website bij het boek 13 Hoe werkt u met dit boek?

Inhoudsopgave Voorwoord 11 Nieuwsbrief 11 Introductie Visual Steps 12 Wat heeft u nodig? 13 De website bij het boek 13 Hoe werkt u met dit boek? Inhoudsopgave Voorwoord... 11 Nieuwsbrief... 11 Introductie Visual Steps... 12 Wat heeft u nodig?... 13 De website bij het boek... 13 Hoe werkt u met dit boek?... 14 Toets uw kennis... 15 Voor docenten...

Nadere informatie

Serie handleidingen. "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") E-LEARNING. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti

Serie handleidingen. LbD4All (Leren door Ontwikkeling voor iedereen ) E-LEARNING. Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Serie handleidingen "LbD4All" ("Leren door Ontwikkeling voor iedereen ") E-LEARNING Door Kristina Henriksson, Päivi Mantere & Irma Manti Deze publicatie werd gefinancierd door de Europese Commissie. De

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 9 Website 10 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 9 Website 10 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 9 Website... 10 Toets uw kennis... 10 Voor docenten... 11 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Introductie Visual Steps 8 Nieuwsbrief 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 10 Website 11 Toets uw kennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Introductie Visual Steps 8 Nieuwsbrief 8 Wat heeft u nodig? 9 Hoe werkt u met dit boek? 10 Website 11 Toets uw kennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Introductie Visual Steps... 8 Nieuwsbrief... 8 Wat heeft u nodig?... 9 Hoe werkt u met dit boek?... 10 Website... 11 Toets uw kennis... 11 Voor docenten... 11 De schermafbeeldingen...

Nadere informatie

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business

Whitepaper Integratie Videoconferentie. Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Whitepaper Integratie Videoconferentie Integreer bestaande UC oplossingen met Skype for Business Talk & Vision 2015 Inhoudsopgave 1. Introductie 3 2. Skype for Business/Lync 4 Hoe doen we dat? 4 3. Gebruiksvriendelijke

Nadere informatie

ipad in het onderwijs (Na ios 7 Update) ios 7 Door: Michael Noppert Datum: 24 september 2013 Versie:2.0

ipad in het onderwijs (Na ios 7 Update) ios 7 Door: Michael Noppert Datum: 24 september 2013 Versie:2.0 (Na ios 7 Update) ios 7 Door: Michael Noppert Datum: 24 september 2013 Versie:2.0 Inhoudsopgave Onderwerp: Bladzijde: Inleiding 3 Uitleg begrippen 4 Apps 5 Randapparatuur 8 Duurzaam gebruik 9 Gebruikstips

Nadere informatie

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen!

Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Minigids Hybride Evenementen Het evenement dat niemand wil missen is hybride Een wereld waar offline en online samenkomen! Introductie In een wereld die op alle vlakken steeds meer digitaal verbonden raakt,

Nadere informatie

In de door ons gebruikte demo verloopt het herkennen van beelden in feite in 2 fasen:

In de door ons gebruikte demo verloopt het herkennen van beelden in feite in 2 fasen: Practicum: deel 1 Hond zoekt Bal In het practicum Hond zoekt Bal laten we je kennis maken met de werking van supercomputers. We gebruiken daarvoor een applicatie waarmee met een webcam objecten herkend

Nadere informatie

Presentation Partner voor het beste beeld en geluid

Presentation Partner voor het beste beeld en geluid Presentation Partner voor het beste beeld en geluid 2 3 Presentation Partner; Geeft presentaties vleugels Wanneer u een presentatie geeft, is het belangrijk dat het publiek uw boodschap goed hoort, en

Nadere informatie

RECORDING PEN GEBRUIKSAANWIJZING

RECORDING PEN GEBRUIKSAANWIJZING RECORDING PEN GEBRUIKSAANWIJZING 1. Bedieningsknop 2. Camera 3. Microfoon 4. Reset schakelaar 5. Statusindicator 6. Balpen 7. Wisselen van Foto A naar Video V 8. USB Dit is de eerste balpen voorzien van

Nadere informatie

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO

Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 1 / 14 Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2010 Kennisnet.nl Scenario s voor Leren op Afstand in het MBO 2 / 14 Samenvatting Scenario s voor Leren op

Nadere informatie

Yeshivath Sharashim. http://yeshivathsharashim.org. Hand- Users

Yeshivath Sharashim. http://yeshivathsharashim.org. Hand- Users Yeshivath Sharashim http://yeshivathsharashim.org Hand- Users leiding Guide Welkom bij http://yeshivathsharashim.org! We hopen dat deze handleiding u zal helpen kennis te maken met Yeshivath Sharashim

Nadere informatie

NOBCO Conferentie 2011 Trends en ontwikkelingen in coaching: De coachee in de 21ste eeuw

NOBCO Conferentie 2011 Trends en ontwikkelingen in coaching: De coachee in de 21ste eeuw NOBCO Conferentie 2011 Trends en ontwikkelingen in coaching: De coachee in de 21ste eeuw E-coaching = Coachee 2.0 Anne Ribbers 22 september 2011 PROGRAMMA * Korte introductie * Definitie van e-coaching

Nadere informatie

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten

Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Beter worden door te leren van vergelijken in blended leertrajecten Stichting Benchmark GGZ Rembrandtlaan 46 3723 BK Bilthoven T +31 (0) 30 229 90 90 W www.sbggz.nl Inhoudsopgave 1 Het speelveld in beeld...

Nadere informatie

GEKKO WORKS & WILMINK POEDERCOATING B.V. Over het informatiseren van een vooruitstrevend productiebedrijf

GEKKO WORKS & WILMINK POEDERCOATING B.V. Over het informatiseren van een vooruitstrevend productiebedrijf GEKKO WORKS & WILMINK POEDERCOATING B.V. Over het informatiseren van een vooruitstrevend productiebedrijf INTRODUCTIE Bas Kierkels en Dirk Wilmink Elke project is bijzonder maar de implementatie van Gekko

Nadere informatie

Google products. Het gebruik van Picasa 2 is gratis. Het programma is in veel verschillende talen verkrijgbaar, waaronder Nederlands.

Google products. Het gebruik van Picasa 2 is gratis. Het programma is in veel verschillende talen verkrijgbaar, waaronder Nederlands. 1 Picasa 2 Picasa 2 is een foto-organizer van zoekmachinefabrikant Google. Het gratis programma bevat handige functies om uw foto's te beheren, te bewerken en te delen. Het gebruik van Picasa 2 is gratis.

Nadere informatie

Culture Shock -PIM. GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl. Esra Atescelik juni 2009 1

Culture Shock -PIM. GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl. Esra Atescelik juni 2009 1 GROEP 7 ESRA ATESCELIK STUDENT NR: 1783262 JUNI 2009 Eak500@few.vu.nl Esra Atescelik juni 2009 1 Inhoudsopgave 1. Concept Culture Shock.3 1.1 Definitief concept 4 1.2 Interactief gedeelte van de film..4

Nadere informatie

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.

ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES. Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva. ONDERZOEK ALS ONDERDEEL VAN HET ONTWERPEN VAN TECHNISCHE INNOVATIES Inge Oskam i.f.oskam@hva.nl Rutger de Vries r.de.vries3@hva.nl 1 CONTENT Ontwerpen van technische innovaties Het innovatielab Cases Discussie

Nadere informatie

Instelling Organische chemie en wiskunde Studenten Aantal Totaal 70, met bekijken weblecture 31 Ronde 1 Datum uitvoering Mei 2011

Instelling Organische chemie en wiskunde Studenten Aantal Totaal 70, met bekijken weblecture 31 Ronde 1 Datum uitvoering Mei 2011 Pilot Naam Wageningen Bordgebruik Instelling WU Vak naam Organische chemie en wiskunde Studenten Aantal Totaal 70, met bekijken weblecture 31 Ronde 1 Datum uitvoering Mei 2011 Variant Bordgebruik Introductie

Nadere informatie

Webconferencing van KPN

Webconferencing van KPN Webconferencing van KPN Handleiding 1 Inhoud 1 Webconferencing van KPN... 3 2 Een sessie starten... 4 2.1 Voorbereiding... 4 2.2 Webconferencing starten voorzitter... 4 2.3 Webconferencing starten deelnemers...

Nadere informatie

Technologie. Bluetooth gebruiken

Technologie. Bluetooth gebruiken Bluetooth is communicatietechnologie die het mogelijk maakt data te versturen en te ontvangen zonder leidingen of kabels. Met de Bluetooth features kun je een draadloze verbinding maken tussen je NXT en

Nadere informatie

Rob Duits Sander Helling Xander Knol André van de Polder Paco Josée Klas: Rood. Onderzoeksrapport. Medialandschap

Rob Duits Sander Helling Xander Knol André van de Polder Paco Josée Klas: Rood. Onderzoeksrapport. Medialandschap Rob Duits Sander Helling Xander Knol André van de Polder Paco Josée Klas: Rood Onderzoeksrapport Medialandschap Inhoudsopgave 05 Voorbereiding onderzoek - Doel van het onderzoek - Onderzoeksvraag en deelvragen

Nadere informatie

i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE

i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE i3sync DRAADLOOS PLUG & PLAY PRESENTATIE DEVICE VERANDER DE MANIER WAAROP U VERGADERT Verander de manier waarop u vergadert of presenteert dankzij dit compacte en lichte presentatie device. i3sync is gebruiksvriendelijk

Nadere informatie

PILOTPROJECT BLIJFINBED.NL

PILOTPROJECT BLIJFINBED.NL PILOTPROJECT BLIJFINBED.NL EMAIL EN SMS ZIEKMELD SERVICE voor hoge en middelbare scholen StudioProjectie Internet Business Solutions Middelstegracht 87E 2312 TT Leiden T 071 5138985 E info@projectie.com

Nadere informatie

i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL

i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL i3sync PLUG & PLAY DRAADLOOS PRESENTATIE MIDDEL VERANDER DE MANIER WAAROP U VERGADERT Of geef presentaties met dit compacte en lichtgewicht presentatie device. De i3sync is eenvoudig te gebruiken en stelt

Nadere informatie

Een kennismaking met Company Scan Module Contractbeheer

Een kennismaking met Company Scan Module Contractbeheer Een kennismaking met Company Scan Module Contractbeheer Inleiding U staat voor de afweging om binnen uw organisatie het beheer van uw contracten te centraliseren en te automatiseren, door middel van de

Nadere informatie

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning

Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Leer Opdrachten ontwerpen voor Blended Learning Helder &Wijzer Mijn opdrachten In een kort, blended programma In het kort Voor wie docenten/trainers die blended opdrachten willen leren ontwerpen en ontwikkelen

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 5 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 6 Hoe werkt u met dit boek? 7 Website 7 Voor docenten

Inhoudsopgave Voorwoord 5 Nieuwsbrief 5 Introductie Visual Steps 6 Wat heeft u nodig? 6 Hoe werkt u met dit boek? 7 Website 7 Voor docenten Inhoudsopgave Voorwoord... 5 Nieuwsbrief... 5 Introductie Visual Steps... 6 Wat heeft u nodig?... 6 Hoe werkt u met dit boek?... 7 Website... 7 Voor docenten... 8 De schermafbeeldingen... 8 1. Starten

Nadere informatie

Pak de controle met VNC

Pak de controle met VNC Pak de controle met VNC Tijdens ons recentelijke SOACamp kwam ik er achter dat niet iedereen bekend is met het gemak van het overnemen van desktops en dan vooral hoe makkelijk het is. Vooral als je veel

Nadere informatie

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3

HANDLEIDING VIEW DESKTOP. Handleiding VIEW Desktop. P. de Gooijer. Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 HANDLEIDING VIEW DESKTOP Document: Auteur: Datum: 09-01-2013 Versie: 1.3 Handleiding VIEW Desktop M. Huibers P. de Gooijer Inleiding Het Hoornbeeck College en Van Lodenstein maakt gebruik van VMware View.

Nadere informatie

Deel 1: PowerPoint Basis

Deel 1: PowerPoint Basis Deel 1: PowerPoint Basis De mogelijkheden van PowerPoint als ondersteunend middel voor een gedifferentieerde begeleiding van leerlingen met beperkingen. CNO Universiteit Antwerpen 1 Deel 1 PowerPoint Basis

Nadere informatie

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis

Inhoudsopgave Voorwoord 7 Nieuwsbrief 7 Introductie Visual Steps 8 Wat heeft u nodig? 8 Hoe werkt u met dit boek? 9 Uw voorkennis Inhoudsopgave Voorwoord... 7 Nieuwsbrief... 7 Introductie Visual Steps... 8 Wat heeft u nodig?... 8 Hoe werkt u met dit boek?... 9 Uw voorkennis... 10 De website bij het boek... 10 Toets uw kennis... 10

Nadere informatie

Degrande Frederik COMPUTER OVERNEMEN januari 2005

Degrande Frederik COMPUTER OVERNEMEN januari 2005 Een computer via internet overnemen Via internet kun je de bediening van een computer overnemen. Heel handig, als je iemand met een probleem wil helpen of iets wil demonstreren. Soms is het zeer handig

Nadere informatie

Inhoud. Introductie tot de cursus

Inhoud. Introductie tot de cursus Inhoud Introductie tot de cursus 1 De functie van de cursus 7 2 De inhoud van de cursus 7 2.1 Voorkennis 7 2.2 Leerdoelen van de cursus 8 2.3 Opbouw van de cursus 8 3 Leermiddelen en wijze van studeren

Nadere informatie

Wij heten u van harte welkom als nieuwe gebruiker van Cloud24You Express!

Wij heten u van harte welkom als nieuwe gebruiker van Cloud24You Express! Welkom, Wij heten u van harte welkom als nieuwe gebruiker van Cloud24You Express! Onze dienst Cloud24You Express is speciaal ontwikkeld voor klanten die wél kiezen voor een hoge kwaliteit en beschikbaarheid,

Nadere informatie

Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland

Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland Handleiding voor het gebruik van de community website van OBS t Padland Versie: 1.1 Datum: 18 juli 2013 Geschreven door: ict@padland.nl 2013 OBS t Padland. Pagina 1 Inhoud Inleiding... 3 Padland Startpagina...

Nadere informatie

Handleiding nieuwe werkomgeving SOML. Voor Apple MacOSX 10.9

Handleiding nieuwe werkomgeving SOML. Voor Apple MacOSX 10.9 Handleiding nieuwe werkomgeving SOML Voor Apple MacOSX 10.9 Inhoudsopgave 1 Belangrijke gegevens 3 1.1 Inloggegevens 3 1.2 DigiCampuz (digitale werkplek) 3 2 Aan de slag 4 2.1 Printer koppelen 4 2.2 RDP

Nadere informatie

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse

Medewerker interne dienst. Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Persoonlijke effectiviteit: 2. Accuratesse Werkt gedurende langere periode nauwkeurig en zorgvuldig, met oog voor detail, gericht op het voorkómen van fouten en slordigheden, zowel in eigen als andermans

Nadere informatie