LEIDRAAD BIJ VOORSTELLING VAN HET THEMA. WOONCULTUUR : een verhaal van ontwikkeling en verandering

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LEIDRAAD BIJ VOORSTELLING VAN HET THEMA. WOONCULTUUR : een verhaal van ontwikkeling en verandering"

Transcriptie

1 HEEMKUNDEZONDAGEN juni 2012 LEIDRAAD BIJ VOORSTELLING VAN HET THEMA WOONCULTUUR : een verhaal van ontwikkeling en verandering Heemkundige Aantekeningen nr. 8 Heemkunde Gouw Antwerpen 1

2 INHOUDSOPGAVE 1. Behuizing blz Meubels blz. 6 bed koffer schapkraai ladenkast kleerkast Lilse stoel 3. Uitrusting blz. 10 keuken vaatwerk voedingswarenbewaring verwarming verlichting sanitair watervoorziening wassen en plassen sanitaire uitrusting 4. Media-uitrusting blz Verfraaiing blz Huispersoneel blz. 28 SLOTBEDENKING blz. 32 2

3 Wooncultuur : een verhaal van verandering en ontwikkeling werkgroep Heemkundezondagen De gemiddelde levensduur neemt toe. Éen van de kanten hiervan is dat meer en meer getuigen beschikbaar zijn die het wel en wee van vier generaties uit eerste hand kunnen meedelen. Vier generaties uit een boerenfamilie bij de aanvang van de Belle Epoque (L. Frédéric) Honderd jaar grote en kleine geschiedenis kunnen vernemen en deze kennis gebruiken is het terrein van heemkundigen die met deze getuigenissen en ermee verbonden relicten een levensecht verhaal kunnen uitwerken. De ontwikkeling en verandering van de wijze van wonen in de breedste zin, is een uiterst geschikt toepassingsgebied voor b.v. de heemkundezondagen. Wat kunnen bevoorrechte getuigen vertellen aan bevoorrechte heemkundigen i.v.m. wooncultuur? Het Arm Vlaanderen met de plattelandsvlucht en pendelarbeid, diende zich vooral in de negentiende eeuw, met weinig tevreden te stellen. De wijze van behuizing, bemeubeling, verwarming, verlichting, uitrusting van vier generaties, vertelt een verhaal van ontwikkeling en verandering. 1. Behuizing In eerder kleine huisjes woonden grote gezinnen. Moesten vader, moeder en hun vele kinderen, soms ook nog met een of beide grootouders, de beperkte ruimte delen. In kleine landbouwbedrijven leefden gezinnen onmiddellijk naast de veestalling. In de stad waren de beluiken een samenpakking van vele bewoners verstoken van enig comfort en met bedroevende hygiënische leefomstandigheden. 3

4 Zowel op het platteland als in de steden waren er, naast armoedige behuizing, statige herenhuizen en hereboerderijen waar de toestand aanzienlijk anders was maar wier uitrusting toch ook aan de primitieve kant was, en waaraan diende verholpen door de inzet van (talrijk) dienstpersoneel. De droom van het eigen huis was een sterke motivering,om met behulp van financieringssystemen, deze droom waar te maken. Daarnaast ontwierp landelijke en plaatselijke overheid programma s voor goedkope woningen. De uitwerking van deze programma s leidde o.m. tot lintbebouwing en hoogbouw. Het van oudsher gezond verstand en rekening houden met plaatselijke omstandigheden werden veelal over het hoofd gezien. De woning was niet langer op het Zuiden gericht, aan waterzieke gronden werden niet steeds voorbijgegaan, oordeelkundig gebruik van de bodem werd veronachtzaamd. Financieringsystemen De eerste huisvestingswet werd in 1889 goedgekeurd. Een arbeider moest eigenaar kunnen worden van een huisje. Wie genoeg gespaard had bij de ASLK kan een goedkope lening krijgen. Met de slogan Doe zoals de mier, doe zoals de bij, spaar bij de ASLK spaarden Vlamingen van kindsbeen af op het spaarboekje dat in het lager onderwijs werd ter beschikking gesteld. Wie goed, vast werk had spaarde in die jaren een werkmanswoning bij elkaar en leende. Is dit een (gedeeltelijke) verklaring voor de massale pendelarbeid naar Wallonië vanuit Arm Vlaanderen? Dagen- en urenlang van huis om te kunnen sparen, lenen en bouwen. Hierbij werden voornamelijk de stedelijke rijwoningen als arbeiderswoning gepromoot. Hiermee nam de ongebreidelde verstedelijking van het hele territorium een aanvang. Tevens ontstonden toen een aantal huisvestingsmaatschappijen. Het proletariaat had daar niet genoeg besteedbaar inkomen voor. Een groot deel der arbeiders bleef dus samenhokken in vunzige krotten met één gemak en één waterpomp voor de hele straat. De beluiken in Gent, de gangen in Leuven, enz. leken ellendig veel op elkaar. Antwerps beluik in de Bredestraat rond Het Patershol te Gent, 1980

5 1922 : Wet Moeyersoen Voorzag een premie voor eigendomswerving. Hier stond, net zoals bij de eerste huisvestingswet (1889), het aanmoedigen en stimuleren van het eigen woningbezit centraal : Woningfonds van de Bond voor Kroostrijke Gezinnen. De Bond voor Kroostrijke Gezinnen van België werd opgericht op 8 mei Via hun woningfonds boden zij zeer voordelige leningen aan voor woningbouw, waardoor nagenoeg gezinnen een eigen woning bezitten : Wet de Taeye Katholieke beleidsmaatregel die een premie instelde voor bouw of aankoop van nieuwe woningen en een staatswaarborg gaf voor sommige hypothecaire leningen. Ze voorzag in de bouw van nieuwe goedkope woningen die met aanzienlijke staatsteun werden opgetrokken. Ongeveer een derde van de naoorlogse nieuwbouw maakte gebruik van deze maatregelen : Wet Brunfaut Socialistische tegenhanger van de Wet De Taeye (1945) die de financiering van de sociale huisvesting en van infrastructuurwerken in sociale woonwijken voorzag. In de twintigste eeuw zijn de ruimtelijke ordening en de stedenbouw vijf decennia lang beheersd door de wederopbouw, twee wereldoorlogen hadden lelijk huisgehouden in dorpen en streken. De vooroorlogse toestand werd pand per pand hersteld. Na 1945 kregen onze landschappen het verwarde aanzien dat het zal behouden. Tussen 1945 en 1967 was er geen ruimtelijke ordening. In de jaren zeventig werd de wet op ruimtelijke ordening nauwelijks toegepast. Al die jaren hebben de Vlamingen verbeten huizen gebouwd waar ze maar konden, want men mocht overal. Bij het bouwen gaat waardering naar het gewone, op het banale af, op het lompe af, soms over de grens van de kitch heen. De lelijkheid van het huis wordt, vooral op het platteland, aangevuld met een zeer Belgisch verschijnsel : de koterij. Een groot, blakend huis zoals het hoort, daarachter een washok, een bijkeuken, een bergplaats, een hoenderhok, een duiventil,enz. Tot achteraan in de tuin. Chaotisch, maar uiterst praktisch, bescheiden, geriefelijk en met de behoeften van de bewoners meegegroeid. De mensen bouwen een huis en gaan dan achter dat huis wonen (de beste inkijk hierop is met de trein door het land reizen. Dan kan men echt bestuderen hoe de verborgen Vlaming stilletjes zijn huiselijke leven heeft ingericht.) Dit alles heeft echter een verschrikkelijk nadeel : de open ruimte is in Vlaanderen volgestouwd. Mijn Vlaanderen heb ik hartelijk lief. Waar men gaat langs Vlaamse wegen, oude hoeve, huis of tronk, komt men Maria tegen. t zijn weiden als wiedende zeeën door vredige dorpkens, daar steeen.. 5

6 Mijn land is het land van de vreedzame brede natuur. Dat wordt nog gezongen maar het dichtbevolkt grndgebied wordt harteloos en hardvochtig behandeld Prettige woonomstandigheden binnenshuis, buitenshuis de zaak krachtig verpest na 1945, is het Vlaamse platteland gruwelijk verminkt (typevoorbeeld A12 Antwerpen Brussel : Boomsesteenweg, overal lintbebouwing). De binnensteden hebben het er beter afgebracht soms. In Brussel werd de stad erg vernield door de Noord-Zuid verbinding. De kern van de oude stad is erdoor weggeveegd. In plaats daarvan : leegte, winderigheid, parkeerplaatsen. De koninklijke lanen van Leopold II met bomenrijen, tramsporen, wandelpaden, en rijstroken voor koetsen zijn kapotgespoten tot stadsautowegen. In Antwerpen was het plan het Centraal Station te slopen. De kleine ring van Mechelen, Leuven of Tongeren met prachtige oude huizen, af en toe zijn enkele hiervan vervangen door foeilijke flatgebouwen, die er een verdieping of drie boven uitsteken. Bescherming wil in dit land niet zeggen dat een monument echt verzorgd wordt. Het is een papier waarop : BESCHERMD Om de hierboven geschetste omstandigheden en toestanden in te schatten, dient rekening gehouden met volgende elementen. 1. De droom van eigen huis : de ideologische opvattingen van diegenen die deze willen verwezenlijken zijn niet steeds gelijklopend met het programma van de politieke partij waartoe zij behoorden. 2. De droom is sterker dan de voorliefde voor de open ruimte. Men bouwt daar waar grond beschikbaar wordt door (erf-)deling, schenking, goedkope aankoop, enz.gewestplannen en ruimtelijke ordening :in Vlaanderen behoorde de open ruimte definitief tot het verleden. 3. Bij het verwezenlijken van die droom speelden ook partijpolitieke motiveringen : mensen die in hun eigen dorp blijven wonen, in hun eigen huis, zetten zich niet roekeloos in voor klassenstrijd zoals ontwortelden in hun huurkazernes. Maar die berekening strookte met de wens en de opvattingen van zeer veel Vlaamse mensen. 6

7 4. 2. Meubels In het begin van vorige eeuw uiterst schaars. Met de gemeenschappelijke tafel waarrond banken en een zeldzame stoel, was de beperkte woonruimte gevuld Bed De ouders een bed, voor de kinderen een slaapzak. In volgorde van veel naar weinig comfort waren matrassen en/of slaapzakken gevuld met : - Dons - Veren - Wol - Wolknipsels - Haar (paarden-) - Katoen - Houtkrullen - Zeewier - Zaagsel - Stro Houtkrullen en zaagsel haalden de toptienlijst van matrasvullingen, voorwaar een ruige tijd. Een der grote plagen van het vermeld vulsel was dat muizen zich daar ook thuis voelden. Allerlei soorten muizenvallen trachtten dit, met bedenkelijk gevolg, tegen te gaan. Pas in 1897 werd de 7

8 doelmatige muizenval, een der geweldigste apparaatjes uit de geschiedenis, uitgevonden. Ze wordt nog steeds gebruikt. Aan de bedden zelf had men een zware dobber. Het keren en luchten was een inspannende klus. Verenbed : 20 kg + kussens en peluwen nog eens 20 kg Op het platteland hielden veel mensen ganzen die drie keer geplukt werden om het beddengoed te verversen. In kleine huizen door de bewoners zelf, in grote huizen voor de dienstboden. - De beddenbak werd opgevolgd door een netwerk van koorden waarop de matras rustte. Wanneer deze begon door te zakken werd het netwerk aangedraaid met een sleutel. - De matras met springveren werd uitgevonden in 1865 maar de spiraalvormige springveren schoten soms los met het gevaar doorboord te worden in eigen bed. - Naargelang de welstand van de bewoner stond het bed in de woonkamer al of niet afgesloten met bedgordijnen. - Bedfabrikanten maakten reclame voor de snelle en gemakkelijke manier waarop hun bedden gemonteerd konden worden met het oog op reinigings- en onderhoudsbeurten om de minuscule organismen en insecten uit te schakelen die de nachtrust verstoren. 8

9 Koffer (kist) De kist of koffer was het eerste en oudste bergmeubel, d.w.z. een meubel waarin allerlei bezit, zoals linnen, klederen, kostbaarheden en oorspronkelijk ook eetwaren, kon opgeborgen worden De schapraai Een zeer oud en zeer verspreid meubel is vervolgens de etenskast. Schapraai genoemd. Dat meubel is, in zijn bouw, nog familie van de kist. Vooral de schapraai met één deur, wat de oudste vorm is. Want is dat precies niet een kist die recht is gezet en van schappen is voorzien? De etenskast heeft lang standgehouden en in de loop der tijden kreeg dat meubel wel twee deuren en in de kop één grote of twee kleine schuiven. In die vorm is het een volksmeubel bij uitstek Ladenkist (-kast) Daar de kist moeilijkheden oplevert voor wie er iets wil uit halen dat onderaan ligt, werden in de voorgevel van de kist drie of vier schuiven gestoken, dat is gerieflijker. De gerieflijke kist. Niet vergeten dat ze in oorsprong een verbeterde, gerieflijk gemaakte kist is. 9

10 Kleerkast Toenemende welstand en ruimere behuizing leidden tot het in gebruik nemen van de kleerkast. Hiervoor werd beroep gedaan op de plaatselijke schrijnwerker die voor elke opdracht een nieuw ontwerp maakte. Toen meubelfabrikanten op grote schaal begonnen te werken met een fabriekssysteem dat aan de lopende band stukken leverde die uit mallen waren gezaagd en vervolgens door specialisten in elkaar werd gezet en afgewerkt. De tijd van massaproductie was aangebroken. Zo werd b.v. Mechelen rond 1900 meubelstad. Kleerkasten en andere opbergkasten, tafels en stoelen werden door massaproductie goedkoper en een breder publiek richtte er zijn huizen mee in. Meteen kromp de plaatselijke schrijnwerper zijn afzet en inkomen. Lilse stoel Een der ambachtelijk vervaardigde meubelen die van de markt moest ruimen voor de massaproductie van de stoelmakersstad Mechelen was de Lilse stoel. Tot grondstof dienden essenhout en biezen. Per stoel vergde het matten minimum 2 l /4 uur. De laatste hand aan de stoel gelegd, betrof kleuren en vernissen. Alle bewerkingen samen vergden een volle week voor 6 stoelen. De prijs van dit half dozijn bedroeg 21 fr., later 24 à 27 fr. Het matten, afzonderlijk uitgegeven, kostte 40 centiemen, het kleuren en vernissen 25 centiemen. In zijn geheel maakt de Lilse stoel dus een zeer sobere indruk. 10

11 3. UITRUSTING 3.1. Keuken In de (kleine) boerderijen was ook de kookruimte in functie van het vee. In de potagieketel werd allerhande klaargemaakt voor mens en dier. De rapengeur vulde gans het huis en de bewoners droegen deze mee waar ze ook kwamen. In de haard een opening : de potagieketel zwaaide van de woonkamer naar de stalling. In arbeiderswoningen werd er gekookt in de gemeenschappelijke ruimte, aanvankelijk in een ketel opgehangen in de haard aan een draaibare haardarm. Later kwam de Leuvense stoof De oude open haarden waren voor een aangename verwarming nog bijlange geen ideaal, ook niet om te koken en te bakken. Maar in de 19 e eeuw doet een nieuw tuig zijn intrede. Het houdt verband met het algemeen worden van het gebruik van steenkool. Het nieuwe verwarmingstoestel heet: de Leuvense stoof. 11

12 Belangrijk zijn de grote weldaden van die goede nieuwe verwarmingswijze. De open schouw werd dichtgelegd. Tocht en warmteverlies werden zogoed als uitgeschakeld en voor het eerst in de geschiedenis van ons voorgeslacht hadden onze mensen een gezellige, weldoende, verwarmde ruimte om in te wonen. Koeken bakken, kousen drogen De huisvrouw heeft er ook alle gerief aan. De voordelen zijn menigvuldig. Ze kan er zeer gemakkelijk op koken. De hoogte van de stoof is naar haar hand. Ze moeten alle potten niet eens vuil maken daar ze niet rechtstreeks op het vuur moeten gezet werden; ze gebruikt het dunbladige scheel dat steeds gereed hangt op de buisleuning. Op de platte stoofbuis kan ze het eten en de koffie warm houden, zelfs koeken bakken. Aan de buisleuning kunt ge de kousen van de kinderen drogen, want in de winter maken de bengels toch ten minste één paar nat per dag. Achter op de buis kunt ge ook lekker de klompen warmen. En er is ook een oven onder de buis gehangen. Daarin kan niet alleen worden gebakken maar ook de ijzeren broodplaat gezet waarin het hout kan drogen dat zal dienen om de stoof de volgende morgen aan te steken. Het rijke keukenfornuis 12

13 De naast mekaar opgestelde keukenuitrusting De geïntegreerde keuken met alles erop en eraan van nu 13

14 Sleutel en koterhaak Achteraan in de buis steekt een uitschuifbare plaat: de sleutel. Is er ook kwaad van te zeggen? Niet van de stoof, wel van de gebruikte brandstof. De steenkool maakt koolzuur vrij en dat komt in de kamer als de sleutel te ver dicht is gezet. En de kolen geven veel stof, als ge bijvoorbeeld met de koterhaak moet werken doorheen de luchtgaten in de hals van de stoof. Verandering en ontwikkeling van de keukenuitrusting Vaatwerk Er was weinig tafelgerief en eetgerief. Er werd uit een gemeenschappelijke schotel of teil gegeten (aardappelen, botermelk) of rechtstreeks uit de pan (pan-aardappelen) of uit de ketel (boekweitpap). Die papketel werd dan op een houten blok in huis gezet en het gezin schaarde zich errond. Gewapend met een ronde lepel (van hout of van tin), deed elkeen zijn best. Borden bezat men wel (19 e eeuw) maar die stonden in het rek, het moosschap. Ze dienden als sieraad op gewone dagen en soms als eetgerief bij kermis of feest. Het waren allemaal diepe borden. Eetvorken zijn maar langzamerhand in gebruik genomen. Dan nog het koperen schuimspaan, de pollepel, de koffiepot, het waterketeltje, de kandelaars en wat koperwerk. Gebruiksaardewerk 14

15 15

16 In arbeidershuizen op het platteland leefden tal van gewoonten uit het boerenleven voort. In de stad waren de naar de stad uitgeweken plattelanders hiervan afgesneden en was de huisinrichting veelal nog armoediger. Het is pas in de tweede helft van de twintigste eeuw dat hierin verandering komt zowel in de stad als op het platteland. Wat de grotere (rijkere) huizen betreft zowel op het platteland als in de stad was de uitrusting uitgebreider, vroeger voorhanden en rijker maar de taken die later door machines zouden vergemakkelijkt worden, werden uitgevoerd door dienstpersoneel. Voedingswarenbewaring - In de kelder ( droog en fris) - IJskasten : blokken ijs werden in een min of meer geïsoleerde kast opgeslagen. (IJsfabriek van Strombeek en andere) - Pekelen (eieren, vlees) in de daartoe geëigende steinen inmaakpotten. - De Weckpot : glazen pot en glazen deksel met rubberdichting tussen pot en deksel dat men een veer luchtdicht werd afgesloten. - De koelkast uitgevonden in 1918 deed haar intrede en verspreidde zich langzaam, volgens de toename van de welstand. - De diepvriezer. 16

17 3.2. Verwarming - Open haard (hout-turf) Het bleef voor de meeste mensen gedurende de hele negentiende eeuw een probleem om het huis warm te krijgen. Haarden zijn domweg niet efficiënt genoeg om zelfs maar de kleinste ruimte warm te houden. In een gematigde zone kan dat nog net zo n beetje worden genegeerd, maar tijdens ijzige winters werden de tekortkomingen van de haard bij het verspreiden van warmte in een kamer verstijvend duidelijk. - (Leuvense) stoof (kolen) - Vulhaarden (kolen) - Duveljte 17

18 - Gas bleef een luxe van de middenklasse. De armen konden het zich niet veroorloven en de rijken hadden de neiging erop neer te kijken, deels vanwege de kosten en de rommel om het te installeren, deels vanwege de schade aan schilderijen en kostbare stoffen en deels omdat mensen die toch personeel hebben om alles te doen niet dezelfde drang hebben om te investeren in verder gemak. Het ironische gevolg was, dat niet alleen de huizen van de middenklasse maar ook instellingen als krankzinnigengestichten en gevangenissen doorgaans veel eerder beter verlicht en ook beter verwarmd waren dan de aanzienlijkste huizen. - Electriciteit Electrische vuurtjes - Centrale verwarming (kolen, gas, electriciteit, nu ook weer hout) met radiatioren of vloerverwarming. - Speksteenhoutkachtel - Curiosum (nu) De vuurpot : hierin werd houtskool bewaard, b.v. om pannen te vullen die de koude voeten in koude bedden verwarmden. 18

19 3.3. Verlichting - (biezen-)fakkels - Licht van het haardvuur - Kaars (talg, - hard vet van runderen en schapen-, was) - Olielamp - Petroleumlamp - Gas. De welgestelden in veel grote steden hadden al vanaf omstreeks 1820 gas als optie. Gas werd echter voornamelijk gebruikt in fabrieken en winkels en voor straatverlichting, en werd pas rond het midden van de eeuw gangbaar in huis. Gas had veel nadelen. De mensen die in kantoren met gas werkten of die met gas verlichte theaters hadden bezocht, klaagden vaak over hoofdpijn en misselijkheid. Om dat probleem tot een minimum te beperken werden gaslampen soms buiten de fabriek voor de ramen gezet. In huis werden plafonds zwart, verkleurden stoffen, verroestten metalen en bleef er op alle horizontale vlakken een vettig laag roet achter. Bloemen verwelkten snel als er gas werd gebruikt, en de meeste planten werden geel als ze niet geïsoleerd waren in een terrarium. Tijdens het gebruik moest er ook voorzichtig met gas worden omgegaan. De meeste gasleveranciers verminderden de gasstroom door hun pijpen overdag, wanneer er weinig vraag was. Als je overdag een gasbrander wilde aansteken, moest de kraan dus ver worden opengedraaid om fatsoenlijk licht te krijgen. Maar als je was vergeten de kraan weer terug te draaien kon de lamp later op de dag, wanneer de druk was opgevoerd, een gevaarlijke steekvlam geven die plafonds schroeide of zelfs brandjes veroorzaakte. Daarom was gas zowel gevaarlijk als smerig. Gas had echter een onweerstaanbaar voordeel. Het gaf veel licht dat wil zeggen, vergeleken met alles wat de wereld van voor de elektriciteit kende. In de gemiddelde kamer was het met gas twintig keer zo licht als daarvoor. Het was geen intiem licht je kon het niet dichter bij je boek of naaiwerk zetten, zoals met een tafellamp maar alles werd prachtig verlicht. Daardoor werden lezen, kaarten en zelfs praten een stuk aangenamer. - Elektriciteit o Gloeilamp : Thomas Edison :

20 3.4. Sanitair - Watervoorziening Tot in het midden van de twintigste eeuw had niet elke woonst kraantjeswater. Op het platteland was er de steenput, met gratis water. Swanenpomp Heist op den Berg In de stad, op pleintjes, de openbare pomp, voor een hele buurt. Nu is er de watertoren in steden en dorpen en het kraantje in keuken en kamer, weliswaar te betalen. Maar vóór het zover was, was waterdragen een karwei. Mens en dier hadden het nodig. Deze karwei werd verlicht door de waterpomp binnens- of buitenshuis met water uit een eigen geboorde put. (nu ook niet meer gratis) 20

21 In de grotere (rijkere) huizen hadden dienstboden een hele klus aan het met water voorzien van wastafels en bedkuipen. - Klederen en linnen o Een wastobbe met een wasbord en hun toebehoren. Water diende verwarmd op de kachel die niet steeds dichtbij stond. o Later kwam het warmwaterkacheltje vlakbij. o Gevolgd door de kuip met stookmogelijkheid onderaan. o De kuip met draaiende armen door mensenhand aangedreven en een mangel om stoffen en het gewassen linnengoed daartussen droog te persen en glad te maken was nog altijd handwerk. 21

22 o Als tenslotte een motor de kuiparmen aandreef, werd het werk enigszins verlicht. o In de grotere (rijkere) huizen werd er slechts na enkele weken gewassen. De wasvrouw kwam dan ter plaatse en onder haar bevel en toezicht werd dan een aanzienlijke hoeveelheid was verwerkt in het washuis waar in gemetste kuipen voorzien van een kraan, warm water werd klaargemaakt om te wassen en te plassen. De wasmeiden stonden helemaal onderaan in het legertje van bedienden, ze hadden zo n laag niveau dat ze dikwijls vrijwel volledig uit het zicht werden gehouden. De was werd naar hen toe gebracht zodat zij de was niet hoefden te halen. Er werd zo neergekeken op de wasserijdienst dat bedienden in grotere huizen soms voor straf naar de wasserij werden gestuurd. Het was uitputtend werk. Omdat er voor 1850 geen wasmiddelen waren, moesten de meeste wassen urenlang in sop of loog in de week staan, vervolgens met veel kracht worden geslagen en geboend, een uur of langer worden uitgekookt, herhaaldelijk worden gespoeld, met de hand worden uitgewrongen of (na omstreeks 1850) door een mangel worden gehaald en naar buiten worden gebracht om over een heg te worden gehangen of op een veld te worden uitgespreid om te drogen. (Een van de meest voorkomende vergrijpen op het platteland was de diefstal van drogende kleren, dus moest er vaak iemand bij de was blijven tot die droog was). Een eenvoudige was die bijvoorbeeld bestond uit lakens en ander huishoudelijk linnengoed bestond waarschijnlijk uit minstens acht afzonderlijke handelingen. Maar veel wassen waren verre van eenvoudig. Lastige of tere stoffen moesten met de grootste zorg worden behandeld en kledingstukken die van verschillende soorten stof waren gemaakt b.v. van fluweel en kant moesten in de regel zorgvuldig uit elkaar worden gehaald, apart worden gewassen en vervolgens weer in elkaar worden genaaid. 22

23 Omdat de meeste verfstoffen niet goed hielden en een zeer nauwkeurige behandeling vereisten, werd er dikwijls een exacte dosis van een chemisch mengsel aan het water van elke was toegevoegd om de kleur te bewaren of te herstellen : aluin en azijn voor groene tinten, zuiveringszout voor paars, zwavelzuur voor rood. Elke volleerde wasvrouw had letterlijk en figuurlijk een waslijst met recepten voor het verwijderen van allerlei soorten vlekken. Linnen werd gewoonlijk in de week gezet in oude urine, of een verdunde oplossing van kippenmest, omdat daar een blekende werking van uitging, maar omdat die middelen uiteraard stonken moesten ze extra grondig worden gespoeld, meestal in een soort kruidenextract om de geur te veraangenamen. Stijven was zo n enorm karwei dat men het vaak tot een volgende dag liet liggen. Strijken was een andere omvangrijke en geduchte afzonderlijke taak. Strijkijzers koelden vlug af, waardoor ze snel moesten worden gebruikt en dan worden verruild voor een ijzer dat net was verwarmd. Over het algemeen werd er een gebruikt en werden er twee verwarmd. De strijkijzers waren op zich al zwaar en moesten met veel kracht worden neergedrukt om het gewenste resultaat te krijgen. Maar ze vereisten ook voorzichtigheid en zorg, want er waren geen controlelampjes, waardoor de stof gemakkelijk kon schroeien. Wanneer strijkijzers boven een vuur werden verhit, kwam er ook vaak roet op te zitten, waardoor ze voortdurend moesten worden afgenomen. 23

24 Als er stijfsel was gebruikt, bleef dat onder aan het ijzer plakken, dat vervolgens met schuurpapier of een vijl moest worden bewerkt. Als het wasdag was, moest iemand vaak al om drie uur s morgens opstaan om voor het warme water te zorgen. In veel huizen met maar één meid moest een wasvrouw van buiten voor de dag worden ingehuurd. Sommige huizen deden de was de deur uit, maar tot de uitvinding van carbolzuur en andere sterke ontsmettingsmiddelen ging dat altijd gepaard met de angst dat de was die terugkwam, was besmet met een gevreesde ziekte als roodvonk. Vaststelling : De belangrijkste oorzaak van aanwas van luizen lijkt het machinaal wassen van kleding op een te lage temperatuur te zijn. In de woorden van het British Medical Entomology Centre : Als je vuile kleren op lage temperaturen wast, dan krijg je alleen maar schonere luizen. 24

25 In de loop van de twintigste eeuw werden deze nu uiterst primitieve aandoende werkomstandigheden en middelen gaandeweg vervangend door steeds vernuftiger en fraaier uitziende wasmachines. Persoonlijke hygiëne Wasbeurt In de nederige huizen, zowel op het platteland als in de stad, was de zaterdagavond de grote wasbeurt voor groot en klein. In de gemeenschappelijke ruimte stond de houten of metalen kuip dichtbij de kachel en werd, met veel gekrijs en zeep in de ogen, het kroost gewassen en gewreven tot het blonk. Naargelang de (weers-)omstandigheden gebeurde dat ook aan de pomp buiten, maar steeds onder het waakzaam moederoog. In stadsvolksbuurten, moesten de bewoners het soms stellen met één pomp per beluik. 25

26 Sanitaire uitrusting De uitrusting van de woningen is lange tijd achterlijk gebleven. Bij de aanvang van de Gouden Jaren Zestig, dat paradijselijke tijdperk van Welvaart, waste driekwart van de Belgen zich in een teil, warmde 90 procent zich aan een ouderwetse kachel en spoelde 60 procent zijn ontlasting door met een emmertje of ging gewoon op een gat in een plank zitten, want zowat de helft van de Vlaamse woningen had geen waterleiding en men moest dus het emmertje zelf volpompen. Maar in dezelfde jaren zestig werd de helft van de Belgische woningen bewoond door de eigenaar. Die woningen telden veel meer kamers dan ze volgens de norm die werd gehanteerd door het Nationaal Instituut voor Huisvesting moesten tellen. Gezien er meer kamers beschikbaar waren, werd er één op meer ingericht als badkamer en/of wc. Rijkere huizen hadden al langer een badkamer maar een doorspoeltoilet kwam ook daar later. 26

27 Badkamers en doorspoeltoilet zijn nu geen overbodige weelde meer. 4. Media-uitrusting 4.1. Radio Deze deed aarzelend zijn intrede in de jaren twintig van vorige eeuw om door te breken in de dertiger jaren. Aanvankelijk met antenne en lampen. In de latere jaren vijftig de draagbare radio en de transistor T.V. Reeds bekend in Groot-Brittannië vóór W.O. II, begonnen in Vlaanderen de Nederlandstalige uitzendingen in Antenne, kabel, digitaal Muziekweergave 78-toerenplaten, 45-toeren 27

28 De langspeelplaat; CD 4.4. Geluidsopname Vanaf de late jaren veertig, eerst met draad, dan geluidsband Telefoon Uitgevonden door Graham Bell in Een belangrijk hulpmiddel in het sociaal verkeer. Ontwikkeling : verticale kandelaarmodel, standaardmodel met kiesschijf (Henry Dreypurs, begin jaren twintig) in gebruik grootste deel van eeuw. Toestel met toetsen; zaktelefoon (gsm). 4.6.Sociale media 5. Verfraaiing - In de nederige huizen waren de muren, binnen en buiten, gekalkt (witsel). - Later kwam het behangpapier.in wat vochtiger vertrekken wasemde het behang een eigenaardige schimmelachtige geur uit die aan knoflook deed denken. 28

29 Behangselpapier werd geverfd met pigmenten waarin grote hoeveelheden lood zaten wat kon leiden tot chronische ziekten. - Ook verf bevatte lood, zwavel met kwik. Behangfabricage - Kant- en klaarverven kwamen rond 1900 ruim op de markt. Tot dan bereidden de schilders hun verf. - Buitenshuis In Vlaanderen werd en wordt er vlijtig geschilderd zowel aan kleinere als aan grotere eigen huis. 6. Huispersoneel In grote huizen waren voor heel veel mensen huishoudelijke taken een belangrijk deel van het leven. Het was vooral een vrouwenwereld en over het algemeen een zwaar en ondankbaar werk. Bedienden op alle niveaus maakten lange uren en werkten hard. Voor de komst van sanitair in huis moest er water naar alle slaapkamers worden gebracht en vervolgens na gebruik weer worden weggehaald. In de regel werd elke bewoonde slaapkamer tussen het ontbijt en bedtijd vijf keer bezocht om het water te verversen. En elk bezoek vereiste een ingewikkelde verzameling kannen en doeken opdat vers water bijvoorbeeld nooit in dezelfde kan naar boven ging als waarin afvalwater naar beneden ging. En dat was natuurlijk alleen nog maar voor een kleine wasbeurt. Als een gast of gezinslid een bad wilde nemen, nam de werklast dramatisch toe. 29

30 Een liter water weegt een kilo en in een bad ging gemiddeld 180 liter, en dat moest allemaal in de keuken worden verwarmd en in speciale kannen naar boven worden gebracht. Koken vereiste eveneens enorme kracht en grote energiereserves. Een volle kookketel kon wel 27 kilo wegen. Meubelen, haardroosters, gordijnen, spiegels, ramen, marmer, koper, glas en zilver alles moest regelmatig worden schoongemaakt en gepoetst, meestal stuk voor stuk met een apart, zelfgemaakt poetsmiddel. Stalen messen en vorken moesten worden afgewassen en gepoetst om te zorgen dat ze bleven glimmen, en de messen moesten bovendien krachtig worden aangezet op een stuk dat eerst was ingesmeerd met een pasta van amarilpoeder, kalk, baksteengruis en ijzeroxide of hertshoorn dat royaal was vermengd met reuzel. Voordat ze werden opgeborgen, werden ze ingesmeerd met schapenvet (om roest tegen te gaan) en verpakt in bruin papier, en zodoende moesten ze worden uitgepakt, afgewassen afgedroogd voor ze opnieuw konden worden gebruikt. Het schoonmaken van messen was zulk geestdodend en zwaar werk dat een machinale messenschoonmaker in wezen een kistje met een handvat om een harde borstel rond te draaien een van de eerste arbeidsbesparende apparaten werd. Er werd er een aangeprezen als Een vriend voor de bediende. Dat was het ongetwijfeld. De bevoorrading van de huizen was een enorm karwei. Kruidenierswaren werden vaak maar twee of drie keer per jaar bezorgd en in het groot opgeslagen. Vaak werd koffie per kist gekocht, bloem per vat. Suiker werd geleverd in grote kegels, die broden werden genoemd. Bedienden raakten steeds bedrevener in het lang bewaren en opslaan van spullen. Zelfredzaamheid was zowel een verlangen als een pure noodzaak. Het werk moest niet alleen worden gedaan, maar bovendien moest het materiaal worden gemaakt waarmee het kon worden gedaan. Al men een kraag moest stijven of schoenen moest poetsen, moesten eigen ingrediënten worden verzonnen. Schoenensmeer kwam pas na 1890 in de handel. Voor die tijd moet men uit een mengsel van ingrediënten een voorraad smeer koken, een proces waarbij niet alleen laarzen maar ook pannen, lepels waarmee was 30

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat.

= een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een hoge lamp die langs de weg staat. Woordenschat blok 1 gr4 Les 1 De heg De lantaarn De plant Het tuinhek Het terras De garage Het dorp De stad De zwerver De stoep De woonwijk = een rij struiken of planten die dichtbij elkaar staan. = een

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

De zolder van opa Groepen 3-4-5

De zolder van opa Groepen 3-4-5 De zolder van opa Groepen 3-4-53 Inhoud 1 Kinderboekenweek 3 2 Op de zolder 4 3 De stoof 5 4 Het leesplankje 6 5 De Keulse pot 7 6 De tol 8 7 De foto 9 8 De koffiemolen 10 9 De schaatsen 11 10 Nog een

Nadere informatie

Thema : Licht Onderwerp : Het licht bij de oermens!

Thema : Licht Onderwerp : Het licht bij de oermens! 1 Thema : Licht Onderwerp : Het licht bij de oermens! Het licht bij de oermens! Onze allereerste voorouders waren voor de ontdekking van het vuur aangewezen op de zon. De zon gaf hun immers warmte en licht.

Nadere informatie

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan.

Geelzucht. Toen pakte een vrouw mijn arm. Ze nam me mee naar de binnenplaats van het huis. Naast de deur van de binnenplaats was een kraan. Geelzucht Toen ik 15 was, kreeg ik geelzucht. De ziekte begon in de herfst en duurde tot het voorjaar. Ik voelde me eerst steeds ellendiger worden. Maar in januari ging het beter. Mijn moeder zette een

Nadere informatie

Les 5: De leefomstandigheden van de Maastrichtse arbeiders

Les 5: De leefomstandigheden van de Maastrichtse arbeiders Les 5: De leefomstandigheden van de Maastrichtse arbeiders Les 5: Leefomstandigheden De kloof tussen arm en rijk De afstand tussen arm en rijk was in de negentiende eeuw veel groter dan nu. Door de toenemende

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

1. Streep de foute antwoorden door. Vroeger kwam het voedsel vooral uit de buurt / Nederland / de rest van de wereld.

1. Streep de foute antwoorden door. Vroeger kwam het voedsel vooral uit de buurt / Nederland / de rest van de wereld. Opdracht 1 Deze week ga je drie dagen bijhouden wat je allemaal eet en drinkt op een dag. Dat schrijf je op het menu, dat je van je juf of meester krijgt. Opdracht 2 Je krijgt een menu van ongeveer 100

Nadere informatie

Direct naast de keuken is de eerste berging van het appartement, die veel bergruimte biedt door zijn houten planken rondom op 3 niveaus.

Direct naast de keuken is de eerste berging van het appartement, die veel bergruimte biedt door zijn houten planken rondom op 3 niveaus. Mullerkade Rotterdam Huurprijs 1.545,00 (excl.) Dit appartement bevindt zich op de beste locatie om het perfecte uitzicht over de stad Rotterdam en de Maas te hebben. Gelijk aan de voet van het gebouw

Nadere informatie

Voorleesverhaal. Het leven in een kasteel. Voorleesverhaal voor groep 1 t/m 4 van het basisonderwijs

Voorleesverhaal. Het leven in een kasteel. Voorleesverhaal voor groep 1 t/m 4 van het basisonderwijs Voorleesverhaal Het leven in een kasteel Voorleesverhaal voor groep 1 t/m 4 van het basisonderwijs Beste leerkracht, Kinderen vinden kastelen vaak heel spannend. En terecht, want een kasteel is meestal

Nadere informatie

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis

Energiebesparingswijzer. STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012. Geld besparen met handige energietips voor thuis Energiebesparingswijzer STIJLGIDS COMMUNICATIE VERSIE 01 _Oktober 2012 Geld besparen met handige energietips voor thuis Energie besparen, snel verdiend! Ieder jaar betaal je veel geld voor een warm huis,

Nadere informatie

Meer informatie: www.kinderenvantoen.be. Streekhuis Midden West Vlaanderen, tel. 051/275550. Leven als kinderen van toen

Meer informatie: www.kinderenvantoen.be. Streekhuis Midden West Vlaanderen, tel. 051/275550. Leven als kinderen van toen Leven als kinderen van toen In de jaren 30, 40, 50 droegen jongens een korte broek; meisjes een schortje en een grote strik in het haar. Er werd thuis één keer per week brood gebakken. In de winter zat

Nadere informatie

in de Lepelaarsgang De Nederlandse Georgina frequenteerde Antwerpen al zo n dertig jaar voor ze in de koekenstad haar droomhuisje kocht.

in de Lepelaarsgang De Nederlandse Georgina frequenteerde Antwerpen al zo n dertig jaar voor ze in de koekenstad haar droomhuisje kocht. Droomcottage in de Lepelaarsgang De Nederlandse Georgina frequenteerde Antwerpen al zo n dertig jaar voor ze in de koekenstad haar droomhuisje kocht. Ze vond het in de Lepelaarsgang en bouwde het om tot

Nadere informatie

Verlichting 3de graad Lager Onderwijs

Verlichting 3de graad Lager Onderwijs Werkmap Verlichting 3de graad Lager Onderwijs 1 Inleiding Nu gaat met één druk op de schakelaar het licht aan en uit. Niet veel inspanning! We staan er dan ook niet bij stil dat elektriciteit in huis voor

Nadere informatie

Woordenschat thema 8: Lekker schoon

Woordenschat thema 8: Lekker schoon Woordenschat thema 8: Lekker schoon Woordcluster A Schoonmaken: het vuil van iets afhalen Schrobben: het met water en een borstel of bezem schoonvegen. Bijvoorbeeld een stoep. Boenen: Je gaat ergens met

Nadere informatie

something new SOMETHING OLD, XXL binnenkijken

something new SOMETHING OLD, XXL binnenkijken 28 binnenkijken 29 XXL binnenkijken 2 SOMETHING OLD, something new HET JARENZEVENTIGHUIS DAT HENRIETTE EN PETER VIJFTIEN JAAR GELEDEN KOCHTEN, MOEST DRINGEND OPGEKNAPT WORDEN. GELUKKIG ZAG PETER DAT ER

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225

andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer bad- en wasruimte bespaar E 120 slaapkamer bespaar E 40 keuken bespaar E 100 woonkamer bespaar E 225 andere ruimtes bespaar E 150 Energie Wijzer slaapkamer bespaar E 40 bad- en wasruimte bespaar E 120 woonkamer bespaar E 225 keuken bespaar E 100 Woonkamer Graadje lager Zet uw verwarming eens een graadje

Nadere informatie

Barbecue Gril Oven Pizzaoven watervoorziening Afwasbak Koeling Opbergen afdeksystemen.

Barbecue Gril Oven Pizzaoven watervoorziening Afwasbak Koeling Opbergen afdeksystemen. Tuinkeukens antwoorden 1 Leg uit dat tuincentra barbecues verkopen. Barbecues gaan steeds vaker deel uitmaken van de tuin. 2 Noem minimaal 5 onderdelen van een buitenkeuken. Barbecue Gril Oven Pizzaoven

Nadere informatie

De familie schaap. Praat eens zoals een schaap Welke dierengeluiden ken je nog? Doe ze eens na?

De familie schaap. Praat eens zoals een schaap Welke dierengeluiden ken je nog? Doe ze eens na? Het schaap De familie schaap Schapen zijn bange dieren. Daarom leven ze met velen samen en blijven ze dicht bij elkaar. Een groepje schapen noemen we een kudde. Schapen praten met elkaar door te blaten.

Nadere informatie

Pierre d Orgeval. Vakantiewoning in Marizy (Bourgondië - Saône-et-Loire)

Pierre d Orgeval. Vakantiewoning in Marizy (Bourgondië - Saône-et-Loire) Pierre d Orgeval Vakantiewoning in Marizy (Bourgondië - Saône-et-Loire) Hoe kan je het Pierre d Orgeval in Marizy best bereiken? Marizy Departement Saône-et-Loire Charolles 71220 Marizy 453 inwoners, 3075

Nadere informatie

OBJECT ADRES ANDERS. Vrijstaande woning met tuin en garage perceel 200 m 2 eigen grond. Akkerput 5 4505 PT Zuidzande VASTGOED VASTGOED

OBJECT ADRES ANDERS. Vrijstaande woning met tuin en garage perceel 200 m 2 eigen grond. Akkerput 5 4505 PT Zuidzande VASTGOED VASTGOED ANDERS VASTGOED OBJECT Vrijstaande woning met tuin en garage perceel 200 m 2 eigen grond ADRES Akkerput 5 4505 PT Zuidzande Zuidzandsestraat 8 4501 AP Oostburg Tel. 00 31(0)117 450001 Gsm 00 31(0)6 29040241

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: Mijn huis

Auditieve oefeningen bij het thema: Mijn huis Auditieve oefeningen bij het thema: Mijn huis Boek van de week: 1; Een huis bouwen 2;De bouwvakker 3; Op de bouwplaats 4; Een hol voor mol Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat

Nadere informatie

Elk seizoen een nieuw interieur

Elk seizoen een nieuw interieur 52 Stijlvol Wonen B i n n e n k i j k e n Elk seizoen een nieuw interieur De kans dat Anke en Geert ooit uitgekeken raken op hun interieur, is wel heel erg klein. De inrichting wordt namelijk regelmatig

Nadere informatie

Huisstofmijtallergie

Huisstofmijtallergie 1 Huisstofmijtallergie De huisstofmijt is een klein spinnetje dat met het blote oog niet zichtbaar is (ongeveer een tiende van een millimeter groot). De mijt houdt zich in leven met huidschilfers van mens

Nadere informatie

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement

Te huur HOOFDSTUK 4 WOORDEN. Kies het goede woord. 1 Ik woon in een flat op de vierde... a verdieping b appartement 51 51 HOOFDSTUK 4 Te huur WOORDEN 1 1 Ik woon in een flat op de vierde.... a verdieping b appartement 2 Het is een rijtjeshuis met een grote woonkamer en drie.... a tuinen b slaapkamers 3 Mijn woonkamer

Nadere informatie

Kastelen. Dit werkboekje is van: www.lesidee.web-log.nl

Kastelen. Dit werkboekje is van: www.lesidee.web-log.nl Kastelen Dit werkboekje is van: Naam: Hoi! Super leuk dat je dit boekje hebt open gedaan. Wanneer je dit boekje helemaal hebt uitgewerkt weet je een heleboel over kastelen! Lees straks eerst de teksten

Nadere informatie

Roos Hensen Fijn wonen vragenlijst. Ben jij blij met je huis en de spullen die erin staan? Beantwoord de volgende vragen om daar achter te komen.

Roos Hensen Fijn wonen vragenlijst. Ben jij blij met je huis en de spullen die erin staan? Beantwoord de volgende vragen om daar achter te komen. Roos Hensen Fijn wonen vragenlijst Ben jij blij met je huis en de spullen die erin staan? Beantwoord de volgende vragen om daar achter te komen. Fijn wonen vragenlijst Persoonlijke vragen: Wat vind je

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje

Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje 1 Vakantiehuisje Datum Blz. 1. Probleem 5 1.1. Behoefte aan een woning 5 1.2. De functie van een woning 5 1.3. Behoefteomschrijving van het vakantiehuisje 6 2. Ontwerpen 7 2.1. Wat zijn de verlangens van

Nadere informatie

Stijlvolle elegantie in klassieke villa

Stijlvolle elegantie in klassieke villa Binnenkijken Stijlvolle elegantie in klassieke villa Tien jaar geleden beslisten Maria en Ludo een nieuwe woning te bouwen in een groene, bosrijke omgeving. Het resultaat, een statige, klassieke villa,

Nadere informatie

Klaar voor de eerste gasten. logeren in stijl

Klaar voor de eerste gasten. logeren in stijl logeren in stijl Klaar voor de eerste gasten Veel mensen dromen erover: het beginnen van een Bed & Breakfast. Maar vaak blijft het daarbij. Jeroen en zijn partner Dominic zetten die bijzondere stap wel.

Nadere informatie

LANDELIJK LOGEREN. Luxe plattelandsleven IN ITALIË TEKST: WILMA TJALSMA - FOTOGRAFIE: SIETSKE DE VRIES 185

LANDELIJK LOGEREN. Luxe plattelandsleven IN ITALIË TEKST: WILMA TJALSMA - FOTOGRAFIE: SIETSKE DE VRIES 185 LANDELIJK LOGEREN Luxe plattelandsleven IN ITALIË TEKST: WILMA TJALSMA - FOTOGRAFIE: SIETSKE DE VRIES 185 186 Wie droomt er nooit van om ergens op een Zwitserse berg een charmant hotelletje te beginnen?

Nadere informatie

Ventileren en verluchten. Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht

Ventileren en verluchten. Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht Ventileren en verluchten Woon gezond, geef lucht aan je huis! Ventileer 24 uur op 24 en verlucht aanvullend Tips voor gezonde binnenlucht 1 Waarom ventileren en verluchten? Binnen is de lucht meestal slechter

Nadere informatie

Directe acties: do s and don t s

Directe acties: do s and don t s Procedure voor het veilig opruimen van gebroken spaarlampen of fluorescentielampen Directe acties: do s and don t s Zorg er voor dat er niet door het gebroken materiaal wordt gelopen, hiermee voorkomt

Nadere informatie

Multifunctioneel Milieuvriendelijk Zachtvoorhetlichaam Goedvooruwportemonnee Ruimtebesparend NUOOKINNEDERLANDVOORDELIGVERKRIJGBAAR

Multifunctioneel Milieuvriendelijk Zachtvoorhetlichaam Goedvooruwportemonnee Ruimtebesparend NUOOKINNEDERLANDVOORDELIGVERKRIJGBAAR Multifunctioneel Milieuvriendelijk Zachtvoorhetlichaam Goedvooruwportemonnee Ruimtebesparend NUOOKINNEDERLANDVOORDELIGVERKRIJGBAAR Meer informatie - Een lijst met enkele schadelijke chemicaliën: Engels:

Nadere informatie

ALLES OVER KLEDING & WASSEN

ALLES OVER KLEDING & WASSEN ALLES OVER KLEDING & WASSEN WAS-LABEL INSTRUCTIES De getallen geven de maximum wastemperatuur aan, was nooit heter dan deze temperatuur! E-, spaar- en halve-wasprogramma s behoren ook tot de gewone wasprogramma

Nadere informatie

Energiebespaar Tips!

Energiebespaar Tips! Energiebespaar Tips! Hieronder vind u een aantal tips waarmee u op uw energierekening vele euro s kunt besparen. De tips zijn verdeeld in de verschillende onderdelen waaraan u energie verbruikt in uw huis.

Nadere informatie

Eper Stoom- en Wasserij

Eper Stoom- en Wasserij Eper Stoom- en Wasserij Eper Stoom- en Wasserij bv Voor een onvergetelijke eerste indruk! Tafels voorzien van prachtig linnen Handdoeken keurig gevouwen Beddengoed netjes geseald Wij leveren en wassen.

Nadere informatie

Binnenluchtkwaliteit. Infoavond 18 november 2010 - Mortsel

Binnenluchtkwaliteit. Infoavond 18 november 2010 - Mortsel Binnenluchtkwaliteit Infoavond 18 november 2010 - Mortsel Logo Antwerpen vzw Borstkanker Roken Vaccinaties Ongevallen Geestelijke gezondheid Voeding & beweging Milieu & Gezondheid Goed of fout? Binnen

Nadere informatie

Wat aten mensen vroeger?

Wat aten mensen vroeger? Op onderzoek in Ledeberg... Wat aten mensen vroeger? We trokken op onderzoek uit met onze klas. Dank je wel aan alle lieve mensen van Ledeberg die ons zo gastvrij ontvangen hebben en ons zo veel verteld

Nadere informatie

MONUMENTEN VAN DE SOCIALE WONINGBOUW: DE HERWAARDERING VAN DE VOOROORLOGSE SOCIALE WONINGBOUW

MONUMENTEN VAN DE SOCIALE WONINGBOUW: DE HERWAARDERING VAN DE VOOROORLOGSE SOCIALE WONINGBOUW MONUMENTEN VAN DE SOCIALE WONINGBOUW: DE HERWAARDERING VAN DE VOOROORLOGSE SOCIALE WONINGBOUW 12 september, 2011 door Martin Liebregts In de periode tot de Tweede Wereldoorlog zijn er ruim 230 duizend

Nadere informatie

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen.

Zand en klei 1. Van veen tot weiland 2. Blad 1. Heide Een lage plant met paarse bloemen. 5 Lastige woorden Blad Zand en klei Heide Een lage plant met paarse bloemen. Voedingsstoffen Voedsel dat planten nodig hebben om te groeien. Boomgaard Een stuk land met fruitbomen. Greppel Een kleine droge

Nadere informatie

WC01 01A IK BEN EEN HEER IK BEN EEN MAN WC01 01B HIJ IS EEN MAN WC01 02A HIJ IS EEN HEER WC01 02B IK BEN EEN VROUW WC01 03A IK BEN EEN DAME

WC01 01A IK BEN EEN HEER IK BEN EEN MAN WC01 01B HIJ IS EEN MAN WC01 02A HIJ IS EEN HEER WC01 02B IK BEN EEN VROUW WC01 03A IK BEN EEN DAME IK BEN EEN MAN WC01 01A IK BEN EEN HEER WC01 01B HIJ IS EEN MAN WC01 02A HIJ IS EEN HEER WC01 02B IK BEN EEN VROUW WC01 03A IK BEN EEN DAME WC01 03B ZIJ IS EEN VROUW WC01 04A ZIJ IS EEN DAME WC01 04B ZIJ

Nadere informatie

Met de schoonfamilie op een erf

Met de schoonfamilie op een erf 6 Met de schoonfamilie op een erf De voordeur van de familie Buitenhuis wordt zelden gebruikt. Bezoek komt gezellig binnen via de keukendeur. Zo gaat dat op het platteland. BINNENKijKEN / boerderij 7 De

Nadere informatie

TE KOOP. MARKGRAAFLAAN 125 VLAARDINGEN 275.000 kk

TE KOOP. MARKGRAAFLAAN 125 VLAARDINGEN 275.000 kk TE KOOP MARKGRAAFLAAN 125 VLAARDINGEN 275.000 kk HOGE KWALITEIT INHOUD 435m 3 LUXE SANITAIR VEEL INPANDIGE BERGRUIMTE STOOMOVEN JAREN DERTIG GRONDIG GERENOVEERD ENSUITE INLOOP GARDEROBE 4 SLAAPKAMERS 2

Nadere informatie

Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben:

Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben: Ik ga mijn spreekbeurt houden over vuur. Ik heb alvast op het bord geplakt waar ik het over ga hebben: Op het bord 1. Blij met vuur 2. Wat is vuur? 3. Vuur maken 4. Lekker warm 5. Verbranden zonder vlammen

Nadere informatie

Wonen in Ibiza s oudste finca

Wonen in Ibiza s oudste finca FAMILIEHUIS Wonen in Ibiza s oudste finca Leven op Ibiza is heerlijk en afwis selend. Vooral als je huis s zomers gebruikt wordt als Bed & Breakfast. Xavier, het zoontje van Annemarie en Ramon, schuifelt

Nadere informatie

Ventileren... Waarom? 1. 't voorkomt vochtoverlast 2. 't zorgt voor frisse lucht en zuurstof voor u, uw huisdieren, uw planten en uw gasapparaten

Ventileren... Waarom? 1. 't voorkomt vochtoverlast 2. 't zorgt voor frisse lucht en zuurstof voor u, uw huisdieren, uw planten en uw gasapparaten Ventileren... Waarom? 1. 't voorkomt vochtoverlast 2. 't zorgt voor frisse lucht en zuurstof voor u, uw huisdieren, uw planten en uw gasapparaten Vochtproblemen: hoe komen we er aan? Vee! mensen hebben

Nadere informatie

DE EETFABRIEK OPEN OF GESLOTEN RUIMTE?

DE EETFABRIEK OPEN OF GESLOTEN RUIMTE? DE EETFABRIEK OPEN OF GESLOTEN RUIMTE? Er zijn twee hoofdtypes van keukens: de gesloten keuken en de open keuken, die deel uitmaakt van de woonkamer. In de 19e eeuw bepalen de sociale status, de conventies

Nadere informatie

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen

Zuinig wonen. 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen 10. Doe de VREG-test! Bekijk zeker de website: http://www.vreg.be/nl/doe-de-v-test-voorgezinnen Hier vergelijk je de verschillende producten van de verschillende energieleveranciers. Zo kun je zien wat

Nadere informatie

Wilt u advies van een specialist over een onderwerp? Vink dit dan aan in de laatste kolom.

Wilt u advies van een specialist over een onderwerp? Vink dit dan aan in de laatste kolom. Thuiscomfort Checklist Hoe comfortabel, veilig en toegankelijk woon ik? Is uw woning geschikt om er uw leven lang zelfstandig en comfortabel te wonen? De Thuiscomfort Checklist stelt per ruimte in huis

Nadere informatie

Maandelijkse nieuwsbrief van Beatrix & Albert augustus/september 2009

Maandelijkse nieuwsbrief van Beatrix & Albert augustus/september 2009 Maandelijkse nieuwsbrief van Beatrix & Albert augustus/september 2009 Lieve familie en vrienden, Vanaf mid-augustus stond (bijna) alles in het teken van verhuizen en het klussen in ons nieuwe huis. Maar:

Nadere informatie

Het leven van vroeger

Het leven van vroeger Dit schooljaar gingen we samen met het vijfde leerjaar een hele dag naar Bokrijk. Hieronder lees je de verslagjes door de leerlingen geschreven. Het leven van vroeger Ze aten vaak stroop op hun brood en

Nadere informatie

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT Ben je uit huis of ga je slapen, draai de verwarming

Nadere informatie

eryl is een compact huis met een vloeroppervlakte van 77m. Door met

eryl is een compact huis met een vloeroppervlakte van 77m. Door met eryl is een compact huis met een vloeroppervlakte van 77m. Door met B goedkope en hergebruikte materialen te werken blijven de kosten voor 2 materialen en installaties onder de 15.000. Het huis is ontworpen

Nadere informatie

HUISREGLEMENT. - bovenste schuifknop op rood zetten - onderste schuifknop op het getal afhankelijk van hoe warm je het wil

HUISREGLEMENT. - bovenste schuifknop op rood zetten - onderste schuifknop op het getal afhankelijk van hoe warm je het wil HUISREGLEMENT Absoluut rookverbod. Verwarming : - stekker insteken - bovenste schuifknop op rood zetten - onderste schuifknop op het getal afhankelijk van hoe warm je het wil Verlichting buiten : - stekkerdoos

Nadere informatie

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin.

REGELS. Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 61 61 REGELS 1 Onderstreep de pluralisvorm in de zin. 1 Ik woon met mijn gezin in een rijtjeshuis met vier slaapkamers. 2 De vijf appartementen in deze flat zijn heel klein. 3 Hij heeft een groot huis

Nadere informatie

Historische smaken. Oude recepten in moderne keuken

Historische smaken. Oude recepten in moderne keuken Historische smaken Oude recepten in moderne keuken met prakeishe dnezem van Carla Browae Het bereiden van een maaltijd was van de zeventiende tot diep in de negentiende eeuw een heel wat inspamender activiteit

Nadere informatie

10 tips om je partner zo goed mogelijk te ondersteunen.

10 tips om je partner zo goed mogelijk te ondersteunen. 10 tips om je partner zo goed mogelijk te ondersteunen. Omdat het automatische gedrag is uitgeschakeld kosten onderstaande handelingen je partner al veel energie (hier denk je zo snel niet aan, omdat het

Nadere informatie

B R O N N E N B O E K. Arm en Rijk

B R O N N E N B O E K. Arm en Rijk B R O N N E N B O E K Arm en Rijk Hoeden en Petten Den Haag wordt ook wel de stad van de HOEDEN EN PETTEN genoemd. Vergeleken met andere steden wonen hier veel rijke mensen en veel arme mensen. Dat was

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Glas Inleiding Ik kies voor dit onderwerp omdat mijn vaderbij de N.V. Verenigde Glasfabriek werkt en omdat ik wat meer over glas wil weten, bijvoorbeeld hoe je moet glasblazen en hoe flessen woorden gemaakt.

Nadere informatie

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu

Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Jerometer activiteit Meet de impact van je activiteit op het milieu Aan de hand van deze vragenlijst kan je op voorhand je huiswerk doen. Eenmaal de gegevens zijn ingevuld zal het makkelijker en sneller

Nadere informatie

Tekst: Fanny Storms. Eco Keukens

Tekst: Fanny Storms. Eco Keukens Tekst: Fanny Storms. Grand Hall et begon in Amerika, in de warmere landen, en daarna staken ze ook de kop op in Europa. In Nederland verschenen ze al iets eerder, om uiteindelijk ook op te duiken in België.

Nadere informatie

MAG ER EEN LAMPJE AAN? DOCENTENINSTRUCTIE

MAG ER EEN LAMPJE AAN? DOCENTENINSTRUCTIE MAG ER EEN LAMPJE AAN? DOCENTENINSTRUCTIE GROEP 1, 2 EN 3 INLEIDING Licht is overal om ons heen. Overdag maken wij gebruik van natuurlijk licht, de zon. Maar s avonds hebben wij ook licht, licht van lampen,

Nadere informatie

RI-26 Schoonmaak en onderhoud. woonlocaties van Cavent

RI-26 Schoonmaak en onderhoud. woonlocaties van Cavent RI-26 Schoonmaak en onderhoud woonlocaties van Cavent Datum vaststelling : 26-07-2010 Eigenaar : Beleidsmedewerker Datum aanpassingen aan : 20-01-2015 RI-26 Instructie schoonmaakcode 20-01-2015 Status

Nadere informatie

PATIËNTEN INFORMATIE. Adviezen bij een. huisstofmijtallergie

PATIËNTEN INFORMATIE. Adviezen bij een. huisstofmijtallergie PATIËNTEN INFORMATIE Adviezen bij een huisstofmijtallergie 2 PATIËNTENINFORMATIE Door middel van deze folder wil het Maasstad Ziekenhuis u informatie geven over huisstofmijtallergie. Wij adviseren u dit

Nadere informatie

It Merkelan 15 - Beetsterzwaag Vraagprijs 1.250.000,-- kosten koper

It Merkelan 15 - Beetsterzwaag Vraagprijs 1.250.000,-- kosten koper It Merkelan 15 - Beetsterzwaag Vraagprijs 1.250.000,-- kosten koper Omschrijving It Merkelan 15 - Beetsterzwaag Luxe nieuwbouw in vertrouwde omgeving! Deze zeer royale, nieuw gebouwde villa met grote geïsoleerde

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

Zet de verwarming een graadje lager

Zet de verwarming een graadje lager TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7 % minder gas of elektriciteit = 35 minder per jaar indien GAS 80 minder per jaar indien ELEKTRICITEIT TIP 1 Zet de verwarming een graadje lager = 6 à 7

Nadere informatie

TE KOOP: uniek object met veel mogelijkheden. Vrijstaand woonhuis met voormalige timmerfabriek. Hamseweg 7, Langeweg

TE KOOP: uniek object met veel mogelijkheden. Vrijstaand woonhuis met voormalige timmerfabriek. Hamseweg 7, Langeweg TE KOOP: uniek object met veel mogelijkheden Vrijstaand woonhuis met voormalige timmerfabriek Hamseweg 7, Langeweg Bouwjaar : woning 1947 aanbouw 1978 werkplaats 2 1985 Inhoud : circa 650 m 3 Woonoppervlakte

Nadere informatie

Reisverslag september 2014

Reisverslag september 2014 Opnieuw zijn we bijna 3 weken ter plaatse geweest om de hulp die we een 30-tal gezinnen met gehandicapte kinderen na de watersnood bieden te coördineren, te financieren en te organiseren. Na het water

Nadere informatie

TE KOOP Asterias 25, BROUWERSHAVEN VRAAGPRIJS: 249.500 K.K.

TE KOOP Asterias 25, BROUWERSHAVEN VRAAGPRIJS: 249.500 K.K. TE KOOP Asterias 25, BROUWERSHAVEN VRAAGPRIJS: 249.500 K.K. TE KOOP Asterias 25, BROUWERSHAVEN Aan de rand van het prima onderhouden bungalowpark Port Greve in Brouwershaven ligt deze vakantiebungalow

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

Hand Care Assortiment

Hand Care Assortiment Hand Care Assortiment De variatie in werkomgevingen is enorm en er zijn veel specialismen. Dit vraagt om specifieke vaardigheden en daarvoor heb je je handen nodig. Je belangrijkste gereedschap. Handbescherming

Nadere informatie

Huizen. Rustige buurt. Gelijkvloers. Besloten ruime tuin. Garage en parkeerplek op eigen terrein. Winkels op korte afstand

Huizen. Rustige buurt. Gelijkvloers. Besloten ruime tuin. Garage en parkeerplek op eigen terrein. Winkels op korte afstand Huizen vanhendriks Beatrixstraat 46, 6921 ZB Duiven Gelijkvloers Besloten ruime tuin Garage en parkeerplek op eigen terrein Rustige buurt Winkels op korte afstand H49 H49 Kenmerken Soort Type Kamers Woonoppervlakte

Nadere informatie

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen

Toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen 1. Print deze tekst 2. Download het geluidsbestand en luister Je gaat een toets Geletterdheid en Begrijpend Lezen maken. Dit is een leestoets. De toets heeft vijf delen. Deel A, B, C, D en E. Deze toets

Nadere informatie

Vocht en ventilatie. Tips voor een droger huis

Vocht en ventilatie. Tips voor een droger huis Vocht en ventilatie Tips voor een droger huis Vocht en ventilatie Een gezin produceert per dag tussen de tien en vijftien liter vocht. Door te ademen, door huisdieren en planten, maar ook door te koken,

Nadere informatie

Een loftappartement met industriële uitstraling op de begane grond

Een loftappartement met industriële uitstraling op de begane grond Een loftappartement met industriële uitstraling op de begane grond Prinseneiland 50-huis Amsterdam De eerste indruk: Een dorp in de grote stad Prinseneiland is één van de drie Westelijke eilanden die samen

Nadere informatie

OBJECT ADRES ANDERS. Ruime moderne vrijstaande villa bouwjaar 2007 perceel 638m 2. Buizerd 6 4533 GK Terneuzen VASTGOED VASTGOED

OBJECT ADRES ANDERS. Ruime moderne vrijstaande villa bouwjaar 2007 perceel 638m 2. Buizerd 6 4533 GK Terneuzen VASTGOED VASTGOED ANDERS VASTGOED OBJECT Ruime moderne vrijstaande villa bouwjaar 2007 perceel 638m 2 ADRES Buizerd 6 4533 GK Terneuzen Zuidzandsestraat 8 4501 AP Oostburg Tel. 00 31(0)117 450001 Gsm 00 31(0)6 29040241

Nadere informatie

Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers

Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers Met je kind op vakantie: warm weer, voeding en hygiëne. Informatie voor ouders / verzorgers Deze informatie is bedoeld voor ouders/verzorgers die met een baby op vakantie gaan. Er wordt ingegaan op wat

Nadere informatie

vignet Nieuw samengesteld

vignet Nieuw samengesteld 2 vignet Nieuw samengesteld Hoe maak je van twee kleine vakantieappartementen aan zee een modulaire woon- en werkplek voor een koppel, maar waar ook veel logees welkom zijn? Architecte Sofie De Clercq

Nadere informatie

1. Wat vind je het vervelendste huishoudelijke klusje? (meerdere antwoorden mogelijk)

1. Wat vind je het vervelendste huishoudelijke klusje? (meerdere antwoorden mogelijk) Huishoudelijke hulp 45% 35% 25% 15% 5% 21% 1. Wat vind je het vervelendste huishoudelijke klusje? (meerdere antwoorden mogelijk) 27% 18% 18% 6% 38% 14% 9% 8% 33% 18% 13% 31% 1. Stofzuigen 2. Dweilen 3.

Nadere informatie

Is er iets kapot in uw huis of appartement? Bel naar de technische dienst.

Is er iets kapot in uw huis of appartement? Bel naar de technische dienst. Is er iets kapot in uw huis of appartement? Bel naar de technische dienst. Een defect melden aan de technische dienst 2 Inhoud Bel naar de technische dienst Wat moet u doen? p. 4 Wat zegt u? p. 4 Kent

Nadere informatie

MeerSaam Samen wonen samen delen Huisvesting voor senioren Huren of kopen

MeerSaam Samen wonen samen delen Huisvesting voor senioren Huren of kopen Hoe zou u als senior willen wonen? MeerSaam Samen wonen samen delen Huisvesting voor senioren Huren of kopen Samen wonen en samen delen MeerSaam is de naam voor een nieuw landelijk initiatief om alleenstaande

Nadere informatie

Vochtoverlast en ventilatie in de woning

Vochtoverlast en ventilatie in de woning Vochtoverlast en ventilatie in de woning Soms hebben mensen last van vocht in hun woning. Vochtoverlast wordt meestal in een laat stadium ontdekt. Er komen schimmelplekken op de muur, behang laat los en

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Energie besparen = Geld besparen

Energie besparen = Geld besparen ENERGIEZUINIG WONEN Energie besparen = Geld besparen Energie besparen Zonder grote investeringen Met een kleine moeite Extra katern bij NIEUWS van WONEN netbeheerder Eandis - Jaargang 2 nr. 4 11 Besparen

Nadere informatie

Belangrijk! Bewaar deze instructies voor informatie over: Schoonmaken en onderhoud om uw Drinkwell juist te laten werken Garantie

Belangrijk! Bewaar deze instructies voor informatie over: Schoonmaken en onderhoud om uw Drinkwell juist te laten werken Garantie Belangrijk! Bewaar deze instructies voor informatie over: Schoonmaken en onderhoud om uw Drinkwell juist te laten werken Garantie Gebruiksaanwijzing: DRINKWELL NOOIT AANZETTEN ZONDER WATER! 1. Kijk aan

Nadere informatie

WONING BROCHURE. Burg.Flugi van Aspermontlaan 8. Doesburg

WONING BROCHURE. Burg.Flugi van Aspermontlaan 8. Doesburg WONING BROCHURE Burg.Flugi van Aspermontlaan 8 Doesburg Zeer geachte belangstellende Allereerst danken wij u, mede namens de eigenaar van de woning aan de Burg.Flugi van Aspermontlaan 8 te Doesburg, voor

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Brazilië, Zuid-Afrika, Londen, Baarn... Thuis

Brazilië, Zuid-Afrika, Londen, Baarn... Thuis Brazilië, Zuid-Afrika, Londen, Baarn... Thuis In Ne ----eran Na jaren in het buitenland gewoond te hebben vindt Elly het tijd om terug naar Nederland te gaan. De reden? De school voor de kinderen. Maar

Nadere informatie

Protocol Hygiëne thuiszorg

Protocol Hygiëne thuiszorg Protocol Hygiëne thuiszorg Algemene hygiëne De woning van de cliënt mag niet zodanig vervuild zijn dat de zorgverlener of het zorgverleningsproces wordt geschaad. Als de algemene hygiënische omstandigheden

Nadere informatie

Uitgebreide versie. Wie betaalt wat? Financile regeling bij wonen

Uitgebreide versie. Wie betaalt wat? Financile regeling bij wonen Uitgebreide versie betaalt wat? Financile regeling bij wonen moet betalen? In de volgende voorbeelden staat in kleur aangegeven wie moet betalen: zorgt voor eten. Heb je zin om lekker uit eten te gaan?

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

voordat u zal de aansprakelijkheid zijn van de eigenaar. Reparaties mogen alleen worden uitgevoerd door service monteurs van Baumatic.

voordat u zal de aansprakelijkheid zijn van de eigenaar. Reparaties mogen alleen worden uitgevoerd door service monteurs van Baumatic. OPMERKING: Deze gebruikers handleiding bevat belangrijke informatie, zoals veiligheid & installatie punten, die u er toe zal leiden om het beste uit uw apparaat te halen. Hou het op een veilige plaats,

Nadere informatie

DIJKHUIS ZWAAGDIJK-OOST 85 2015-1

DIJKHUIS ZWAAGDIJK-OOST 85 2015-1 DIJKHUIS ZWAAGDIJK-OOST 85 2015-1 1 Het laatste dijkhuis van Zwaagdijk In Zwaagdijk Oost, geklemd tussen dijk en dijksloot, ligt het huis van Joop Grent. Ooit stonden hier zes of zeven van dergelijke dijkhuisjes,

Nadere informatie

INVENTARIS BOSKABANNE BADKAMERS

INVENTARIS BOSKABANNE BADKAMERS INVENTARIS BOSKABANNE BADKAMERS Wc borstel aan elk toilet Metalic vuilbakje aan elk toilet met plastiek zakje Elke badkamer heeft een wc, labavo met spiegel en douche Elke kamer heeft zijn eigen badkamer

Nadere informatie

Verzorgingsinstructies Zorg met deze eenvoudige instructies voor uw bed, dan zorgt uw bed langer voor u.

Verzorgingsinstructies Zorg met deze eenvoudige instructies voor uw bed, dan zorgt uw bed langer voor u. Verzorgingsinstructies Zorg met deze eenvoudige instructies voor uw bed, dan zorgt uw bed langer voor u. Welkom in de wereld van de Hästens eigenaar. Geniet vanaf nu van het bed van uw dromen, uw hele

Nadere informatie

Microfiber Doeken. Supersterk voor het lichte en zware Schoonmaakwerk

Microfiber Doeken. Supersterk voor het lichte en zware Schoonmaakwerk Microfiber Doeken Supersterk voor het lichte en zware Schoonmaakwerk Kenmerken: Hoge kwaliteit Label op elke doek die het gebruik aangeeft. Doeken hebben echter wel meerdere gebruiksmogelijkheden Verschillende

Nadere informatie