Yara Sluiskil 75 jaar Publieksverslag 2003

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Yara Sluiskil 75 jaar Publieksverslag 2003"

Transcriptie

1 Yara Sluiskil 75 jaar Publieksverslag 2003

2 Voorwoord Nieuw algemeen directeur Een nieuwe lente, een nieuwe naam, een nieuw geluid. Ook vanaf de directiestoel want met ingang van 1 juli neemt Marc van Hijfte de algemene leiding over van François Servantie. Servantie leidde de fabriek twee jaar. Marc van Hijfte (45) behoort tot de eigen kweek van Yara en heeft binnen het bedrijf meerdere functies bekleed. Zijn vorige functie was die van Production Manager. Inhoud Van A tot Z 3 Van Slochteren naar Sluiskil 4 Eerlijke gasprijs belangrijk voor concurrentiepositie 5 De jeugd heeft de toekomst 6 Een neus voor overleg 7 Onwetendheid brengt praatjes in de wereld 8 Bij de verjaardag van Yara 10 Ook in de schappen van de supermarkt 11 Coca Cola vindt Yara de beste 11 De rol van kunstmest 12 Publieksverslag Uitstoot in 2003 verder gedaald 13 Slim omgaan met ammoniaktransporten 14 Gemiddelde daglozingen naar lucht en water 15 Ammoniumnitraat een veilige kunstmest 15 Meer product, minder verontreiniging 16 Marc van Hijfte komt aan het roer op het moment dat het bedrijf er goed voor staat. De eerste kwartaalcijfers zijn goed, maar alertheid blijft altijd gevraagd, mede door de stijgende energieprijzen. Van Hijfte is optimistisch. Als je in vertrouwen met mensen kunt omgaan, als iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt en dat doet in samenwerking met anderen, kan het niet fout gaan. Zijn visie over het verleden, heden en toekomst. Over het verleden Yara is jarig. We bestaan dit jaar 75 jaar en willen dat niet onopgemerkt voorbij laten gaan. We willen er ook graag de bevolking van Sluiskil bij betrekken. Dit publieksverslag, waarin we met name verantwoording afleggen over onze milieuprestaties, ziet er dan ook iets anders uit dan gewoonlijk. We besteden extra aandacht aan ons jubileum. Voor de jongeren zijn er vier extra pagina s. Ik wens iedereen veel leesplezier. Over het heden Ik zal in eerste instantie niet veel veranderen aan de organisatie. Mijn taak is om de reeds ingezette processen een succesvol vervolg te geven. Op het organisatorische vlak is er de afgelopen jaren al veel veranderd. We hebben nu minder bestuurslagen dan voorheen. Er zijn er nog vier. We hebben de verantwoordelijkheid gebracht op de niveaus waar ze thuishoren en de mensen het vertrouwen gegeven daar goed mee om te gaan. Dat vraagt een omslag in denken en doen. Ik zie het als een uitdaging om alle mensen gemotiveerd te houden. Over de toekomst In Europa opereren we in een krimpende markt. Daar staat tegenover dat de export naar Noord- en Zuid-Amerika toeneemt. Er ontstaat op dit moment een tekort aan kunstmest op de Amerikaanse markt. Dat verbetert onze exportmogelijkheden. Noord- en Zuid Amerika zijn duidelijk groeimarkten en daar liggen voor ons kansen. Tegelijkertijd zullen we er voor blijven moeten zorgen dat de veiligheid van onze medewerkers en van onze omgeving gewaarborgd blijft. Dat zijn de basisvoorwaarden voor ons bestaan. Veiligheid staat voorop en we hebben goede trainingsprogramma s die iedereen alert houden. Ook de instroom van nieuw en jong personeel is een voorwaarde voor continuïteit. We hebben bij Yara een modern personeelsbeleid. Dit maakt het aantrekkelijk voor jonge mensen om bij ons te werken. Daarnaast nemen we in samenspraak met de Kring van Werkgevers initiatieven die jongeren moeten interesseren voor technische beroepen. Die zien er hoopvol uit. Ik ben dus optimistisch over onze toekomst en kijk vol vertrouwen uit naar ons volgende jubileum. 2

3 De doopnaam van het bedrijf is Compagnie Néerlandaise de l Azote (CNA) als het in 1929 door Italiaanse (Montecatini), Belgische (Evence Coppée) en Franse (groupe de Wendel) industriëlen wordt opgericht. Azote betekent stikstof. De komst van de l Azote naar Sluiskil heeft alles te maken met de aanwezigheid langs het kanaal van de Cokesfabriek. De l Azote gebruikt gas als belangrijkste grondstof voor de productie van ammoniakale grondstoffen en dat heeft de Cokesfabriek in overvloed. Bij het productieproces van de Cokesfabriek komt namelijk gas vrij, dat veel waterstof bevat. De Cokesfabriek verbrandt dat gas aanvankelijk zonder enig rendement, maar kan er met de levering aan de l Azote nu ook wat mee verdienen. Een portemonnee- en milieuvriendelijkere oplossing! In 1962 krijgt de l Azote ook een Nederlandse naam: de Nederlandse Stikstof Maatschappij N.V., afgekort de NSM. Het is een naam die ook nu nog door velen wordt gebruikt, zoals veel Zeeuwen nog spreken van de PZEM. Sommige namen slijten nooit... In 1979, bij het vijftigjarig bestaan van de fabriek, neemt de grootste Noorse industriële onderneming Norsk Hydro het totale aandelenpakket over en mag zich de nieuwe eigenaar noemen van de fabriek in Sluiskil. Tien jaar later verdwijnt de naam NSM definitief uit de boeken en verschijnt de naam Hydro Agri Sluiskil ofwel HAS. Van A tot Z L Azote, NSM, Hydro Agri, Yara. De fabriek van stikstofhoudende meststoffen langs het kanaal van Gent naar Terneuzen, ter hoogte van Sluiskil, winkelt vaak in het alfabet. Naamswisselingen en veranderende eigendomsverhoudingen lopen als een rode draad door de 75-jarige geschiedenis van Yara, doch hebben het onvervalste Zeeuws-Vlaamse karakter van de vestiging in Sluiskil onaangetast gelaten. En dit jaar, het jaar waarin de kunstmestfabriek 75 jaar bestaat, wordt het Yara. De naamsverandering heeft ditmaal te maken met de volledige verzelfstandiging van de kunstmestdivisie van Norsk Hydro. Het moederbedrijf is inmiddels uitgegroeid tot een aanzienlijk industrieel consortium, met activiteiten in de olie-, energie- en aluminiumsector. In 2003 besluit de Raad van Bestuur de dochter naar de beurs te brengen. De verwachting is, dat daarmee de toekomstige ontwikkelingskansen en het succes van de kunstmestdivisie worden vergroot. 3

4 De gasgeschiedenis Van Slochteren naar Sluiskil De vondst van de enorme gasbel onder Slochteren in 1959 zorgt voor een omslag in de aardgasvoorziening in Nederland. Tot dan wordt er via lokale netwerken, veelal door gemeentelijke gasbedrijven, stadsgas gedistribueerd. Maar binnen een decennium komt het aardgas uit Slochteren in nagenoeg iedere huiskamer binnen. In de jaren zestig koken de huishoudens in de Kanaalzone hun aardappelen op Sluiskilgas, afkomstig van de Cokesfabriek in Sluiskil en gedistribueerd door het gasbedrijf van de gemeente Axel. Ook buurman Yara neemt uiteraard Cokesgas af. De aanwezigheid van de Cokesfabriek is immers een van de belangrijkste vestigingsoverwegingen geweest. De kunstmestproducent heeft nu eenmaal veel gas nodig voor de productie van ammoniak. Meeliften Halverwege de jaren zestig wordt de vervanging van stadsgas door aardgas landelijk aangepakt en ondersteund door intensieve overheidscampagnes. Zeeuws-Vlaanderen zit door Yara op de eerste rij, want door de grote hoeveelheid gas die Yara op jaarbasis afneemt, besluit de Nederlandse Gasunie een hoofdtransportleiding naar Sluiskil te leggen. Het gas voor de huishoudens lift hier op mee. Fornuizen en geisers Het aardgas uit het Groningse veld heeft evenwel een andere verbrandingswaarde dan het Cokesgas. Het gevolg is dat alle huishoudelijke apparatuur (fornuizen en geisers) moeten worden omgebouwd. Het is een omvangrijke operatie met vernieuwing van gaskranen en gasmeters en de aansluiting van veiligheidsslangen. In september 1966 wordt in Terneuzen begonnen met de ombouw van de apparatuur in huis op aardgas. Voor het jaar om is, zijn Axel, Hulst en Sint Jansteen over op het nieuwe gas. Yara heeft dan inmiddels twee nieuwe ammoniakfabrieken met aardgas als basisgrondstof in gebruik genomen. Vrijheid In 1998 is er een ontwikkeling die voor Yara net zo n impact heeft als de vondst van het aardgas: de ingebruikname van de Interconnector. De Interconnector is een 235 kilometer lange gaspijpleiding tussen het Engels Bacton en het Belgische Zeebrugge en verbindt het Britse Koninkrijk met het vasteland. De Interconnector brengt Brits gas dat in de Noordzee wordt gewonnen op de Europese markt. Door een aansluiting op het Belgische distributienet kan ook Yara dit gas afnemen. Dit gas heeft echter ook weer een andere calorische- ofwel verbrandingswaarde dan het Gasuniegas en opnieuw zijn er aanpassingen nodig. Anders dan bij de omzetting van Sluiskilgas naar aardgas, heeft het geschikt maken van alle fabrieksinstallaties om hoogcalorisch gas te ontvangen deze keer vooral een commerciële reden. Door de liberalisering van de energiemarkt is Yara namelijk niet langer meer gebonden aan één leverancier, en heeft de kunstmestfabrikant nu meer keuzevrijheid. 4

5 Wij gebruiken aardgas als grondstof voor onze mestproducten. De aardgaskosten zijn 80 procent van onze totale kosten. Bij een afname van 1,8 miljard kubieke meter weegt dus elke eurocent prijsverschil behoorlijk door, licht directeur Marc van Hijfte de zorgen van Yara toe. Vóór de vrije energiemarkt was Yara voor de inkoop van gas volledig afhankelijk van de Nederlandse Gasunie. Door de liberalisering van de energiemarkt heeft Yara, net als elke burger, de vrijheid om de markt op te gaan, op zoek naar de meest gunstige gasprijs. Die vrijheid van keuze is echter beperkt en geldt in feite alleen voor de inkoop van het product gas. Voor het transport van het gas blijft Yara afhankelijk van transportsystemen van diverse gasleveranciers, zoals de Nederlandse Gasunie en DELTA. Ook de capaciteit en bezettingsgraad van de systemen spelen een rol. De Nederlandse Gasunie is eigenaar van de hoofdtransportleidingen, DELTA van de regionale netten. Wil Yara het gas aan de deur afgeleverd hebben, dan zal ze altijd zaken moeten doen met de Gasunie en DELTA. Marc van Hijfte: De gasmarkt is zeer complex. Het meningsverschil met de Gasunie gaat globaal gesproken over de prijs die wij moeten betalen voor het gebruik van de transportsystemen. Je zou het kunnen vergelijken met de wegenbelasting die automobilisten voor het gebruik van de wegen betalen. Door de tarieven van de Gasunie en de stijgende olieprijzen, die gekoppeld zijn aan de gasprijs, zijn de totale kosten voor de inkoop van gas gestegen. Dat tast onze concurrentiepositie aan. Daarom ondernemen we nu actie. Eerlijke gasprijs belangrijk voor concurrentiepositie De prijs van aardgas staat onder druk. Dat is het gevolg van stijgende olieprijzen en een meningsverschil met de Gasunie over de hoogte van prijs voor het gebruik van de transportsystemen en diensten van de Gasunie. Een flinke tegenvaller voor Yara Sluiskil dat op jaarbasis 1,8 miljard kubieke meter aardgas gebruikt en daarmee één van de grootste aardgasconsumenten van Nederland is. 5

6 De jeugd heeft de toekomst De kracht van onze organisatie is het combineren van technologie met de betrokken inzet van al onze medewerkers. De toenemende vergrijzing van de beroepsbevolking is voor een industriële werkgever als Yara Sluiskil een uitdaging. Human Resources manager Jo Van Durme ervaart dat Yara middenin de vertaalslag zit om iedere medewerker een carrière aan te bieden van levenslang leren op het werk. Wat Yara te bieden heeft aan de kritische jeugd van de 21 ste eeuw? Jo Van Durme heeft geen seconde bedenktijd nodig en begint aan een uitvoerige opsomming. We hebben interessant en afwisselend werk in een stabiele omgeving met concurrerende arbeidsvoorwaarden en een prestatiegericht beloningssysteem. De sfeer is hier goed en je merkt ook dat mensen dat heel belangrijk vinden. We doen veel in overleg, er is ruimte voor ontwikkeling, kortom we hebben respect voor elkaar. Dat uit zich onder meer in een laag ziekteverzuim. Er is weinig verloop en mensen zijn nooit te beroerd om te komen werken als ze worden opgeroepen. Je merkt het ook aan de deelname bij allerlei activiteiten, de opkomst is altijd groot. En er is ruimte voor gezonde humor. Dat zijn stuk voor stuk elementen waaraan je kunt zien dat het goed is om bij Yara te werken. Instroom in techniek Al het positivisme uit het bovenstaande reclamespotje, kan het echter niet winnen van het feit dat de aanwas, puur door demografische gegevens, terugloopt. Daarbij komt dat technische beroepen niet dezelfde aantrekkingskracht hebben als vroeger, mogelijk als gevolg van de onbekendheid met wat deze beroepen te bieden hebben. Dus zal er meer uit de kast moeten worden gehaald om leerlingen voor een technisch beroep te interesseren. Dit besef leeft zowel landelijk als Europees met als gevolg dat er veel initiatieven van de grond komen. In de toekomst wordt op een geïntegreerde manier door de werkgevers in de regio en de onderwijsinstellingen gestart met acties die gericht zijn op het verbeteren van het imago van techniek. Op die manier zullen we ook in de toekomst in de regio kunnen zorgen voor de creatie van welvaart. Personeelsontwikkeling Inspelen op de ontwikkelingen binnen onze sector blijft van cruciaal belang voor de groei van onze organisatie. Het moet zowel voor jongere medewerkers met nog jaren voor de boeg als voor oud gedienden weggelegd zijn om fluitend naar het werk te gaan. Dit vraagt van iedere medewerker betrokkenheid en inzet. Met de veranderde tijden is het accent verlegd naar resultaatgerichtheid en verantwoordelijkheidszin voor de basiscompetenties van onze organisatie. Verantwoord wil zeggen: deskundig, veilig, geconcentreerd, gemotiveerd, transparant, vertrouwd en goed samenwerkend. Meer steekwoorden zijn denkbaar. Ze hebben gemeen dat zij vragen om een passende persoonlijke ontwikkeling voor elke medewerker. En daar werken we binnen onze organisatie vol enthousiasme aan. Dus is de toekomst van Yara aan de jeugd? Ja, Yara is duidelijk een bedrijf met toekomst voor jongeren. 6

7 Van voorzitter Vereecken (links op de foto) en secretaris Verhelst van de ondernemingsraad van Yara geen bittere klanken over de verstandhouding tussen de OR en de directie. Geen geklaag dat de directie de OR niet als een volwassen gesprekspartner ziet. Zegje Is het dan tijd het beeld bij te stellen dat ondernemingsraden in de praktijk vaak niet meer dan een wassen neus blijken te zijn? Kennelijk wel, vinden Maurice en Piet. Niet dat alles van een leien dakje loopt. In de beste families komt ruzie voor. Maar er is bij Yara volop ruimte om je zegje te zeggen. Is inspraak en medezeggenschap in de huidige vorm nieuw, medezeggenschap op zich bestaat bij Yara al langer. De Wet op de ondernemingsraad werd in 1959 van kracht. Maar reeds daarvóór was er bij Yara medezeggenschap van het personeel. De zorg voor het personeel is typerend voor dit bedrijf. Er is weinig verloop en veel medewerkers halen er ook hun pensioen. OR vroegtijdig betrokken bij beleid Een neus voor overleg Maurice Vereecken en Piet Verhelst kunnen zich bijna niet meer voorstellen hoe het vroeger was. Er zijn nú zoveel vormen van overleg. Vroeger werden we gehoord nadat alles al besloten was. Nu zitten we aan het begin van de besluitvorming met de directie of het managementteam om de tafel. Er is kruisbestuiving, we denken mee, we initiëren. Het werk van de ondernemingsraad heeft de afgelopen jaren een ware metamorfose ondergaan. In voetbaltermen gesproken: van een defensieve naar een offensieve houding. Van reageren op voorstellen tot het nemen van initiatief en het warm maken van het management voor ideeën die op de werkvloer leven. Ontwikkeling Het beste bewijs dat de OR bij Yara wordt gehoord, vinden Maurice en Piet het personeelsontwikkelingsbeleid dat een duidelijke stempel van de OR draagt. Dit beleid is vooral gericht op de ontwikkeling van medewerkers, waarbij groeimogelijkheden niet meteen worden vertaald in hogere lonen, maar in meer gevarieerd werk, in het beter benutten van de talenten. Zodat werken bij Yara voor alle medewerkers aantrekkelijk blijft. De OR ziet dat als belangrijke troef om in de toekomst nieuw personeel aan te kunnen trekken. Want de spoeling in Zeeuws-Vlaanderen wordt steeds dunner, terwijl alle bedrijven met het probleem van vergrijzing kampen. Een bijkomend effect van de nieuwe verhoudingen is dat de houding van de OR naar de achterban is veranderd. Ook ondernemingsraden konden in het verleden echt gesloten bolwerken zijn en voor de andere personeelsleden niet altijd even toegankelijk. Maurice: Op zijn beurt betrekt de OR het personeel nu in een vroegtijdig stadium bij overleg en besluitvorming. Ik moet eerlijk bekennen, dat wij dat vroeger ook minder deden. 7

8 Onwetendheid brengt praatjes in de wereld Het nationale poldermodel mag dan stilaan wat zijn versloft, de regionale variant in de vorm van een klankbordgroep is dat geenszins. Enkele grote, internationale bedrijven in de Zeeuws-Vlaamse regio hebben een forum waar ze praten, overleggen, informeren, communiceren en kritische noten kraken met omwonenden. Zo ook Yara, dat enkele malen per jaar ideeën, plannen en eventuele klachten bespreekt met de klankbordgroep. Waarom eigenlijk? En, waarover praten zij? Het mes snijdt aan twee kanten, zegt Ria Vermeulen als inwoonster van Sluiskil en lid van de Yara klankbordgroep. Bedrijven hebben belang bij een goede relatie met de omgeving en de omgeving wil weten wat er omgaat in een bedrijf. En een goede relatie gaat hand in hand met een goede communicatie. Dus informeert en overlegt Yara een paar keer per jaar met een klankbordgroep, een groep bewoners uit de directe omgeving van het bedrijf. In het geval van Yara zijn dat er acht. Vijf uit Sluiskil, één uit Axel, één uit Biervliet en één persoon Peter Hamelink van Spui/Magrette/Schapenbout. Vijfentwintig jaar geleden was dat anders. Toen was het nog een gesloten bastion waar de fabriekspoorten zich slechts openden om rijen noeste werkers in of uit te laten. Maar tijden veranderen en ook Yara veranderde mee. Het initiatief voor een klankbordgroep is van Yara - toen nog Hydro Agri uitgegaan, vertelt Woongoed-opzichter Peter Hamelink, in zijn idyllische woning op een steenworp van het bedrijf. Het zijn vooral kwesties op het gebied van veiligheid en milieu die we bespreken, maar ook beleidsplannen of uitbreidingen die op stapel staan. En in geval van incidenten worden we vrijwel onmiddellijk per geïnformeerd. Zodat we weten wáárom iets gebeurt. Dat is belangrijk, want onwetendheid brengt maar praatjes in de wereld. 8

9 Gebure Eigenlijk is het heel eenvoudig, legt Ria uit. Met je buren praat je toch ook? Yara is voor ons allemáál in de regio een buur. Let wel, we zijn geen adviescommissie en ook geen spreekbuis van het bedrijf. Wel praten we - beter dan met een verre vriend - op voet van respect met elkaar. Zoals het goede buren betaamt. Yara is immers ook belangrijk voor de economie en de werkgelegenheid in Zeeuws-Vlaanderen. Werkgelegenheid en wonen moeten op een plezierige manier kunnen samengaan. Goede buren staan ook klaar voor elkaar. Zo is Yara al vele jaren hoofdsponsor van de fameuze Sluiskilse Gildefeesten. Een vier dagen durend dorpsfeest voor jong en oud in het laatste weekend van augustus. Met dit jaar een extra feestelijk karakter vanwege Yara s jubileum. De buurtklankbordgroep: Sluiskil Wim Dieleman, Stroodorpe 10, Tel Piet den Exter, Schepenenstraat 17, Tel Antoin Ivens, Canisvlietstraat 21, Tel John Rekkers, Groenoord 32A, Tel Ria Vermeulen, Visartstraat 71, Tel Spui Peter Hamelink, Graaf Jansdijk 92, Tel Axel Christianne Maas, Zuidsingel 30, Tel Biervliet Patricia Bastiaansen, Stadsweide 32, Tel

10 Bij de verjaardag van Yara Aan de vooravond van het 75-jarig jubileum van Yara zorgen krantenberichten voor enige onrust. De toekomst van de industriële grootmachten, Dow en Yara, staat op het spel als gevolg van hoog oplopende energiekosten en toenemende concurrentie op de wereldmarkt. Burgemeester Jan Lonink van de gemeente Terneuzen weigert mee te schrijven aan zo n doemscenario. Hij denkt in kansen. Lonink loopt niet weg van de realiteit. Daarvoor zijn de ontwikkelingen net iets te serieus. Yara is nu eenmaal een grootverbruiker van energie en als de kostprijs van aardgas stijgt, heeft dat zijn invloed op de concurrentiepositie van het bedrijf. Wat je duur moet inkopen, kun je nu eenmaal niet goedkoop verkopen. Hij vindt dan ook dat het ministerie van Economische Zaken oog moet hebben voor de wensen van de grote energieverbruikers. Yara heeft belang bij concurrerende energietarieven, ik vind het van groot belang dat de minister daar aandacht voor heeft. Lonink laakt het, in zijn ogen, ontbreken van een duidelijk en goed onderbouwd nationaal industriebeleid. Je merkt bijvoorbeeld bij de invoering van de Vogel- en Habitatrichtlijnen dat er vooral gekeken is naar de consequenties voor de landbouw, maar dat er nauwelijks wordt stilgestaan bij de gevolgen voor de industrie. Kansen Lonink dicht Yara kansen toe bij de mogelijke ontwikkeling van glastuinbouw in de regio. De glastuinbouw is immers een grote afnemer van CO2 en warmte. Yara zou als leverancier van deze producten prima diensten kunnen bewijzen. De eventuele koppeling tussen Yara en de glastuinbouwbedrijven ziet Lonink als voorbeeld hoe de regio haar positie kan versterken. Hoe meer bedrijven met elkaar zijn verweven en aan elkaar kunnen leveren, des te steviger de positie van de individuele bedrijven, des te krachtiger de regio. Er zijn in de Kanaalzone nog te weinig bedrijven die van elkaar kunnen profiteren. Dat moeten we bevorderen. De burgemeester gebiedt haast met de besluitvorming rond de vestiging van glastuinbouw. Anders lopen we het risico dat we de markt missen. Er zijn al heel veel tuinders uit het Westland verplaatst naar elders. De locatie die op dit moment in beeld is, een terrein westelijk van de Tractaatweg in de Smidsschorrepolder, vindt Lonink zeer geschikt. Het complex komt dicht bij Yara te liggen en ligt ver van bewoning af, zodat milieuhinder beperkt kan blijven. Betrokkenheid De toekomst van de Sluiskilse jubilaris gaat hem na aan het hart. Niet alleen uit oogpunt van werkgelegenheid. Yara is van grote betekenis voor de economische positie van de regio, maar heeft ook een grote maatschappelijke functie voor Sluiskil. Veel werknemers van Yara komen uit Sluiskil. De burgervader staat niet alleen in die visie, hij constateert een grote betrokkenheid van de regio bij het bedrijf. Aan de reacties merk je de impact van Yara. In Rotterdam zou een opmerking van een bedrijf over de hoge gasprijs voor kennisgeving worden aangenomen, maar hier niet. Dat geeft aan hoe waardevol het bedrijf door iedereen wordt gevonden. Ik feliciteer Yara met het vijfenzeventig jarig bestaan en ben ervan overtuigd dat er nog vele jaren zullen volgen. 10

11 Yara produceert ammoniak dat als basisgrondstof dient voor de productie van de ureum en nitraat meststoffen, salpeterzuur, en ammoniakaal water. Al deze producten vinden een toepassing in de landbouw en de chemische industrie. Ammoniak wordt gemaakt uit een combinatie van stoom, waterstof en stikstof. Het waterstof wordt gehaald uit aardgas. Stikstof haalt Yara gewoon uit de lucht. Tijdens dit proces ontstaat kooldioxide (CO2) als bijproduct. Een deel daarvan wordt gebruikt bij de productie van ureum. Een ander deel wordt gezuiverd en vloeibaar gemaakt. Het vloeibaar koolzuur wordt afgenomen door de voedingsmiddelenindustrie en de frisdrankindustrie (de bubbels in de frisdrank). Yara is in deze vorm te vinden in de schappen van de supermarkt. Daarnaast wordt vloeibaar koolzuur op grote schaal als bemesting in de glastuinbouw gebruikt. CO2 zorgt voor een gezonde blos op de paprika s en tomaten. Ook in de schappen van de supermarkt De producten van Yara worden wereldwijd vervoerd. Ruim tachtig procent van alle producten die de fabriekspoort in Sluiskil verlaat, wordt afgezet in Europa. Het overige gedeelte gaat naar Canada, Amerika, Afrika en Azië. HACCP De aanwezigheid van Yara in de voedingsmiddelenindustrie stelt hoge productieeisen. Yara voldoet op dit moment aan de hoogst denkbare eisen die worden gesteld. Kwaliteitsmanager en hoofd van het laboratorium Nancy De Prest: Yara heeft voor de productie en opslag van vloeibaar koolzuur een HACCP-certificaat. HACCP staat voor Hazard Analysis and Critical Control Points. Het doel van HACCP is het herkennen en controleren van risico s en gevaren die een invloed hebben op de veiligheid van producten in de voedselketen. Levensmiddelen Yara verricht op dit moment ook HACCP-studies bij de productieprocessen van salpeterzuur, ammoniak en ureum. Ook deze producten kunnen gebruikt worden in de voedselketen. Zo wordt een oplossing van salpeterzuur toegepast bij het reinigen van materialen in onder meer melkfabrieken en kan ureum gebruikt worden als voedingsupplement in diervoeding en als coating in de verpakking van levensmiddelen. We produceren dus niet enkel kunstmest, we produceren ook mogelijke grondstoffen voor levensmiddelen en dit vraagt toch een andere mentaliteit, een andere aanpak, aldus Nancy De Prest. Coca Cola vindt Yara de beste Coca Cola Europe heeft Yara uitgeroepen tot Beste Leverancier van Vloeibaar Koolzuur. Coca Cola geeft jaarlijks alle leveranciers een beoordeling over de geleverde prestaties. De kwaliteitscontrole richt zich onder meer op de manier waarop het product wordt opgeslagen en behandeld. Yara kwam in 2003 als beste uit de bus. Koolzuur zorgt voor de bubbeltjes in de cola en.het boertje erna. 11

12 De rol van kunstmest In het woordenboek zijn synoniemen voor kunstmest schaars. De Dikke van Dale komt niet verder dan de benaming voor minerale of organische plantenvoedingsstoffen. Zoek je onder mesten, dan kom je een stap dichter bij de bestaansreden van Yara: grond vruchtbaar maken door er mest op te brengen. Het is bijna niet meer voor te stellen hoe nog maar een halve eeuw geleden de landbouw met zeer beperkte middelen de opbrengst van de gewassen probeerde te verhogen. Anno 2004 heeft de landbouw een heel arsenaal aan kunstmeststoffen tot zijn beschikking. Het maakt een optimaal gebruik van landbouwgronden mogelijk. De functie van kunstmest is in wezen heel simpel. Planten en gewassen hebben voedingsstoffen nodig om te groeien. Die halen ze uit de grond. Hoe vaker een stuk grond wordt gebruikt, des te sneller raken de in de grond aanwezige natuurlijke voedingsstoffen op. In deze consumptiemaatschappij, met een snel groeiende wereldbevolking, ontbreekt de tijd om de voedingsstoffen in de grond op natuurlijke wijze te laten aanvullen. Bijvoeden of vervanging van voedingsstoffen is nodig om er telkens voor de zorgen dat gewassen genoeg te eten hebben om te kunnen groeien. Een alternatief is uitbreiding van de landbouwgronden, maar dat is om tal van redenen niet haalbaar. Dus helpt de industrie de natuur een handje door de productie van kunstmest. De rol van kunstmest bij het verbeteren van de vruchtbaarheid van de bodem is van cruciaal belang om de steeds maar groeiende wereldbevolking van voedsel te kunnen voorzien. Naar verwachting zal de wereldbevolking in 2030 gegroeid zijn tot acht miljard mensen. Al die extra monden zullen gevoed moeten worden. De voedselproductie zal in die periode moeten groeien met 60 procent! Yara International speelt hierbij als s werelds belangrijkste kunstmestfabricant uiteraard een belangrijke rol. Niet voor niets verkoopt ze nu al jaarlijks meer dan 22 miljoen ton kunstmest in meer dan 130 landen. 12

13 Publieksmilieuverslag 2003 Volgens Hoofd Arbo & Milieu Jos van Damme komt Yara zachtjesaan in de situatie terecht waarin bij de bestaande installaties enkel nog marginale milieuwinst is te boeken. Het wordt steeds moeilijker. Maar waar er nog redelijkerwijs verbeteringen zijn te bereiken, zullen we dat zeker bespreekbaar maken. Omgeving Deze houding vloeit voort uit een groeiend verantwoordelijkheidsbesef bij het bedrijfsleven voor duurzaam ondernemen. Bedrijven beseffen dat een goede verstandhouding met hun omgeving belangrijk is. Als je niet goed omgaat met je omgeving, dan keert zich dat vroeger of later tegen je en verlies je daar het recht op je positie. Dus nemen we klachten serieus en proberen er ook iets aan te doen. Een voorbeeld van hoe Yara de omgeving serieus neemt, is het vervangingsprogramma voor geluidsdempers van alle ammoniakfabrieken. Yara voldoet wat geluidsbelasting betreft aan alle wettelijke eisen, maar besloot toch tot een investering van enkele honderdduizenden euro s om de geluidsbelasting voor de omwonenden nog verder te verminderen. Van Damme: Ondanks alle maatregelen bleven de mensen toch klagen over het geluid, met name bij het starten en stoppen van onze ammoniakinstallaties. Dit punt is ook door onze klankbordgroep met ons aangekaart. We hebben toen gezien dat we op een vrij eenvoudige manier toch nog verbeteringen konden realiseren. Dus hebben we daar ook werk van gemaakt. Uitstoot in 2003 verder gedaald Yara is er in 2003 opnieuw in geslaagd het milieu te ontzien. De uitstoot van de verzurende stof NOx nam af in 2003, terwijl de uitstoot van ureumstofdeeltjes en nitraatstofdeeltjes nagenoeg gelijk bleef. Ook de geluidsbelasting is verminderd. (zie de staatjes op de achterpagina). Minder lachgas De komende jaren verwacht hij echter zeker nog verdere verbeteringen. In 2003 nam één van de salpeterzuurfabrieken, nummer 6, een nieuwe katalysator in gebruik die een aanzienlijke bijdrage levert aan de reductie van stikstofoxiden (NOx) die vrijkomen bij de productie van salpeterzuur. Hiermee is dan ook een definitief einde gekomen aan de bruin-gele pluimen die het beeld van de fabriek negatief beïnvloedden. In de reductie van lachgas (N2O) dat eveneens bij de productie van salperzuur vrijkomt, is volgens Jos van Damme nog vooruitgang mogelijk. Binnen Yara is een nieuwe techniek in ontwikkeling die een oplossing kan bieden voor de uitstoot van lachgas in de salpeterzuurfabrieken. Van Damme: Ik hoop dat we daar binnen enkele jaren de vruchten van kunnen plukken. 13

14 Gespitst op verbeteren externe veiligheid Slim omgaan met ammoniaktransporten Recente studies wijzen uit dat de risico s van het vervoer van gevaarlijke stoffen op de Westerschelde aanzienlijk minder zijn dan altijd is gedacht. Toch zint Yara op een manier om de ammoniaktransporten, gemiddeld vijftig per jaar, te verminderen. Is het niet vreemd, dat het vervoer van gevaarlijke stoffen op de Westerschelde nu opeens zo veel veiliger blijkt te zijn? Manager Safety & Environment en Hoofd Arbo & Milieu Jos van Damme begrijpt de vraag heel goed, proeft de achterdocht ook, doch vindt dat er een heel logische verklaring voor is. Het is een combinatie van factoren. Bij eerdere risicoberekeningen is er altijd van uitgegaan dat een aanvaring op de Westerschelde ook vrijwel meteen een ammoniaklekkage tot gevolg heeft. Met dus een negatief effect op het milieu. Tegenwoordig zijn de ammoniakschepen zo veilig dat de kans op lekkages bij een aanvaring sterk is afgenomen. De ammoniak wordt opgeslagen in meerdere aparte opslagtanks die nog eens worden beschermd door een dubbele scheepswand. Wil je daar doorheen breken, dan moet het schip bijvoorbeeld ook een bepaalde aanvaarsnelheid hebben. Met deze nieuwe inzichten zijn nieuwe risicoberekeningen uitgevoerd. Al met al kun je zeggen dat de verbeterde kwaliteit van de schepen en de verscherpte scheepvaartmaatregelen op de Westerschelde de risico s drastisch omlaag hebben gebracht. En dat is nu onderkend. Slim Niettemin wil Yara er alles aan doen om de transportbewegingen op de Westerschelde te verminderen. Eén mogelijkheid is onze ammoniakfabriek te sluiten, dan hoeft er geen enkel schip meer te varen, oppert hij, maar iedereen zal begrijpen dat die oplossing onze insteek niet kan zijn. Dat zou ook kapitaalvernietiging zijn. Maar er moet toch een slimmere oplossing zijn dan het gesleep met ammoniak over de wereld. Daarom kijken we bijvoorbeeld naar mogelijkheden om ammoniak op onze locatie te verwerken zodat er minder geëxporteerd moet worden en er dus minder belading en transport nodig is. Dat is ook een manier om risico s te verminderen. Ook economisch kan het interessant zijn, want als dit product in Sluiskil wordt verwerkt, levert dat hier toegevoegde waarde op. Punt is dat zo n beslissing afhankelijk is van meerdere factoren. Je moet kijken naar de ontwikkelingen in de markt. Je kunt in Sluiskil wel een verwerkingsfabriek neerzetten, maar als er geen vraag is, is dat niet levensvatbaar. Een ander aspect is de belading van de ammoniaktransporten, die op zich ook een risicofactor kan zijn. We kijken of daar ook nog iets aan te verbeteren is. Yara kreeg in het verslagjaar ook te maken met nieuwe internationale wetgeving op het gebied van beveiliging in havengebieden. Dit in het licht van mogelijke terroristische aanslagen. Yara zal hier de samenwerking met het naastgelegen bedrijf Heros zoeken. In deze discussie komt de sluiting van de doorgaande weg langs het kanaal zeker weer aan de orde. 14

15 Foto: Sky Pictures Salpeterzuur NOx-N kg/dag kg/dag Kunstmestfabrieken NH3-N kg/dag kg/dag Stof kg/dag kg/dag Ammoniakfabrieken CO kg/dag kg/dag NOx-N kg/dag kg/dag 4 Elektrische Centrales CO kg/dag kg/dag NOx-N kg/dag kg/dag Afvalwater N (totaal) kg/dag kg/dag IE's IE IE 5 6 CO2 verwerking Vlb. CO kg/dag kg/dag Ureum kg/dag kg/dag Gemiddelde daglozingen naar lucht en water Telkens als er een bomaanslag is, waar dan ook ter wereld, weet Jos van Damme, manager Safety & Environment en Hoofd Arbo & Milieu, dat er media-aandacht voor Yara kan zijn. In Sluiskil wordt immers ammoniumnitraat gemaakt en conclusies zijn dan snel getrokken. Van ammoniumnitraat in combinatie met brandstoffen kunnen zeer explosieve mengsels worden gemaakt. Het zijn de publicitaire naweeën van een ramp op een industrieterrein in Toulouse enkele jaren geleden, waarbij 30 mensen het leven verloren als gevolg van een explosie in een fabriek waar naast ammoniumnitraatkunstmest ook ammoniumnitraat als grondstof voor explosieven werd gemaakt. Ook bomaanslagen, waarbij terroristen gebruik maken van ammoniumnitraat, bezorgen de kunstmestindustrie een negatief imago. Ammoniumnitraat een veilige kunstmest Als iemand kwaad wil, kan dat altijd. Je kunt zelfs bommen maken van suiker. Maar er is een duidelijk verschil tussen ammoniumnitraat als grondstof voor springstoffen en het ammoniumnitraat zoals wij dat hier maken als kunstmest. Veiligheid Ammoniumnitraat is er in vele verschillende kwaliteiten, legt Van Damme uit. Het type dat wordt gebruikt voor explosieven, maken wij hier niet. Kunnen we ook niet maken in onze installaties. Yara neemt bovendien extra maatregelen die elke ontploffingsmogelijkheid moeten uitsluiten. Vervolgens zijn er testen op het terrein die moeten voldoen aan strenge EEG-veiligheidseisen en verricht TNO voortdurend extra controles. Immers, veiligheid gaat voor alles. Van Damme: We maken dus een kwaliteit die niet kan ontploffen en waarvan het ontploffingseffect bovendien nog wordt getest en gecontroleerd. De kans op een ongeluk zoals veroorzaakt in Toulouse, bestaat hier dus niet. Dit wordt bevestigd door onderzoek direct na het voorval uitgevoerd in opdracht van het ministerie van VROM. 15

16 k.ton/jaar milj. zuureq./jaar Meer product,minder verontreiniging Productie Emissie naar lucht ureum nitraat salpeterzuur ammoniak SO2 NH3 NOx ton/jaar IE s x 1000 Stofuitstoot Afvalwater Milieuklachten en incidenten Aantal binnengekomen externe meldingen in 2003: 22. Dit is aanmerkelijk meer dan de 11 in 2002, maar minder dan in 2001 (29). De toename ten opzichte van 2002 wordt veroorzaakt door twee aspecten: een relatief groot aantal bijzondere bedrijfsomstandigheden en de verdere verbetering van de interne registratie van de externe meldingen. Ook rechtstreekse meldingen door omwonenden/buurbedrijven en bij extern transport worden meegenomen. Voor 7 van de 22 klachten heeft Yara geen rechtstreekse oorzaak binnen het bedrijf kunnen vinden en deze zijn dus vermoedelijk niet aan Yara te relateren. Eén van de meldingen was gerelateerd aan een beperkte olielekkage via het koelwatersysteem op het kanaal. Yara Sluiskil heeft een hiervoor aangeboden transactievoorstel met voorwaarden tot presteren door Rijkswaterstaat geaccepteerd. ureumstof nitraatstof Nadere informatie Heeft u na het lezen van dit verslag nog specifieke vragen over het milieubeleid van Yara Sluiskil, dan kunt u daarmee terecht bij Jos van Damme, Manager Milieu en Veiligheid, telefoon Colofon Dit publieksverslag is een uitgave van Yara Sluiskil, afdeling PR en is verspreid onder omwonenden, medewerkers van Yara en aannemers. Andere geïnteresseerden kunnen de brochure aanvragen bij het directiesecretariaat, telefoon Eindredactie: Yara Sluiskil, afdeling PR Fotografie: Duo-foto Opmaak: Ontwerpstudio Adhouse Druk: Drukkerij Bareman Realisatie: communicatieadviesbureau Puype en Partners

Energie optimalisatie rond industriële clusters

Energie optimalisatie rond industriële clusters Energie optimalisatie rond industriële clusters Een praktijkvoorbeeld Jos van Damme 19 mei 2008 Date: Mei 2008 - Page: 2 Acties in KZ cluster in de jaren negentig Uitvoeren energie scan kanaalzone gericht

Nadere informatie

Yara, een eeuw jong Publieksverslag

Yara, een eeuw jong Publieksverslag Yara, een eeuw jong Publieksverslag Binnen de Yara International groep heeft Yara Sluiskil een voorbeeldfunctie. Het bedrijf behoort op het gebied van productie, veiligheid en energie-efficiëntie tot de

Nadere informatie

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per

miljoen gewerkte mensuren Verzuim ongevallen per Veiligheid en milieu De chemische industrie stelt zichzelf hoge milieu- en veiligheidseisen. De belangrijkste gegevens voor veiligheid en milieu zijn afkomstig uit. Een veilige werkomgeving, binnen en

Nadere informatie

Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact

Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact Case study: Service en sales gaan samen voor beter klantcontact Sales als basis voor klantcontact stimuleert klanttevredenheid Meer dan 900 medewerkers van Transcom Nederland verzorgen dagelijks facilitaire

Nadere informatie

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand?

De waarde van stadswarmte. Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte Hoe komt de prijs tot stand? De waarde van stadswarmte 3 Hoe komt de prijs tot stand? De energierekening is voor vrijwel iedereen een belangrijk onderdeel van de maandelijkse

Nadere informatie

Schiedam, 12 februari 2007 OCAP, het bedrijf dat CO2 van de industrie. levert aan de Nederlandse glastuinbouw, zal zijn doelstellingen aanzienlijk

Schiedam, 12 februari 2007 OCAP, het bedrijf dat CO2 van de industrie. levert aan de Nederlandse glastuinbouw, zal zijn doelstellingen aanzienlijk PERSMEDEDELING OCAP CO2 project sneller succes dan verwacht Milieu profiteert een jaar eerder van een besparing van 95 miljoen kubieke meter aardgas en een verminderde CO2 uitstoot van 170 duizend ton

Nadere informatie

Mestverwerking in De Peel

Mestverwerking in De Peel Mestverwerking in De Peel Mestverwerking Jan van Hoof, Jeanne Stoks, Wim Verbruggen Maart 2012 Agenda Doel van de avond Wat is mest? Wat is het mestprobleem? Waar komt mest vandaan? Hoeveel mest is er?

Nadere informatie

Vragen ingevolge artikel 44 reglement van orde aan het College van Gedeputeerde Staten door het Statenlid J.R. Oudeman, namens de CDA- Statenfractie

Vragen ingevolge artikel 44 reglement van orde aan het College van Gedeputeerde Staten door het Statenlid J.R. Oudeman, namens de CDA- Statenfractie CDA Statenfractie Zeeland Postbus 436 4330 AK Middelburg 0118 631666 info@cdazeeland.nl Vragen ingevolge artikel 44 reglement van orde aan het College van Gedeputeerde Staten door het Statenlid J.R. Oudeman,

Nadere informatie

Starten in een dal, profiteren van de top

Starten in een dal, profiteren van de top M200715 Starten in een dal, profiteren van de top drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, november 2007 2 Starten in een dal, profiteren van de top Ondernemers die in 2003 een bedrijf begonnen, waren zich

Nadere informatie

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is.

Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Energieverbruik binnen de voedingen drankensector. Waarom inzicht in de energieketen noodzakelijk is. Deze whitepaper licht toe waarom het voor organisaties binnen de belangrijk is om inzicht te hebben

Nadere informatie

Les Ons gas raakt op

Les Ons gas raakt op LESSENSERIE ENERGIETRANSITIE Les Ons gas raakt op Werkblad Les Ons gas raakt op Werkblad Aardgas bij Slochteren In 1959 deed de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) in opdracht van de regering een proefboring

Nadere informatie

Klaar voor de toekomst!

Klaar voor de toekomst! Klaar voor de toekomst! Den Haag Rotterdam Dordrecht Moerdijk Zierikzee Voorwoord Breda Middelburg Vlissingen Goes Bergen op Zoom Roosendaal De politiek heeft na een uitgebreide verkenning besloten om

Nadere informatie

2. Lees nu de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp.

2. Lees nu de tekst met het stappenplan. Kom je nog moeilijke woorden tegen in de tekst? Gebruik dan de woordhulp. Tekst lezen 1. Lees de tekst nog niet! Maak eerst deze vraag: Wat weet je van de aardbevingen in Groningen? Schrijf het op in de linkerkolom. Wat weet ik van de aardbevingen? Wat ben ik te weten gekomen?

Nadere informatie

FOSSIELE BRANDSTOFFEN

FOSSIELE BRANDSTOFFEN FOSSIELE BRANDSTOFFEN De toekomst van fossiele energiebronnen W.J. Lenstra Inleiding Fossiele energiebronnen hebben sinds het begin van de industriele revolutie een doorslaggevende rol gespeeld in onze

Nadere informatie

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu

Beleggen in de toekomst. de kansen van beleggen in klimaat en milieu Beleggen in de toekomst de kansen van beleggen in klimaat en milieu Angst voor de gevolgen? Stijging van de zeespiegel Hollandse Delta, 6 miljoen Randstedelingen op de vlucht. Bedreiging van het Eco-systeem

Nadere informatie

reating ENERGY PROGRESS

reating ENERGY PROGRESS reating ENERGY PROGRESS 2012 ENERGIE EN MILIEU: Opwarming van de aarde: Drastische vermindering CO 2 -uitstoot Energie: De energiekosten fluctueren sterk en zullen alleen maar stijgen Behoud van het milieu

Nadere informatie

Alleen dan kan een project slagen, dat wil zeggen: op tijd, binnen budget en vooral met de juiste functionaliteit.

Alleen dan kan een project slagen, dat wil zeggen: op tijd, binnen budget en vooral met de juiste functionaliteit. ICT MET RENDEMENT Welkom bij de Caesar Groep De Caesar Groep is dé specialist in Nederland als het gaat om ICT-projecten met rendement. Met meer dan 300 professionals werken wij voor onze klanten aan ICT-toepassingen

Nadere informatie

Corus in IJmuiden TRUST. Corus bouwt aan moderne energievoorziening voor de toekomst

Corus in IJmuiden TRUST. Corus bouwt aan moderne energievoorziening voor de toekomst Corus in IJmuiden TRUST Corus bouwt aan moderne energievoorziening voor de toekomst TRUST Tata Power - corus - Tata Steel Corus in IJmuiden is van plan de komende jaren een nieuwe warmtekrachtcentrale

Nadere informatie

Waarom doen we het ook alweer?

Waarom doen we het ook alweer? Apart inzamelen van gft-afval Als Vereniging Afvalbedrijven stimuleren we dat al het afval in Nederland op de juiste manier wordt verwerkt. Hierbij houden we rekening met het milieu en de kosten. De meest

Nadere informatie

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten

Persinformatie. Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen. Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Persinformatie Uitdagende marktomgeving biedt ook kansen Nieuwe directievoorzitter wil groei voortzetten Mario Mehren: strategie Wintershall blijkt succesvol 2 juni 2015 Michael Sasse Tel. +49 561 301-3301

Nadere informatie

Duurzame energie in balans

Duurzame energie in balans Duurzame energie in balans Duurzame energie produceren en leveren binnen Colruyt Group I. Globale energievraag staat onder druk II. Bewuste keuze van Colruyt Group III. Wat doet WE- Power? I. Globale energievraag

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 529 Gaswinning Groningen-veld Nr. 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Facts & Figures 2012»

Facts & Figures 2012» Facts & Figures 2012» Feiten en cijfers over de chemische industrie in Nederland - 2012 Nederland heeft een gunstig vestigingsklimaat voor de chemische industrie, omdat hiervoor de juiste randvoorwaarden

Nadere informatie

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben

Wij brengen energie. Waar mensen licht en warmte nodig hebben Wij brengen energie Waar mensen licht en warmte nodig hebben Energie in goede banen De beschikbaarheid van energie bepaalt in grote mate hoe we leven: hoe we wonen, werken, produceren en ons verplaatsen.

Nadere informatie

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes

Green Gas Technology. Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar. Shared Succes Green Gas Technology Duurzaam, betrouwbaar, betaalbaar Shared Succes Imtech en Green Gas Technology Imtech is de technologie partner voor bedrijven die biogas willen opwaarderen naar aardgaskwaliteit.

Nadere informatie

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen

TOPSURFLAND. 1. Waterschappen TOPSURFLAND Hieronder wordt beschreven wat de toegevoegde waarde is van Topsurf voor de samenleving en wat de effecten zijn van het gebruik van Topsurfland voor alle belanghebbenden. 1. Waterschappen De

Nadere informatie

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank!

Vrijwel allen hier aanwezig hebben daar een bijdrage groot of klein aan geleverd. Daarom aan iedereen: Veel dank! - LET OP: ALLEEN HET GESPROKEN WOORD GELDT - Openingswoord Locoburgemeester Gehrels bij de ondertekening verzelfstandiging Haven Amsterdam op donderdag 21 maart 2013 Dames en heren, Excellentie, Het is

Nadere informatie

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets

Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets december 2011 1 Hoewel ook het laatste IPCC rapport wat minder stellig is over de menselijke invloed op de klimaatverandering zijn wij ervan overtuigd dat we iets aan de opwarming moeten doen. 2 Wij zijn

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011

Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 Voorproefje Cosun MVO-verslag 2011 1 Dit is een voorproefje in druk van het digitale Cosun MVO-verslag over 2011. Wilt u meer gegevens raadplegen over wat wij zoal ondernemen met het oog op onze maatschappelijke

Nadere informatie

MANAGEMENT REVIEW CO2 PRESTATIELADDER 2012

MANAGEMENT REVIEW CO2 PRESTATIELADDER 2012 MANAGEMENT REVIEW CO2 PRESTATIELADDER 2012 Auteur René Speelman Versie 1 Plaats Vianen Kenmerk WEGWIJZER Versie informatie Versie Datum Bijzonderheden Auteur 1 29 april 2013 (toegevoegde management René

Nadere informatie

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*?

Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? Samenvatting van de bevindingen van de Nationale DenkTank 2012 boer Consument Wat stelt De Nationale DenkTank 2012 voor om de voedselketen te verduurzamen*? verwerker *De voorstellen van de denktank voor

Nadere informatie

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld.

In de volgende figuur is het aandeel in de stikstofdepositie van verkeer en industrie rood omcirkeld. Achtergrondinformatie voor achterbanberaad milieubeleid regio Eemsdelta Het milieubeleid omvat veel onderwerpen. Teveel om in één keer allemaal te behandelen. Op basis van onze ervaringen in de regio en

Nadere informatie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie

We create chemistry. Onze bedrijfsstrategie We create chemistry Onze bedrijfsstrategie Het verhaal van BASF Al vanaf onze oprichting in 1865 richten wij ons op de evoluerende wereld om ons heen. Wanneer we kijken naar hoe we als bedrijf willen bijdragen

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

NEW BUSINESS. Guy Konings

NEW BUSINESS. Guy Konings 2015 Guy Konings Stedin is verantwoordelijk voor transport van gas en elektriciteit in West Nederland Onze missie: Altijd energie voor onze klanten, vandaag en morgen. Simpel, betaalbaar en duurzaam KERNGETALLEN

Nadere informatie

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop

Interview Alex Wynaendts, Aegon. Tekst: Martin Voorn. Kop Interview Alex Wynaendts, Aegon Tekst: Martin Voorn Kop (suggestie 1:) Globalisering kan financiële markten hard raken (suggestie 2:) Verzekeren is lokale kennis wereldwijd inzetten (suggestie 3:) Globalisering

Nadere informatie

TEVREDENHEIDSONDERZOEK

TEVREDENHEIDSONDERZOEK verslag van het TEVREDENHEIDSONDERZOEK afgenomen in NOVEMBER 2014 Inleiding Eén keer in de twee jaar wordt er een tevredenheidsonderzoek gehouden. Ouders, leerlingen van groep 5, 6, 7 en 8 en personeelsleden

Nadere informatie

Duurzaam van nature. bakstenen met een warm hart

Duurzaam van nature. bakstenen met een warm hart Duurzaam van nature Caprice. Het hart op de juiste plaats Caprice is een groeiend en onafhankelijk familiebedrijf, gespecialiseerd in de productie van bakstenen voor de woning- en utiliteitsbouw. Een veelzijdig

Nadere informatie

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon

Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon Maatschappelijke Kosten- en Baten Analyse: energie uit wind en zon. Inleiding Het veenkoloniaal gebied in Drenthe is door het Rijk aangewezen

Nadere informatie

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012

M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012 M A R K T M O N I T O R E N E R G I E - mei 2012 Geachte relatie, Bijgaand ontvangt u de maandelijkse marktmonitor van Energy Services. De Marktmonitor is een maandelijkse uitgave van Energy Services.

Nadere informatie

Terneuzen. Terneuzen, Westerschelde en Kanaal Gent-Terneuzen (Bron: Beeldbank Rijkswaterstaat, http://beeldbank.rws.nl)

Terneuzen. Terneuzen, Westerschelde en Kanaal Gent-Terneuzen (Bron: Beeldbank Rijkswaterstaat, http://beeldbank.rws.nl) Terneuzen Terneuzen, Westerschelde en Kanaal Gent-Terneuzen (Bron: Beeldbank Rijkswaterstaat, http://beeldbank.rws.nl) Terneuzen (Bron: Wikipedia) Introductie De stad Terneuzen is met ruim 24.000 inwoners

Nadere informatie

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem

Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Uw eigen denken kan de oorzaak zijn van het probleem Wat dienstverlenende organisaties kunnen leren van de manier waarop Toyota zijn auto s maakt. Wees bereid anders te denken Wij nodigen u uit om eens

Nadere informatie

NAAR EEN EUROPA VOOR ALLE LEEFTIJDEN

NAAR EEN EUROPA VOOR ALLE LEEFTIJDEN NL NAAR EEN EUROPA VOOR ALLE LEEFTIJDEN AGE- STANDPUNT IN HET KADER VAN HET 2007 - EUROPEES JAAR VAN GELIJKE KANSEN VOOR IEDEREEN The European Older People s Platform La Plate-forme européenne des Personnes

Nadere informatie

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch

CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch CO2-monitor 2013 s-hertogenbosch Afdeling Onderzoek & Statistiek Maart 2013 2 Samenvatting In deze monitor staat de CO2-uitstoot beschreven in de gemeente s-hertogenbosch. Een gebruikelijke manier om de

Nadere informatie

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I

Eindexamen economie 1-2 havo 2007-I 4 Beoordelingsmodel Algemene regel 3.6 is ook van toepassing als gevraagd wordt een gegeven antwoord toe te lichten, te beschrijven en dergelijke. Opgave 1 1 maximumscore 2 twee van de volgende voorbeelden

Nadere informatie

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025

INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025. De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 INDUSTRIE EN SAMENLEVING HET VIZIER OP 2025 De bijdrage van de industrie aan de kwaliteit van leven in 2025 Startnotitie: Naar een Visie voor de Nederlandse industrie 28 maart 2010 Naar de Visie 2025 -

Nadere informatie

Energie Management Programma 3.B.2

Energie Management Programma 3.B.2 Energie Management Programma 3.B.2 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2 2 Reductiedoelstellingen 2012-2016... 3 3 Reductiemaatregelen... 5 4 Budgettering... 6 Schuuring Pagina 1 van 6 1 Inleiding Dit document

Nadere informatie

HR WKK met CO 2 winning

HR WKK met CO 2 winning HR WKK met CO 2 winning Door: Herman Klein Teeselink HoSt Sheet 1 of 22 Inhoud HoSt HoSt ImtechVonkV.O.F. - Reinigen van rookgassen - Rookgascondensor / Scrubber - Nat elektrostatisch filter - Waterbehandeling

Nadere informatie

Noord-Holland heeft hoogste startersquote

Noord-Holland heeft hoogste startersquote Vooruitzicht Starters Noord-Holland heeft hoogste startersquote Ontwikkeling aantal starters onzeker door nieuwe wetgeving Fors meer taxichauffeurs door nieuwe taxiwet en Uber Ontwikkeling aantal starters

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I

Eindexamen economie 1 vwo 2001-I Opgave 1 Hoge druk op de arbeidsmarkt Gedurende een aantal jaren groeide de economie in Nederland snel waardoor de druk op de arbeidsmarkt steeds groter werd. Het toenemende personeelstekort deed de vrees

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging

Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014. Energie in Beweging Presenta/e door Jan de Kraker - 5 mei 2014 Energie in Beweging Wat is Well to Wheel Met Well to Wheel wordt het totale rendement van brandstoffen voor wegtransport uitgedrukt Well to Wheel maakt duidelijk

Nadere informatie

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero

Nascheiding kunststoffen. Het heldere alternatief van Attero Nascheiding kunststoffen Het heldere alternatief van Attero Sinds 1 januari 2010 moet elke gemeente in Nederland een fors deel van het kunststof verpakkingsafval scheiden van de rest van het huishoudelijk

Nadere informatie

Werken bij Het Poortje Jeugdinrichtingen. Werken aan een verantwoorde toekomst voor jongeren

Werken bij Het Poortje Jeugdinrichtingen. Werken aan een verantwoorde toekomst voor jongeren Werken bij Het Poortje Jeugdinrichtingen Werken aan een verantwoorde toekomst voor jongeren Werken bij Het Poortje Jeugdinrichtingen Werken aan een verantwoorde toekomst voor jongeren Het is nooit saai,

Nadere informatie

Wilt u uw producten en processen slimmer, veiliger en efficiënter maken?

Wilt u uw producten en processen slimmer, veiliger en efficiënter maken? you make it work Wilt u uw producten en processen slimmer, veiliger en efficiënter maken? ERIKS levert werktuigbouwkundige componenten in alle industriële sectoren. Maar we gaan verder dan dat. Als specialist

Nadere informatie

Info avond buren - 01.12.2011

Info avond buren - 01.12.2011 Info avond buren - 01.12.2011 Het biomassaconversieproject E.ON Langerlo BUREN INFO AVOND Donderdag 01.12.2011 2 Agenda 1. Burgemeester Wim Dries (20:00) 2. Inleiding E.ON 3. Historiek Langerlo centrale

Nadere informatie

Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal

Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal Door Tony van der Meer Jos Kleiboer Directeur Beleid Koninklijke Metaalunie Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal STAAL IN BEELD MAART 2015 10 De industrie wordt steeds meer gezien, wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft?

Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Ga jij ook voor een baan die iedereen energie geeft? Netwerkbedrijf Endinet, de werkgever met energie Maar liefst 416.000 klanten in Zuidoost Brabant krijgen via kabels en leidingen van Endinet stroom

Nadere informatie

CO 2 -update H1 2014. versie 2, 16 maart 2015

CO 2 -update H1 2014. versie 2, 16 maart 2015 CO 2 -update H1 2014 versie 2, 16 maart 2015 INLEIDING De belangrijkste milieu-impact van Beelen is haar CO 2 -uitstoot. Daarom hebben wij reeds in 2011 reductiedoelstellingen voor onze CO 2 -uitstoot

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

Kijk maar naar enkele reacties van leerlingen en ouders.

Kijk maar naar enkele reacties van leerlingen en ouders. Inleiding 7 Steeds vaker komen we op school leerlingen tegen van wie de ouders gescheiden zijn. Eén op de drie huwelijken wordt ontbonden en veelal zijn daarbij kinderen betrokken. Uit onderzoek blijkt

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Personeelsmanagement HRM Exact Synergy Enterprise Krachtiger Personeelsmanagement HRM 1 Inleiding Waar gaat het om? Uw mensen zijn uw meest waardevolle bezit. U spaart tijd noch geld om uw mensen de erkenning te geven die zij

Nadere informatie

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting

Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting Intersteno Ghent 2013- Correspondence and summary reporting DUTCH Wedstrijd Correspondentie en notuleren De wedstrijdtekst bevindt zich in de derde kolom van de lettergrepentabel in art. 19.1 van het Intersteno

Nadere informatie

Uitstel investeringsbesluit stikstofinstallatie

Uitstel investeringsbesluit stikstofinstallatie 33529 Gaswinning Nr. 283 Brief van de minister van Economische Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 12 september 2016 Veiligheid en leveringszekerheid staan bij de

Nadere informatie

' Dit is de tijd die niet verloren gaat: iedre minuut zet zich in toekomst om.' M. Vasalis

' Dit is de tijd die niet verloren gaat: iedre minuut zet zich in toekomst om.' M. Vasalis IDENTITEITS- BEWIJS ' Dit is de tijd die niet verloren gaat: iedre minuut zet zich in toekomst om.' M. Vasalis 2 Onderwijs draait om mensen Als wij in onze onderwijsinstelling iets willen bereiken, dan

Nadere informatie

Van pot naar pan. Groen gas uit Tilburg

Van pot naar pan. Groen gas uit Tilburg Van pot naar pan Groen gas uit Tilburg Even ten noorden van de stad Tilburg ligt de gelijknamige locatie van Attero. De locatie bestaat uit een stortplaats, een overslagstation en een grondbank. Er zijn

Nadere informatie

Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen

Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen De Trias Bavarica van directievoorzitter Jan-Renier Swinkels: Liever investeren in energiebesparing dan in zonnepanelen 10 oktober 2013 Geen Trias Energetica maar de Trias Bavarica. Oftewel: liever zoveel

Nadere informatie

Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015

Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015 Workshop 2 Duurzame landbouw en infrastructuur 5 juni 2015 Organisatie : Stichting Duurzame Ontwikkeling Nederland Suriname Inleider : Trusty Green, Loes Trustfull, directeur Trusty Green Begeleider :

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

www.accountemps.be 1 Hoe behoudt u uw beste medewerkers?

www.accountemps.be 1 Hoe behoudt u uw beste medewerkers? www.accountemps.be 1 Hoe behoudt u uw beste medewerkers? Gespecialiseerd boekhoudkundig of financieel personeel uitzenden is ons vak. Daarnaast adviseren en informeren wij bedrijven ook graag over verloning

Nadere informatie

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ...

Naar de kern. Thema 1: De kern van het ondernemen ... Thema 1: De kern van het ondernemen overheid klanten leveranciers leefomgeving onderneming werknemers... mede-eigenaars drukkingsgroepen en actiecomités U Ondernemen doet iemand in de eerste plaats uit

Nadere informatie

Deelnemersbijeenkomst Veldhovens Ondernemers Contact Donderdag 21 februari 2013 Welkom

Deelnemersbijeenkomst Veldhovens Ondernemers Contact Donderdag 21 februari 2013 Welkom Deelnemersbijeenkomst Veldhovens Ondernemers Contact Donderdag 21 februari 2013 Welkom Waar hebben we het over? - Historie. - De Franse Tijd. - Het BMW Dealerschap. - De Veranderende Markt. - De Wereld

Nadere informatie

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE

DE ENERGIE[R]EVOLUTIE DE LEERLINGENHANDLEIDING HAVO/VWO Naam: Klas: Datum: Pagina 2 INLEIDING De mens maakt op grote schaal gebruik van fossiele brandstoffen. Dit zijn bijvoorbeeld aardolie, aardgas en steenkool. Fossiele brandstoffen

Nadere informatie

NORBERT RAUCH RAUCH LANDMASCHINENFABRIK GMBH

NORBERT RAUCH RAUCH LANDMASCHINENFABRIK GMBH NORBERT RAUCH RAUCH LANDMASCHINENFABRIK GMBH De rol van minerale en organische meststoffen in de komende 10 jaar vanuit het oogpunt van de kunstmeststrooier fabrikant 2 Norbert Rauch 20151208 Grond om

Nadere informatie

Men gebruikt steeds meer windenergie in Nederland. Er wordt steeds meer windenergie gebruikt in Nederland.

Men gebruikt steeds meer windenergie in Nederland. Er wordt steeds meer windenergie gebruikt in Nederland. Herhalingsoefeningen De sprong, thema 8 Vocabulaire Oefening 1 Vul het goede woord in. Verander de vorm als dat nodig is. Kies uit: bewegen, bijdragen aan, biologisch, duurzaam, energiebronnen, energierekening,

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Tekstboekje Insecten, Havo 4

Tekstboekje Insecten, Havo 4 Tekstboekje Insecten, Havo 4 Elke tekst is voorzien van een kleine opdracht. De teksten hebben niveau F2 en F3 Tekst 1 Tekst 2 Tekst 3 Tekst 4 Insecten eten, Ja natuurlijk niveau 2/3 Opdracht: Verdeel

Nadere informatie

MIC / LEI. 15 augustus 2007. Maarten Bouwer

MIC / LEI. 15 augustus 2007. Maarten Bouwer MIC / LEI 15 augustus 2007 Maarten Bouwer inhoud Inleiding BioGast Gasmarkt Wat is BioGast Historie en HHNK project Techniek Vragen en lunch Bezichtiging verwachting fossiel aardgas Groningen heeft nog

Nadere informatie

Windenergie in Horst aan de Maas

Windenergie in Horst aan de Maas Windenergie in Horst aan de Maas J.H. Fred Jansen Nationaal Kritisch Platform Windenergie (NKPW) www.nkpw.nl Conclusies Windenergie is geen noemenswaardig alternatief voor fossiele energie en levert geen

Nadere informatie

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij

VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE. betreffende de verzoening van de behoeften aan energie en aan zuivere lucht in onze maatschappij VLAAMS PARLEMENT RESOLUTIE betreffde de verzoing van de behoeft aan ergie aan zuivere lucht in onze maatschappij Het Vlaams Parlemt, gelet op de Verkningsnota voor het ergiedebat in het Vlaams Parlemt,

Nadere informatie

Hoe voeden we 9 mrd mensen optimaal: lokaal of mondiaal? Aalt Dijkhuizen MVO

Hoe voeden we 9 mrd mensen optimaal: lokaal of mondiaal? Aalt Dijkhuizen MVO Hoe voeden we 9 mrd mensen optimaal: lokaal of mondiaal? Aalt Dijkhuizen MVO 12-03-2015 NL Agri & Food: oprecht een topsector! Tweede exporteur ter wereld Stevige pijler onder de economie 10% v/h BNP;

Nadere informatie

Wij geloven dat je leven leuker is als je je eigen keuzes maakt.

Wij geloven dat je leven leuker is als je je eigen keuzes maakt. Wij geloven dat je leven leuker is als je je eigen keuzes maakt. Wij vinden dat de overheid zich daarom minder met jou moet bemoeien en dat bedrijven minder invloed moeten hebben. Wij willen de overheid

Nadere informatie

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management

Exact Synergy Enterprise. Krachtiger Financieel Management Exact Synergy Enterprise Krachtiger Financieel Management 1 Inleiding Waar gaat het om? Makkelijke vragen zijn vaak het moeilijkst te beantwoorden. Als het hectische tijden zijn, moet u soms veel beslissingen

Nadere informatie

Een nieuwe kijk op houtenergie

Een nieuwe kijk op houtenergie Een nieuwe kijk op houtenergie HOUT EEN MODERNE ENERGIEBRON AUTHENTIEK EN TOEKOMSTGERICHT In Europa is hout de primaire bron van duurzame energie. Duizenden gezinnen hebben een houtkachel ter beschikking.

Nadere informatie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie

Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Tuinbouw wil efficiënt omgaan met energie Handelsplatform, marktplaats voor energie in de tuinbouw De glastuinder van nu is een allround manager die van alle markten thuis moet zijn om zijn bedrijf economisch

Nadere informatie

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT

GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT 12 GREENPORTKAS IN VOGELVLUCHT Duurzaamheid en maatschappelijk verantwoord ondernemen staan bij Greenportkas ondernemer Joep Raemakers hoog aangeschreven. De ondernemer wil tomaten telen, de uitputting

Nadere informatie

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015

Aan de slag met duurzame inzetbaarheid 3 november 2015 Duurzame inzetbaarheid uitgangspunt personeelsbeleid Het voorstel is duurzame inzetbaarheid centraal te stellen in het personeelsbeleid om medewerkers van alle levensfasen optimaal inzetbaar te houden

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder

Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan WTH Vloerverwarming in het kader van de CO2-Prestatieladder Communicatieplan, 22 Augustus 2014 1 Voorwoord Duurzaamheid is geen trend, het is de toekomst. Het is niet meer weg te denken

Nadere informatie

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les.

Overzicht lessenserie Energietransitie. Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 1 Lessen Energietransitie - Thema s en onderwerpen per les. 2 Colofon Dit is een uitgave van Quintel Intelligence in samenwerking met GasTerra en Uitleg & Tekst Meer informatie Kijk voor meer informatie

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Slimmer Werken in zorg en welzijn

Slimmer Werken in zorg en welzijn Slimmer Werken in zorg en welzijn Slimmer Werken in zorg en welzijn Veel organisaties in de zorg zijn op zoek naar handvatten om het werkplezier van medewerkers te vergroten en om een professionele en

Nadere informatie

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf

gespecialiseerde bedrijven overige bedrijven aantal varkens per bedrijf De markt voor de varkenshouderij in Nederland Structuur In Nederland worden op ongeveer 1. bedrijven varkens gehouden. Het aantal bedrijven met varkens is de afgelopen jaren duidelijk afgenomen (figuur

Nadere informatie

Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain...

Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain... Stage opdracht Technische dienst... 2 Stage opdracht Laboratorium... 3 Stage opdracht Productie... 4 Stage opdracht Supply Chain... 5 Stage opdracht Technische dienst Sinds ruim een eeuw is aan de Nederrijn

Nadere informatie

Op ontdekkingstocht naar aardolie

Op ontdekkingstocht naar aardolie O p o n t d e k k i n g s t o c h t n a a r a a r d o l i e Op ontdekkingstocht naar aardolie Miljoenen jaren geleden De mens heeft in de loop van de tijd vele vormen van energie gebruikt: spierkracht,

Nadere informatie