Verplicht toetsen en bijspijkeren of eigen verantwoordelijkheid? De basisvaardigheden Nederlands van eerstejaars VU-studenten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Verplicht toetsen en bijspijkeren of eigen verantwoordelijkheid? De basisvaardigheden Nederlands van eerstejaars VU-studenten"

Transcriptie

1 7.Taalbeleid hoger onderwijs Ronde 8 Marloes van Beersum & Eline van Straalen Taalcentrum-VU, Vrije Universiteit Amsterdam Contact: Verplicht toetsen en bijspijkeren of eigen verantwoordelijkheid? De basisvaardigheden Nederlands van eerstejaars VU-studenten 1. Inleiding De Vrije Universiteit Amsterdam (VU) heeft, in tegenstelling tot de meeste Nederlandse universiteiten, een universiteitsbreed taalbeleid. Doel van dat taalbeleid is om belemmeringen op het gebied van taalbeheersing bij studenten en docenten op te sporen en weg te nemen, zowel voor het Nederlands als voor het Engels. Met dat taalbeleid stelt de VU duidelijke eisen aan de taalvaardigheid van haar studenten en docenten. Daarnaast biedt de universiteit begeleiding, ondersteuning en faciliteiten. In deze bijdrage gaan we in op de inhoud van de maatregelen voor eerstejaarsstudenten, de opzet ervan en de overwegingen daarbij. We beginnen met een korte terugblik op het ontstaan van het taalbeleid Is er wel een probleem? Het ontstaan van het VU-taalbeleid In maart 2007 pleitte de decaan van de Faculteit der Letteren, prof. dr. D.G. Yntema voor een instellingsbreed taalbeleid. Aanleiding hiervoor waren klachten van met name docenten van de Faculteit der Rechtsgeleerdheid over de taalvaardigheid van eerstejaarsstudenten. Waar de aandacht in het vak Juridische vaardigheden zou moeten uitgaan naar schriftelijke uitdrukkingsvaardigheden op academisch niveau, bleek dat de meeste tijd opging aan het bijspijkeren van taalvaardigheden, waarvan werd uitgegaan dat studenten die bezitten bij instroom aan de universiteit. De eerste stap op weg naar dat taalbeleid was een pilottoets Nederlandse schrijfvaardigheid die een antwoord moest geven op de vraag: Hoe terecht zijn de klachten en als er een probleem is, hoe groot is dat dan? Het Taalcentrum-VU ontwikkelde een digitale toets, die werd afgelegd door ongeveer 1100 eerstejaarsstudenten van drie faculteiten. Uit de pilot kwam naar voren dat de schrijfvaardigheid van eerstejaarsstudenten uiteenliep van zeer slecht tot redelijk goed. De schrijfproblemen lagen vooral in het 211

2 VIERENTWINTIGSTE CONFERENTIE HET SCHOOLVAK NEDERLANDS domein van grammatica, spelling (waaronder werkwoordspelling ) en overige formuleeronderwerpen. Minder problematisch waren de onderdelen structureren en woordenschat/woordkeus 1. De scoreverdeling van de toets was als volgt: 25% ruim voldoende; 59% voldoende om een wetenschappelijke studie te volgen; 16% onvoldoende, verbetering van de schrijfvaardigheid moet eerste prioriteit zijn. In de uitslagen zag het College van Bestuur van de VU aanleiding om de taaltoets jaarlijks af te nemen en in te bedden in een universiteitsbreed taalbeleid. Hiervoor werd bij het Taalcentrum-VU het Taalloket ingericht, de uitvoerende instantie van het taalbeleid, bestaande uit twee projectleiders en een projectmedewerker. 3. Normen stellen, toetsen, remediëren: het taalbeleid Nederlands 3.1 Maatregelen Eerstejaarsstudenten krijgen te maken met de volgende taalbeleidmaatregelen: de taaltoets Nederlands, de bijspijkercursus en de Taalbeugel. De taaltoets en de bijspijkercursus zijn een vast onderdeel van het curriculum. Het taalbeleid is opgezet rond de strategie van normen stellen, toetsen en remediëren. Voor de eerstejaarsstudenten werkt dat in de praktijk als volgt: normen stellen: de beheersing van de studenten moet aansluiten bij het referentieniveau 4F van de commissie-meijerink 2 ; toetsen: alle eerstejaars bachelorstudenten leggen de taaltoets Nederlands af; remediëren: studenten die laag scoren op de taaltoets, volgen de bijspijkercursus Nederlands. Bij de eerstejaarsstudenten zien we twee soorten problemen voor wat betreft taalvaardigheid. Sommige studenten hebben last van onkunde ; andere van onwil. Bij onkunde gaat het om deficiënties: studenten maken fouten tegen bijvoorbeeld spelling en grammatica, omdat ze niet (meer) weten hoe het moet. Het probleem dat we onwil noemen, geldt voor studenten die wel weten hoe het moet, maar daar niet genoeg hun best voor doen. 212

3 7.Taalbeleid hoger onderwijs 3.2 Taaltoets Nederlands De taaltoets Nederlands bestaat uit 200 gesloten toetsitems, verdeeld over vijf categorieën: spelling en interpunctie, structuur, grammatica, woordenschat/woordkeuze en formuleren. In figuur 1 is een aantal voorbeelditems opgenomen. 7 Figuur 1: Voorbeelditems uit de taaltoets Nederlands. Bij het ontwikkelen van de toets werden keuzes gemaakt. Zo moest de toets gericht zijn op taalgebruik en niet op taalbeschouwing. Dat wil zeggen: studenten moeten laten zien dat ze de regels kunnen toepassen; ze moeten de regels niet kunnen beschrijven. Grammaticaliteit en werkwoordspelling worden wel getoetst. Bij het ontwikkelen van de toets is niet alleen gekeken naar de referentieniveaus van Meijerink (vooral voor het domein taalverzorging ), maar is ook gekeken naar de werkelijke schrijfvaardigheid van eerstejaarsstudenten. Hiervoor is een aantal werkstukken bekeken van eerstejaarsstudenten. Op basis van een analyse van die werkstukken is een categorisering van schrijfvaardigheidsgebreken opgesteld die als uitgangspunt heeft gediend voor de uiteindelijke categorisering van de toetsitems. 213

4 VIERENTWINTIGSTE CONFERENTIE HET SCHOOLVAK NEDERLANDS Verder werden de volgende uitgangspunten gehanteerd: De toets is niet specifiek gericht op anderstaligen: de taalvaardigheid van het gehele cohort beginnende bachelorstudenten moet in kaart worden gebracht. Wel wordt per kandidaat naar thuistaal en schooltaal gevraagd, om later iets te kunnen zeggen over de rol van de taalachtergrond. De toets is gericht op het niveau van taalbeheersing dat de doelgroep gelet op haar kwalificatie geacht mag worden te bezitten. Er worden geen onderwerpen getoetst die aan de universiteit worden onderwezen. De toets meet uitsluitend de beheersing van hedendaags Nederlands. Dat betekent dat er geen detailonderscheiden worden gemeten die in het taalgebruik van de meeste Nederlanders geen rol (meer) spelen. Bij het kiezen van te toetsen uitdrukkingen, gezegdes en woordenschat wordt gekeken naar relevantie voor de academische praktijk. De scores op de toets worden uitgedrukt in drie categorieën: laag, gemiddeld en hoog. Die categorieën hebben de categorisering van de pilot ( onvoldoende, voldoende, ruim voldoende ) vervangen. 3.3 Bijspijkercursus Nederlands Studenten die laag scoren voor de taaltoets Nederlands volgen verplicht de bijspijkercursus. Die cursus is erop gericht om de basiskennis van de Nederlandse taal op te frissen en studenten handvatten te bieden om in de toekomst zelfstandig hun taalvaardigheid te verbeteren. De cursus bestaat uit zes wekelijkse bijeenkomsten van twee uur en behandelt de echte basics, van t kofschip tot conventies. De stof sluit aan bij de taaltoets Nederlands. Studenten worden vooral zelf aan het werk gezet met oefeningen die ze individueel en in groepsverband maken. De cursus wordt afgesloten met een diagnostische eindtoets in de laatste bijeenkomst. Studenten worden niet verplicht om een voldoende te halen voor de eindtoets: de taalproblemen van sommige studenten zijn gewoon te groot om in zes weken bij te spijkeren. De Blackboardmodule met oefentoetsen blijft voor studenten ook na de cursus beschikbaar en studenten kunnen voor hulp aankloppen bij het Taalloket. Met ingang van het studiejaar kunnen studenten kiezen tussen een cursusgroep met taalstempel NT1 en een cursusgroep met taalstempel NT2. Dat zorgde voor iets minder gediversifieerde groepen en gaf de docenten de kans om op meer specifieke taalproblemen in te gaan. De student kiest zelf de groep en moet zelf een inschatting maken van zijn problemen. De cursusstof is voor beide groepen hetzelfde. 214

5 7.Taalbeleid hoger onderwijs 3.4 De Taalbeugel Er is op de VU ook gezocht naar een manier om het probleem van onwil aan te pakken. Daarbij is gekeken naar een middel voor docenten om op te treden tegen desinteresse van studenten om een in verzorgde taal gesteld werkstuk in te leveren. Hiervoor is de zogenoemde Taalbeugel ontwikkeld. De Taalbeugel is een sticker die docenten kunnen plakken op werkstukken die voor hen niet door de beugel kunnen voor wat betreft taal en die ze zonder verder na te kijken kunnen teruggeven aan de student. Let wel: het is geen middel om de onkunde van studenten op het gebied van taal tegen te gaan; studenten die wel hun best doen, maar tegen de grenzen van hun taalbeheersing aanlopen, moeten op een andere manier worden geholpen. De Taalbeugel is bedoeld voor werkstukken die op de computer zijn geschreven en voor s. Hierbij kunnen studenten gebruikmaken van bijvoorbeeld de spellingcontrole al is die niet foutloos. De Taalbeugel is een ietwat kinderachtige maatregel wellicht, maar is dan ook bedoeld om een kinderachtig probleem aan te pakken. 4. Verplicht of eigen verantwoordelijkheid? De VU zet hoog in met haar taalbeleid: alle eerstejaars bachelorstudenten in een Nederlandstalige opleiding maken verplicht de taaltoets Nederlands. Vrijstellingen worden slechts in zeer uitzonderlijke gevallen gegeven. Ook het volgen van de bijspijkercursus Nederlands is verplicht: alle studenten die laag scoren voor de taaltoets moeten minstens vijf (van de zes) bijeenkomsten bijwonen en de eindtoets maken. Maar daar blijft het vervolgens bij. De universiteit neemt haar verantwoordelijkheid tot hier: de student met taalproblemen staat na de cursus op eigen benen. Hij heeft tijdens de cursus inzicht gekregen in zijn zwakheden en geleerd hoe hij die kan aanpakken. Als hij verdere hulp van buitenaf nodig heeft, is dat zijn eigen verantwoordelijkheid. Uiteraard biedt de VU hiervoor faciliteiten in de vorm van cursussen wetenschappelijk schrijven, formuleren en spellen, scriptie schrijven en taalverrijking voor studenten met dyslexie. 7 Ook studenten lijken zich bewust te zijn van het feit dat ze hun verantwoordelijkheid moeten nemen. In de evaluaties van de taaltoets en van de bijspijkercursus zijn ze milder dan we verwachtten. Eigenlijk vinden ze de taaltoets wel een goed idee. In de woorden van een van hen: Ik vind het erg goed, veel studenten komen op het hoger onderwijs met een taalachterstand waardoor ze niet op niveau kunnen presteren. En: Ik merk nu zelf dat ik met heel veel dingen op mijn spelling ga letten. Maar veel studenten maken toch ook de opmerking dat ze eigenlijk vinden dat studenten hier hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen: Verplicht hoeft niet. Wel aanraden! En motiveren. Ze geven aan dat ze hierbij wel ondersteuning verwachten en dat docenten kritisch moeten zijn op het schriftelijk werk dat ze inleveren. 215

6 VIERENTWINTIGSTE CONFERENTIE HET SCHOOLVAK NEDERLANDS Noten 1 Werkgroep taaltoetsen (2008). Taaltoetsen Nederlands en Engels aan de VU. Opzet, inhoud, resultaten Amsterdam: VU Amsterdam. 2 Expertgroep Taal en Rekenen (2008). Over de drempels met taal. Enschede. Ten tijde van het ontwikkelen van de toets was Talige startcompetenties Hoger Onderwijs. 216

Faculteit der Geesteswetenschappen Instituut voor Nederlands Taalonderwijs en Taaladvies (INTT) TAALTRAININGEN VOOR STUDENTEN FGw 2012-2013

Faculteit der Geesteswetenschappen Instituut voor Nederlands Taalonderwijs en Taaladvies (INTT) TAALTRAININGEN VOOR STUDENTEN FGw 2012-2013 Faculteit der Geesteswetenschappen Instituut voor Nederlands Taalonderwijs en Taaladvies (INTT) TAALTRAININGEN VOOR STUDENTEN FGw 2012-2013 Taaltrainingen voor studenten FGw Het Instituut voor Nederlands

Nadere informatie

Product Informatie Blad - Taaltoets

Product Informatie Blad - Taaltoets Product Informatie Blad - Taaltoets PIB150-2010-Taaltoets Context In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de Commissie Meijerink onderzoek gedaan naar wat leerlingen

Nadere informatie

Het taalbeleid aan de Universiteit Gent 2009-2011: resultaten en bevindingen

Het taalbeleid aan de Universiteit Gent 2009-2011: resultaten en bevindingen . Taalbeleid hoger onderwijs Ronde 8 Sibo Kanobana Universiteit Gent Contact: sibo.kanobana@ugent.be Het taalbeleid aan de Universiteit Gent 2009-2011: resultaten en bevindingen 1. Inleiding In deze bijdrage

Nadere informatie

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012

De Referentieniveaus Taal. BAVO Eemlanden 14 maart 2012 De Referentieniveaus Taal BAVO Eemlanden 14 maart 2012 2 Wat komt aan de orde? Aanleiding tot de referentieniveaus Wat zijn referentieniveaus? Status en ontwikkelingen rond de referentieniveaus Referentieniveaus

Nadere informatie

Taaltrainingen voor studenten FGw. Workshops en cursussen voor studenten van de Faculteit der Geesteswetenschappen

Taaltrainingen voor studenten FGw. Workshops en cursussen voor studenten van de Faculteit der Geesteswetenschappen Taaltrainingen voor studenten FGw Workshops en cursussen voor studenten van de Faculteit der Geesteswetenschappen Taaltrainingen voor studenten FGw Het Instituut voor Nederlands Taalonderwijs en Taaladvies

Nadere informatie

C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk?

C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk? C2-taken uitvoeren met een B2-niveau: kunst- en vliegwerk? Ineke de Bakker Universiteit van Amsterdam Instituut voor Nederlands Taalonderwijs en Taaladvies (INTT) E.: r.t.debakker@uva.nl Programma II van

Nadere informatie

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets Tenslotte demonstreren we u de online databank op de website van de Nederlandse Taalunie. U kunt Lezen in het basisonderwijs, evenals Schrijven in het basisonderwijs, downloaden van de volgende websites:

Nadere informatie

Talige startcompetenties voor hoger onderwijs

Talige startcompetenties voor hoger onderwijs . Hoger onderwijs Tijdens de workshop op de HSN-conferentie illustreer ik zowel taalbegeleiding als taalontwikkelend lesgeven met praktijkvoorbeelden uit ons departement en gaan we in gesprek over de mogelijkheden

Nadere informatie

Correct en gestructureerd Nederlands. Voorstel taalbeheersingspilots 2012-2013 op de HKU

Correct en gestructureerd Nederlands. Voorstel taalbeheersingspilots 2012-2013 op de HKU Correct en gestructureerd Nederlands Voorstel taalbeheersingspilots 2012-2013 op de HKU 1 Voorwoord Bijna dagelijks lees je in de krant en hoor je via andere nieuwsmedia dat het hbo klaagt over het taalniveau

Nadere informatie

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Toetsen. Contactgegevens

8-10-2015. Nationaal congres Taal en Lezen. 15 oktober 2015 Toetsen. Contactgegevens Nationaal congres Taal en Lezen 15 oktober 2015 Toetsen WWW.CPS.NL Contactgegevens Willem Rosier w.rosier@cps.nl 06 55 898 653 Wat betekent dit voor het meten van de 21ste eeuwse taalvaardigheden? We hebben

Nadere informatie

Taalvaardigheidsondersteuning in het hoger onderwijs

Taalvaardigheidsondersteuning in het hoger onderwijs Taalvaardigheidsondersteuning in het hoger onderwijs Annemijn Pasman, 3815501 Masterscriptie Communicatie & Organisatie Datum: 15-01 - 2016 Universiteit Utrecht Docent: prof. dr. Leo Lentz Begeleider:

Nadere informatie

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets.

Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets. Richard Vollenbroek Hogeschool Edith Stein/Onderwijscentrum Twente Vollenbroek@edith.nl Een succesvol traject ter voorbereiding op de taaltoets. Instromende eerstejaars studenten aan Nederlandse pabo s

Nadere informatie

Voorstel taal- en rekenbeleid [school]

Voorstel taal- en rekenbeleid [school] Inleiding Landelijk Op 27 april 2010 heeft de Eerste Kamer het wetsvoorstel 'Referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen' aangenomen. Het wetsvoorstel treedt op 1 augustus 2010 in werking. De kern van

Nadere informatie

NT1 Instroom Begrippenlijst en taalverzorging: Spelling, grammatica, Semantiek en stilistiek: stijl, zinsbouw, woordkennis Lezen en schrijven

NT1 Instroom Begrippenlijst en taalverzorging: Spelling, grammatica, Semantiek en stilistiek: stijl, zinsbouw, woordkennis Lezen en schrijven TOETSEN TAAL Titel Korte omschrijving Uitgever en jaar Doelgroep Niveau Koppeling Stand. & Eindt. Context Digitaal / Instaptoets NT1 Een instaptoets voor lezen en VanDorp educatief, www. schrijven om de

Nadere informatie

Referentieniveaus Nederlandse taal

Referentieniveaus Nederlandse taal Referentieniveaus Nederlandse taal Congres ThiemeMeulenhoff Ede 2 februari 2012 Zorg over taal en rekenen Pabo-studenten: onvoldoende taal- en rekenvaardig Internationale onderzoeken: voorzichtige neerwaartse

Nadere informatie

Taalontwikkelend onderwijs in het hbo. Een voorbeeld van zelfregie

Taalontwikkelend onderwijs in het hbo. Een voorbeeld van zelfregie Henriette Groot Antink & Pieter t Hart Hogeschool Utrecht Faculteit Gezondheidszorg Contact: hgrootantink@gmail.com p.hart@sobit.nl Taalontwikkelend onderwijs in het hbo. Een voorbeeld van zelfregie 1.

Nadere informatie

Talige startcompetenties in het hoger onderwijs

Talige startcompetenties in het hoger onderwijs 4. Hoger onderwijs Toolkit Onderwijs en Arbeidsmarkt (TOA): webbased toetsinstrumentarium voor onder andere het meten van taalvaardigheid (alle deelvaardigheden) op alle niveaus van het Raamwerk Nederlands

Nadere informatie

Toegepaste Taalkunde Academisch Nederlands

Toegepaste Taalkunde Academisch Nederlands Academisch Nederlands Toegepaste Taalkunde (TTK) Dr. Uus (Eugenia) Knops Probleem Toenemende kloof mbt taalvaardigheid (vooral schrijfvaardigheid) Nederlands tussen instroom - uitstroom / markteisen Gebrek

Nadere informatie

Engels als voertaal in het hoger onderwijs: één taalbeleid!

Engels als voertaal in het hoger onderwijs: één taalbeleid! Engels als voertaal in het hoger onderwijs: één taalbeleid! Wilma van der Westen Conferentie Meertalig in de loopbaan: geen luxe, maar noodzaak 24 mei 2012 Even voorstellen: Bestuurslid Het Schoolvak Nederlands

Nadere informatie

Ronde 2. Taalsgrift: wei make cheen vaute! 1. Inleiding. 2. Taalbeleid op het Alfrink College 1

Ronde 2. Taalsgrift: wei make cheen vaute! 1. Inleiding. 2. Taalbeleid op het Alfrink College 1 Ronde Ellen Koemans & Anne-Marie van der Meer Alfrink College, Zoetermeer Contact: kom@alfrink.nl mea@alfrink.nl Taalsgrift: wei make cheen vaute! 1. Inleiding Wei make cheen vaute, zeiden de leerlingen.

Nadere informatie

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering In iedere FAQ-lijst vindt u eerst de lijst met vragen, zodat u de voor u interessante vragen en antwoorden op de pagina s hierna makkelijk terug kunt

Nadere informatie

Talige startcompetenties Hoger Onderwijs

Talige startcompetenties Hoger Onderwijs Talige startcompetenties Hoger Onderwijs Making a difference 23 maart 2010 Wilma van der Westen Voorzitter Nederlands / Vlaams Taal als voorwaarde voor studiesucces Instrument voor de verwerving van kennis

Nadere informatie

Thema 1: Reflectie op Schrijfvaardigheid Sessie 1.1 Hoe denk ik over schrijfvaardigheid? Sessie 1.2 Wat weet ik over schrijfvaardigheid?

Thema 1: Reflectie op Schrijfvaardigheid Sessie 1.1 Hoe denk ik over schrijfvaardigheid? Sessie 1.2 Wat weet ik over schrijfvaardigheid? Cursusplanning en materiaal Schrijfvaardigheid 1 Week Reguliere bijeenkomsten Op HUBL 1 Thema: Reflectie op Schrijfvaardigheid - Kennismaking en samenstellen leerteams - Introductie cursus: doelen, opzet

Nadere informatie

Ronde 8. Referentiekader taal: hoe werkt dat? 1. Inleiding. 2. Wat is het Referentiekader taal?

Ronde 8. Referentiekader taal: hoe werkt dat? 1. Inleiding. 2. Wat is het Referentiekader taal? Ronde 8 Theun Meestringa & Bart van der Leeuw SLO, Enschede Contact: t.meestringa@slo.nl b.vanderleeuw@slo.nl Referentiekader taal: hoe werkt dat? 1. Inleiding Het Nederlandse Ministerie van Onderwijs,

Nadere informatie

Waar klinkt het beste startschot: bij de taaltest of bij de behoefteanalyse? 1

Waar klinkt het beste startschot: bij de taaltest of bij de behoefteanalyse? 1 7.Taalbeleid hoger onderwijs Noten 1 De eerste fase van een universitaire studie of een studie aan een hogeschool, waarin vooral algemene en inleidende vakken worden gegeven, ter voorbereiding op de latere,

Nadere informatie

Een brug van mbo naar hbo. Lezen in de doorlopende leerlijn van middelbaar beroepsonderwijs naar hoger beroepsonderwijs van 3F naar 4F

Een brug van mbo naar hbo. Lezen in de doorlopende leerlijn van middelbaar beroepsonderwijs naar hoger beroepsonderwijs van 3F naar 4F . Competentieontwikkelend leren Ronde 5 Piet Litjens Instituut voor Taalonderzoek en Taalonderwijs Amsterdam Contact: P.A.J.M.Litjens@uva.nl Een brug van mbo naar hbo. Lezen in de doorlopende leerlijn

Nadere informatie

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege

Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege Taal- en rekenbeleid op het Valuascollege 1 Meer aandacht voor taal en rekenen 2 Invoering referentieniveaus 2.1 Referentiekader 2.2 Voordelen van het werken met referentieniveaus 2.3 Overzicht eindniveaus

Nadere informatie

Programma. Presentatie: Aanleiding project en boek Inleiding boek Via knelpunten naar aanbevelingen en acties Warming up: wat doe jíj dit jaar?

Programma. Presentatie: Aanleiding project en boek Inleiding boek Via knelpunten naar aanbevelingen en acties Warming up: wat doe jíj dit jaar? Programma Presentatie: Aanleiding project en boek Inleiding boek Via knelpunten naar aanbevelingen en acties Warming up: wat doe jíj dit jaar? In groepen: Terugkoppeling uit de groepen: Cooling down: wat

Nadere informatie

Het taalbeleid van de Vrije Universiteit

Het taalbeleid van de Vrije Universiteit Het taalbeleid van de Vrije Universiteit Voorstel van de Stuurgroep Taalbeleid april mei 2008 Het taalbeleid van de Vrije Universiteit Voorstel van de Stuurgroep Taalbeleid Inhoud 0 Samenvatting... 3 1

Nadere informatie

Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica Decentrale selectie Psychobiologie Procedure en selectiecriteria 2014-2015 Voor het studiejaar 2014-2015 zal de opleiding Psychobiologie 100%

Nadere informatie

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte

Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte 10/5/10 1 Leren in het platte vlak: taalonderwijs van punten langs lijnen naar ruimte NDN-lenteconferentie 2010: Kwaliteitszorg voor taal door leerlijnen, Antwerpen, 7 mei 2010 Kees de Glopper Expertisecentrum

Nadere informatie

Diagnostische toetsen. Doorlopende leerlijnen Taal en Rekenen. toetsen bij referentieniveaus

Diagnostische toetsen. Doorlopende leerlijnen Taal en Rekenen. toetsen bij referentieniveaus Diagnostische toetsen Doorlopende leerlijnen Taal en Rekenen toetsen bij referentieniveaus Jan.vanWeerden@cito.nl Hoofd Research PO-VO Ruud.Alers@cito.nl Manager VO Overzicht presentatie Welke toetsen

Nadere informatie

Taalbeleid Sint-Janslyceum

Taalbeleid Sint-Janslyceum Taalbeleid Sint-Janslyceum Inhoud 1 Voorwoord... 1 2 Visie / doelen... 2 3 Evaluatie van de huidige situatie... 3 4 Beleidsvoornemens voor 2016... 3 4.1 Referentieniveaus... 3 4.2 Boek in je tas... 4 4.3

Nadere informatie

Leerjaar 3 G-T Nieuw Nederlands

Leerjaar 3 G-T Nieuw Nederlands Leerjaar 3 G-T Nieuw Nederlands 01-10-2016 Periode 1 (begin schooljaar tot rapport 1) Hoofdstuk 1; Informatie Leesvaardig Hoofdzaken Hoofdgedachte Schrijfvaardig Zakelijke e-mail Geen expliciete toets,

Nadere informatie

FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN

FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN FACULTEIT DER GEESTESWETENSCHAPPEN REGELS VOOR HET SCHRIJVEN EN BEOORDELEN VAN BACHELORSCRIPTIES BIJ KUNST- EN CULTUURWETENSCHAPPEN (tot 1 september 2015 geldt dit reglement ook voor de BA Religiewetenschappen)

Nadere informatie

De smaak van taal. Het taalbeleid aan de Hogeschool Gent (in het algemeen) en aan het departement Sociaal Agogisch Werk (in het bijzonder)

De smaak van taal. Het taalbeleid aan de Hogeschool Gent (in het algemeen) en aan het departement Sociaal Agogisch Werk (in het bijzonder) .Taalbeleid hoger onderwijs Ronde 5 Christian Van Kerckhove & Barber Bossuyt Hogeschool Gent Contact: Christian.vankerckhove@hogent.be Barber.bossuyt@hogent.be De smaak van taal. Het taalbeleid aan de

Nadere informatie

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering

Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering Inhoud educatie-opleidingen, toetsing en certificering In iedere FAQ-lijst vindt u eerst de lijst met vragen, zodat u de voor u interessante vragen en antwoorden op de pagina s hierna makkelijk terug kunt

Nadere informatie

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen

Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen Ronde 5 Bert de Vos APS, Utrecht Contact: b.devos@aps.nl Doorlopende leerlijnen taal: ervaringen met 3 scholen 1. Over de drempels met taal Het rapport Over de drempels met taal is al ruim een jaar oud.

Nadere informatie

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/)

filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) SLO oktober 2009 filmpje bewindslieden (http://www.taalenrekenen.nl/) Achtergrond Nederland heeft een goed onderwijssysteem. Maar, er is maatschappelijke zorg over de kwaliteit van het reken- en taalonderwijs.

Nadere informatie

Handleiding voor studenten

Handleiding voor studenten Handleiding voor studenten 1 Inhoudsopgave 1.1. Inloggen... 3 1.1.1. De startpagina... 3 1.1.2. Inloggen... 3 1.1.3. Registreren... 3 2.1. Persoonlijk menu... 5 2.1.1. Mijn pagina... 5 2.1.2. Resultaten...

Nadere informatie

TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016

TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 INHOUD Inleiding Online cursussen Klantgericht schrijven Nederlands Zakelijk Engels Spelling & Grammar Online test Nederlands spelling & grammatica Online test Engels

Nadere informatie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie

Toetsvormen. Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie Toetsvormen Onderwijsmiddag 14 februari 2012 Ferdi Engels & Gerrit Heil toetsadviescommissie 1 Waarom wordt er getoetst? Om te beoordelen in hoeverre de student in staat is te handelen zoals op academisch

Nadere informatie

1. Taalondersteuning op maat van de student én van de opleiding

1. Taalondersteuning op maat van de student én van de opleiding Taalbeleid 1. Taalondersteuning op maat van de student én van de opleiding Gesprek met Hilde Rombouts, projectcoördinator en taalbegeleider van het Monitoraat op Maat - Taalondersteuning academisch Nederlands,

Nadere informatie

Weet hoe taalonderwijs werkt!

Weet hoe taalonderwijs werkt! Weet hoe taalonderwijs werkt! Taal en Identiteit Utrecht, 22 januari 2013 Roos Scharten r.scharten@expertisecentrumnederlands.nl 1. Taal als identiteit Inhoud 2. Jongerentaal: identiteit en register 3.

Nadere informatie

Colloquium Doctum. Algemene Faculteit. Afdeling LOFO. Afdeling Tweedegraads Lerarenopleiding 2014-2015

Colloquium Doctum. Algemene Faculteit. Afdeling LOFO. Afdeling Tweedegraads Lerarenopleiding 2014-2015 Colloquium Doctum Algemene Faculteit Afdeling LOFO en Afdeling Tweedegraads Lerarenopleiding 2014-2015 Personen die de leeftijd van 23 jaar hebben bereikt en die niet voldoen aan de toelatingseisen voor

Nadere informatie

Zomerschool ROC van Twente

Zomerschool ROC van Twente 2014 Zomerschool ROC van Twente College voor Educatie ROC van Twente 27-3-2014 INHOUD aanleiding... 2 opzet zomercursussen... 3 programma zomercursussen... 4 financieel... 5 Pagina 1 AANLEIDING Het ROC

Nadere informatie

Veelgestelde vragen over TAALPERFECT

Veelgestelde vragen over TAALPERFECT Veelgestelde vragen over TAALPERFECT Wat is TaalPerfect? TaalPerfect is een volledig gedigitaliseerde methode om je taalvaardigheidsniveau te verhogen. Het wordt aangeboden via internet. Hoe werkt het?

Nadere informatie

Taalbeleidsplan College Den Hulster Venlo

Taalbeleidsplan College Den Hulster Venlo College Den Hulster, Venlo Taalbeleidsplan College Den Hulster Venlo 2013-2015 Elke docent is taaldocent! Martens, Julia Schroijen, Ronald Inhoud 1.1 De school als organisatie... 2 1.1a Leerlingenpopulatie...

Nadere informatie

Nota Taalbeleid Universiteit Antwerpen

Nota Taalbeleid Universiteit Antwerpen Nota Taalbeleid Universiteit Antwerpen 1. Inleiding: taalbeleid in functie van studie en werksucces Deze nota Taalbeleid expliciteert de visie op taalbeleid van de UAntwerpen, instellingsbreed maar gedifferentieerd

Nadere informatie

PTA Nederlands HAVO Belgisch Park cohort 14-15-16

PTA Nederlands HAVO Belgisch Park cohort 14-15-16 Examenprogramma Het eindexamen bestaat uit het centraal examen en het schoolexamen. Het examenprogramma bestaat uit de volgende domeinen: Domein A Leesvaardigheid Domein B Mondelinge taalvaardigheid Domein

Nadere informatie

Symposium Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken. Houten, 3 april 2013

Symposium Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken. Houten, 3 april 2013 Symposium Project Docenten aan zet bij taal in alle vakken Houten, 3 april 2013 Even voorstellen: W.M.C.vanderWesten@hhs.nl Voorzitter Nederlands / Vlaams Platform Taalbeleid Hoger Onderwijs Bestuurslid

Nadere informatie

Detectie en remediëring van taalleerzorgproblemen voor eerstejaarsstudenten aan de K.U. Leuven

Detectie en remediëring van taalleerzorgproblemen voor eerstejaarsstudenten aan de K.U. Leuven Ronde 1 Lieve De Wachter & Linda Cuppens Instituut voor Levende Talen, K.U. Leuven Contact: lieve.dewachter@ilt.kuleuven.be linda.cuppens@ilt.kuleuven.be Detectie en remediëring van taalleerzorgproblemen

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2016-2017 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Master Filosofie (120 EC) Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt in werking op 1 september

Nadere informatie

Specialist in studieboeken Nederlands Specialist in taaltesten

Specialist in studieboeken Nederlands Specialist in taaltesten Catalogus 2015 Uitgeverij Pak Specialist in studieboeken Nederlands Specialist in taaltesten www.uitgeverijpak.nl www.nederlandsetaaltest.nl www.hbotaaltest.nl Laat uw leerlingen/studenten de gratis taaltest

Nadere informatie

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda.

Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda. 2de GoLeWe-projectconferentie Maastricht, 11 mei 2010 Diana van Dijk Bas Groot NHTV, internationale hogeschool voor Toerisme en Verkeer, Academie Stedebouw, Logistiek en Mobiliteit, Breda 11 mei 2010 Tussentijdse

Nadere informatie

platform Thema: Taalkwaliteit Helder taalbeleid is noodzakelijk Taal is een visitekaartje HAN: Invoeren taalalarm Communicatie november 2011

platform Thema: Taalkwaliteit Helder taalbeleid is noodzakelijk Taal is een visitekaartje HAN: Invoeren taalalarm Communicatie november 2011 platform Communicatie 16 november 2011 Thema: Taalkwaliteit Helder taalbeleid is noodzakelijk Taal is een visitekaartje HAN: Invoeren taalalarm Inhoud 02 Voorwoord Astrid Overvoorde Taalkwaliteit 03 Docent

Nadere informatie

Product Informatie Blad - Rekentoets

Product Informatie Blad - Rekentoets Product Informatie Blad - Rekentoets PIB240-2010-Rekentoets Context In opdracht van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) heeft de commissie Meijerink onderzoek gedaan naar wat leerlingen

Nadere informatie

Taalbeleid op de rails

Taalbeleid op de rails Taalbeleid op de rails In het kader van haar masteropleiding Professioneel Meesterschap ontwikkelde Anne- Marie Westdorp taalbeleid voor haar school, Revius Wijk in Wijk bij Duurstede. Na een aarzelende

Nadere informatie

Product Informatie Blad Toets Engels

Product Informatie Blad Toets Engels Product Informatie Blad Toets Engels PIB-2014-Engels Context Beheersing van de Engelse taal is een belangrijk onderdeel in het Nederlandse onderwijs. In het VO is Engels één van de doorstroomrelevante

Nadere informatie

In het kleuteronderwijs is dat al zo, in leerjaar 3 wordt hierop voortgebouwd. Early childhood education besteedt daar ook aandacht aan.

In het kleuteronderwijs is dat al zo, in leerjaar 3 wordt hierop voortgebouwd. Early childhood education besteedt daar ook aandacht aan. STAKEHOLDERS CONFERENTIE donderdag 11 augustus 2011 Methodeontwikkeling - 3 (MO-3) Stellingen Eens Weet Oneens 1. Het onderwijs moet aansluiten bij de situatie waar kinderen naar de universiteit gaan.

Nadere informatie

ROUTE 8 is een digitale, adaptieve eindtoets die in 2 à 3 klokuren via internet wordt afgenomen. 2 www.route8.nl

ROUTE 8 is een digitale, adaptieve eindtoets die in 2 à 3 klokuren via internet wordt afgenomen. 2 www.route8.nl Vanaf april 2015 zijn scholen in het basisonderwijs verplicht om leerlingen uit groep 8 een eindtoets te laten maken. De afnameperiode van de eindtoets in groep 8 is verplaatst van februari naar 15 april

Nadere informatie

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2012-2013

Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2012-2013 Minor Goede doelen, filantropie en non-profits Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2012-2013 Vrije Universiteit Amsterdam - Onderwijscentrum VU - Minoren - 2012-2013 I Inhoudsopgave

Nadere informatie

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits

Schrijven en leren op de pabo en de basisschool. Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Schrijven en leren op de pabo en de basisschool Zomerschool Lopon2 28 augustus 2014 Mieke Smits Onderwerpen Schrijven op de lerarenopleiding en de basisschool De kracht van schrijven voor het leren en

Nadere informatie

Kunnen leerlingen wat ze moeten kunnen?

Kunnen leerlingen wat ze moeten kunnen? Kunnen leerlingen wat ze moeten kunnen? Onderzoek naar de doorlopende leerlijn op het gebied van werkwoordspelling Marjolein van der Horst, Huub van den Bergh & Jacqueline Evers-Vermeul In dit onderzoek

Nadere informatie

COLLOQUIUM DOCTUM REGELING FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID 2016

COLLOQUIUM DOCTUM REGELING FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID 2016 COLLOQUIUM DOCTUM REGELING FACULTEIT DER RECHTSGELEERDHEID 2016 Regeling voor het toelatingsonderzoek ex art. 7.29 van de Wet op het hoger onderwijs en wetenschappelijk onderzoek (WHW) voor de opleiding

Nadere informatie

tieve En Ect Educa traj

tieve En Ect Educa traj Educatieve trajecten Educatieve trajecten In opdracht van gemeentes verzorgt het ROC Kop van Noord- Holland opleidingen voor volwassenen om participatie in de samenleving of op het werk te vergroten: de

Nadere informatie

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen

Basisarrangement. Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal. 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Basis Groep: AGL fase 1 Leerjaar 1 Vak: Nederlandse taal 5x per week 45 minuten werken aan de basisdoelen Deviant methode leer/werkboek VIA vooraf op weg naar 1F. De 8 thema s in het boek hebben terugkerende

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn taal? Dan ook in het hoger onderwijs! Conceptuele uitgangspunten voor een taalbeleid in het hoger onderwijs

Doorlopende leerlijn taal? Dan ook in het hoger onderwijs! Conceptuele uitgangspunten voor een taalbeleid in het hoger onderwijs Ronde 1/2 Frans Daems & Wilma van der Westen Universiteit Antwerpen & De Haagse Hogeschool Contact: frans.daems@ua.ac.be w.m.c.vanderwesten@hhs.nl Doorlopende leerlijn taal? Dan ook in het hoger onderwijs!

Nadere informatie

Taalportfolio verpleegkunde

Taalportfolio verpleegkunde Taalportfolio verpleegkunde Mijn taalbiografie Persoonlijke gegevens datum: Naam Opleiding Moedertaal Tweede/ derde taal met mijn familie. met mijn vrienden. op mijn werk/ school. Ik ben eentalig tweetalig

Nadere informatie

Computer of docent in 2020?

Computer of docent in 2020? Computer of docent in 2020? Nathalie Nouwen Serge Verlinde KU Leuven - Instituut voor Levende Talen Beheersing Franse taal gaat steeds verder achteruit 21 aug 2014 Vlaamse jongeren beginnen aan hun universitaire

Nadere informatie

CENTRALE EXAMINERING ENGELS & NEDERLANDS

CENTRALE EXAMINERING ENGELS & NEDERLANDS CENTRALE EXAMINERING ENGELS & NEDERLANDS Ameling Algra Jan Paul de Vries 29-10-2014 centrale examinering MBO 29-10-2014 WAAR GAAT HET OVER? Centrale examinering NL 3F dit jaar verplicht; NL 2F nu nog pilot,

Nadere informatie

Onderwijs Nederlands / taalbeleid in de 21 ste eeuw

Onderwijs Nederlands / taalbeleid in de 21 ste eeuw Onderwijs Nederlands / taalbeleid in de 21 ste eeuw door: Steven Vanhooren www.taalunie.org 1 Inhoud 1. De Nederlandse Taalunie 2. Visietekst en advies over onderwijs Nederlands in de 21 ste eeuw 3. De

Nadere informatie

Certificeren van rekendocenten

Certificeren van rekendocenten Certificeren van rekendocenten Bij de ROC s is een grote behoefte aan goed gekwalificeerde rekendocenten. Hiervoor worden verschillende cursussen, scholingen en workshops aangeboden die kunnen leiden tot

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 28 760 Meerjarenplan Alfabetisering Nr. 52 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Overzicht cursussen Informatievaardigheid Universitaire Bibliotheken Leiden Collegejaar 2013-2014

Overzicht cursussen Informatievaardigheid Universitaire Bibliotheken Leiden Collegejaar 2013-2014 Overzicht cursussen Informatievaardigheid Universitaire Bibliotheken Leiden Collegejaar 2013-2014 Deze brochure geeft een overzicht van de cursussen op het gebied van informatievaardigheid die worden aangeboden

Nadere informatie

Reglement Bachelorscriptie Geschiedenis Vastgesteld op 1-9-2015, verbeterd en goedgekeurd door de examencommissie op 10-9- 2015

Reglement Bachelorscriptie Geschiedenis Vastgesteld op 1-9-2015, verbeterd en goedgekeurd door de examencommissie op 10-9- 2015 Faculteit der Geesteswetenschappen Afdeling Geschiedenis, Europese studies en Religiewetenschappen Spuistraat 134 1012 VB Amsterdam Datum 10-9-2015 Contactpersoon J.J.B.Turpijn@uva.nl Bijlagen Beoordelingsformulier

Nadere informatie

DIPLON: GLO Taal. Nathalie Peeters (PHL) Veerle Schuyten (KHLim) UHASSELT - 18/05/11

DIPLON: GLO Taal. Nathalie Peeters (PHL) Veerle Schuyten (KHLim) UHASSELT - 18/05/11 DIPLON: GLO Taal Nathalie Brabants (Xios) Nathalie Peeters (PHL) Veerle Schuyten (KHLim) UHASSELT - 18/05/11 Inhoud 1. Projectomschrijving 2. Actielijnen: toelichting en voorbeelden 1. Taalreferentiekader

Nadere informatie

BROCHURE. adaptievedigitaleeindtoets

BROCHURE. adaptievedigitaleeindtoets BROCHURE adaptievedigitaleeindtoets Vanaf april 2015 zijn scholen in het regulier primair onderwijs verplicht om leerlingen uit groep 8 een eindtoets te laten maken. De afnamedatum van de eindtoets in

Nadere informatie

Talige begeleiding van eerstejaarsstudenten in het hoger onderwijs: eerst de kosten, dan de baten!

Talige begeleiding van eerstejaarsstudenten in het hoger onderwijs: eerst de kosten, dan de baten! 5. Taalbeleid hoger onderwijs toraat Lesgeven in de multiculturele school. Utrecht: Hogeschool Utrecht. Lafleur, M. & J. van der Borden (2009). Kennisbasis Nederlands voor het tweedegraads gebied. Gebruiksmogelijkheden

Nadere informatie

Uw kind heeft moeite met lezen Wat kunt u van De Noordkaap verwachten?

Uw kind heeft moeite met lezen Wat kunt u van De Noordkaap verwachten? Uw kind heeft moeite met lezen Wat kunt u van De Noordkaap verwachten? 1 Inhoud Voorwoord... 3 1 Leesproblemen... 4 2 Mogelijk dyslexie... 4 2.1. De dagelijkse lespraktijk.... 4 2.2: De stappen die genomen

Nadere informatie

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 14-15-16

PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 14-15-16 Examenprogramma PTA Nederlands TL/GL Bohemen, Houtrust, Kijkduin, Media&Design cohort 14-15-16 NE/K/1 Oriëntatie op leren en werken De kandidaat kan zich oriënteren op de eigen loopbaan en op het belang

Nadere informatie

Nieuwsbrief. Nederlands Engels Rekenen. De inhoud van deze tweede nieuwsbrief: (Pre-)pilots Nederlands en rekenen januari/februari 2012

Nieuwsbrief. Nederlands Engels Rekenen. De inhoud van deze tweede nieuwsbrief: (Pre-)pilots Nederlands en rekenen januari/februari 2012 april 0 Deze nieuwsbrief beoogt om alle docenten Nederlands, Engels en rekenen uit eerste hand te informeren over ontwikkelingen en regelgeving met betrekking tot de drie vakken. De nieuwsbrief kent geen

Nadere informatie

De Taalbrug: 2F van vmbo naar mbo. De doorlopende leerlijn Nederlands

De Taalbrug: 2F van vmbo naar mbo. De doorlopende leerlijn Nederlands Hoe motiveer je docenten om mee te doen? Hoe beoordeel je de vaardigheden? Hoe maak je de beschrijvingen van het rapport Over de drempels met taal werkbaar? Hoe zorg je ervoor dat leerlingen betrokken

Nadere informatie

Nota Universiteitsraad

Nota Universiteitsraad Nota Universiteitsraad UR nummer 15/073 Aan : College van Bestuur Van : Universiteitsraad Onderwerp : Engelse spreekvaardigheid van docenten Status : Ter bespreking Behandeling in : Commissie OOS, 9 juni

Nadere informatie

Didactische verantwoording. Allemaal taal. Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal

Didactische verantwoording. Allemaal taal. Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal Didactische verantwoording Allemaal taal Taal en communicatie voor pedagogisch medewerkers in de kinderopvang en op de peuterspeelzaal Jenny van der Ende Taalondersteuning bij kinderen Naast behoefte aan

Nadere informatie

Overzicht van de bij het DLE Boek verschenen aanvullingen. Meest recente versie verschenen in. Nr. Titel Pag.

Overzicht van de bij het DLE Boek verschenen aanvullingen. Meest recente versie verschenen in. Nr. Titel Pag. A A1 Taal Taal Algemeen A1.1 Taalschaal A1.1 DLE Boek editie 2015 A1.2 Taalschaal Taalschaal 1 A1.1 DLE Boek editie 2015 Taalschaal Taalschaal 2 A1.2 DLE Boek editie 2015 Taaltoets Alle Kinderen groep

Nadere informatie

LESSTOF. Werkwoordspelling 1F

LESSTOF. Werkwoordspelling 1F LESSTOF Werkwoordspelling 1F 2 Lesstof Werkwoordspelling 1F INHOUD INLEIDING... 4 DOELGROEP... 7 STRUCTUUR... 7 INHOUD... 11 Lesstof Werkwoordspelling 1F 3 INLEIDING Muiswerkprogramma s zijn slimme interactieve

Nadere informatie

Toetsen schrijfvaardigheid aan het einde van het (speciaal) basisonderwijs

Toetsen schrijfvaardigheid aan het einde van het (speciaal) basisonderwijs Ronde 6 Karin Heesters Cito, unit PO/VO Contact: karin.heesters@cito.nl Toetsen schrijfvaardigheid aan het einde van het (speciaal) basisonderwijs 1. Inleiding In het kader van het project Periodieke Peiling

Nadere informatie

Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit

Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels met de universiteit 1 2 Aansluiting Engels Een onderzoek naar de aansluitingsproblematiek van het vwo-vak Engels

Nadere informatie

[DIA MET TITEL+COVER HIER]

[DIA MET TITEL+COVER HIER] [DIA MET TITEL+COVER HIER] Bijeenkomst 1 Beter schrijven in alle vakken Programma Aanleiding Schrijven in fasen Oriëntatiefase Opdrachtfase Schrijffase Revisiefase en publicatiefase (bijeenkomst 2) Voorwerk

Nadere informatie

Beoordelingskader onderwijskundige en organisatorische aspecten andere eindtoetsen

Beoordelingskader onderwijskundige en organisatorische aspecten andere eindtoetsen Beoordelingskader onderwijskundige en organisatorische aspecten andere eindtoetsen IDnummer 16.011 Naam Toets AMN Eindtoets Aanvrager AMN Beoordelaars Gea Spaans, Gert Gelderblom Datum beoordeling 12 september

Nadere informatie

Werken aan geletterdheid in het secundair onderwijs: een uitdaging voor iedereen!

Werken aan geletterdheid in het secundair onderwijs: een uitdaging voor iedereen! Werken aan geletterdheid in het secundair onderwijs: een uitdaging voor iedereen! Eindtermen leesvaardigheid Leerlingen kunnen diverse tekstsoorten begrijpend lezen/ functioneel schrijven, en daarbij de

Nadere informatie

Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat hebben methodes ons te bieden?

Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat hebben methodes ons te bieden? VIERENTWINTIGSTE CONFERENTIE HET SCHOOLVAK NEDERLANDS Ronde 5 Maria van der Aalsvoort ILS, Radboud Universiteit Nijmegen Contact: m.vanderaalsvoort@ils.ru.nl Taalkunde in het schoolvak Nederlands: wat

Nadere informatie

Ouders van brugklasleerlingen met dyslexie worden in het begin van het schooljaar uitgenodigd voor een informatieavond Dyslexie op het UC H/V.

Ouders van brugklasleerlingen met dyslexie worden in het begin van het schooljaar uitgenodigd voor een informatieavond Dyslexie op het UC H/V. 1. Dyslexie 1.1 Wat is dyslexie? Dyslexie is een leerstoornis waarbij de leerling ernstige en hardnekkige problemen bij het automatiseren van het lezen en / of spelling heeft. Dyslexie kan in meer of mindere

Nadere informatie

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen

Projectplan. 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag. Projectleider. Arno van Houwelingen / Peter Eskens. Deelnemende instellingen Projectplan 1 - Praktische gegevens Plaats Pilot Den Haag Projectleider Arno van Houwelingen / Peter Eskens Deelnemende instellingen Haagse Hogeschool J. Westerdijkplein - namen en adressen 75 van de deelnemende

Nadere informatie

Toolkit Onderwijs en Arbeidsmarkt (TOA)

Toolkit Onderwijs en Arbeidsmarkt (TOA) een beknopte toelichting op de Toolkit Onderwijs en Arbeidsmarkt (TOA) voor vo-scholen Spirit4you, december 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1. Doel van dit document... 3 1.2. Vragen... 3 2. Wat

Nadere informatie

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011

toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 TAAL EN REKENEN VAN BELANG toetsresultaten vmbo en mbo in de regio Den Haag oktober 2011 INHOUD Inleiding... 5 Hoofdstuk 1 Resultaten VMBO in de regio Den Haag... 7 1.1 Totaal overzicht van de afgenomen

Nadere informatie

TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 WERKGEVERS. > inhoud

TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 WERKGEVERS. > inhoud TAAL OP NIVEAU CURSUSAANBOD 2015-2016 WERKGEVERS INHOUD Inleiding Online cursussen Klantgericht schrijven Nederlands Zakelijk Engels Spelling & Grammar Online test Nederlands spelling & grammatica Online

Nadere informatie

Rekenen bij Moderne Wiskunde

Rekenen bij Moderne Wiskunde Moderne Wiskunde Rekenen: een volledig doorlopende leerlijn rekenen voor alle leerjaren en alle niveaus! Rekenen bij Moderne Wiskunde 1 Verplichte rekentoets Vanaf schooljaar 2013/2014 Voor alle leerlingen

Nadere informatie

Resultaten Eindcito 2015 Josefschool.

Resultaten Eindcito 2015 Josefschool. Resultaten Eindcito 2015 Josefschool. Er hebben 29 van de 30 van groep 8 deel genomen aan de cito- eindtoets 2015. Hiervan hebben 27 de Cito-eindtoets basis gedaan en 2 de Citoeindtoets niveau. De gemiddelde

Nadere informatie