FACULTEIT TOEGEPASTE BIO-INGENIEURSWETENSCHAPPEN

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "FACULTEIT TOEGEPASTE BIO-INGENIEURSWETENSCHAPPEN"

Transcriptie

1 FCULTEIT TOEGEPSTE BIO-INGENIEURSWETENSCHPPEN cademiejaar Precisievoeding van vleesvarkens: Meerfasenvoeding op basis van zelfgeteelde eiwitbronnen Masterproef voorgedragen door Katrijn Ingels tot het bekomen van de titel en de graad van Master in de biowetenschappen: land- en tuinbouwkunde fstudeerrichting plantaardige en dierlijke productie Promotor: Dr. Ir. Dirk Fremaut

2 Inleiding De varkenshouderij in Vlaanderen wordt de laatste jaren geconfronteerd met twee belangrijke problemen, namelijk de stikstofuitscheiding en de afhankelijkheid van de soja-import als eiwitbron. Deze twee factoren staan de laatste jaren dan ook sterk in de belangstelling. Stikstof zorgt in Vlaanderen voor belangrijke milieuproblemen. De landbouwsector in Vlaanderen is verantwoordelijk voor 93% van de totale ammoniakuitstoot, de varkenshouderij heeft hierin een aandeel van 57%. mmoniak zorgt samen met zwavel- en stikstofdioxide voor verzuring van de lucht. De landbouw is ook verantwoordelijk voor een groot aandeel van de totale stikstof in de waterlopen, wat zorgt voor waterverontreiniging met nitraten. Door strengere bemestingsnormen en de impact van stikstof op het milieu staat de N-excretie uit de dierlijke productie onder druk. Europa is weinig zelfvoorzienend in de productie van eiwitbronnen voor de dierenvoeding en is daarom sterk afhankelijk van soja-import. Er wordt jaarlijks gemiddeld 39 miljoen ton soja uit (Zuid-)merika geïmporteerd. De VS, Brazilië en rgentinië zijn samen goed voor 80% van de wereldproductie. De belangrijkste importeurs zijn Europa en China. In China is de laatste 15 jaar de vraag naar soja verzevenvoudigd door de stijgende welvaart. Om aan de stijgende vraag te kunnen voldoen is er in de producerende landen steeds meer landbouwareaal nodig. Vooral in Zuid-merika brengt dit een aantal problemen met zich mee. De stijgende vraag zorgt voor ontbossing van het amazonewoud en een aantal sociaaleconomische problemen: de lokale voedselvoorziening moet vaak wijken voor de teelt van soja, lokale boeren verliezen hun land aan grote bedrijven, door de sterke mechanisatie van de teelt neemt de werkloosheid toe, enz. Het gaat hier grotendeels ook om genetisch gemodificeerde soja (GGO-soja), die resistent is tegen glyfosaat (roundup ready soja) wat vooral een teeltgemak met zicht mee brengt. Slechts 14% van de sojaproductie op de wereldmarkt is afkomstig van niet genetisch gemodificeerde soja. GGO-soja is toegelaten in China, maar niet in Europa. Door een daling van de hoeveelheid niet-ggo-soja op de wereldmarkt kan er in Europa in de toekomst een tekort ontstaan. Om dit te vermijden zou Europa GGO-soja moeten toelaten. Daarnaast zorgt de import van soja ook voor een ongebalanceerde stikstof- en fosfaatkringloop. In de importerende landen ontstaat er een overschot aan stikstof en fosfaat; in de productielanden zorgt het voor een uitputting van de mineralen in de bodem. Doordat de soja in monocultuur geteeld wordt en door de niet gesloten stikstof- en fosfaatkringloop wordt de bodem uitgeput en minder vruchtbaar. Ter compensatie wordt vaak gebruik gemaakt van grote hoeveelheden kunstmest, met nadelige gevolgen voor het milieu en de lokale bevolking. De soja-import staat dan ook sterk onder druk omdat Europa voor de veevoeding minder afhankelijk wil zijn van de import van eiwitbronnen en meer zelfvoorzienend wil worden. ls mogelijke oplossing voor deze problemen, kan in de varkenshouderij gebruik gemaakt worden van meerfasenvoeding. Hierbij wordt het voeder beter afgestemd op de behoeften van de dieren en kan dit de hoeveelheid mineralen in het voeder en het milieu reduceren. Rantsoenen voor oudere vleesvarkens hebben een lagere nutriënteninhoud waardoor men andere grondstoffen kan gebruiken en het aandeel aan dure supplementen zoals zuivere aminozuren kan gereduceerd worden. Het lager verbruik van mineralen bij meerfasenvoeding kan ook de soja-import reduceren. ndere mogelijke maatregelen om de afhankelijkheid van de soja-import te reduceren zijn het verbeteren van de sojaproductie in de producerende landen door een beter grondgebruik en/of een hogere sojaopbrengst, de teelt van soja in Europa, het gebruik van alternatieve eiwitbronnen zoals vlinderbloemigen, bijproducten van de oliewinning, bio-ethanol productie en voedingsindustrie, enz. Om aan te tonen dat de overschakeling van een klassiek tweefasesysteem naar een meerfasensysteem kan bijdragen tot een daling van de totale eiwitinput en stikstofuitstoot, en de afhankelijkheid van soja-import kan reduceren, worden in dit onderzoek de mogelijkheden van meerfasenvoeding op basis van zelfgeteelde eiwitbronnen nagegaan Proefopzet Het onderzoek werd uitgevoerd in het Proef- en Vormingscentrum voor de landbouw in Bocholt. De dieren werden in deze proef ingedeeld in vier testgroepen elk met een eigen voederstrategie, namelijk twee-, drie-, vijf- en multifasenvoeding. Elke testgroep zou uiteindelijk uit 100 dieren of 10 hokken moeten bestaan van 20 tot 110 kg. lle dieren kregen in de periode van 20 tot 45 kg, de eerste fase, hetzelfde voeder. Bij de tweefasenvoeding maakte men in de afmestfase (van 45 tot 110 kg) slechts gebruik van één voeder. Bij driefasenvoeding werd de afmestfase opgesplitst in twee fasen, namelijk van 45 tot 70 kg en van 70 tot 110

3 kg. Bij de vijffasenvoeding werd de afmestfase opgesplitst in vier fasen van 45 tot 65 kg, 65 tot 80 kg, 80 tot 95 kg en 95 tot 110 kg. Bij de multifasenvoeding kregen de vleesvarkens vanaf 45 kg een voeder dat wekelijks werd aangepast. Dit voeder bestond uit een mineralenrijk en mineralenarm voeder dat gradueel gemengd werd. Zo kregen de dieren vanaf 45 kg in week 1 90% mineralenrijk en 10% mineralenarm voeder, in week 2 kregen ze 80% mineralenrijk en 20% mineralenarm voeder, enz Figuur 1: Proefschema - verdeling van de verschillende voeders In de proef werden in totaal 7 verschillende voeders gebruikt (zie figuur 1). Deze voeders werden geformuleerd op basis van alternatieve eiwitbronnen, namelijk erwten, koolzaadschroot, zonnebloemschroot, tarweglutenvoer en aardappeleiwit. Enkel het voeder in de eerste fase van 20 tot 45 kg bevatte nog 4,65% sojaschroot. In alle overige voeders werd sojaschroot vervangen door een combinatie van deze vijf alternatieven. Deze werden elk slechts in beperkte mate (max. 7% per eiwitbron) in de voeders opgenomen zodat ze zeker geen nadelige effecten konden veroorzaken bij de dieren. Resultaten De resultaten zijn slechts voorlopig. Bij het afsluiten van de masterproef waren de resultaten slechts gekend tot 95 kg en waren er van elke groep nog niet evenveel herhalingen beschikbaar. Voor de multifasenvoeding waren nog onvoldoende gegevens bekend om conclusies te trekken. Bij de interpretatie van de resultaten moet men er ook rekening mee houden dat de dieren niet op vaste tijdstippen werden gewogen, maar op het moment dat men vermoedde dat de dieren een bepaald gewicht bereikt hadden. Hierdoor is de gemiddelde duur van de verschillende groeifasen niet gelijk voor één bepaald voederschema en tussen de voederschema s onderling. Strikt genomen zouden de data van de verschillende hokken dus niet mogen samen genomen worden in de analyse. Met deze beperking is rekening gehouden bij de interpretatie van de proeven. Zoötechnische parameters Met meerfasenvoeding wil men de productie optimaliseren door het voeder beter af te stemmen op de behoeften van het dier. Het doel is niet dat de dieren beter presteren bij meerfasenvoeding dan bij het klassieke tweefasesysteem. Maar men wil gelijkaardige prestaties bekomen, met een mindere belasting van het milieu.

4 Gemiddelde groei van kg (g/dag) Gemiddelde voederopname van kg (g/dag) Gemiddelde voederconversie van kg Tabel 1: Zoötechnische parameters voor twee-, drie- en vijffasenvoeding Tweefasenvoeding Driefasenvoeding Vijffasenvoeding Significantie (P-waarde) 704 ± ± ± 54 0,2493 (n=29) (n=30) (n=19) 2072 ± 154 2,95 ± 0, ± 92 2,83 ± 0, ± 5 (n=2) 3,04 ± 0,03 (n=2),b: Gemiddelden in een rij met eenzelfde letter zijn niet significant verschillend (NOV, P>0,05) 0,3988 0,345 Uit de studie blijkt dat de dieren in de verschillende voederschema s goed scoren op vlak van de zoötechnische parameters. De resultaten voor de groei, voederopname en voederconversie zijn weergegeven in tabel 1. Deze zijn voor de verschillende voederschema s redelijk gelijklopend, zonder significante verschillen. Dit wijst er op dat meerfasenvoeding kan toegepast worden zonder nadelige effecten op de zoötechnische prestaties. Rendabiliteit Meerfasenvoeding zorgt voor een reductie van de kostprijs door een lagere nutriënteninhoud in het voeder van oudere dieren. angezien vanaf een gewicht van 70 kg nog 60% van het totale voeder wordt opgenomen, heeft de prijs van het voeder nog een sterke invloed op de totale kostprijs. De schatting van de voederkostprijs gebeurde op basis van de voederopname en de duur van de groeiperioden. In de praktijk is het voeder in de eerste fase het duurste, en daalt de kostprijs van het voeder in de opeenvolgende fasen. In deze proef vond men het tegenovergestelde, namelijk het voeder van de eerste fase was het goedkoopste en de voeders voor de volgende fasen waren duurder. Dit kan verklaard worden doordat in de proef enkel in de eerste fase gebruik gemaakt werd van sojaschroot, in de volgende fasen werd gebruikt gemaakt van alternatieve eiwitbronnen. Erwten (± 21% ruw eiwit (RE)), koolzaadschroot (± 37% RE), zonnebloemschroot (38% RE) en tarweglutenvoer (14% RE) zijn nochtans goedkoper dan sojaschroot (47% RE). Maar deze alternatieven hebben een lager RE-gehalte dan sojaschroot waardoor men van deze grondstoffen grotere hoeveelheden moet gebruiken om tot eenzelfde RE-gehalte te komen, wat zorgt voor een hogere kostprijs. ardappeleiwit heeft een zeer hoog RE-gehalte (75% RE) maar door de hoge kostprijs wordt het slechts in beperkte mate gebruikt. Momenteel zijn deze alternatieven in de praktijk niet economisch interessant om op te nemen in het voeder omdat ze een ongunstigere voederwaarde/prijs verhouding hebben dan sojaschroot. Uit de berekening van de kostprijs blijkt dat het voeder tot 95 kg bij de tweefasenvoeding gemiddeld 65,41 per dier kost, bij driefasenvoeding 62,42 per dier en bij vijffasenvoeding 65,92 per dier. Tegen de verwachtingen in blijkt hieruit dat de vijffasenvoeding het duurst is en de driefasenvoeding het goedkoopst. Dit kan verklaard worden doordat men uitgegaan is van de gemiddelde duur van de verschillende groeiperioden bij de berekening. Doordat de dieren niet op vaste tijdstippen gewogen zijn, is de duur van de verschillende groeiperioden verschillend en kan men geen juiste vergelijking maken. Er is vooral een groot verschil voor de groeiperiode van kg, de duur van de overige perioden is redelijk gelijklopend. Wanneer men de berekeningen maakt met gelijke duur van de groeiperiode van kg, dan is vijffasenvoeding het goedkoopst en klopt de hypothese dat meerfasenvoeding goedkoper wordt naarmate men meer fasen heeft. Stikstofuitscheiding Meerfasenvoeding heeft een positieve invloed op het milieu door reductie van de stikstofuitstoot. Om dit na te gaan werd een schatting gemaakt van de N-opname op basis van de voederopname en het ruw eiwitgehalte in het voeder (RE=N x 6,25). Om te weten hoeveel stikstof uit het voeder in het dier wordt afgezet, werd er van uitgegaan dat er bij een dier dat 80 kg groeit, van 20 tot 100 kg, een N-afzet is in het dier van 2,04 kg. Voor de berekeningen werd dus uitgegaan van een N-afzet in het dier van 25,5g per kg groei.

5 Bij tweefasenvoeding werd bij een groei tot 95 kg een N-uitscheiding van 3,42 kg N per dier bekomen. Bij driefasenvoeding was dit 3,11 kg en bij vijffasenvoeding 3,52 kg. De N-uitscheiding is bij de tweefasenvoeding 10% hoger dan bij de driefasenvoeding. Het gemiddelde RE-gehalte daalt bij de overgang van 15,6% naar 14,9%. De N-uitscheiding bij vijffasenvoeding is 13,5% hoger dan bij de driefasenvoeding en 3% hoger dan bij de tweefasenvoeding. Net zoals bij de rendabiliteitberekening blijkt dat bij de vijffasenvoeding de N-uitscheiding het hoogst zou zijn. De verklaring hiervoor is dezelfde als bij de rendabiliteitberekening, namelijk de langere duur van de groeiperiode van 65 tot 80 kg bij vijffasenvoeding (gemiddeld 29 dagen) dan bij twee- en driefasenvoeding (gemiddeld 22 dagen). Hierdoor nemen de dieren in deze fase meer voeder en dus meer N op in vergelijking met andere voederschema s. Indien men voor de vijffasenvoeding de berekening herhaalt met een gelijke duur van de groeiperiode van kg is de N-uitscheiding een stuk lager (3,14 kg). De N-uitscheiding is dan wel nog hoger dan bij de driefasenvoeding, maar lager dan de tweefasenvoeding. De hypothese dat de N-uitscheiding daalt naarmate men meer fasen heeft, kan hier deels bevestigd worden. Invloed op de afhankelijkheid van soja-import Om na te gaan wat de invloed is van de in het onderzoek gebruikte voeders op de vereiste soja-import, is de hoeveelheid sojaschroot uit het proefvoeder vergeleken met deze in een gangbaar voeder. In het proefvoeder werd enkel nog gebruik gemaakt van sojaschroot in de fase van 20 tot 45 kg. In deze periode bevatte het voeder 4,65% sojaschroot. Een gangbaar voeder bevat in deze fase gemiddeld 17% sojaschroot. Bij tweefasenvoeding bevat een gangbaar voeder gemiddeld 8% sojaschroot in de tweede fase en bij driefasenvoeding bevat het voeder 8% sojaschroot in de tweede fase en 4-5% sojaschroot in de derde fase. Op basis van de gemiddelde voederopname kon geconcludeerd worden dat bij het gangbaar voeder bij tweefasenvoeding tot 9,5 keer meer sojaschroot wordt opgenomen dan bij het proefvoeder en bij driefasenvoeding is dit 8 keer meer. De benodigde hoeveelheid sojaschroot kan dus sterk verminderd worden door het gebruik van alternatieve eiwitbronnen. Conclusie Uit de voorlopige resultaten kan men concluderen dat er tussen de verschillende voederschema s geen opvallende verschillen zijn voor groei, voederopname en voederconversie. De dieren hebben normale groeiprestaties en deze zijn vrij gelijklopend voor de verschillende voederschema s. De meerfasenvoeding en de alternatieve eiwitbronnen hebben dus geen nadelige invloed op de zoötechnische prestaties. Bij de berekening van de voederkostprijs valt de hogere kostprijs op van de voeders die gebruikt worden vanaf de tweede fase, wat in tegenstelling is met de praktijk. De alternatieve eiwitbronnen zijn mee verantwoordelijk voor deze hogere kostprijs. De voederkostprijs en de N-uitstoot tot 95 kg zijn in deze proef het hoogst voor de vijffasenvoeding, gevolgd door twee- en driefasenvoeding. De verklaring hiervoor kan men vinden in het feit dat de duur van de groeiperioden niet gelijk is. Uit vergelijking blijkt dat er in het gangbaar voeder bij tweefasenvoeding tot 95 kg tot 9,5 keer meer sojaschroot werd opgenomen dan in het proefvoeder en bij driefasenvoeding was dit tot 8 keer meer. Uit de voorlopige resultaten van deze studie worden dus een aantal veronderstellingen bevestigd zoals een daling van de voederkostprijs en N-excretie bij de overgang van twee- naar driefasenvoeding. De resultaten van de vijffasenvoeding spreken de verwachte verdere daling van de kostprijs en N-excretie tegen, maar dit kan verklaard worden door de uitvoering van de proef. Verder kan het gebruik van alternatieve eiwitbronnen de hoeveelheid sojaschroot die moet geïmporteerd worden sterk reduceren, op voorwaarde dat deze alternatieve eiwitbronnen voldoende beschikbaar zijn. Voor de volledige resultaten is het afwachten tot het einde van de proef.

Dit demonstratieproject werd medegefinancierd door Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland

Dit demonstratieproject werd medegefinancierd door Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland Beste lezer, In het kader van het ADLO Demonstratieproject Optimalisatie van het houden van intacte beren en immunocastraten bezorgen we u graag een vijfde nummer van onze nieuwsbrief ivm de invloed van

Nadere informatie

Alternatieve eiwitbronnen in de voeding van vleesvarkens

Alternatieve eiwitbronnen in de voeding van vleesvarkens Alternatieve eiwitbronnen in de voeding van vleesvarkens COLOFON Deze brochure is beschikbaar via de partners (zie p. 2) en te raadplegen via www.varkensloket.be Vormgeving: Katrijn Ingels Tekst: Katrijn

Nadere informatie

Meerfasenvoeding voor vleesvarkens

Meerfasenvoeding voor vleesvarkens Meerfasenvoeding voor vleesvarkens COLOFON Deze brochure is beschikbaar via de partners (zie p. 2) en te raadplegen via www.varkensloket.be Vormgeving: Katrijn Ingels Tekst: Katrijn Ingels, Dirk Fremaut,

Nadere informatie

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures;

Samenvatting. - verlies van biodiversiteit, door ontbossing, vervuiling en monocultures; 1. Inleiding 1.1 Dierlijke voedselproducten en milieu Dierlijke voedselproducten zoals, vlees, melk en eieren, zijn voor de meeste mensen een vast onderdeel van het menu. Deze producten leveren belangrijke

Nadere informatie

GRASDUINEN IN HET GRAS

GRASDUINEN IN HET GRAS Ruraal Netwerk 25 april 2013 GRASDUINEN IN HET GRAS GEBRUIKSDOELSTELLINGEN VAN GRAS VOOR LANDBOUW Geert Rombouts Mathias Abts Departement Landbouw en Visserij Afdeling Duurzame Landbouwontwikkeling Voorlichting

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

DE JUISTE BEER VOOR ELK BEDRIJF

DE JUISTE BEER VOOR ELK BEDRIJF Tekst: Sander Palmans (KU Leuven), Sam Millet en Jef Van Meensel (ILVO), Luc Martens (PVL), Jürgen Depuydt (VVS), Wouter Merckx en Steven Janssens (KU Leuven) DE JUISTE BEER VOOR ELK BEDRIJF Hoe representatief

Nadere informatie

Meten van voerefficiëntie voor betere benutting eigen ruwvoer. Meten van voerefficiëntie voor betere benutting eigen ruwvoer

Meten van voerefficiëntie voor betere benutting eigen ruwvoer. Meten van voerefficiëntie voor betere benutting eigen ruwvoer Meten van voerefficiëntie voor betere benutting eigen ruwvoer Januari 2013 Meten van voerefficiëntie voor betere benutting eigen ruwvoer Herman van Schooten (WUR-LR) Hans Dirksen (DMS) Januari 2013 Inleiding

Nadere informatie

betreffende een duurzamere voedselproductie en -consumptie in Vlaanderen

betreffende een duurzamere voedselproductie en -consumptie in Vlaanderen stuk ingediend op 1530 (2011-2012) Nr. 1 14 maart 2012 (2011-2012) Voorstel van resolutie van de heren Dirk Peeters en Hermes Sanctorum betreffende een duurzamere voedselproductie en -consumptie in Vlaanderen

Nadere informatie

Invloed van dier-, voeding- en slachtfactoren op de kleurstabiliteit van vers vlees. S.Lescouhier

Invloed van dier-, voeding- en slachtfactoren op de kleurstabiliteit van vers vlees. S.Lescouhier Invloed van dier-, voeding- en slachtfactoren op de kleurstabiliteit van vers vlees S.Lescouhier Ghent University Member of the Food2Know network www.food2know.be Overzicht Diereffect Voedereffect Spiereffect

Nadere informatie

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten

Veel veld voor vlees, weinig veld voor groenten Voeding > 3 e graad > lesmateriaal > kniptekst Sociaal vlees? Voor de leerkracht: Knip op voorhand de tekst in stukken op de lijnen. Houd de stukken tekst per titel samen. Veel veld voor vlees, weinig

Nadere informatie

Varkensacademie. Vrijdag 27 november 2015. Roeselare, België

Varkensacademie. Vrijdag 27 november 2015. Roeselare, België Varkensacademie Vrijdag 27 november 2015 Roeselare, België Voeder, kritieke succesfactor in rendement Maarten Ceyssens - Dierenarts nutritionist Voeder, kritieke succesfactor in rendement 1. Even voorstellen

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren.

Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren. Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren. Secretariaat DEC Aanvrager: Afdeling: Titel dierproef: Practicum ANU30806: Invloed koolhydraten en vetten op de energiestofwisseling bij varkens

Nadere informatie

DE MELKVEEHOUDERIJ SOJAVRIJ:

DE MELKVEEHOUDERIJ SOJAVRIJ: DE MELKVEEHOUDERIJ SOJAVRIJ: TOEKOMSTMUZIEK?! 100% SOJAVRIJ 100% SOJAVRIJ DE MELKVEEHOUDERIJ IN 2020: EEN TOEKOMSTBEELD HET IS 2020. HET NEDERLANDSE MELKVEEBEDRIJF HEEFT GEMIDDELD ONGEVEER 150 MELK- KOEIEN.

Nadere informatie

ALTERNATIEVE EIWITBRONNEN : SAMENVATTING IDEEËN BRAINSTORM

ALTERNATIEVE EIWITBRONNEN : SAMENVATTING IDEEËN BRAINSTORM ALTERNATIEVE EIWITBRONNEN : SAMENVATTING IDEEËN BRAINSTORM Aan de bedrijven werden 6 vragen gesteld voor deze brainstorm. De eerste vraag was individueel en overkoepelend, en hiervan werd ook een schema

Nadere informatie

Introductie 27/11/2015. Biologische Voeder Grondstoffen Visie 2015-2020. Tom Wiegmans Category manager Organic Feed ingredients.

Introductie 27/11/2015. Biologische Voeder Grondstoffen Visie 2015-2020. Tom Wiegmans Category manager Organic Feed ingredients. 27/11/2015 Biologische Voeder Grondstoffen Visie 2015-2020 Tom Wiegmans Category manager Organic Feed ingredients 26 November 2015 1 Introductie Tom Wiegmans Internationale Agrarische handel gestudeerd

Nadere informatie

over het Actieplan Alternatieve Eiwitbronnen

over het Actieplan Alternatieve Eiwitbronnen stuk ingediend op 1487 (2011-2012) Nr. 1 9 februari 2012 (2011-2012) Gedachtewisseling over het Actieplan Alternatieve Eiwitbronnen Verslag namens de Commissie voor Landbouw, Visserij en Plattelandsbeleid

Nadere informatie

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen

Samenvatting. Indicatoren voor ecologische effecten hangen sterk met elkaar samen Samenvatting Er bestaan al jaren de zogeheten Richtlijnen voor goede voeding, die beschrijven wat een gezonde voeding inhoudt. Maar in hoeverre is een gezonde voeding ook duurzaam? Daarover gaat dit advies.

Nadere informatie

Wat is vandaag de dag nog duurzaam?

Wat is vandaag de dag nog duurzaam? Wat is vandaag de dag nog duurzaam? Duurzame voeding Schaal als spanningsveld VU Amsterdam 3 oktober 04 Inderdaad... Bron: NRC 7/0/04 Harry Aiking Overzicht Duurzaamheid is dynamisch Duurzaamheid en voedselzekerheid

Nadere informatie

Dit demonstratieproject werd medegefinancierd door Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland

Dit demonstratieproject werd medegefinancierd door Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland Beste lezer, In het kader van het ADLO Demonstratieproject Optimalisatie van het houden van intacte beren en immunocastraten bezorgen we u graag een vierde nummer van onze nieuwsbrief ivm het belang van

Nadere informatie

Impact analyse van de transitie in Nederland naar verantwoorde soja

Impact analyse van de transitie in Nederland naar verantwoorde soja Impact analyse van de transitie in Nederland naar verantwoorde soja Themamiddag Feed4Foodure, 27 mei 2014 Robert Hoste Transitie naar verantwoorde soja Wens van bedrijfsleven voor verduurzaming van sojagebruik

Nadere informatie

Minder dierlijke producten, meer verantwoord. EVA vzw St.-Pietersnieuwstraat 130, 9000 Gent info@vegetarisme.be 09/329.68.51 - www.vegetarisme.

Minder dierlijke producten, meer verantwoord. EVA vzw St.-Pietersnieuwstraat 130, 9000 Gent info@vegetarisme.be 09/329.68.51 - www.vegetarisme. Minder dierlijke producten, meer verantwoord EVA vzw St.-Pietersnieuwstraat 130, 9000 Gent info@vegetarisme.be 09/329.68.51 - www.vegetarisme.be Inhoud Even over EVA Het globale plaatje De milieucrisis

Nadere informatie

Klik Studiebijeenkomst. bewerken. Ontwikkelingen op de voermarkt. Klik om de ondertitelstijl van het. R. Tijssens

Klik Studiebijeenkomst. bewerken. Ontwikkelingen op de voermarkt. Klik om de ondertitelstijl van het. R. Tijssens Klik Studiebijeenkomst de stijl te bewerken Ontwikkelingen op de voermarkt Klik om de ondertitelstijl van het model 27 mei 2014 te bewerken R. Tijssens Klik om de stijl te bewerken Klik om de ondertitelstijl

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015

Rabobank Food & Agri. Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q3 2015 Leidt de verwachte importgroei uit China tot herstel? De Rabobank verwacht een moeizaam derde kwartaal voor de Nederlandse varkenssector. Aan het einde

Nadere informatie

KUNNEN VOEDERBIETEN PERSPULP VERVANGEN IN HET

KUNNEN VOEDERBIETEN PERSPULP VERVANGEN IN HET KUNNEN VOEDERBIETEN PERSPULP VERVANGEN IN HET MELKVEERANTSOEN? Daniël De Brabander en Sam De Campeneere Vlaamse overheid, Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek (ILVO) Eenheid Dier Alex De Vliegher

Nadere informatie

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen

Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Gedetailleerde doelen Duurzame Zuivelketen Inleiding Via de Duurzame Zuivelketen streven zuivelondernemingen (NZO) en melkveehouders (LTO) gezamenlijk naar een toekomstbestendige en verantwoorde zuivelsector.

Nadere informatie

De invloed van Bergafat F 100 op melkproductie en samenstelling in tankmelk van melkkoeien in mid-lactatie op een siësta beweidingssysteem

De invloed van Bergafat F 100 op melkproductie en samenstelling in tankmelk van melkkoeien in mid-lactatie op een siësta beweidingssysteem De invloed van Bergafat F 100 op melkproductie en samenstelling in tankmelk van melkkoeien in mid-lactatie op een siësta beweidingssysteem Proefverslag nr. 649 oktober 2004 auteur: dr. ir. W.M. van Straalen

Nadere informatie

Paarden 6 mnd., 250 450 kg 11 11,6 127,6 36,6 402,6 17,5 192,5 Paarden 6 mnd., > 450 kg 4 15,0 60,0 47,6 190,4 22,0 88,0 Totaal 204 645 303

Paarden 6 mnd., 250 450 kg 11 11,6 127,6 36,6 402,6 17,5 192,5 Paarden 6 mnd., > 450 kg 4 15,0 60,0 47,6 190,4 22,0 88,0 Totaal 204 645 303 Paardenhouderij in het nieuwe mestbeleid Oosterwolde, 13 januari 2006 Vanaf 1 januari 2006 vallen paarden en pony s onder de Meststoffenwet. Dit levert veel (nieuwe) problemen op. In dit bericht worden

Nadere informatie

Kringloopdenken. centraal. op elk melkveebedrijf! ir. Frank Verhoeven

Kringloopdenken. centraal. op elk melkveebedrijf! ir. Frank Verhoeven Kringloopdenken centraal op elk melkveebedrijf! ir. Frank Verhoeven Inhoud - Introductie - Duurzame melk en de kringloopwijzer - Wetgeving geeft weinig andere opties - Van kringloopwijzer naar kringloopboer!

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Kengetallen: Welke zijn bepalend voor de evaluatie van de bedrijfsvoering? Isabelle Degezelle 27 nov 2015

Kengetallen: Welke zijn bepalend voor de evaluatie van de bedrijfsvoering? Isabelle Degezelle 27 nov 2015 Kengetallen: Welke zijn bepalend voor de evaluatie van de bedrijfsvoering? Isabelle Degezelle 27 nov 2015 Bedrijfsvoering EVENWICHT ZOEKEN KOSTEN BATEN Meten is weten wanneer je weet wat je meet!!! Kengetallen

Nadere informatie

Wijzer over grondstoffen

Wijzer over grondstoffen Wijzer over grondstoffen Diervoedergrondstoffen voor de Nederlandse markt * Granen- en graanbijproducten (54%) Soja (producten) (11%) Palmpit (producten) (3%) Koolzaad, raapzaad en zonnebloem (producten)

Nadere informatie

Levende Grond; Voedsel Gezond! Stichting Wervel. De Zonnekouter. Machelen-aan-de-Leie 29 november 2014

Levende Grond; Voedsel Gezond! Stichting Wervel. De Zonnekouter. Machelen-aan-de-Leie 29 november 2014 Levende Grond; Voedsel Gezond! Stichting Wervel De Zonnekouter Machelen-aan-de-Leie 29 november 2014 De De boer boer de de dokter dokter van van de de toekomst toekomst?? De boer de dokter van de toekomst?

Nadere informatie

Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië. In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld?

Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië. In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld? Hoofdstuk 3: Landbouw in Moesson-Azië In Moesson-Azië bestuderen we de rijstteelt. Waarom wordt bijna uitsluitend in Moesson-Azië rijst geteeld? 3.1 Fysische Situering omstandigheden 1 B C D 2 4 5 E NKK

Nadere informatie

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29).

De vrouwen hebben dan ook een grotere kans op werkloosheid (0,39) dan de mannen uit de onderzoekspopulatie (0,29). In het kader van het onderzoek kreeg de RVA de vraag om op basis van de door het VFSIPH opgestelde lijst van Rijksregisternummers na te gaan welke personen op 30 juni 1997 als werkloze ingeschreven waren.

Nadere informatie

Voeding van zeugen in de kraamstal

Voeding van zeugen in de kraamstal Voeding van zeugen in de kraamstal Dr. Sam Millet Eenheid Dier, Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek Drs. Ir. An Cools Labo Diervoeding Faculteit Diergeneeskunde, UGent Vragen??? Waarom problemen

Nadere informatie

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen

Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Evaluatie van de activeringsplicht van oudere werklozen Auteur: Joost Bollens 1 Abstract In de loop van mei 2009 werd in Vlaanderen de zogenaamde systematische aanpak van de VDAB (de Vlaamse Dienst voor

Nadere informatie

Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw. Het effect van N-bemesting op de (energie)opbrengst van wintertarwe

Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw. Het effect van N-bemesting op de (energie)opbrengst van wintertarwe Stichting Proefboerderijen Noordelijke Akkerbouw Het effect van N-bemesting op de (energie)opbrengst van wintertarwe Het effect van N-bemesting op de (energie)opbrengst van wintertarwe Opdrachtgever: Auteur:

Nadere informatie

Documentatie. Praktijkinformatie voor de Varkenshouder 2009: ZELF MENGEN

Documentatie. Praktijkinformatie voor de Varkenshouder 2009: ZELF MENGEN Documentatie Het Praktijkcentrum Varkenshouderij en de Vlaamse overheid - Dep. Landbouw en Visserij organiseren de studiedagen: Praktijkinformatie voor de Varkenshouder 2009: ZELF MENGEN Ma 23 november

Nadere informatie

Internationale handel visproducten

Internationale handel visproducten Internationale handel visproducten Marktmonitor ontwikkelingen 27-211 en prognose voor 212 Januari 213 Belangrijkste trends 27-211 Ontwikkelingen export De Nederlandse visverwerkende industrie speelt een

Nadere informatie

Bio, goed voor de natuur, goed voor ons

Bio, goed voor de natuur, goed voor ons Bio, goed voor de natuur, goed voor ons Certisys BE-BIO-01 VOOR GEVOGELTE ACTI KUIKEN [438000000] Volledig voeder voor kuikens in de vorm van meel, geproduceerd volgens Acti Kuiken bestaat uit 100% plantaardige

Nadere informatie

Laat je gras glimlachen

Laat je gras glimlachen Laat je gras glimlachen UREAN 30 % Samenstelling Voordelen Urean 30% N is een mengsel van: o 43% ammoniumnitraat : (NH4NO3) o 32% ureum : (NH2)2CO o 25% water : (H2O) Stikstofverdeling: o 50% afkomstig

Nadere informatie

Topopbrengsten in rassenproef zomertarwe biologische teelt

Topopbrengsten in rassenproef zomertarwe biologische teelt Interprovinciaal Proefcentrum voor de Biologische Teelt (P.C.B.T.) v.z.w. Ieperseweg 87 8800 RUMBEKE Tel. : 051/26 14 00, Fax. : 051/24 00 20 Verslag BT03ZTA_RAS01 Topopbrengsten in rassenproef zomertarwe

Nadere informatie

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014

38,6. CO 2 (ton/jr) 2014 Carbon footprint Op basis van de diverse soorten CO 2 -emissies is de totale CO 2 -emissie van Den Ouden Groep berekend. 9,8 38,6 51,6 Diesel personenwagens Diesel combo's en busjes Hybride personen wagens

Nadere informatie

landbouw en natuurlijke omgeving 2009 dierhouderij en -verzorging gezelschapsdieren CSPE BB minitoets bij opdracht 1 A B X C D foto 1 foto 2

landbouw en natuurlijke omgeving 2009 dierhouderij en -verzorging gezelschapsdieren CSPE BB minitoets bij opdracht 1 A B X C D foto 1 foto 2 landbouw en natuurlijke omgeving 2009 dierhouderij en -verzorging gezelschapsdieren SPE BB minitoets bij opdracht 1 variant b Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen - Omcirkel het goede antwoord

Nadere informatie

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens?

Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? Samenvatting Economie Hoofdstuk 8 Over de grens? 8.1 Waarom handel met het buitenland? Importeren = het kopen van goederen en diensten uit het buitenland. Waarom? -Goedkoper of van betere kwaliteit -Bepaalde

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting 106 Samenvatting Samenvatting Actieve sportpaarden krijgen vaak vetrijke rantsoenen met vetgehalten tot 130 g/kg droge stof. De toevoeging van vet verhoogt de energiedichtheid van voeders.

Nadere informatie

16-3-2011. De nieuwe Agrifirm Group. De nieuwe Agrifirm Group. Duurzaam ondernemen. De nieuwe Agrifirm Group. Duurzaamheid: Iedere dag nieuwe thema s

16-3-2011. De nieuwe Agrifirm Group. De nieuwe Agrifirm Group. Duurzaam ondernemen. De nieuwe Agrifirm Group. Duurzaamheid: Iedere dag nieuwe thema s Duurzaam ondernem binn Agrifirm Ruud Tijsss Directeur R&D CSR Agrifirm Directeur CCL bv 16.000 led Akkerbouwers Veehouders Omzet > 2 Miljard Medewerkers: 3000 Enkele product: - 4,5 miljo ton compleet voer

Nadere informatie

Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes

Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes Belang van diergezondheid en bioveiligheid in de intensieve varkenshouderij Prof. dr. D. Maes Afdeling bedrijfsdiergeneeskunde varken Faculteit Diergeneeskunde UGent Brugge, 29 november 2013 1 Belang van

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting - voor niet-vakgenoten -

Nederlandse samenvatting - voor niet-vakgenoten - Nederlandse samenvatting - voor niet-vakgenoten - Nederlandse samenvatting voor niet-vakgenoten In dit proefschrift staat het metaal koper centraal. Koper komt vooral via de voeding in het lichaam van

Nadere informatie

Brachyspira hyodysenteriae:

Brachyspira hyodysenteriae: Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Brachyspira hyodysenteriae: prevalentie op een besmet bedrijf met klinische symptomen 1 Dierengezondheidszorg Vlaanderen vzw Inhoud 1 Inhoud 1. Achtergrond 2. Doelstellingen

Nadere informatie

X C D X C D. landbouw en natuurlijke omgeving 2009 dierhouderij en -verzorging gezelschapsdieren CSPE KB. minitoets bij opdracht 1

X C D X C D. landbouw en natuurlijke omgeving 2009 dierhouderij en -verzorging gezelschapsdieren CSPE KB. minitoets bij opdracht 1 landbouw en natuurlijke omgeving 2009 dierhouderij en -verzorging gezelschapsdieren CSPE KB minitoets bij opdracht 1 variant c Naam kandidaat Kandidaatnummer Meerkeuzevragen - Omcirkel het goede antwoord

Nadere informatie

Magnesium in drinkwater voor weidende droge koeien

Magnesium in drinkwater voor weidende droge koeien Magnesium in drinkwater voor weidende droge koeien J. Zonderland (ROC Bosma Zathe) K. Kalis (Gezondheidsdienst voor Dieren in Noord-Nederland) Als weidende koeien krachtvoer krijgen of als koeien op stal

Nadere informatie

Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers

Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers nummer 3 - januari 2010 Inhoudsopgave De Supermarktmonitor 3 Samenvatting 4 1. Prijs 6 1.1 Waar vindt de consument de goedkoopste biologische vlees? 6 1.2 Waar

Nadere informatie

Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen

Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen Invloed van ventilatie-instellingen op vochtverliezen en kwaliteit in zand aardappelen Ing. D. Bos en Dr. Ir. A. Veerman Praktijkonderzoek Plant & Omgeving B.V. Sector AGV PPO 5154708 2003 Wageningen,

Nadere informatie

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau 4. Het doel van deze studie is de verschillen in gezondheidsverwachting naar een socio-economisch gradiënt, met name naar het hoogst bereikte diploma, te beschrijven. Specifieke gegevens in enkel mortaliteit

Nadere informatie

RE-gras. Bedrijfsspecifiek advies voor het sturen op ruw eiwit, grasopbrengst en stikstofbenutting

RE-gras. Bedrijfsspecifiek advies voor het sturen op ruw eiwit, grasopbrengst en stikstofbenutting Soil for life RE-gras Bedrijfsspecifiek advies voor het sturen op ruw eiwit, grasopbrengst en stikstofbenutting Een project van het Nutriënten Management Instituut NMI in opdracht van het Productschap

Nadere informatie

Dit demonstratieproject werd medegefinancierd door Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland

Dit demonstratieproject werd medegefinancierd door Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling: Europa investeert in zijn platteland Beste lezer, In het kader van het ADLO Demonstratieproject Optimalisatie van het houden van intacte beren en immunocastraten bezorgen we u graag een zesde en laatste nummer van onze nieuwsbrief ivm de

Nadere informatie

Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015

Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015 Ontwikkeling in de melkmarkt 21/04/2015 Melk- en voermarkt kort samengevat Vooruitzichten voor de melkmarkt zijn pover tot aan de zomer De melkmarkt is in de ban van het einde van de melkquotering o Afwachtende

Nadere informatie

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER

AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER AquaPath Module 4 DUURZAME LEVENSSTIJLEN EN WATER SAMENVATTING Weet je dat de meeste van onze dagelijkse activiteiten, inclusief voedsel, kleding en reizen, een hoog waterverbruik betekenen en daarmee

Nadere informatie

Voorlopige lijst maatregelen stoppersregeling Actieplan Ammoniak Veehouderij. Toelichting:

Voorlopige lijst maatregelen stoppersregeling Actieplan Ammoniak Veehouderij. Toelichting: Voorlopige lijst maatregelen stoppersregeling Actieplan Ammoniak Veehouderij Rijk-IPO-VNG-werkgroep Actieplan Ammoniak Veehouderij, 6 juli 12 Toelichting: De lijst is een voorlopige lijst, in die zin dat

Nadere informatie

Effect van Digestarom 1301 op de technische resultaten van witvleeskalveren

Effect van Digestarom 1301 op de technische resultaten van witvleeskalveren Effect van Digestarom 1301 op de technische resultaten van witvleeskalveren Uitgevoerd door: Feed Innovation Services BV Wageningen In opdracht van: Speerstra Feed Ingredients BV Lemmer Mei 2007 Digestarom

Nadere informatie

N en P excreties in de biologische melkveehouderij in België

N en P excreties in de biologische melkveehouderij in België N en P excreties in de biologische melkveehouderij in België Sam De Campeneere NVWV De wens van de pens 20/05/2011 Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek Eenheid Dier www.ilvo.vlaanderen.be Beleidsdomein

Nadere informatie

Actief Melken Actieve koeien door passend voer en het beste advies

Actief Melken Actieve koeien door passend voer en het beste advies Actief Melken Actieve koeien door passend voer en het beste advies Actief Melken Actief Melken is dé handleiding voor de voeding van melkgevende koeien. ABZ Diervoeding onderscheidt zich door een rationele

Nadere informatie

Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland

Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland Meer biologische en duurzame landbouw in Noord-Holland PvdA Noord-Holland Werkplan voor 2019 PvdA Noord-Holland Werkplan biologische landbouwgrond 2019 Manifest voor meer biologische en duurzame landbouw

Nadere informatie

Zwavel als oorzaak van problemen? dr. Guillaume Counotte

Zwavel als oorzaak van problemen? dr. Guillaume Counotte Zwavel als oorzaak van problemen? dr. Guillaume Counotte Verslag van onderzoek naar mogelijke relatie tussen het opbrengen van baggerslib op percelen, gehalten van elementen in gras dat groeit op die percelen

Nadere informatie

Sojaverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013. Inventarisatie in opdracht van Stichting Ketentransitie verantwoorde soja.

Sojaverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013. Inventarisatie in opdracht van Stichting Ketentransitie verantwoorde soja. Sojaverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013 Inventarisatie in opdracht van Stichting Ketentransitie verantwoorde soja Robert Hoste Sojaverbruik in de Nederlandse diervoederindustrie 2011-2013

Nadere informatie

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt.

Praktijkproef Super FK in Paprika 2010 bij de start van de teelt. Praktijkproef Super FK in Paprika 20 bij de start van de teelt. Inleiding: Het doseren van Super FK zorgt primair voor een actiever/vegetatiever gewas, een betere en vollere gewasstand, met een betere

Nadere informatie

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC

Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC Kosten/baten-analyse MC-installaties en gebruikerservaringen MC LEI Wageningen UR: Co Daatselaar Aanleiding en doelstellingen onderzoek Veel mest elders af te zetten tegen hoge kosten, druk verlichten

Nadere informatie

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces

et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces H 2 et broeikaseffect een nuttig maar door de mens ontregeld natuurlijk proces Bij het ontstaan van de aarde, 4,6 miljard jaren geleden, was er geen atmosfeer. Enkele miljoenen jaren waren nodig voor de

Nadere informatie

Kort verslag oriënterende voerproef hooi

Kort verslag oriënterende voerproef hooi Kort verslag oriënterende voerproef hooi Voerproef naar de invloed van hooi op melkproductie en melksamenstelling Uitgevoerd voor het netwerk Heerlijk, Helder Hooi Locatie proef: proefboerderij Zegveld

Nadere informatie

Basisinzichten Aardrijkskunde

Basisinzichten Aardrijkskunde Basisinzichten Aardrijkskunde Indeling Kennisgebieden 1. Landschappen 2. Bevolking 3. Bestaansmiddelen Regio s 1. Nederland 2. Europa 3. Wereld Vaardigheden A. De leerlingen kunnen samenhang tussen verschijnselen

Nadere informatie

Federatie Particulier Grondbezit.

Federatie Particulier Grondbezit. Levende Grond; Voedsel Gezond! Federatie Particulier Grondbezit. 29 mei 2015 De boer de dokter van de toekomst? De boer de dokter van de toekomst? Wetenschappelijk onderzoek: 17 miljoen mensen produceren:

Nadere informatie

Beschrijving bedrijfsgegevens Mestbank tot en met 2006

Beschrijving bedrijfsgegevens Mestbank tot en met 2006 Beschrijving bedrijfsgegevens Mestbank tot en met 2006 Aantal geregistreerde bedrijven Aantal bedrijven (koepels) Aantal bedrijven (relaties) Aantal exploitaties Aantal entiteiten Aantal verminderde relaties

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016

Rabobank Food & Agri. Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt. Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q1 2016 Opslagregeling en kleiner aanbod ondersteunen langzaam herstel Europese varkensmarkt Na een teleurstellend vierde kwartaal in het vorige jaar, start

Nadere informatie

PAR-F2 OVERLEGMOMENT: VERSLAG

PAR-F2 OVERLEGMOMENT: VERSLAG PAR-F2 OVERLEGMOMENT: VERSLAG DOEL KENNISMAKING MET HET PROJECTVOORSTEL LOCATIE Food Pilot te Melle DATUM 19 maart 2015 START- EN EINDUUR 15u30 tot 17u30 VOORZITTER Marie Demarcke NOTULIST Veerle Rijckaert

Nadere informatie

Kan een plant direct alle voedingszouten gebruiken die in dierlijke mest zit? Licht je antwoord toe.

Kan een plant direct alle voedingszouten gebruiken die in dierlijke mest zit? Licht je antwoord toe. Opdrachten Mestsoorten Puzzel Doel Je kunt: via een tabel verschillende mestsoorten met elkaar vergelijken; vormen van drollen bekijken en vaststellen van welke diersoort ze afkomstig zijn. Benodigheden

Nadere informatie

De markt voor eerlijke handel in België 2006

De markt voor eerlijke handel in België 2006 De markt voor eerlijke handel in België 26 Samenvatting studie uitgevoerd in opdracht van BTC-CTB September 27 1. Inleiding De groeiende belangstelling van de Belgische consument voor eerlijke handel is

Nadere informatie

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia

INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE. Studie in opdracht van Fevia INSCHATTING VAN DE IMPACT VAN DE KILOMETERHEFFING VOOR VRACHTVERVOER OP DE VOEDINGSINDUSTRIE Studie in opdracht van Fevia Inhoudstafel Algemene context transport voeding Enquête voedingsindustrie Directe

Nadere informatie

Astacicultuur. Commerciële teelt van rivierkreeften. door Thomas Abeel

Astacicultuur. Commerciële teelt van rivierkreeften. door Thomas Abeel Astacicultuur Commerciële teelt van rivierkreeften door Thomas Abeel Inhoud Inleiding Rivierkreeft op je bord? Productie van rivierkreeft Rode rivierkreeft Redclaw Europese rivierkreeft Onderzoek HUB-KAHO

Nadere informatie

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste

Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste Vermeden broeikaseffect door recycling van e-waste 29-214 Datum: 27 juli 215 Versie: 1.1 In opdracht van: Opgesteld door: Hendrik Bijker Wecycle Laura Golsteijn Marisa Vieira Dit rapport is geschreven

Nadere informatie

Wat krijgen we op ons bord? Wat krijgen we op ons bord? duurzame voeding (s)maken. duurzame voeding (s)maken

Wat krijgen we op ons bord? Wat krijgen we op ons bord? duurzame voeding (s)maken. duurzame voeding (s)maken Wat krijgen we op ons bord? Wat krijgen we op ons bord? duurzame voeding (s)maken duurzame voeding (s)maken Vanuit welke visie? Vanuit welke visie? duurzame voeding => duurzame landbouw zorg voor de planeet(brundtland

Nadere informatie

Actieplan Alternatieve Eiwitbronnen (AAE)

Actieplan Alternatieve Eiwitbronnen (AAE) Actieplan Alternatieve Eiwitbronnen (AAE) 0. Inleiding 0.1 Engagementsverklaring Dit actieplan kadert in een overkoepelend initiatief, namelijk de engagementsverklaring die Vlaams minister-president Kris

Nadere informatie

Fosfor op maat: wat is te bereiken via de voeding?

Fosfor op maat: wat is te bereiken via de voeding? Fosfor op maat: wat is te bereiken via de voeding? Ant Koopmans Wilfried van Straalen Gezonde Melkveehouderij, Zwolle, 15-01-14 Indeling Fosfor huishouding en behoefte Effect van laag P: Korte termijn:

Nadere informatie

Inleiding. 1 Het marktaandeel van biologisch vlees was in 2008 2,2%, een toename van 0,3% sinds 2007. Bron: Biomonitor

Inleiding. 1 Het marktaandeel van biologisch vlees was in 2008 2,2%, een toename van 0,3% sinds 2007. Bron: Biomonitor Supermarktmonitor Vlees en Vleesvervangers Juli 2009 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Opzet van de Supermarktmonitor... 4 1. Prijs van vleesvervangers en biologisch vlees... 4 2. Aanbod van vleesvervangers

Nadere informatie

Voederwaarde van DDGS en enkele andere bijproducten van de bio-ethanolwinning uit granen voor rundvee,

Voederwaarde van DDGS en enkele andere bijproducten van de bio-ethanolwinning uit granen voor rundvee, Voederwaarde van DDGS en enkele andere bijproducten van de bio-ethanolwinning uit granen voor rundvee, varkens en pluimvee ILVO MEDEDELING nr 159 maart 2014 Johan De Boever Sofie Tanghe Leen Vandaele Evelyne

Nadere informatie

De business case: Mest verwaarden. Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland

De business case: Mest verwaarden. Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland De business case: Mest verwaarden Hans van den Boom Sectormanager Food & Agri Rabobank Nederland Hengelo 28 maart 2014 mln. kg fosfaat Export van fosfaat moet met 50% stijgen 200 175 150 125 100 75 50

Nadere informatie

Schoon, eerlijk en waardevol. Op weg naar een duurzame landbouw

Schoon, eerlijk en waardevol. Op weg naar een duurzame landbouw Schoon, eerlijk en waardevol Op weg naar een duurzame landbouw Natuur en Milieu maakt zich sterk voor een duurzame landbouw. Een kansrijke, economisch gezonde sector zonder verspilling en vervuiling, die

Nadere informatie

Examenopgaven VMBO-BB 2004

Examenopgaven VMBO-BB 2004 Examenopgaven VMBO-BB 2004 tijdvak 2 dinsdag 22 juni 11.30 13.00 uur ECONOMIE CSE BB Naam kandidaat Kandidaatnummer Beantwoord alle vragen in dit opgavenboekje. Dit examen bestaat uit 30 vragen. Voor dit

Nadere informatie

Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren.

Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren. Aanmeldingsformulier voor proeven met gewervelde dieren. Secretariaat DEC Aanvrager: Afdeling: Titel dierproef: Effect of an manure denitrification reactor (MDR) and a geotextile tube on water and nutriënt

Nadere informatie

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE 1 e GRAAD 1 LESUUR FICHES VOOR DE LEERLINGEN FICHE 1 - A WORTELEN Biowortelen van een bioboer die kiest voor natuur en milieu. Bio kiest voor natuur en milieu! De biowortelboer(in)

Nadere informatie

2015: Kans(en) en/of bedreiging voor de melkveehouder?!

2015: Kans(en) en/of bedreiging voor de melkveehouder?! 2015: Kans(en) en/of bedreiging voor de melkveehouder?! Vic Boeren (06 53407806) Eric Bouwman (06 26544114) november 2014 DLV Dier Groep BV Onafhankelijk, toonaangevend en landelijk werkend adviesbedrijf

Nadere informatie

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2

1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 ANNEX 4 MACRO-ECONOMISCHE ONDERBOUWING VAN HET BAU-SCENARIO Auteur: J. Duerinck INHOUD 1 Toegevoegde waarde in het BAU-scenario 2 1.1 Analyse trendmatige evoluties toegevoegde waarde 2 1.2 Methode voor

Nadere informatie

Tips voor het uitvoeren van bemestingsproeven

Tips voor het uitvoeren van bemestingsproeven Commissie Bemesting Grasland en Voedergewassen Tips voor het uitvoeren van bemestingsproeven Inleiding De CBGV baseert haar adviezen bij voorkeur op zoveel mogelijk proefresultaten. Resultaten moeten daarbij

Nadere informatie

ir. H. Hoeve door 1980-133 Abw april

ir. H. Hoeve door 1980-133 Abw april DE ONTWIKKELINGEN IN DE OPPERVLAKTE LANDBOUW- GROND VAN NEDERLAND MET EN ZONDER MARKERWAARD Notitie ten behoeve van K.B.A.-nota Markerwaard van 3 D.G.'s door ir. H. Hoeve 1980-133 Abw april 1. INLEIDING,

Nadere informatie

Op weg naar een duurzame sojateelt

Op weg naar een duurzame sojateelt Op weg naar een duurzame sojateelt Mondiale handelsstromen soja Food & Agribusiness Research and Advisory, Rabobank International, 2007 2 Internationale krachtenbundeling voor duurzame sojateelt Om de

Nadere informatie

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015

Rabobank Food & Agri. Druk op varkensvleesmarkt blijft. Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Rabobank Food & Agri Kwartaalbericht Varkens Q2 2015 Druk op varkensvleesmarkt blijft De vooruitzichten voor de Nederlandse varkenshouderij voor het tweede kwartaal 2015 blijven mager. Ondanks de seizoensmatige

Nadere informatie

Mestscheiding, waarom zou u hiermee aan de slag gaan?

Mestscheiding, waarom zou u hiermee aan de slag gaan? Mestscheiding, waarom zou u hiermee aan de slag gaan? Via project Langs de Linge is er op donderdag 8 december een demonstratie rondom mestscheiding gehouden. Deze demonstratie vond plaats op het melkveebedrijf

Nadere informatie

Domeinbeschrijvingen entreetoets Mens en Wereld: aardrijkskunde, gekoppeld aan Geowijzer

Domeinbeschrijvingen entreetoets Mens en Wereld: aardrijkskunde, gekoppeld aan Geowijzer Domeinbeschrijvingen entreetoets Mens en Wereld: aardrijkskunde, gekoppeld aan Geowijzer code Omschrijving Hoofdstuk en paragraaf Aarde en Landschappen 2 De aarde is een van de planeten die in een vaste

Nadere informatie

TECHNISCH INTERREGIONALE WERKGROEP (TIW) VOOR DE SAMENSTELLING VAN DE NATIONALE RASSENCATALOGUS VOOR LANDBOUWGEWASSEN

TECHNISCH INTERREGIONALE WERKGROEP (TIW) VOOR DE SAMENSTELLING VAN DE NATIONALE RASSENCATALOGUS VOOR LANDBOUWGEWASSEN TECHNISCH INTERREGIONALE WERKGROEP (TIW) VOOR DE SAMENSTELLING VAN DE NATIONALE RASSENCATALOGUS VOOR LANDBOUWGEWASSEN CRITERIA CULTUUR- EN GEBRUIKSWAARDE VOOR HET ONDERZOEK VAN RASSEN MET HET OOG OP HUN

Nadere informatie