Longfunctieonderzoeken. Sophia Kinderziekenhuis

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Longfunctieonderzoeken. Sophia Kinderziekenhuis"

Transcriptie

1 Longfunctieonderzoeken Sophia Kinderziekenhuis

2 Uw kind komt binnenkort om één of meer van de in deze folder beschreven longfunctieonderzoeken uit te voeren. De onderzoeken helpen de arts een beter beeld te krijgen van het functioneren van longen en luchtwegen. Waarschijnlijk is u al verteld wat er allemaal komt kijken bij het onderzoek dat bij uw kind uitgevoerd gaat worden. In deze folder kunt u alles nog eens rustig nalezen; de aangekruiste onderzoeken zijn op uw kind van toepassing. Wanneer u na het lezen nog vragen heeft, stelt u deze dan gerust aan de longfunctieassistent of aan de arts. U kunt ook bellen, het telefoonnummer staat achterop deze folder. Onbekend kan heel eng zijn! Wanneer een kind een onderzoek of een behandeling in het ziekenhuis moet ondergaan, wint angst het vaak van de normale nieuwsgierigheid. Het is van belang dat u uw kind zo goed mogelijk vertelt wat er gaat gebeuren. Zo geeft u uw kind de kans zich voor te bereiden op dat wat komen gaat. Overigens vinden veel kinderen longfunctieonderzoek erg leuk om te doen. Wat gaat er gebeuren? Om de werking van de longen en de luchtwegen te meten, krijgt het kind tijdens de meeste van de hieronder beschreven onderzoeken een mondstuk in de mond en een soort 'knijper' op de neus. Via het longfunctieapparaat wordt voldoende zuurstof toegevoegd. Voor sommige metingen moet van tevoren een medicijn worden ingeademd dat de luchtwegen verwijdt. Als het medicijn na ongeveer twintig minuten voldoende is ingewerkt, moet het kind een aantal blaasoefeningen doen. Het onderzoek dat bij uw kind gaat plaatsvinden is aangekruist. Alleen de aangekruiste tekst is dus op uw kind van toepassing. Zo bereiden u en uw kind zich voor op een longfunctieonderzoek Uw kind moet van tevoren stoppen met het innemen van bepaalde medicijnen: - 48 uur voor de test Foradil, Oxis, Seretide, Symbicort en Serevent, Aerobec, Becloforte, Becotide, Flixotide, Lomudal, Pulmicort, Qvar. - 8 uur voor de test Aerolin, Airomir, Alvesco, Atrovent, Berodual, Berotec, Bricanyl, Combivent, Ventolin en Salbutamol. Bijzondere maatregelen zijn verder niet nodig voor een longfunctieonderzoek. In het algemeen mag uw kind van tevoren gewoon eten. Hij/zij hoeft dus niet 'nuchter' te zijn. 2

3 O Spirogram Met dit onderzoek wordt de 'vitale capaciteit' bepaald, dit is de hoeveelheid lucht die uw kind maximaal kan inademen. Nadat uw kind diep heeft uitgeademd, meet de longfunctieassistent hoeveel lucht hij/zij kan inademen. Het onderzoek duurt ongeveer een kwartier. O Flowvolume Bij dit onderzoek wordt gemeten hoe hard en hoe lang uw kind kan uitblazen. Hierbij wordt ook de piekstroom bepaald (de hoogste uitblaassnelheid) en de éénsecondewaarde; de maximale hoeveelheid lucht die uw kind in één seconde kan uitblazen. Het resultaat van de meting is te zien op een computerbeeldscherm. Het onderzoek duurt ongeveer tien minuten en is soms onderdeel van een ander onderzoek. 3

4 O NO-meting Tijdens dit onderzoek wordt stikstofmonoxide gemeten in de uitademingslucht. Dit kan de arts informatie geven over de ontstekingsprocessen in de longen, bijvoorbeeld bij astma. Uw kind moet hiervoor rustig uitblazen zoals op de foto te zien is. De NO-meting kan ook worden gedaan via de neus. Dan moet uw kind een paar tellen de adem inhouden, terwijl er een knopje tegen een neusgat aan wordt gehouden waardoor wat lucht uit de neus wordt opgezogen. Het onderzoek duurt ongeveer 10 minuten en kan een onderdeel zijn van een ander onderzoek. O Heliumresidu Tijdens deze meting ademt uw kind via een mondstuk een mengsel in van helium en zuurstofgas. Het mondstuk moet daarbij ongeveer vijf minuten goed in de mond worden gehouden, waarbij gewoon rustig geademd kan worden. Aan het eind van de meting moet uw kind zo goed mogelijk uitademen en vervolgens heel diep inademen. Deze test wordt één keer uitgevoerd. Helium en zuurstof zijn niet schadelijk voor uw kind en hebben geen bijwerkingen. 4

5 O Bepaling van de luchtweggevoeligheid met behulp van metacholine Wanneer de klachten van uw kind in een bepaalde situatie of omgeving toenemen, betekent dit dat de luchtwegen onder invloed van prikkels van buitenaf sneller en heviger reageren. We noemen dit overgevoeligheid van de luchtwegen of `hyperreactiviteit'. Om te testen of de luchtwegen van uw kind inderdaad overgevoelig zijn, dienen we bewust een prikkel toe. Dit gebeurt met een vernevelde metacholineoplossing. Metacholine is een vloeistof, die bij overgevoelige luchtwegen een benauwdheidsreactie kan geven. Deze reactie kan vervolgens weer met een longfunctieonderzoek worden gemeten. Bij de test wordt maar een heel lage dosis metacholine gebruikt, zodat in geval van overgevoeligheid het effect niet te groot zal zijn. Voor het onderzoek begint, wordt de flowvolume gemeten (zie de tekst flowvolume op pagina 3). Via een vernevelaar ademt uw kind een klein beetje metacholine in, waarna wordt vastgesteld of de flowvolumewaarden verminderen. Is dat niet het geval, dan ademt uw kind een iets grotere hoeveelheid metacholine in, net zo lang totdat er aan de flowvolumewaarden te zien is dat de luchtwegen zich gaan vernauwen. De gevoeligheidsgrens van de luchtwegen is dan bekend. Na dit onderzoek krijgt uw kind een luchtwegverwijdend medicijn. Twintig minuten later worden, ter controle, nogmaals de flowvolumewaarden gemeten. Het onderzoek duurt in totaal een uur tot anderhalf uur. O Body box/lichaamsplethysmograaf Dit onderzoek bepaalt het volume van de longen en de weerstand die de luchtstroom in de luchtwegen ondervindt. Het vindt plaats in de `body box', dat is een glazen cabine die wel iets weg heeft van een telefooncel. Tijdens het onderzoek ademt uw kind via een mondstuk. Via een intercom vertelt de longfunctieassistent precies wat hij/zij van uw kind verwacht: blazen, hijgen, juist rustig ademen enzovoort. Tijdens het onderzoek wordt het mondstukje gedurende twee seconden afgesloten. Daarna gaat het ademen weer gewoon door. Uit de 5

6 luchtstroom tijdens de rustige ademhaling en de kleine drukveranderingen tijdens het hijgen berekent de computer het longvolume en de ademweerstand. Het onderzoek duurt ongeveer tien minuten. O Co diffusie single/multiple breath De longen voorzien het lichaam van zuurstof en zorgen er ook voor dat koolzuur wordt uitgeademd. Deze test meet de snelheid waarmee de longen de ingeademde zuurstof in het bloed kunnen opnemen. Voor de test moet uw kind zo goed mogelijk uitademen, daarna in één keer zo diep mogelijk inademen en de adem tien seconden vasthouden. Vervolgens blaast uw kind in het apparaat uit. Na twee herhalingen is de test klaar. Als uw kind nog klein is of een lage longfunctie heeft, kan dit onderzoek ook tijdens rustig ademen worden uitgevoerd. Dus zonder adem vasthouden, zoals u ook op de foto kunt zien. Voor de meting hebben we het hemoglobinegehalte van het bloed (Hb) nodig. Als dit niet bekend is, dan wordt dit bepaald met een vingerprikje vóór of na het onderzoek. De test duurt ongeveer een half uur. 6

7 O Inspanningstest/loopband Wanneer uw kind benauwd wordt net na of tijdens een inspanning, kan het zijn dat het last heeft van inspanningsastma. Om dit te bepalen moet uw kind tijdens het onderzoek ongeveer zes minuten hardlopen op een loopband. Tijdens het hardlopen worden de hartslag en het zuurstofgehalte in het bloed gecontroleerd. Vóór en na het hardlopen wordt met de spirometer bepaald of de luchtwegen vernauwen. Het onderzoek duurt ongeveer drie kwartier. O Ergometrie - maximale belasting Het doel van dit onderzoek is na te gaan waar de oorzaak ligt van de klachten van uw kind: in de longen, het hart of de spieren. Tijdens het onderzoek worden bepaalde metingen verricht terwijl uw kind fietst op een soort hometrainer. Vóór en na het fietsen wordt met een vingerprikje het zuurstof- en koolzuurgehalte in het bloed gemeten. Om de maximale hoeveelheid lucht die wordt inen uitgeademd te bepalen, wordt eerst de flowvolume gemeten (zie flowvolume, blz. 3). Daarna krijgt uw kind plakkertjes op de borst om de hartslag te meten. Om de ademgassen (koolzuur en zuurstof) te meten krijgt uw kind een kapje over de neus en de mond. Het zuurstofgehalte (de'saturatie') wordt gemeten via een bandje om een vinger. Het fietsen zal in het begin makkelijk gaan, maar wordt steeds zwaarder doordat we de weerstand van de hometrainer verhogen. Het is belangrijk dat uw kind zo lang mogelijk doorfietst. Zorgt u ervoor dat uw kind makkelijke kleren (een trainingspak is uitstekend) en schoenen draagt. Het onderzoek duurt ongeveer vijf kwartier. O Ongelijkmatige ventilatie (longklaringsindex of LCI) Het doel van dit onderzoek is na te gaan of in alle delen van de longen de lucht snel ververst kan worden. Dit geeft informatie over de doorgankelijkheid van de allerkleinste luchtwegen. Hiervoor moet uw kind enkele minuten aan het longfunctieapparaat kunnen blijven zitten en rustig in- en uitademen door een mondstuk of met een kapje dat over de neus en mond wordt geplaatst. Ondertussen wordt de samenstelling van het gas in de longen geanalyseerd en kan bekeken worden of er een gelijkmatige ademhaling is in alle delen van de longen. Dit onderzoek duurt ongeveer 20 minuten. 7

8 Nog vragen? Als u na het lezen van deze folder nog vragen heeft, belt u dan gerust met de polikliniek longziekten. Wij nemen graag de tijd om ze te beantwoorden. Vóór het onderzoek kunt u ook nog vragen stellen aan de longfunctieassistent. Tot slot De polikliniek longziekten kunt u bereiken via telefoonnummer Wanneer u verbonden wordt met het antwoordapparaat, hoort u wanneer de telefonische spreekuren zijn. Wanneer u onverhoopt de afspraak moet verzetten, belt u dan ten minste één dag van tevoren. U wordt voor het longfunctieonderzoek verwacht op......dag, , om uur. Zorgt u ervoor dat u ruim op tijd aanwezig bent Erasmus MC - Patiëntencommunicatie - 10/12

Longfunctieonderzoeken

Longfunctieonderzoeken Longfunctieonderzoeken In deze folder geeft het Spijkenisse Medisch Centrum u algemene informatie over longfunctieonderzoeken die op de longpolikliniek (route 77) worden uitgevoerd. Leest u deze informatie

Nadere informatie

Longfunctie onderzoek bij kinderen

Longfunctie onderzoek bij kinderen Longfunctie onderzoek bij kinderen 2 Met deze folder geven we je informatie over longfunctie. Ook leggen we uit waarom je een longfunctieonderzoek krijgt en wat er precies gaat gebeuren. Wat is een longfunctieonderzoek?

Nadere informatie

Longfunctieonderzoeken bij kinderen

Longfunctieonderzoeken bij kinderen Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Longfunctieonderzoeken bij kinderen z 1e afspraak Uw kind wordt verwacht op de longfunctieafdeling (nr. 19) voor één of meer

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Longfunctie. onderzoek

PATIËNTEN INFORMATIE. Longfunctie. onderzoek PATIËNTEN INFORMATIE Longfunctie onderzoek 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze informatiefolder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over het longfunctieonderzoek en een aantal onderzoeksmethoden.

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek. voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum

Longfunctieonderzoek. voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum Longfunctieonderzoek voor uw eerste bezoek aan het spreekuurcentrum Algemeen Uw huisarts heeft u doorverwezen naar de longarts. Voorafgaande aan dit bezoek zal er meestal nog een longfoto gemaakt worden

Nadere informatie

Functie-afdeling. Longfunctieonderzoeken

Functie-afdeling. Longfunctieonderzoeken Functie-afdeling Longfunctieonderzoeken Inleiding U bent doorverwezen naar de functieafdeling van het Lievensberg ziekenhuis. Op deze afdeling wordt onderzoek verricht naar het functioneren van bepaalde

Nadere informatie

LONGFUNCTIEONDERZOEKEN

LONGFUNCTIEONDERZOEKEN PATIËNTENINFORMATIE SPIJKENISSE Medisch Centrum LONGFUNCTIEONDERZOEKEN In deze folder geeft het Spijkenisse Medisch Centrum u algemene informatie over longfunctieonderzoeken die op de longpolikliniek (route

Nadere informatie

Longfunctie-onderzoeken

Longfunctie-onderzoeken Longziekten Longfunctie-onderzoeken i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Longfunctie-onderzoeken De longarts heeft met u besproken dat hij één of meer longfunctie-onderzoeken bij u wil laten verrichten.

Nadere informatie

Inspanningsonderzoek bij astma

Inspanningsonderzoek bij astma Inspanningsonderzoek bij astma Informatie voor patiënten Belangrijk: 3 dagen voor het onderzoek moet u stoppen met de medicijnen voor uw longen. Lees deze folder daarom bijtijds en goed door. F0714-1071

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek bij kinderen 1

Longfunctieonderzoek bij kinderen 1 Longfunctie Longfunctieonderzoek bij kinderen 1 Spirometrie,Flow/Volume Histamine provocatietest Loopbandonderzoek 1 In deze folder vindt u informatie over enkele onderzoeken. De voorop aangekruiste onderzoeken

Nadere informatie

longfunctietest patiënteninformatie Waarom dit onderzoek? Het onderzoek

longfunctietest patiënteninformatie Waarom dit onderzoek? Het onderzoek patiënteninformatie longfunctietest Omdat u longen (tijdelijk) niet goed werken, krijgt u binnenkort een onderzoek van uw longfunctie. Welke soorten onderzoeken zijn er? En wanneer krijgt u de uitslag?

Nadere informatie

Uw longfunctie-onderzoek

Uw longfunctie-onderzoek Uw longfunctie-onderzoek U krijgt een onderzoek naar het functioneren van de longen. Het onderzoek bestaat meestal uit verschillende blaastestjes. Hierbij ademt u door een mondstuk verbonden aan een meetapparaat.

Nadere informatie

Histamine-provocatie test

Histamine-provocatie test Histamine-provocatie test Test die de prikkelbaarheid van de luchtwegen meet Let op: voor deze test mag bepaalde longmedicatie niet gebruikt worden, zie folder. Binnenkort komt u voor een longfunctieonderzoek

Nadere informatie

Histamineprovocatietest

Histamineprovocatietest Histamineprovocatietest Wat is een histamine-provocatietest? Sommige mensen, bijvoorbeeld astmapatiënten, hebben last van overgevoelige luchtwegen die sterk reageren op bepaalde prikkels van buitenaf.

Nadere informatie

longfunctieonderzoek patiënteninformatie Uw afspraak

longfunctieonderzoek patiënteninformatie Uw afspraak patiënteninformatie longfunctieonderzoek De taak van de longen is het lichaam van zuurstof te voorzien en koolzuurgas uit het lichaam te verwijderen. Soms kan deze functie (tijdelijk) verstoord zijn. Om

Nadere informatie

Longfunctieonderzoeken

Longfunctieonderzoeken Wilhelmina Ziekenhuis Assen Vertrouwd en dichtbij Informatie voor patiënten Longgeneeskunde Longfunctieen Eerste afspraak U wordt verwacht op de longfunctieafdeling (nr. 19): Er is aangekruist voor welk(e)

Nadere informatie

Aanvullend longfunctieonderzoek

Aanvullend longfunctieonderzoek Aanvullend longfunctieonderzoek Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot het ondergaan van aanvullend longfunctieonderzoek in het Radboudumc. Dit onderzoek vindt plaats op de

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek. Voorbereiding voor alle onderzoeken. Wat is longfunctieonderzoek? MCL Harlingen route 12

Longfunctieonderzoek. Voorbereiding voor alle onderzoeken. Wat is longfunctieonderzoek? MCL Harlingen route 12 U komt binnenkort naar de Longfunctieafdeling. route 61, 1e etage MCL Harlingen route 12, begane grond De onderzoeken die u krijgt staan aangekruist bij de inhoudsopgave. Vragen kunt u stellen voor en

Nadere informatie

Longfunctieonderzoeken

Longfunctieonderzoeken Longfunctieonderzoeken Albert Schweitzer ziekenhuis afdeling Longziekten augustus 2014 pavo 0370 Inleiding In deze folder geven wij u informatie over een longfunctieonderzoek. Een longfunctieonderzoek

Nadere informatie

Verrichtingen longziekten

Verrichtingen longziekten Verrichtingen longziekten Wat voor onderzoeken kunnen er gedaan worden als u last heeft van uw longen De longarts kan verschillende onderzoeken bij u laten doen. In deze folder leest u welke onderzoeken

Nadere informatie

Hoe werken jouw longen als je je inspant Inspanningsprovocatietest

Hoe werken jouw longen als je je inspant Inspanningsprovocatietest UMC Utrecht Locatie WKZ Lundlaan 6 3584 EA Utrecht Tel 088 75 555 55 www.umcutrecht.nl www.hetwkz.nl Hoe werken jouw longen als je je inspant Inspanningsprovocatietest Wilhelmina Kinderziekenhuis Onder

Nadere informatie

SNELDIAGNOSTIEK bij ASTMA en COPD. In deze folder vindt u informatie over de onderzoeken behorende tot de sneldiagnostiek bij astma en COPD.

SNELDIAGNOSTIEK bij ASTMA en COPD. In deze folder vindt u informatie over de onderzoeken behorende tot de sneldiagnostiek bij astma en COPD. SNELDIAGNOSTIEK bij ASTMA en COPD In deze folder vindt u informatie over de onderzoeken behorende tot de sneldiagnostiek bij astma en COPD. Inleiding Binnenkort verwachten wij u op de polikliniek Longziekten

Nadere informatie

Histamineprovocatietest. Polikliniek longziekten

Histamineprovocatietest. Polikliniek longziekten Histamineprovocatietest Polikliniek longziekten Over Alrijne Zorggroep Het Diaconessenhuis Leiden en Rijnland Zorggroep (Rijnland Ziekenhuis en de verpleeghuizen Leythenrode en Oudshoorn) zijn sinds 1

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek

Longfunctieonderzoek Longfunctieonderzoek Medicijnen stoppen Informatie voor patiënten Belangrijk: 3 dagen voor het onderzoek moet u stoppen met de medicijnen voor uw longen en/of de medicijnen voor allergie. Lees deze folder

Nadere informatie

Longfunctieonderzoeken

Longfunctieonderzoeken Longfunctieonderzoeken Inleiding Uw behandelend arts heeft u geadviseerd een longfunctieonderzoek te laten verrichten. Hierdoor krijgt de arts een indruk van de werking en het functioneren van uw longen.

Nadere informatie

O locatie Delfzicht, vanaf de hoofdingang route H, u kunt zich melden bij de balie van de functieafdeling, locatie H.06 - telefoonnummer: 0596 644 439

O locatie Delfzicht, vanaf de hoofdingang route H, u kunt zich melden bij de balie van de functieafdeling, locatie H.06 - telefoonnummer: 0596 644 439 Fietsergometrie 2 Fietsergometrie Het onderzoek vindt plaats op: dag, datum, om uur U moet zich melden bij: O locatie Delfzicht, vanaf de hoofdingang route H, u kunt zich melden bij de balie van de functieafdeling,

Nadere informatie

Longfunctieonderzoeken

Longfunctieonderzoeken Longfunctieonderzoeken Algemeen In overleg met uw behandelend arts worden bij u één of meerdere longfunctie onderzoeken uitgevoerd. Deze onderzoeken zijn nodig om een goede indruk te krijgen van de werking

Nadere informatie

Focus op 9 Het leukste en grootste onderzoek naar kinderen van 9 jaar in Nederland!

Focus op 9 Het leukste en grootste onderzoek naar kinderen van 9 jaar in Nederland! Het leukste en grootste onderzoek naar kinderen van 9 jaar in Nederland! 9 Generation R Wij kijken naar de groei, ontwikkeling en gezondheid van uw kind. Focus op 9 is dé complete bodycheck voor kinderen

Nadere informatie

Longfunctieonderzoek. Functieafdeling

Longfunctieonderzoek. Functieafdeling Longfunctieonderzoek Functieafdeling Longfunctieonderzoek Inleiding Uw behandelend arts heeft u voor nader onderzoek naar de longfunctie afdeling verwezen. In deze folder vindt u informatie over de onderzoeken

Nadere informatie

Hyperventilatie-provocatietest

Hyperventilatie-provocatietest Hyperventilatie-provocatietest 2 In overleg met uw behandelend arts heeft u besloten tot een longfunctie-onderzoek in het Canisius-Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ). Longfunctie-onderzoeken vinden plaats op

Nadere informatie

Longfunctie-onderzoek. Longgeneeskunde

Longfunctie-onderzoek. Longgeneeskunde Longfunctie-onderzoek Longgeneeskunde Algemeen Uw longarts heeft u naar het longfunctielaboratorium verwezen om te onderzoeken hoe het met uw luchtwegen en/of longen gesteld is. In deze folder leest u

Nadere informatie

Medicijngebruik bij kinderen met astma

Medicijngebruik bij kinderen met astma Medicijngebruik bij kinderen met astma Afdeling kindergeneeskunde Vooraf Bijna alle kinderen met astma gebruiken medicijnen, meestal inhalatiemiddelen. In de praktijk blijken veel kinderen hun medicijnen

Nadere informatie

BENAUWDHEID BIJ KINDEREN

BENAUWDHEID BIJ KINDEREN BENAUWDHEID BIJ KINDEREN 1009 Inleiding Uw kind heeft last van terugkomende benauwdheidaanvallen. Dit wordt astma genoemd of, als uw kind nog erg jong is, bronchiale hyperreactiviteit. Wij kunnen ons voorstellen

Nadere informatie

KINDERGENEESKUNDE. De astma check-up KINDEREN

KINDERGENEESKUNDE. De astma check-up KINDEREN KINDERGENEESKUNDE De astma check-up KINDEREN U wordt op dag om uur verwacht op de poli/afdeling. Als u verhinderd bent, wilt u dit dan tijdig melden en een nieuwe afspraak maken? Wij verzoeken u om 10

Nadere informatie

COPD is een verzamelnaam voor onder meer de longziekten chronische bronchitis en longemfyseem.

COPD is een verzamelnaam voor onder meer de longziekten chronische bronchitis en longemfyseem. 1/7 Longgeneeskunde Zorgpad COPD 1. Zorgpad COPD Uw (huis)arts heeft u doorverwezen naar de longarts met verdenking voor COPD of aanvullende diagnostiek omdat u kortademig bent, benauwdheidklachten en/of

Nadere informatie

Longfunctie onderzoek

Longfunctie onderzoek Longfunctie onderzoek Longfunctie onderzoek Longen verzorgen de uitwisseling van zuurstof en afvalstoffen tussen lucht en bloed. Soms is deze uitwisseling verstoord. Ook kan er sprake zijn van een afwijkende

Nadere informatie

Poliklinisch Zorgpad COPD

Poliklinisch Zorgpad COPD Longgeneeskunde Poliklinisch Zorgpad COPD www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl LON032 / Poliklinisch Zorgpad COPD / 11-12-2014 2 Poliklinisch

Nadere informatie

Huidallergietest/Histamine provocatietest

Huidallergietest/Histamine provocatietest Huidallergietest/Histamine provocatietest 2 Huidallergietest / Histamine-provocatietest Het onderzoek vindt plaats op: dag, datum, om uur U moet zich melden bij: O locatie Delfzicht, vanaf de hoofdingang

Nadere informatie

Onderzoeken van de longfunctie

Onderzoeken van de longfunctie Onderzoeken van de longfunctie Afdeling Longziekten U heeft op verzoek van uw specialist een afspraak om uw longfunctie te laten meten. Het onderzoek van de longfunctie vindt plaats op: Datum: 1 e.. 2

Nadere informatie

PRACTICUM HET LICHAAM VOOR EN NA INSPANNING

PRACTICUM HET LICHAAM VOOR EN NA INSPANNING LESKIST SPORT EN BEWEGING PRACTICUM HET LICHAAM VOOR EN NA INSPANNING Als je sport ga je sneller ademhalen. Je begint te zweten en je hartslag gaat omhoog. Kortom, bij treden er allerlei veranderingen

Nadere informatie

Datum afspraak: Tijd afspraak: LONGFUNCTIEONDERZOEK OVERIGE ONDERZOEKEN. Duur van het onderzoek: Stoppen met uw longmedicatie.

Datum afspraak: Tijd afspraak: LONGFUNCTIEONDERZOEK OVERIGE ONDERZOEKEN. Duur van het onderzoek: Stoppen met uw longmedicatie. Datum afspraak: Tijd afspraak: Duur van het onderzoek: LONGFUNCTIEONDERZOEK OVERIGE ONDERZOEKEN 17844 Stoppen met uw longmedicatie Ja nee nvt Uw afspraak voor het longfunctieonderzoek Voor het onderzoek

Nadere informatie

Maximale inspanningstest

Maximale inspanningstest Maximale inspanningstest Je komt bij ons in het ziekenhuis voor een test. Die test heet maximale inspanningstest. Het is een onderzoek waarbij de dokter onderzoekt: Hoe jouw conditie is. Hoe je longen,

Nadere informatie

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl

Het Pufff... boekje. Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Het Pufff... boekje Máxima Medisch Centrum www.mmc.nl Locatie Eindhoven: Locatie Veldhoven: Ds. Th. Fliednerstraat 1 de Run 4600 Postbus 90 052 Postbus 7777 5600 PD Eindhoven 5500 MB Veldhoven Deze informatie

Nadere informatie

BENAUWDHEID BIJ KINDEREN

BENAUWDHEID BIJ KINDEREN BENAUWDHEID BIJ KINDEREN 1009 Inleiding Uw kind heeft last van terugkomende benauwdheidaanvallen. Dit kan astma genoemd worden of, als uw kind nog erg jong is, bronchiale hyperreactiviteit. Wij kunnen

Nadere informatie

Astma medicatie voor kinderen

Astma medicatie voor kinderen Astma medicatie voor kinderen Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave De volgende inhalatiemedicatie wordt gebruikt bij kinderen met astma 3 Inhalatietechniek 5 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir

Nadere informatie

Sophia Kinderziekenhuis. Bronchopulmonale dysplasie. Kinderthoraxcentrum Afdeling Kinderlongziekten / Afdeling Neonatologie

Sophia Kinderziekenhuis. Bronchopulmonale dysplasie. Kinderthoraxcentrum Afdeling Kinderlongziekten / Afdeling Neonatologie Sophia Kinderziekenhuis Bronchopulmonale dysplasie Kinderthoraxcentrum Afdeling Kinderlongziekten / Afdeling Neonatologie Bij uw kind is bronchopulmonale dysplasie vastgesteld. In deze folder leest u meer

Nadere informatie

Astma medicatie voor kinderen

Astma medicatie voor kinderen Astma medicatie voor kinderen Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave De volgende medicatie wordt gebruikt bij kinderen met astma 3 Combinatiemedicijnen 4 Inhalatietechniek 4 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir

Nadere informatie

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Hyperventilatie. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Hyperventilatie Wanneer u gespannen bent of angstig, kunnen verschillende lichamelijke klachten ontstaan. Eén van die klachten is hyperventileren. Hyperventileren wil zeggen dat u te snel of te diep ademt.

Nadere informatie

Fysiotherapie en ademhaling

Fysiotherapie en ademhaling Paramedische afdeling Fysiotherapie en ademhaling Inleiding Het is voor u erg belangrijk om ademhalingsoefeningen te doen. Dit is omdat u het risico loopt op het krijgen van longproblemen of omdat u longproblemen

Nadere informatie

Astma behandelplan. Kindergeneeskunde. mca.nl

Astma behandelplan. Kindergeneeskunde. mca.nl Astma behandelplan Kindergeneeskunde mca.nl Inhoudsopgave Telefonisch spreekuur 2 Hoe werken de medicijnen? 3 Tips 3 Groene zone 4 Oranje zone 5 Rode zone 6 Afbouwschema Ventolin/Salbutamol/Airomir 100

Nadere informatie

Lumbaalpunctie (ruggenprik)

Lumbaalpunctie (ruggenprik) Sophia Kinderziekenhuis Uw kind moet een lumbaalpunctie (ruggenprik) ondergaan. In deze folder geven wij u graag antwoord op de 10 meest gestelde vragen over de puntie. Achter in de folder vindt u ook

Nadere informatie

Ergometrie. = fietstest

Ergometrie. = fietstest Ergometrie = fietstest Inleiding In deze folder leest u meer over het ergometrie-onderzoek, ook wel fietstest genoemd. U heeft een afspraak voor dit onderzoek op: dag om uur. Het onderzoek vindt plaats

Nadere informatie

Benauwdheidsklachten bij kinderen

Benauwdheidsklachten bij kinderen Kindergeneeskunde Benauwdheidsklachten bij kinderen i Patiënteninformatie Thuis en nu? Slingeland Ziekenhuis Algemeen Uw kind heeft in het ziekenhuis gelegen in verband met ernstige benauwdheidsklachten.

Nadere informatie

Inhaleren met de Aerochamber, met masker

Inhaleren met de Aerochamber, met masker Inhaleren met de Aerochamber, met masker voor kinderen van 0 tot ongeveer 4 jaar De arts heeft vastgesteld dat uw kind problemen heeft met de luchtwegen. Uw kind krijgt daarvoor medicijnen via een voorzetkamer,

Nadere informatie

luchtwegproblemen kinderen

luchtwegproblemen kinderen luchtwegproblemen bij kinderen 1 Luchtwegproblemen bij kinderen Informatie voor ouders van een kind met luchtwegproblemen Wat verstaan we onder luchtwegproblemen? Uw kind is opgenomen op de kinderafdeling

Nadere informatie

Benauwdheidsklachten bij kinderen

Benauwdheidsklachten bij kinderen Benauwdheidsklachten bij kinderen Informatie voor ouders en/of verzorgers In deze folder staat meer informatie over hoe u benauwdheidsklachten bij uw kind herkent en wat kunt u daar aan kunt doen. Neem

Nadere informatie

Aandacht voor uw borstbeen

Aandacht voor uw borstbeen Inleiding U krijgt binnenkort een hartoperatie. Voor en na deze operatie krijgt u fysiotherapie. De fysiotherapeut heeft u verteld wat dit inhoudt. Als extra informatie krijgt u deze brochure. Hierin leest

Nadere informatie

Astma/COPD Dienst Geldrop

Astma/COPD Dienst Geldrop Astma/COPD Dienst Geldrop Wat is astma en COPD? Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. Wanneer de luchtwegen overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels reageren door het samentrekken

Nadere informatie

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Hyperventilatie. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Hyperventilatie Hyperventilatie wordt veroorzaakt door verkeerde manier van ademhalen. Hyper betekent

Nadere informatie

Waterstof(H2)-ademtest bij kinderen

Waterstof(H2)-ademtest bij kinderen Waterstof(H2)-ademtest bij kinderen 2 Uw kind krijgt binnenkort een waterstof (H2)-ademtest. Dit onderzoek vindt plaats op de kinderafdeling A24 van het Canisius- Wilhelmina Ziekenhuis. In deze folder

Nadere informatie

Kindergeneeskunde. Patiënteninformatie. Onderzoek naar geneesmiddelallergie. Provocatietest. Slingeland Ziekenhuis

Kindergeneeskunde. Patiënteninformatie. Onderzoek naar geneesmiddelallergie. Provocatietest. Slingeland Ziekenhuis Kindergeneeskunde Onderzoek naar geneesmiddelallergie i Patiënteninformatie Provocatietest Slingeland Ziekenhuis Algemeen Als uw kind klachten heeft gehad na het gebruik van een bepaald geneesmiddel, kan

Nadere informatie

Astma / COPD-dienst Geldrop

Astma / COPD-dienst Geldrop Astma / COPD-dienst Geldrop Wat is astma en COPD Astma is een ontsteking aan de luchtwegen. De luchtwegen reageren overgevoelig op (allergische of niet-allergische) prikkels door het samentrekken van luchtwegspiertjes,

Nadere informatie

Wat staat er in deze folder

Wat staat er in deze folder Astma Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 3 Astma 3 Je longen 4 Wat is astma? 5 Hoe ontstaat astma? 8 Symptomen 9 Soorten astma 10 Medicijnen 11 Wat kun je zelf doen? 16 Leven met astma 18

Nadere informatie

LONGGENEESKUNDE. Behandeling van COPD. de mogelijkheden en beperkingen

LONGGENEESKUNDE. Behandeling van COPD. de mogelijkheden en beperkingen LONGGENEESKUNDE Behandeling van COPD de mogelijkheden en beperkingen Behandeling van COPD Bij u is COPD vastgesteld. Uw behandelaars geven u hier veel informatie over. Zo krijgt u uitgelegd wat COPD is,

Nadere informatie

Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen

Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen Astmamedicijnwijzer & behandelplan voor kinderen Deze astmamedicijnwijzer en behandelplan is van: Naam: Geboortedatum: Behandelend kinderarts: 0 R. Dekkers 0 G.J.M. Janssen 0 M.J. Koenen-Jacobs 0 P.W.T.

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval?

Patiënteninformatie. Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel. Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Patiënteninformatie Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie, wat zijn symptomen en hoe bestrijd je een aanval? Hyperventilatie, een adembenemend verschijnsel Wat is hyperventilatie,

Nadere informatie

adviezen na een hernia-operatie HYPERVENTILATIE ZorgSaam

adviezen na een hernia-operatie HYPERVENTILATIE ZorgSaam adviezen na een hernia-operatie HYPERVENTILATIE ZorgSaam 1 2 Hyperventileren Ventileren = luchten Om uw huis te luchten zet u een raam en een deur open, er waait frisse lucht door uw huis. Hyper-ventileren

Nadere informatie

Peri-operatieve fysiotherapie. ademhalingsoefeningen en bewegingsactiviteiten

Peri-operatieve fysiotherapie. ademhalingsoefeningen en bewegingsactiviteiten Peri-operatieve fysiotherapie ademhalingsoefeningen en bewegingsactiviteiten Inleiding Binnenkort ondergaat u een buik- of longoperatie in Orbis Medisch Centrum. Afhankelijk van de soort operatie verblijft

Nadere informatie

Aandacht voor uw borstbeen

Aandacht voor uw borstbeen Inleiding U krijgt binnenkort een hartoperatie. Voor en na deze operatie krijgt u fysiotherapie. De fysiotherapeut heeft u verteld wat dit inhoudt. Als extra informatie krijgt u deze brochure. Hierin leest

Nadere informatie

Luchtweg / benauwdheidsklachten bij kinderen.

Luchtweg / benauwdheidsklachten bij kinderen. 1/11 Kindergeneeskunde Luchtweg / benauwdheidsklachten bij kinderen. Hoe is het vandaag met je benauwdheid? Heel Erg Erg Goed Heel Goed Inleiding In deze folder staat informatie over hoe u benauwdheidsklachten

Nadere informatie

Inhaleren via de Babyhaler

Inhaleren via de Babyhaler Inhaleren via de Babyhaler De arts heeft bij uw kind luchtwegklachten vastgesteld. De behandeling van deze klachten vindt plaats door inhalatie van medicijnen via een Babyhaler. Hierdoor kunnen klachten

Nadere informatie

maximale inspanningstest

maximale inspanningstest Wilhelmina Kinderziekenhuis maximale inspanningstest Wat staat er in deze folder Inleiding voor ouders 2 Informatie voor jongeren vanaf 12 jaar 4 De maximale inspanningstest 6 Tips 14 Wil je meer weten?

Nadere informatie

Inhaleren moet je leren Droog oefenen Geneesmiddelen op maat

Inhaleren moet je leren Droog oefenen Geneesmiddelen op maat In Nederland heeft één op de tien mensen last van een chronische aandoening aan de luchtwegen. Dit kan astma zijn, chronische bronchitis of emfyseem. Voor astma, chronische bronchitis en emfyseem samen

Nadere informatie

Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening. Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis

Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening. Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Ademhalingsoefeningen bij een longaandoening Afdeling fysiotherapie IJsselland Ziekenhuis Wat kan de fysiotherapeut voor u betekenen? Fysiotherapie kan u helpen uw conditie op peil te brengen door inspanningstraining

Nadere informatie

De behandeling van COPD

De behandeling van COPD PATIËNTEN INFORMATIE De behandeling van COPD op de afdeling Longgeneeskunde van het Maasstad Ziekenhuis 2 PATIËNTENINFORMATIE Inleiding Met deze folder wil het Maasstad Ziekenhuis u informeren over de

Nadere informatie

fysiotherapie na een longoperatie

fysiotherapie na een longoperatie patiënteninformatie fysiotherapie na een longoperatie Binnenkort wordt u geopereerd aan uw long(en) of u heeft onlangs een operatie ondergaan. Waarom is fysiotherapie belangrijk na deze operatie? Hoe kunt

Nadere informatie

Europa - Onderzoek naar vroege tekenen van astma bij kinderen 2

Europa - Onderzoek naar vroege tekenen van astma bij kinderen 2 EUROPA Onderzoek naar vroege tekenen van astma bij kinderen www.europastudie.nl Emma Kinderziekenhuis Amsterdam Flevoziekenhuis Almere VU Amsterdam Gesponsord door het Astma Fonds Nederland Patiënteninformatie

Nadere informatie

Astma en COPD VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER

Astma en COPD VRAAG OVER UW MEDICIJNEN? VRAAG HET UW APOTHEKER Astma en COPD WAT ZIJN DE KLACHTEN MEDICIJNEN OM UW KLACHTEN TE VERMINDEREN WAT KAN UW APOTHEKER VOOR U DOEN ADVIES IN EEN PERSOONLIJK GESPREK INFORMATIE MEDICIJNEN OP RECEPT VRAAG OVER UW MEDICIJNEN?

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD

FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD FYSIOTHERAPIE OP DE LONGAFDELING BIJ EEN EXACERBATIE COPD Wat is COPD? COPD is een ongeneeslijke chronische aandoening aan de luchtwegen (Chronic Obstructive Pulmonary Diseases). Deze longaandoening kan

Nadere informatie

Praktische informatie

Praktische informatie Praktische informatie Patiënten Informatie Map COPD Deze map is eigendom van Patiëntensticker Uw behandelend longarts is: Inhoud PIM COPD Praktische informatie PIM COPD Informatie Polikliniek Longziekten

Nadere informatie

Gebruik van de Aerochamber. Kindergeneeskunde

Gebruik van de Aerochamber. Kindergeneeskunde Gebruik van de Aerochamber Kindergeneeskunde Beter voor elkaar 1 2 Inleiding Uw kind heeft van de kinderarts een Aerochamber gekregen om medicijnen te inhaleren. In deze folder wordt uitgelegd hoe de Aerochamber

Nadere informatie

Ademhalingsondersteuning

Ademhalingsondersteuning LONGGENEESKUNDE Ademhalingsondersteuning Non Invasive Positive Pressure Ventilation (NPPV) BEHANDELING Ademhalingsondersteuning U of uw familielid/naaste heeft tijdelijk ondersteuning van de ademhaling

Nadere informatie

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM

STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM STUDENTENGEZONDHEIDSCENTRUM Hyperventilatie Hyperventilatie betekent een te snelle en/of een te diepe ademhaling. Wat is ademhalen? Door middel van de borstkas en de buikspieren ademen wij lucht in en

Nadere informatie

Inspanningselektrocardiogram. Met arteriële zuurstof en ventilatie meting

Inspanningselektrocardiogram. Met arteriële zuurstof en ventilatie meting Inspanningselektrocardiogram Met arteriële zuurstof en ventilatie meting Wat is een elektrocardiogram? Alvorens in te gaan op de functie van het inspannings-elektrocardiogram willen wij u eerst wat vertellen

Nadere informatie

hart longen Werkboekje van...

hart longen Werkboekje van... & hart longen Werkboekje van... Woordveld woordveld Hart & Longen adem in, adem uit adem in, adem uit Om goed te kunnen werken heeft het lichaam zuurstof nodig. De ademhaling zorgt dat je lichaam zuurstof

Nadere informatie

Revalidatie/Longziekten Longrevalidatie

Revalidatie/Longziekten Longrevalidatie Revalidatie/Longziekten Longrevalidatie COPD en conditie De longaandoening die u heeft wordt COPD genoemd. Dit is een Engelse afkorting die staat voor Chronic (chronische) Obstructive (de uitademing beperkende)

Nadere informatie

Fysiotherapie vóór uw hartoperatie

Fysiotherapie vóór uw hartoperatie FYSIOTHERAPIE Fysiotherapie vóór uw hartoperatie BEHANDELING Fysiotherapie vóór uw hartoperatie Binnenkort ondergaat u een hartoperatie. Na een operatie aan het hart is er door de beademing, pijn na de

Nadere informatie

Longfunctie-onderzoek

Longfunctie-onderzoek Longfunctie-onderzoek Voor u zijn één of meerdere onderzoeken afgesproken op de longfunctieafdeling. In deze folder vindt u informatie over de verschillende onderzoeken die op de longfunctieafdeling gedaan

Nadere informatie

Bezoek aan de slaapapneu/snurkpoli i.v.m. snurken, ademstops, vermoeidheid

Bezoek aan de slaapapneu/snurkpoli i.v.m. snurken, ademstops, vermoeidheid Pulmonologie Bezoek aan de slaapapneu/snurkpoli i.v.m. snurken, ademstops, vermoeidheid Boermarkeweg 60 7824 AA Emmen Postbus 30002 7800 RA Emmen Tel. 0591 69 19 11 MA 1391 11-11-v1 - H 12 1 Poli longziekten

Nadere informatie

SEH Spoedeisende hulp

SEH Spoedeisende hulp Afdeling: Onderwerp: SEH Spoedeisende hulp 1 Wat is hyperventilatie Wanneer u gespannen of angstig bent, kunnen daardoor verschillende lichamelijke klachten ontstaan. is één van die klachten. wil zeggen

Nadere informatie

Thuisbeademing. Beademing die plaats vindt buiten het ziekenhuis. Thuisbeademing

Thuisbeademing. Beademing die plaats vindt buiten het ziekenhuis. Thuisbeademing Thuisbeademing Beademing die plaats vindt buiten het ziekenhuis Thuisbeademing Inleiding 3 Ademhaling 3 Ademhalingsproblemen 5 Thuisbeademing 6 neus-, mond-, maskerbeademing 6 endotracheale beademing 7

Nadere informatie

Fysiotherapie vóór uw hartoperatie

Fysiotherapie vóór uw hartoperatie Fysiotherapie vóór uw hartoperatie Inleiding Binnenkort ondergaat u een hartoperatie. Uit onderzoek is gebleken dat u in aanmerking komt voor een training van de ademhalingsspieren. Elke keer dat u ademhaalt,

Nadere informatie

Provocatietest bij kinderen met een voedsel- of medicijnallergie

Provocatietest bij kinderen met een voedsel- of medicijnallergie Provocatietest bij kinderen met een voedsel- of medicijnallergie Informatie voor ouders F0894-1250 juli 2015 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1

Nadere informatie

sedatie met lachgas bij kinderen

sedatie met lachgas bij kinderen patiënteninformatie sedatie met lachgas bij kinderen Binnenkort ondergaat uw kind een behandeling en wordt met lachgas in een lichte slaap gebracht. Wat is lachgas en hoe werkt het? Hoe bereidt uw kind

Nadere informatie

Wat is de oorzaak van hyperventilatie?

Wat is de oorzaak van hyperventilatie? Hyperventilatie 2 Wat is hyperventilatie? Hyperventilatie betekent overmatige ademhaling. Iemand die hyperventileert haalt te snel en te diep adem. Het lichaam reageert hierop. Dit geeft verschillende

Nadere informatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie

MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie MEDISCH CENTRUM Hyperventilatie Dit kan ook geen kwaad, maar kan wel leiden tot een aantal verschijnselen als: Benauwd gevoel, kortademigheid; krop in de keel; droge mond; strak gevoel rond de mond; prikkelingen

Nadere informatie

Longziekten. Patiënteninformatie. Bronchoscopie met een roesje. Slingeland Ziekenhuis

Longziekten. Patiënteninformatie. Bronchoscopie met een roesje. Slingeland Ziekenhuis Longziekten Bronchoscopie met een roesje i Patiënteninformatie Slingeland Ziekenhuis Algemeen De longarts heeft met u afgesproken dat u binnenkort een bronchoscopie krijgt. Door middel van een bronchoscopisch

Nadere informatie

NUCLEAIRE GENEESKUNDE. Longscan ONDERZOEK

NUCLEAIRE GENEESKUNDE. Longscan ONDERZOEK NUCLEAIRE GENEESKUNDE Longscan ONDERZOEK U wordt op dag om uur verwacht op de poli/afdeling. Als u verhinderd bent, wilt u dit dan tijdig melden en een nieuwe afspraak maken? Wij verzoeken u om 10 minuten

Nadere informatie

Oefeningen en adviezen bij COPD

Oefeningen en adviezen bij COPD Oefeningen en adviezen bij COPD U bent opgenomen bij Rijnstate omdat u COPD heeft. COPD is de Engelse afkorting voor Chronic Obstructive Pulmonary Disease oftewel chronische obstructieve longziekte. U

Nadere informatie

In de verschillende paragrafen van deze brochure komen de volgende onderwerpen aan bod:

In de verschillende paragrafen van deze brochure komen de volgende onderwerpen aan bod: Kinderen en astma Inleiding In deze brochure willen we u uitleg geven over astma, de werking van de luchtwegen, klachten, onderzoeken, oorzaken van astma en de behandeling met medicatie. In de verschillende

Nadere informatie