VUB Chair in Public-Private Partnership (PPP)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "VUB Chair in Public-Private Partnership (PPP)"

Transcriptie

1 VUB Chair in Public-Private Partnership (PPP) Activity report

2 Infrabel

3 Table of content 1 A word on the VUB Chair in PPP 5 2 Short history of the VUB Chair in PPP 7 3 The VUB Chair in PPP research team 8 4 Organisation of the VUB Chair in PPP 9 5 Research output of the VUB Chair in PPP 10 Selection of scientific publications by the Chair researchers ( ) 10 Selection of conference proceedings ( ) 12 PhD defense of Chair researchers 13 6 Interaction among PPP stakeholders and participation in events 14 Advisory Board Meetings 14 Awareness building among practitioners 16 Guest lectures for students 17 7 Media Presence 18 Contact information 19

4 At the start of the VUB Chair in PPP, we aim at becoming an academic point of reference in Belgium, stimulating multidisciplinary research in the field of PPP and disseminating research output over a wide network. E. Haezendonck,

5 1 A word on the VUB Chair in PPP Worldwide, Public-Private Partnership (PPP) has become an increasingly attractive procurement method for the delivery of public services. Much of this is because many governments consider PPPs as a win-win option for meeting their investment needs. Nonetheless, there is growing evidence that the practical implementation imposes some challenges. Multidisciplinary research is needed to capture these issues and to propose relevant frameworks that both assist in assessing the potential of PPP projects, as well as contribute to more effective PPP management. In the last five years, the VUB Chair in PPP aimed to achieve just that and hopes to continue to do so. At the start of the VUB Chair in PPP, we envisaged becoming an academic point of reference in Belgium in relation to academic research stimulating multidisciplinary research in the field of PPP and the dissemination of the research output over a wide network. Close collaboration with existing networks and the interaction between business and academics were the key success factors in carrying out this vision. We are very grateful to Deloitte, Grontmij and Laga for the sponsorship of the VUB Chair in PPP. We can look back on a period of positive and intensive collaboration, in which we were able to make a significant step in becoming a point of reference in research on PPPs in Belgium. Prof. dr. Elvira Haezendonck Chair holder of the VUB Chair in PPP ( ) 5

6 The VUB Chair in PPP offers a platform for knowledge exchange and relationship building, bringing more stakeholders together for relevant and profound PPP discussions. E. Haezendonck,

7 2 Short history of the VUB Chair in PPP Both researchers and practitioners identified a pressing need for multidisciplinary research and the creation of an excellence pool of research in the field of Public-Private Partnership (PPP). Regardless the existence of some well-known institutions such as the Vlaams Kennis Centrum PPS, we believed that there was still a need for more comprehensive academic research. Existing research tends to investigate PPP arrangements too much from a single perspective (i.e., legal, economic or technical). Out of this concern the VUB Chair in PPP was born with the clear objective of conducting and encouraging multidisciplinary research in the field of PPP. The VUB Chair in PPP at the Vrije Universiteit Brussel (VUB) started in 2010, and is sponsored by Deloitte, Grontmij and Laga. The VUB Chair in PPP is led by Prof. dr. Haezendonck and is affiliated with three VUB faculties: The Faculty of Economic and Social Sciences and Solvay Business School, the Faculty of Law and Criminology (RC) and the Faculty of Engineering (IR). Besides conducting multidisciplinary research the VUB Chair in PPP initiates, organises and participates in conferences, lectures, workshops and other activities for and with students, academics, practitioners and the general public. The Chair s focus is locally, nationally and internationally oriented. Activities are organized in cooperation with the sponsors (i.e., Deloitte, Grontmij and Laga), and occasionally in cooperation with ADEB-VBA, the Vlaams Kennis Centrum PPS and other organisations. Elvira Haezendonck was proposed as Chair holder by the VUB, for the period Prof. dr. Elvira Haezendonck Prof. dr. Elvira Haezendonck (PhD in Applied Economics, University of Brussels VUB) is senior research fellow and Associate Professor at the University of Brussels (VUB) and the University of Antwerp (UA), with a specialization in (project) management and strategy. She has been involved in over 50 research projects including multiple strategy analyses for seaports, large-scale project assessments, socio-economic feasibility studies and transport and infrastructure policy. Her teaching and academic research concentrate on (project) management, competitive strategy, (port) strategy and corporate responsibility. She has published various articles and books in these domains. 7

8 3 The VUB Chair in PPP research team In order to achieve the objective two researchers and two co-promoters have further strengthened the VUB Chair in PPP. 2 researchers sponsored by the VUB Chair in PPP dr. Steven De Schepper studied Applied Economics: Business Engineering at the University of Brussels (VUB). After his graduation in 2009, he became a research associate at the department of Business. In 2010, he strengthened the VUB chair in PPP, where he conducted a four-year study on the management of PPPs and where he obtained his PhD. in He is also involved in a number of research projects concerning complex (mega)projects. His interest includes various topics in the fields of strategic management of complex projects. dr. Steven De Schepper Geoffrey Aerts Geoffrey Aerts obtained his Bachelor degree in Political Science at the University of Antwerp in In the following years he earned a Masters degree in Comparative and European Politics, a Masters degree in Diplomacy and International Relations and a Masters degree in Maritime and Transport Management at the Institute of Transport and Maritime Management Antwerp. Currently Geoffrey Aerts is affiliated with the VUB Chair in PPP at the faculty ES and Solvay Business School of the Vrije Universiteit Brussel, where he works as a research associate. The defense of his PhD is planned early co-promoters supported the VUB Chair in PPP in view of multidisciplinarity Prof. dr. Kaat Leus VUB Faculty of Law and Criminology Since 1985 Prof. dr. Kaat Leus (Doctor of Law, 1991, VUB) is associated at the Department of State - Administrative Law at the Faculty of Law and Criminology. She teaches public law, public company law, government contracts and administrative liability. She is also a lawyer at the bar in Antwerp and Brussels, specialized in public economic law. Besides she is director of several public companies and because of this, she is involved in various PPPprojects. She published numerous articles in the domain of public economic law, where she recently, as co-author in collaboration with the Instituut voor Bedrijfsjuristen published DBFM: Meid voor alle PPS-werk?. Prof. dr. Danny Van Hemelrijck VUB Faculty of Engineering Prof. dr. Danny Van Hemelrijck (doctor in de ingenieurswetenschappen, 1992, VUB) is a civil engineer (VUB) and additionally engineer in informatics. Contribution to the development of thermo elasticity for the experimental mechanics of composite materials was the title of his doctoral thesis. He is responsible for the courses: Mechanica van materialen, vloeistoffen en constructies, Mechanica van het continuüm, Experimentele spanningsanalyse en NDT, en Ontwerpmethodiek en uitvoering at the Vrije Universiteit Brussel. He is (co)auteur of approximately 40 A1-publications and has more than 100 publications in congress proceedings. He is also involved in the postgraduate training management of major construction projects. 8

9 4 Organisation of the VUB Chair in PPP Advisory Board A committee of PPP experts (representing all stakeholder groups) Partners Guido Vandervorst - Deloitte Peter Vanhoegaerden - Grontmij Werner Van Lembergen - Laga Academic team Elvira Haezendonck - VUB Geoffrey Aerts - VUB Steven De Schepper - VUB Chair Steering Group PPP Workgroup Erik Paquay - Deloitte Rob Van Den Plas - Deloitte Tax Kathleen De hornois - Laga Ronald Probst - Grontmij Academic team Kaat Leus - VUB Danny Van Hemelrijk - VUB Academic Steering Team As both multidisciplinary research and communication and interaction between industry and academia are the Chair s main objectives, the researchers of the VUB Chair in PPP were supported by several advisory and steering groups (as depicted in the organizational chart above). The Chair Steering Group met every three months and supported the researchers in: 1. Shaping and developing the research; 2. Organising and quality reviewing the research; 3. Developing the doctoral theses. The Academic Steering Team met on a regular basis to support the researchers in: 1. Shaping and developing the research; 2. Organising and quality reviewing the research; 3. Developing the doctoral theses. The PPP Workgroup met on a regular basis to support the researchers in: 1. Providing PPP expertise and experience; 2. Validating the relevance of the research in the PPP field and related projects; 3. Validating the management and practical relevance of the research topic. The Advisory Board met six-monthly and validated the direction and content of the VUB Chair in PPP as centre of knowledge. 9

10 5 Research output of the VUB Chair in PPP The Chair s aim was achieved through publications and doctoral research. Since the start of the VUB Chair in PPP this included presentations at international conferences as well as publishing in a variety of international journals. The emphasis of the Chair s research is on the potential of PPP projects and, among others, the following topics were analysed: Critical Success Factors of PPPs; Stakeholder management of PPPs; Transaction costs in PPPs; A qualitative success framework for PPPs; Capacity building for PPPs; Knowledge transfers from and to project teams. Selection of scientific publications by the Chair researchers ( ) De Schepper, S., Dooms, M., Haezendonck, E., (2014). Stakeholder dynamics and responsibilities in Public Private Partnerships: A mixed experience. International Journal of Project Management, 32, Although stakeholder management is seen as one of the main success factors of Public Private Partnerships (PPPs), to date, limited research has investigated actual stakeholder management in PPPs. After positioning PPP in the current stakeholder management theory, a comparative case study analysis of four PPP infrastructure projects demonstrates the relevance and importance of stakeholder inclusion in PPPs. The case study findings indicate that a PPP makes the stakeholder environment more complex to manage, due to the increasing importance of the stakeholder context and dynamics. Hence, allocating stakeholder responsibilities between the public initiator and private consortium becomes problematic as it goes hand in hand with balancing between reactive and proactive responses to stakeholder claims. In order to cope with the PPP specific stakeholder characteristics, the use of a dynamic dual stakeholder management tool is recommended as well as the identification of governance structures that allow the sharing and division of responsibilities between stakeholders. De Schepper, S., Haezendonck, E., Dooms, M., (In press). Understanding pre-contractual transaction costs for Public-Private Partnership infrastructure projects. International Journal of Project Management. While public entities are still increasingly interested in Public-Private Partnerships (PPPs), we recently observe increasing reluctance from private partners to engage in PPP-bidding. Up-front costs that PPP bidders make are considered too high compared to the bidding chances, and may result in fewer bidders in the future. In this paper, we empirically analyse transaction costs of PPPs in the pre- contractual stage and compare these to similar costs borne by private partners for traditional public procurement. Statistical analyses based on sample of 172 public infrastructure projects enable the estimation of the pre-contractual cost burden. Based on the study results, suggestions are made to lower these costs or to improve the cost position of the private sector, in order to safeguard the competitive setting of the PPP market. 10

11 Aerts, G., Dooms, M., Haezendonck, E., (in press). Stakeholder management practices found in landlord seaport authorities in Flanders: an inside-out perspective. International Journal of Shipping and Transport Logistics. This paper offers an analysis of actual stakeholder management conducted by port authorities. Drawing from several organisation-centric stakeholder management theories, we study the conceptualisation and the identification of stakeholders, as well as the application of stakeholder management as executed by port authorities. By analysing the opinions of middle management, we examine whether daily stakeholder management reflects stakeholder theory findings, emphasising the importance of attribute-based stakeholder conceptualisation, identification and stakeholder management strategies. We also conduct a comparative analysis, assessing the quality of the stakeholder management practice in several seaports located in the Rhine-Scheldt Delta. The results show that actual stakeholder management practices, found at several port authorities, convey little resemblance to the methods and theoretical findings presented in academic stakeholder management literature. Aerts, G., Grage, T., Haezendonck, E., Dooms, M., (in press). Public-private partnerships for the provision of port infrastructure: an explorative multi-actor perspective on critical success factors. Worldwide, infrastructure projects increasingly use forms of public-private cooperation in the project finance and provision of large-scale infrastructure projects. We use a multi-actor analysis in order to explore, which critical success factors (CSFs) are important in public-private partnerships (PPPs) in the port context, and to what extent different stakeholders have diverging opinions on the importance of these CSFs. The results of our questionnaire, indicate that eight CSFs are of superior importance in port PPPs: the concreteness and preciseness of the concession agreement, the ability to appropriately allocate and share risk, the technical feasibility of the project, the commitment made by partners, the attractiveness of the financial package, a clear definition of responsibilities, the presence of a strong private consortium and a realistic cost/benefit assessment. The reason for their importance is their deal-breaking character, which can lead to a total failure of PPP projects during the early stages of project conception. A number of other research papers are currently under review. 11

12 Selection of conference proceedings ( ) De Schepper, S., and Haezendonck, E. (2014). Transaction cost economics of public infrastructure delivery in the procurement phase: a comparative assessment. Paper presented at the EURAM 2014 conference. Valencia. Aerts, G., Haezendonck, E., Dooms, M. (2014). Public-private partnerships for the provision of port infrastructure: stakeholder analysis of critical success factors in German, Dutch and Belgian seaports. Paper presented at the EURAM 2014 conference. Valencia. De Schepper, S., Dooms, M., and Haezendonck, E. (2013). Stakeholder dynamics and responsibilities in Public-Private Partnerships: a mixed experience. Paper presented at the PPP conference (Global challenges in PPP). Antwerp. Aerts, G., Haezendonck, E., Dooms, M. (2013). Organisational learning in hybrid settings: a value creation framework for project based learning in the PPP market. Paper presented at the PPP conference (Global challenges in PPP). Antwerp. De Schepper, S., Dooms, M., and Haezendonck, E. (2013). Strategic management of Public-Private Partnerships: a stakeholder approach. Paper presented at the EURAM 2013 conference. Istanbul. Aerts, G., Dooms, M., Haezendonck, E. (2013). Managerial perspectives on the state of stakeholder management in seaport authorities. Paper presented at the IAME 2013 conference. Marseille. De Schepper, S., and Haezendonck, E. (2012). A Critical Review of Success Factors of Public-Private Partnerships. Paper presented at the EDEN seminar: Perspectives on Projects: The Projectification of Society. Lille. De Schepper, S., van Balen, M., Haezendonck, E., and Dooms, M. (2012) Public-Private Partnership: a Driver for Value. Paper presented at the 3rd International Symposium of Partnerships for the Social Good. Rotterdam. 12

13 PhD defense of Chair researchers Steven De Schepper successfully defended his PhD, titled Essays on the Success Factors of Public-Private Partnerships in Infrastructure, on the 28th of August 2014 under the supervision of Prof. dr. Elvira Haezendonck. About ninety invitees, among which different leading figures of different Belgian PPP projects e.g., Diabolo, BRABO1 and the Oosterweelverbinding, attended the PhD defense. Abstract of the dissertation: Worldwide, a Public-Private Partnership (PPP) has become an increasingly attractive procurement method for the delivery of public infrastructure services. Much of this is because many governments consider PPPs as a win-win option for meeting their investing/ infrastructure needs. Nonetheless, there is growing evidence that the practical implementation is not without (managerial) problems. In this regard, this dissertation seeks to propose three relevant frameworks that both assist in assessing the success potential of PPPs, as well as contribute to a more effective PPP management. First, the use of a dynamic, dual stakeholder management framework and the ex-ante inclusion of stakeholders is suggested to put an appropriate stakeholder management process in place to capture and address stakeholder concerns more effectively. The need for such a stakeholder framework is motivated by the finding that stakeholder issues do not solely emerge because of a gap between stakeholder expectations but are often the result of an imbalance of reactive and proactive stakeholder management approaches and an absence of any guidance on the responsibility and accountability issues surrounding the stakeholder management of PPP projects. Second, a toolbox is offered to aid contracting governments in estimating and controlling ex-ante the transaction specific investments that bidders make in the procurement of PPP projects. The necessity of such a tool is driven by the observation that transaction costs in the procurement phase hinder the viability of some projects in the short run, and if these transaction costs remain high, the magnitude of these costs have the potential to harm the public infrastructure market in the long run. Third, a first step is made toward a conceptual ex-ante evaluation framework that incorporates different stakeholder perspectives, as well as the cause-and-effect relationship between success factors and stakeholder objectives/criteria. If further operationalized, the framework has the advantage of providing governments a set of alternative delivery models through a tool that could aid the (contracting) governments in optimising the chosen PPP alternative and future PPP initiation and procurement processes. Geoffrey Aerts will defend his PhD early

14 6 Interaction among PPP stakeholders and participation in events Advisory Board Meetings One of the main events of the VUB Chair in PPP was the six-monthly organization of Advisory Board Meetings. Eight Advisory Board Meetings have taken place as from the start of the VUB Chair in PPP in The purpose of the Advisory Board Meetings was to tackle hot topics surrounding PPPs with a large community of stakeholder experts. Overview of the Advisory Board Meetings Title Date Speakers 1 st Advisory Board Meeting: Roundtable on the success factors of PPP projects 16/12/10 Roundtable with the Advisory Board Members 2 nd Advisory Board Meeting: Workshops on the Critical Success Factors of PPPs 3 th Advisory Board Meeting: Connecting Europe Facility and its innovative financial instruments 20/06/11 26/01/12 2 workshops based on working papers of Steven De Schepper. M. Bertrand (DG Move) S. Forrester (TEN-T) 4 th Advisory Board Meeting: PPP and railway infrastructure: lessons learned and challenges ahead 21/06/12 L. Lallemand (Infrabel) 5 th Advisory Board Meeting: The need for capacity building at the public sector 6 th Advisory Board Meeting: Project finance & bankability of PPP projects 7 th Advisory Board Meeting: value creation of PPPs: how can PPP project create value for all stakeholders? 8 th Advisory Board Meeting: The Future of PPP in the context of budgetary constraints 24/01/13 13/06/13 06/02/14 16/10/14 H. Van Der Borght (Vlaanderen) Y. Verbakel (Vlaanderen) K. Leus (VUB) W. Decrem (PMV) E. Meysmans (KBC) W. Vermeir (AG Insurance) D. Van Hassel (Royal BAM) L. Verstraeten (KBC) H. Vanderborght (Vlaanderen) W. Van Lembergen (Laga) B. Van Zeebroek (S&R) V. Van Daele (Lijninvest) B. Verhulst (Heymans) H. Baeten (Grontmij) J. Lindenbergh (Deloitte) J. Bosschem (ORI) H. Van der Borght (Vlaanderen) J. Ceyssens (Willemen Group) F. Boelaert (Vlaanderen) S. Ouaki (DG Move) R. Houthaeve (Grontmij) 14

15 List of Advisory Board Members: 1. Client 1.1. Government Yvan Verbakel Vlaamse Overheid Toon Colpaert Vlaamse Overheid Cedric Bossut Federale Overheidsdienst Mobiliteit en Vervoer - Beliris Hedwig Van Der Borght Vlaamse Overheid 1. Client 1.2. (semi-) public agencies Roger Kesteloot De Lijn Bernard Blaszczak MIVB - STIB Jan Van Rensbergen BAM Marc Smeets Infrabel Karl Cools AG Stedelijk onderwijs Antwerpen Frank Nooten AG Stedelijk onderwijs Antwerpen Mieke Francken AG Vespa Marc Noppen VUB 2. SPV Luc Neyrinck Noriant Bart Keymeulen Locorail Alex Vandemeulebroecke Locobouw 3. Contractors Jean-Charles Vereerstraeten CFE Didier Cartage ADEB-VBA Bart Verhulst Heymans Rudi Cnudde Besix Paul Lievens Jan de Nul Jo Roelants Jan de Nul Marc Selen Strabag Diane Zygas CFE Robert Seghers Alstom Johan Ceyssens Kumpen/Aswebo 4. Investors Marcel Van Handenhoven PMV Freddy Hoorens Quares Manu Vandenbulcke DG Infa 5. Bank & Insurance Lode Verstraeten KBC Katrijn Quaghebeur KBC Peter Vermeiren Belfius Koen Wuyts Belfius Erik Vleminckx Belfius Isabel Fritz ING Benoit Theys AG Real Estate Marc Van Begin AG Real Estate Guy Haesevoets Hendrik Deboutte BNP BNP 6. Architects Jacques Timmerman G30 P. Swinnen Vlaamse Bouwmeester Philémon Wachtelaer BURO II & ARCHI+I 7. Advisors 7.1. Legal Werner Van Lembergen Kathleen De hornois Stefaan Van Dyck Danny Stas Laga Laga Laga Laga 7. Advisors 7.2. Financial/Technical Olivier Vanden Eynde Deloitte Coen Ysebaert Deloitte Erik Paquay Deloitte Marc Derycke Deloitte Rob Van Den Plas Deloitte Guido Van Der Vorst Deloitte 7. Advisors 7.3. Technical Peter Vanhoegaerden Grontmij Jo Belen Grontmij Ronald Probst Grontmij Bernard Gilliot ORI 8. Research centre Kaat Leus Danny Van Hemelrijck Patrick Uytendaele Koen Verhoest Steven Van Garsse Yseult Marique Erik De Keuleneer Yves Rammer Paul De Knop 9. International experts Willem Vermeend Alex Vermeulen 10. VUB team Elvira Haezendonck Geoffrey Aerts Steven De Schepper VUB VUB VUB UA Kenniscentrum PPS Essex ULB ULB VUB PPS Netwerk Nederland Rijksgebouwendienst VUB VUB VUB 15

16 Awareness building among practitioners The VUB Chair in PPP initiates, organizes and participates in multiple forums for discussing and communicating research results and relevant issues on PPP, such as lectures, expert meetings, seminars and conferences aimed at different types of audiences. Recently organized seminars and discussions are Pre-contractual costs of PPP, Legal issues of design and build, Project management skills for PPP. Examples of forums in which the VUB Chair in PPP actively participates in are the EU Open Days, the National PPP Day and Realty (Real estate networking platform). A selection of events co-organized by the VUB Chair in PPP for practitioners Title Date Target audience Evening lecture: Public-Private Partnerships: Challenges for better project management 07/06/11 About 100 PPP experts. (Large representation of contractors and advisers). Evening lecture: Design & Build: a legal challenge in the Belgian construction sector 12/06/12 About 120 PPP experts. (Large representation of legal and financial advisors). Conference: Precontractuele kosten: een obstakel voor de toekomst van PPS? 06/12/12 About 150 PPP experts. (All stakeholder groups were present) Part of a conference: Panel discussion of Grontmij on the National PPP day 04/06/13 About 50 PPP experts. (All stakeholder groups were present) 16

17 Guest lectures for students Besides organizing seminars for practitioners, the educational component of the VUB Chair in PPP also entails visibility to a large number of bachelor and master students. In different faculties, and covering various topics directly or indirectly related to the Chair s theme, the partners of the VUB Chair in PPP offer interesting guest lectures. These lectures are embedded in VUB courses and programs and taught by experts of the Chair s partners. As such, they share knowledge and real life cases with many students, and they have the opportunity to give visibility to their expertise and organization. The VUB Chair in PPP offers this structured and continuous student-partners platform. Selection of guest lectures organized by the VUB Chair in PPP for students Faculty Course Subject offered by lecturer from partner Student reach Economics Management en strategie/ Management and strategy CSR - social entrepreneurship 350 Engineering Life cycle costing Managementaspecten bij bouwprojecten 80 Law Publiek ondernemingsrecht ESR 95 neutraliteit en PPS 25 Economics Organisatieontwerp en -verandering As One 150 Economics Risk management Inleiding tot Solvency II 20 Engineering Ontwerp van constructies Sustainability and innovation through PPP 16 Law Venootschapsrecht Rol van de revisor en commisaris 90 Economics Masterclasses Entrepreneurship CSR - Social entrepreneurship 80 Economics Marketing Social media 180 Law Bestuursrecht Benchmark PPS in Vlaanderen 25 Engineering Bouwkunde Sustainability and innovation in PPP 16 Law Notarieel vennootschapsrecht Vermogensplanning 30 Engineering Life cycle costing Managementaspecten bij bouwprojecten 80 17

18 7 Media Presence In the course of the past four years, the VUB Chair in PPP appeared on numerous occasions in newspapers and magazines (e.g. Trends, De Tijd, Knack and FD Magazine) raising the visibility of the VUB Chair in PPP, also benefiting the expansion of both the academic as well as the professional network of the VUB Chair in PPP. Selection of media presence: Partners leren elkaars spel en spelen beter samen, 2010, Mediaplanet; Nood aan een Multidisciplinair kader, 2011, Mediaplanet; Recreatie houdt zwembaden uit het rood, 2012, Trends; PPS projecten: interessant maar toch opletten, 2012, FD Magazine; PPS wint nog aan belang, maar enkel met de juiste motivaties, 2012, PMV Ambitiekrant; PPS onder druk door hoge studiekosten, 2012, Mediaplanet; Wist u dat PPS-projecten gepaard gaan met te hoge kosten, te lage slaagkansen en te veel tijdsverspilling?, 2013, Akademos; Projectfinanciering voor PPS 2.0, 2013, FD Magazine; Meerwaarde voor alle stakeholders moet de missie zijn bij PPS, 2013, Mediaplanet; Stem van Elvira Haezendonck, 2014, 100 stemmen PPS. pps pps men moet in een opwaartse spiraalbeweging komen, waarbij ambitieuze partners elkaar aanmoedigen en versterken pps wint nog AAn belang, maar enkel met de juiste motivaties Rector Paul De Knop over de toekomst van publiek private samenwerkingsverbanden (PPS) a ls geen ander weet paul de knop, rector van de vrije universiteit brussel, wat de voor- en nadelen van publiek private samenwerkingsverbanden (pps) zijn. hij was projectleider van een aantal pps-projecten, zoals de vernieuwing van de sportinfrastructuur en de bouw van het toekomstige multifunctionele hotel op de Campus oefenplein. samen met doctors elvira haezendonck en steven de schepper van het expertisecentrum voor publiek private samenwerking van de vub zet hij hierover een standpunt uiteen. expertisecentrum voor publiek private samenwerking van de vub In 2010 richtte de Vrije Universiteit Brussel een nieuwe leerstoel in, het Universitair Expertisecentrum voor PPS. De VUB sloot daarvoor een overeenkomst af met drie partners-investeerders: Deloitte, Grontmij Vlaanderen en advocatenbureau Laga. Zij voorzien de universiteit van de nodige middelen om doctorandi aan te stellen. Het doel van het Expertisecentrum is om doctoraal onderzoek rond PPS uit te voeren en te begeleiden. De ontwikkelde kennis wordt daarbij op regelmatige tijdstippen publiek gemaakt via publicaties en seminaries. Ook gastcolleges, studiedagen en congressen staan op het programma. De leerstoel wordt geleid door prof. dr. Elvira Haezendonck, hoofddocent Management en Strategie aan de VUB. De twee andere promotoren zijn prof. dr. Kaat Leus, doctor in de Rechten, en prof. dr. Danny Van Hemelrijck, doctor in de Ingenieurswetenschappen. Steven De Schepper en Annick Faveere zijn de twee onderzoekers. Drie faculteiten zijn dus betrokken bij het Expertisecentrum: Recht en Criminologie, Economische, Sociale en Politieke Wetenschappen & Solvay Business School en Ingenieurswetenschappen. Het is de bedoeling om tijdens de initiële leerstoelperiode van vijf jaar het Expertisecentrum uit te bouwen tot referentiepunt voor PPS-onderzoek in België en in het buitenland. AMBITIEKRANT woensdag 6 juni 2012 AMBITIEKRANT woensdag 6 juni 2012 inspiratie Gebouw M van de VUB is een ontwerp van de Belgische modernistische architect Renaat Braem. Publieke instellingen zien publiek private samenwerking (PPS) als een aantrekkelijk mechanisme voor de levering of verbetering van openbare infrastructuur en diensten, gezien hun krimpende budgetten. Dat is althans onder meer voor België zo, waar de debudgettering de voornaamste insteek was om PPS en op te starten. De financiële crisis van de afgelopen jaren lijkt dit enkel te versterken. De prikkel voor PPS-projecten is duidelijk: publieke wensen en middelen worden versterkt door de efficiëntie en het kapitaal van de private sector of investeerders. Maar het heil dat men dacht te vinden in PPS is, op basis van de huidige motivaties en processen voor en tijdens PPS-projecten, eerder teleurstellend. Bovendien tonen verschillende rapporten (uit onder andere Denemarken en het Verenigd Koninkrijk) dat PPS de verhoopte opbrengsten in latere fasen van de levenscyclus ook niet altijd behaalt. kan de financiële Crisis pps weer doen heropleven? Besparingsrondes zijn momenteel prioritair bij veel overheden, maar de behoefte aan investeringen, in het bijzonder voor infrastructuur, neemt niet af. Wel integendeel. De Europese Commissie schat die behoefte voor de EU op meer dan 2,7 triljoen euro voor de komende tien jaar (waaronder 1 triljoen voor de energiesector, 270 miljard voor ICT en 1,5 triljoen voor transportinfrastructuur). Gesterkt door ratingbureaus die de schuldgraad van verschillende landen nauwlettend in het oog houden en in lijn met de Maastrichtnormen, is het off balance-karakter van PPS en aantrekkelijk. De dominerende motivatie gelinkt aan debudgettering is erg risicovol en verstikt het PPS-potentieel. De beschikbare wetenschappelijke literatuur wijst erop dat PPS meer kans op succes heeft als de risico s evenwichtig verdeeld zijn onder de betrokken stakeholders, als projecten hierdoor aan efficiëntie en timing winnen en als private partners interessante, commerciële perspectieven krijgen bij de realisatie van PPS-projecten. Een evenwichtige risicoverdeling is evenwel moeilijker te bereiken wanneer debudgettering tot het belangrijkste doel behoort. ESR-neutraliteit vereist immers een transfer van het bouw- en beschikbaarheids- en/of vraagrisico. Deze beperking maakt het vaak onmogelijk om te spreken van een optimale risicoverdeling, wat de vrijheidsgraden van andere stakeholders in het PPS-project beperkt. Een bijkomend aandachtspunt van het debudgetteringsprincipe is dat nakende wijzigingen aan de ESR-neutraliteitsvoorwaarden (op gemeentelijk en Europees vlak) op korte termijn ernstige bedreigingen kunnen lijken voor PPS. Maar anderzijds kan dit momentum juist een kentering betekenen in het Belgische PPS-denken en -doen. Een grondige herziening van het gezamenlijke gedrag en doel van PPS, met afstemming van de doelstellingen van alle partijen, en een goed stakeholdermanagement in alle fasen en over de hele levenscyclus zullen immers een grote opportuniteit betekenen voor PPS in België. opwaartse spiraalbeweging De pertinente vraag is of de objectieven van verschillende belanghebbenden van een PPS-project verenigbaar zijn. Uit recent academisch onderzoek van de PPS-leerstoel VUB (promotoren Deloitte, Grontmij en Laga, titularis prof. dr. Elvira Haezendonck) blijkt echter dat de doelstellingen van de belangrijkste stakeholders met elkaar verbonden zijn. Dit blijkt reeds uit het verweven zijn van het debudgetteringsobjectief van de overheid en de opbrengstoptimalisatie van de private partijen in de samenwerking. Een beperking van de vrijheidsgraden door het terugdringen van de mogelijke opbrengsten, verminderen ook de motivatie voor investeringen in duurzaamheidsaspecten en innovatie. Sommige partijen worden hierdoor wantrouwig tegenover PPS, zeker als de indruk ontstaat dat overheden erop uit zijn om kosten en risico s zoveel mogelijk af te wentelen op private partners. In dergelijke gevallen blijft de vraag hoe groot de motivatie van de private partner, bijvoorbeeld de aannemer of het studie- of architectenbureau, is om onder andere zo snel en efficiënt mogelijk te werken, om innoverende technieken te introduceren, duurzaamheidsaspecten besparingsrondes zijn momenteel prioritair bij veel overheden, maar de behoefte aan investeringen, in het bijzonder voor infrastructuur, neemt niet af in rekening te nemen, en om überhaupt nog informatie te geven in functie van een eventueel partnerschap. Respect van alle partners voor hun inbreng in het project, transparantie over alle objectieven van bij de aanvang en levenscyclus-analyse zijn essentieel. Men moet in een opwaartse spiraalbeweging komen, waarbij partners elkaar aanmoedigen en versterken. Bijvoorbeeld, hoe duidelijker de verwachtingen voor het privé-consortium, hoe groter de motivatie zal zijn en hoe meer, ook maatschappelijke, waarde de overheid op haar beurt kan bekomen. Die waarde moet echter niet alleen in monetaire termen op de korte termijn gezien worden, maar wel in termen van sociaaleconomische valorisatie, maatschappelijke ontwikkeling, tijds- en efficiëntiewinsten en kwaliteit. De gunstige spiraalbeweging moet duidelijk zijn en mag ook tijdens het proces niet onderbroken worden. Overheden moeten hiervoor hun intrinsieke neiging naar controle meer trachten los te laten, en in de projecten commerciële perspectieven laten verwerken. Meer en betere opleidingen voor overheden op alle niveaus kan ook hun vaardigheden en kennis op het vlak van PPS verruimen en verdiepen ( institution building ). Private partners moeten ook bereid zijn om meer en meer sociale vraagstukken mee te willen oplossen en zo projecten vanuit een breed waardeperspectief te benaderen. 18

19 Contact information VUB Chair in Public-Private Partnership Chair holder Prof. dr. Elvira Haezendonck Researchers dr. Steven De Schepper Geoffrey Aerts As from January 1st, 2015 Chair holder Prof. dr. Lieven De Moor Co-promoter Prof. dr. Elvira Haezendonck Researcher Wouter Thierie 19

20

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC

STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC STICHTING LIGHTREC NEDERLAND MANAGER LIGHTREC LIGHTREC Energiezuinige lampen zijn goed voor het milieu, maar mogen niet worden afgedankt bij het gewone huisvuil. De materialen uit energiezuinige verlichting

Nadere informatie

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging

Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Navigeren in krediet- en kapitaalmarkten in beweging Programma 18u30 18u40 Inleiding Luc Boelaert - directeur regio Oost- en West-Vlaanderen, Bank Degroof Hoe de balans strategisch versterken om financiële

Nadere informatie

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit

Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 1 Intercultural Mediation through the Internet Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Structure of the presentation - What is intercultural mediation through the internet? - Why

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

PROGRAMMA NETWERKDAG 21 JANUARI 2005 EN LEARNING ENCOUNTER. PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM

PROGRAMMA NETWERKDAG 21 JANUARI 2005 EN LEARNING ENCOUNTER. PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM PROGRAMMA NETWERKDAG EN LEARNING ENCOUNTER 21 JANUARI 2005 AMSTERDAM PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM INLEIDING Op deze dag beogen wij een ieder met elkaar in contact te brengen, die

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Work to Work mediation

Work to Work mediation Work to Work mediation Mobility Centre Automotive Theo Keulen 19-9-2008 Policy Context Flexibility,mobility and sustainable employability are key words in modern labour market policy Work to work arrangements

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Dutch Construction Contracts: views from abroad

Dutch Construction Contracts: views from abroad Dutch Construction Contracts: views from abroad Dutch Construction Contracts: views from abroad Editor prof. mr. dr. M.A.B. Chao-Duivis With special thanks to: Ministry of the Interior and Kingdom Relations

Nadere informatie

Critical Chain en Engineering Projects. IPMA Interessegroep Critical Chain

Critical Chain en Engineering Projects. IPMA Interessegroep Critical Chain Critical Chain en Engineering Projects IPMA Interessegroep Critical Chain Eindhoven, 16-02-2011 Agenda Opening Doelstelling Critical Chain interesse groep Introductie Critical Chain Introductie Christoph

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015.

Prikkelen tot leren. door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming. Presentatie bij: V&VN-congres 2015. Prikkelen tot leren door de didactische inzet van Virtuele Werelden en Serious Gaming Presentatie bij: V&VN-congres 2015 Lokatie: De Reehorst, Ede Datum: 29-01-2015 Dr. W.J.Trooster Drs. E. Ploeger Domein

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning

Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Aad Streng Jean In het Panhuis Hoe vergroot ik het lerend vermogen van mijn organisatie? Continue verbeteren, accelerated learning Werkwijze workshop Onze visie op leren en continu verbeteren. Deze visie

Nadere informatie

From Padua to Groningen

From Padua to Groningen From Padua to Groningen The effects of the CercleS Seminar in Padua in 2009 on writing Nederlands in gang (0-A2) Berna de Boer Benvenuti a tutti! Contents I. State of affairs in September 2009 II. The

Nadere informatie

Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet changing labour market needs in Europe following EU GEO policies

Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet changing labour market needs in Europe following EU GEO policies Exchange of best practices for transfer of innovation of GEO VET education to meet 2013-1-NL1-LEO05-12278 1 (2013-1-NL1- LEO05-12278) Project Information Title: Project Number: Project Type: Year: 2013

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014

Rolf Driesen, 15de Overheidscongres, 21 Oktober 2014 If you have a client logo or other co-branding to include, this should go here. It should never be larger than the Deloitte logo. Waarom kiezen voor een shared services center? Succesfactoren en valkuilen

Nadere informatie

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch

Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Knelpunten in Zelfstandig Leren: Zelfregulerend leren, Stress en Uitstelgedrag bij HRM- Studenten van Avans Hogeschool s-hertogenbosch Bottlenecks in Independent Learning: Self-Regulated Learning, Stress

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Het eerste deel van deze presentatie is ook te volgen via https://vimeo.com/144635675 (in het Engels)

Het eerste deel van deze presentatie is ook te volgen via https://vimeo.com/144635675 (in het Engels) Het eerste deel van deze presentatie is ook te volgen via https://vimeo.com/144635675 (in het Engels) 2 The continuum of the teaching profession Support structures Career structures Competence structures

Nadere informatie

Future Driven Value Creation 02-12-2013

Future Driven Value Creation 02-12-2013 Future Driven Value Creation 02-12-2013 Programma 16:30 Introductie en toelichting op het thema 17.15 Vraagstelling en individueel bezinnen 17:45 Break en broodjes 18:15 Break out sessies (2 groepen) en

Nadere informatie

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality

The role of local municipalities and labor market regions in adult education: monitoring quality Deze dia-indeling is zo gemaakt dat zelf een afbeelding kan worden geplaatst. Klik met de rechtermuisknop in de achtergrond en kies Achtergrond opmaken. Klik op Opvulling met figuur of bitmappatroon en

Nadere informatie

Overview of the presentation

Overview of the presentation 1 Intercultural mediation in health care in the EU: theory and practice Hans Verrept Intercultural mediation and policy support unit 2 Overview of the presentation 1. Policy issues 2. Why do we need medical

Nadere informatie

Global challenges in PPP : cross-sectoral and cross-disciplinary solutions?

Global challenges in PPP : cross-sectoral and cross-disciplinary solutions? Global challenges in PPP : cross-sectoral and cross-disciplinary solutions? 6-7 november 2013 (Hof van Liere, Antwerpen) Geachte mevrouw, Geachte heer, Op wereldwijde schaal zijn overheidsinstanties op

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

EFSI Info-session for the Flemish Region

EFSI Info-session for the Flemish Region EFSI Info-session for the Flemish Region Publieke financiering van infrastructuurprojecten voor transport, ziekenhuizen, onderwijs, water en energie,... Brussels, 14 September 2015 1 Eligibility voor EFSI

Nadere informatie

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris

Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Effectief Toezicht ervaringen van een commissaris Margot Scheltema September 2014 22-9-2014 Scheltema - VITP 1 Wanneer is toezicht effectief? (1) Samenstelling RvT Profielschets Competenties; verschil

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie

Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Dexia & social media Frank Van ssche, Head of Brand & Project Office, Communicatie Gent, 28/04/2011 Congres Social Media, Stichting Corporate Communicatie Quotes Social media isn't (just) about the media,

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

AGENDA. For the extraordinary general meeting of shareholders of Spyker N.V., established at Zeewolde ( the Company )

AGENDA. For the extraordinary general meeting of shareholders of Spyker N.V., established at Zeewolde ( the Company ) (This is an English translation of a document prepared in Dutch. An attempt has been made to translate as literally as possible but differences may occur. The Dutch text will govern by law) AGENDA For

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen

Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting. aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinanten en Barrières van Seksuele Patiëntenvoorlichting aan Kankerpatiënten door Oncologieverpleegkundigen Determinants and Barriers of Providing Sexual Health Care to Cancer Patients by Oncology

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS

BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS BALANCING ECO-INDUSTRIAL PARKS Van Eetvelde, Maes & van Zwam Ghent University, Department of Civil Engineering, Environmental and Spatial Management mrb@ugent.be www.dbt.ugent.be I. Milieubeleid isup Brugge

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten

SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s. ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten SMART(ER) GATES Multi use and multi functional HUB s ADVIER Mobiliseert, NIO Architecten en OKRA landschapsarchitecten Background and team Contest City of Antwerp design contest for parking houses (P+R

Nadere informatie

Verwachtingen rapport

Verwachtingen rapport Het proces van aanwerving en selectie van de kandidaten voor de functie: Project: Exemplary recruitment process 17.04.2014 14:11 1. INTRODUCTIE Dit rapport vertegenwoordigd de verwachtingen van de toekomstige

Nadere informatie

EventHands*2014*resultatenverslag***

EventHands*2014*resultatenverslag*** EventHands2014resultatenverslag B4Challenged Amsterdam,31maart2015 0207892200 wim@b7challenged.nl Resultatenverslag 27-05-15 EventHands4seizoen2014 Voorwoord AllereerstdanktB7Challengedallefinanciersenpartnersdieafgelopenseizoenhebbenbijgedragen

Nadere informatie

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/

TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ TOELICHTING OP FUSIEVOORSTEL/ EXPLANATORY NOTES TO THE LEGAL MERGER PROPOSAL Het bestuur van: The management board of: Playhouse Group N.V., een naamloze Vennootschap, statutair gevestigd te Amsterdam,

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Dutch Research Council: women in scientific careers

Dutch Research Council: women in scientific careers Dutch Research Council: women in scientific careers Dr. Wilma van Donselaar Paris 2005 What is NWO? NWO is the Dutch Research Council and consists of 8 councils: Humanities, Social Sciences, Medical Sciences,

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Working with Authorities

Working with Authorities Working with Authorities Finding the balance in the force field of MUSTs, SHOULDs, CANs, SHOULD-NEVERs, CANNOTs Jacques Schuurman SURFnet-CERT Amsterdam, 24 February 2006 Hoogwaardig internet voor hoger

Nadere informatie

1. INFORMATICUS SOFTWAREONTWIKKELING (MARBIO-EDU-01)

1. INFORMATICUS SOFTWAREONTWIKKELING (MARBIO-EDU-01) Onderzoeksgroep Mariene Biologie Universiteit Gent werft aan (english version from page 4 onwards): 1. INFORMATICUS SOFTWAREONTWIKKELING (MARBIO-EDU-01) Uiterste inschrijvingsdatum: Sep 29, 2013 16:00

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme

Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effecten van contactgericht spelen en leren op de ouder-kindrelatie bij autisme Effects of Contact-oriented Play and Learning in the Relationship between parent and child with autism Kristel Stes Studentnummer:

Nadere informatie

Fortifications of Antwerp

Fortifications of Antwerp Fortifications of Antwerp Policy on a regional level Wim Lux Head of Department Spatial Planning and Mobility Province of Antwerp - Belgium Fort 1 Wijnegem Demolished 1959 Redoubt Puurs Local recreation

Nadere informatie

Strategisch management en vertrouwen

Strategisch management en vertrouwen Strategisch management en vertrouwen Niels van der Weerdt PhD Dept. Strategic Management Rotterdam School of Management, Erasmus University Nederlands Centrum voor Sociale Innovatie Strategisch management

Nadere informatie

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015

Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk. Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Internationaliseren van leeruitkomsten: vier voorbeelden uit de praktijk Jos Beelen Utrecht, 5 februari 2015 Case 1: add on Universiteit van Tilburg Link Class Collaborative Online International Learning

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming

Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming faculteit economie en bedrijfskunde center for operational excellence 18-05-2016 1 18-05-2016 1 Ontwikkeling van simulationbased serious games ten behoeve van logistieke besluitvorming Durk-Jouke van der

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Personal information. Diploma s. Languages. Internships. Working experience. Christophe Lemmens

Curriculum Vitae. Personal information. Diploma s. Languages. Internships. Working experience. Christophe Lemmens Curriculum Vitae Personal information Name: Address: Christophe Lemmens Spoorweglei 31a 2520 Emblem Belgium Birth date: 10 August 1984 Telephone: 3232655822 Mobile phone: 32498632025 E-mail: Christophe.Lemmens@ua.ac.be

Nadere informatie

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout

Introduction to KM. Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Introduction to KM Kampala CIKM Workshop 2013 Joost Lieshout Good to know Introductions Your CIKM experience Outline CIKM Sessions Tuesday Introduction to KM & Groupwork Introduction to (CI)KM Strategy

Nadere informatie

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms

The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms The influence of Management Style on Networked Innovation in Consultancy & Engineering Firms Master thesis Arjen van Bruchem Inhoud Wat verstaan we onder innovatie? Waarom dit onderzoek? Aanpak van het

Nadere informatie

Talent, Creativiteiten en Innovatie in je Bedrijf Centre for Innovation - Leiden University

Talent, Creativiteiten en Innovatie in je Bedrijf Centre for Innovation - Leiden University Talent, Creativiteiten en Innovatie in je Bedrijf Centre for Innovation - Leiden University Gideon Shimshon Twitter: gideon.shimshon g.j.shimshon@cdh.leidenuniv.nl The Future is already here, it s just

Nadere informatie