Uitwerkingen sessie ontwerpen, maken en gebruiken van sensoren in de aerospace. 30 Oktober 2013 Joost Krebbekx en Bertus Postma

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Uitwerkingen sessie ontwerpen, maken en gebruiken van sensoren in de aerospace. 30 Oktober 2013 Joost Krebbekx en Bertus Postma"

Transcriptie

1 Uitwerkingen sessie ontwerpen, maken en gebruiken van sensoren in de aerospace 30 Oktober 2013 Joost Krebbekx en Bertus Postma 1

2 Agenda van vandaag uur Start, welkom en doelstelling van deze middag uur Gebruik van sensoren in de aerospace: NLR uur Nieuwe functies, eisen en oplossingen: pull uur Gebruik van sensoren in andere applicaties: SU en BCsemi uur Pauze uur Nieuwe functies, eisen en oplossingen: push uur Fabricage en Big data uur Mogelijke projectideeën uur Entrée aerospace markt uur Selectie beste ideeën uur Conclusie en borrel 2

3 Doel van deze middag Verbinding tot stand brengen tussen aerospace partijen en andere deelsectoren HTS&M Nadenken over mogelijke korte termijn projecten Nadenken over vervolg, langere termijn 3

4 Aerospace als deelsector HTS&M Aerospacesector ia tegeswoordig integraal onderdeel van de topesctor HTS&M en heeft een eigen visie 2020 gemaakt en als een van de deelsectoren ook een eigen innovatiecontract (zie Omde integratie tussen de verschillende deelsectoren te bevorderen is deze sessie georganiseerd door de NAG en gefinancierd door de TKI van HTSM 4

5 Structural health monitoring, sensoring en UAV als scope van deze sessie Themes Mobility Energy Climate/ Environment Targets (properties and products) Payload effectivity and efficieny Less energy consumption/lighter Technology & innovation themes NL strengths Future concepts Aerostructures Flapless wings New wiring concepts Materials (composites, FML, new resins) Smart multifunctional materials Virtual testing Interior/airframe integration More efficient Engine components Blisks & seals HT components Systems All electric aircraft Reduction of CO 2, NOx and noise Engine components Aerostructures Fit for alternative fuels Geared turbofan Morphing wing Toxicity Aerostructures Cr fee (Reach-sunset roadmap) Safety Passenger safety Aerostructures Structural Health Monitoring Systems Sensoring and sensors Security Societal security Systems UAV Military transport systems Life cycle Longer life MRO Design for maintenance Self healing materials Coatings Composite repairs NDI Avionics software End of life Aerostructures Design for reuse or recycling Reduction life cycle costs Aerostructures PMA parts Systems 5

6 High Tech systems opbouw High Tech systems zijn er in verschillende soorten en functies. Over het algemeen kan men zeggen dat HTS wel uit veelal gelijke bouwblokken bestaan In de lange termijn technology roadmap HTS&M (point One uitgave) is een overzicht gegeven van de trens en doorbraken die verwacht worden op verschillende bouwblokken 6

7 Bouwblokken bestaan weer uit componenten Sensoren en actuatoren zijn componenten van high tech systemen In het verleden waren deze componenten voor mechanisch of electronisch of een combinatie daarvan Tegenwoordig zijn er veel meer soorten componenten waarbij zeer zeker de ontwikkeling op het gebied van photonica heel belangrijk te noemen is basistechnologiën Sensoren worden vaak gemaakt door zeer krachtige, zelfscheppende ondernemeningen. Er is veel R&D power in deze wereld te bespeuren 7

8 Presentatie market pull Sensoren en sensornetwerken in de aerospace, NLR 8

9 Sensoren en Sensornetwerken in de Luchtvaart Innovatie, een introductie Michel Keuning, NLR Henk Jan ten Hoeve, NLR Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR 9

10 Sensoren: essentieel voor vliegtuigen Bijvoorbeeld luchtsnelheid meten Huidige methode: drukken meten Pitot probe 10

11 Luchtsnelheid meten: de innovatie Optisch snelheid meten: Doppler effect Speciale eisen voor vliegtuigsensoren: Betrouwbaarheid Omgevingscondities 11

12 Innovatie en kansen voor sensor(netwerk)ontwikkelingen in de luchtvaart Nederland heeft de kennis en faciliteiten voor de ontwikkeling van sensoren en sensornetwerken in de luchtvaart Enkele belangrijke trends om op aan te haken Meten met onbemande vliegtuigjes (UAS) Structural Health Monitoring (SHM) met sensornetwerken 12

13 Meten met Onbemande Vliegtuigjes (UAS) 13

14 Vele verschillende soorten Mini/Micro-UAS (<25 kg, 3kft AGL, 25km LOS) Ducted Fan T-Hawk...copter Types Odin hexa(radial) octo.. (radial) octo.. (coaxial) heli.. Fixed Wing Raven bicopter tricopter quadro.. hexa(coaxial) octo.. (linear) Rotating Wing ScanEagle X-100 Samarai Fanwing Flapping Wing (Ornithopter) cybird Delfly micro Entomopter smart bird Humming bird Hybrid Types Mini-Panther Cypher II the Quadshot MAVion 14

15 Toepassingsgebieden voor mini-uas (1/2) 15

16 Toepassingsgebieden voor mini-uas (2/2) 16

17

18 UAS-waarnemingen bij brandbestrijding Hoe kan de brandweer worden geholpen bij een grote brand? Observeren Pluimmeting met sensoren wat komt er in de lucht? welke hoogte? Gegevens uit meerdere bronnen Hoe houd je overzicht? oplossing: GiMS: Geospatial Information Management System Die gegevens, inclusief videodata beschikbaar maakt voor het crisismanagement systeem 18

19 en GiMS kan weer op vele manieren worden ingezet: bijv SensorWorld 19

20 Veilig gebruik van UAS in ons luchtruim Detect & Avoid = ontdekken en vermijden van conflicten met ander luchtverkeer Door afwezigheid van mens in de cockpit is dit een uitdaging voor de onbemande luchtvaart Oplossing: vervang menselijke waarneming door sensoren Ref: 20

21 Structural Health Monitoring (SHM) met Sensornetwerken 21

22 Introductie SHM Het doel van een SHM systeem: Condition Based Maintenance (vervangt huidige scheduled maintenance filosofie) (inspection and maintenance) Vergroot de system operational availability availability Optimize Huidige veiligheidsniveau handhaven safety costs Moeilijk toegankelijke plekken kunnen bewaken 22

23 Introduction: SHM Enabling Technology 23

24 Voorbeelden: Vliegtuig/Helicopter SHM Acoustic Emission System bewaakt vermoeiingsbreuk CVM system op de wing roots voor de damage detection 24

25 Vliegtuig/Helicopter SHM Het vervolg op de vleugeltest Load monitoring tijdens de vlucht mogelijk maken Vibratie- en temperatuur-bestendig interrogator Groot aantal meetpunten (minstens 30) op ±100Hz Acoustic Emission of Piezo-electric sensor Impact-monitoring op de composiet paneel Schade detecteren (evt lokaliseren) CVM toepassingen uitbreiden Robuustheid aantonen 25

26 SHM Verification & Validation Platform Generieke Test Platform voor SHM technieken Open test, dus verschillende SHM technieken kunnen met elkaar vergeleken worden onder dezelfde omstandigheden Mogelijkheid om trilling aan te zetten (1 of 2 assen) 26

27 Nieuwe SHM Technieken Salowitz et. al. (IWSHM2013): piezo sensor netwerk Piezo-electrische sensoren zijn verbonden met zeer dunne rekbare draden Microfabricating techniek nodig 27

28 Nieuwe SHM Technieken Groot gebied kan worden bewaakt mogelijke toepassing op een composiet vleugel 28

29 Certificatie SHM Techniek NLR heeft ervaring met: certificatie regelgeving opzetten certificatie plannen uitvoeren certificatie testen 29

30 Samenvattend Geavanceerde sensoren (optische vezels, CVM, AE, etc.) Data-verwerking en mining Schade modelleren op verschillende materialen (incl. composieten) Certificeren van verschillende componenten NLR biedt een SHM demonstrator omgeving aan Contacten met en behoefte van de integrators Airbus, etc. 30

31 31

32 Presentatie market push Ontwikkelingen Sensor Universe & Business Cluster Semiconductors 32 32

33 30 Oktober 2013 Workshop sensoren in aerospace Introductie: Sensor Universe (www.sensoruniverse.com) en het initiatief van de : HTSM Sensor Systems Roadmap (www.sensor systems.eu : wordt Deelnemer!) door Jan Maas

34 Sensor Universe: 1 v/d 5 Noordelijke Clusters

35 Noordelijke Partners in Cluster Sensoren 1

36 Noordelijk Hart met:

37 Noordelijk Sensoren Programma

38 HTSM Sensor Systems Roadmap (www.sensor systems.eu : wordt Deelnemer!) een landelijk initiatief gestart door INCAS3 in samenwerking met Sensor Universe

39 What is a sensor system? Sensor system architecture (e.g. measurement concept / system design) Sensor / Actuator hardware (generic) Sensor / actuator components; (embedded) Electronics for signal processing; Casing(s); ICT standards & solutions (wireless) Communication standards; Data flow / -distribution / -storage and -handling; Data security; Data Analysis and Feedback Modeling; Anomaly detection; Artificial Intelligence; Cognitive filters; Human-machine interfaces; - For sensor systems, a full system approach is required - changes in one part lead to different considerations for the others 4/7/13 An INCAS³& Sensor Universe initiative 39

40 Generic sensor system applications Distributed network systems Monitoring (and control) of distributed network systems (smart grids, water and gas distribution net, traffic, pipelines). Distributed natural systems Monitoring of distributed natural systems (geological and environmental effects). Diagnostic systems Sensing of personal/human (biological) processes for both consumer products (patient-centred care). Process optimization (1) Real-time measurement and control of production processes and large (industrial) infrastructures. (2) Monitoring of product quality (material inspection). Sensor Systems monitoring/ controlling Cognitive systems Sensing of parameters that have no direct physical correlate (e.g. soundscapes, skin smoothness). Safety & Security systems Intelligent and autonomous alarm and security systems (e.g. for panic detection, fall detection, etc.). Tracing systems Tracing of objects for localization or mapping purposes (logistics). Personal support & communication services Sensing for personal support services (mobile phones, energy consumption, etc.). 4/7/13 An INCAS³& Sensor Universe initiative 40

41 Technological Requirements Sensor (hardware) System level Miniaturization Designing new combined chip architectures (transducer, signal processing, communication and energy storage). Sensor system concepts Novel measurement concepts (e.g. sensor swarms, robot networks, decentralization of intelligence). Modeling Development of models of sensors, models of (distributed) processes, cognitive models, etc. Low cost components Move towards standardization of intelligent sensor units / components. Robustness Sensors that can function on the long- term in the real- world (harsh environments). Self- sustainability Self- harvesting of energy and/or minimizing energy consumption. Connectivity Coupling of multiple sensors and central data acquisition / processing points (privacy, security). Reliability Automatic (sensor-) fault detection functionality with low false positives and no false negatives. Adaptiveness Creating self-learning systems that have a certain degree of context and/or environment awareness. Cognitive sensors Development of methods to translate human experience (skin smoothness, soundscapes, etc.) to measurable parameters. Big data Development of methods to extract relevant information from large amounts of available data. Embedded intelligence Shifting the data analysis towards the local sensor device (less communication and energy consumption). Usability for laymen Development of intuitive human-machine interfaces. 4/7/13 An INCAS³& Sensor Universe initiative 41

42 van slimme componenten naar systemen COMPONENTEN van emerging sensor technologieën van de enabling technologieën HTSM Enabling Technologies 1. Components & Circuits 2. Embedded Systems 3. Hightech Materials 4. Mechatronics & Manufacturing 5. Nanotechnology 6. Photonics 7. ICT HTSM Application areas 8. Aeronautics 9. Automotive 10. Healthcare 11. Lighting 12. Printing 13. Security 14. Semiconductor Eq. 15. Solar 16. Space 17. Adv. Instrumentation 18. Sensor Systems Roadmap SYSTEMEN Naar doorbraak technologieën voor toepassingsgebieden Other Top sectors 1. Agri & Food 2. Creative Industry 3. Energy 4. Horticulture & Starting Materials 5. Lifesciences & Health 6. Logistics 7. Chemistry 8. Water 4/7/13 An INCAS³& Sensor Universe initiative 42

43 Collaboration in multidisciplinary teams to accelerate innovation chains Sensor Systems Technology (Generic) Enabling Technologies technology push say what you want! - > Bridging the gap by: common goals, - languages - models, - specs, - modules, - standards. - tools, etc. Applications market pull <- say what you have! Workshops, workgroups and projects to strengthen sensor paragraphs of other roadmaps 28/8/13 Roadmap Sensor Systems an INCAS³ & Sensor Universe initiative 43

44 Dank, vragen? Wordt lid van 44

45 Context :Maturity Model voor Architecturen: Network Enabled Capability Evolutionary Model NEC Maturity Deconflict Coordinate Integrate Coherent Users Functional Area Services Standalone Applications Integrated and Web Based Applications Applications as Services Self orchestrating Applications Information Services Standalone Databases Database Centric Information Sharing Service Orientation Semantic Web Capabilities Communication Services Multiple Types of Networks Single Network type Mobile Software Defined Networks Self Managing Adaptive Networks 45

46 3- WAT WILLEN WE?, parallel activiteiten in lijn Structuur Roadmap per doel/ambitie/product met rollen/spelers in de tijd per innovatiecyclus/- keten Wetenschappelijk Onderzoek Technologisch Onderzoek Industrieel Onderzoek Toekomstige systemen 1- Toegepast Onderzoek 2- Technologie in ontwikkeling 3- Producten in ontwikkeling 4- Producten in de handel 5- Gebruikers Business cases 2 e generatie nieuwe systemen Onderzoeker Techn.Ontwikkelaar Prod. Ontwikkelaar Producent 2- Technologie in ontwikkeling 3- Producten in ontwikkeling 4- Producten in de handel Gebruiker 5- Gebruikers Pilots, Imple- mentatie 1 e generatie nieuwe systemen 3- Producten in ontwikkeling 4- Producten in de handel 5- Gebruikers Huidige systemen 4- Producten in de handel 5- Gebruikers Verzilveren gebruikers ervaring Export/ Internationalisering Tijd 46

47 Business Cluster Semiconductors: introduction to Aerospace Henk Gerards Managing director Utrecht, 30 oktober 2013

48 Mission Mission Statement Competitive advantage for companies active in development, production and/or application of Sensors and Wireless Systems by Cooperation

49 Outline 1. Value Chain Semiconductors, MEMS & Sensors 2. NL Ecosystem 3. BCS Activities & Initiatives 4. Innovation 2 Industrialisation for Advanced Micro- & Nanosystems

50 Value chain Semiconductors, MEMS & Sensors Used in various Aplications Packaging & Assembly Circuit Boards & System With equipment for wafer production & chips slicing From designing Design Front-end Back-end Testing Assem-bly Systemdesign Application segments - Mobility/ Automotive - Health - Energy - Security Semiconductor equipment, components & circuits

51 Value chain Semiconductors: Trends Than COMMUNICATIONS SENSING Awareness Perception Attention Connectivity, Access COMPUTING Processing, Transforming 1980s 1990s 2000s 2010s Source: Institute for the Future, 2004 Map of the Decade

52 Key Enabling Technology in EU Program Horizon 2020 Semiconductors, MEMS & Sensors enable new developments through: greater efficiency better performance new properties robust quality Leverage factor > 6 Development Smaller dimensions of processors/memory storage New applications Mainframes PCs PDAs Tablets Integration of sensors, MEMS Computerization of cars (15+ computers and 250+ sensors for cars) Increased reliability Parts for Aerospace, defense and automotive Increase of frequency range Telecommunication Wireless technologies & sensors Body Area Networks, Smart buildings Source: OECD (2011)

53 Outline 1. Value Chain Semiconductors, MEMS & Sensors 2. NL Ecosystem 3. BCS Activities & Initiatives 4. Innovation 2 Industrialisation for Advanced Micro- & Nanosystems

54 World-class ecosystem The Netherlands has approx. 150 companies active in development & production (core business) and equipment & materials (tier 1 suppliers) Research & Development Centers These companies are clustered around Eindhoven, Enschede and Nijmegen. Also around Leuven (Be) there are many companies active. Top- class Knowledge Institutes Technical Universities in Eindhoven, Twente and Delft, IMEC en Holst Center. Source: BCS & Point One (2012) Development & Production Facilities

55 BCS semiconductor network 150 High-tech Companies employees ¼ 11 Billion revenue Design Front-end Back-end Testing Semiconductor equipment Assem-bly Systemdesign System Integration 70 active member Application segments - Mobility/ Automotive - Health - Energy - Security

56 Outline 1. Value Chain Semiconductors, MEMS & Sensors 2. NL Ecosystem 3. BCS Activities & Initiatives 4. Innovation 2 Industrialisation for Advanced Micro- & Nanosystems

57 BCS Activities & Initiatives 1. Collaboration & Network 2. High Tech (Industrial) Infrastructure & Competences 3. Innovation 2 Application cross- over projects 4. International promotion

58 1. Collaboration & Network SME Partnersearch National projects - MEMSland - Innovation 2 Industrialisation - DAISY European programmes - HOMEMEDIA TOETS - REFINED, SOFIA - SMARTIES Silicon Europe

59 Overview HighTech Infrastructure & Competences Design Front-end Back-end Testing Assem-bly Semiconductor equipment Systemdesign System Integration Application segments - Mobility/ Automotive - Health - Energy - Security

60 2.1 Shared EDA Shared Licencepool EDA Software Education & Training Shared IP Blocks - Shared EDA Licenties BV founded March 1th attached - Licence Value Mentor Graphics: 1 million USDollar

61 2.2 Production Services Netherlands Independent Industrial Production Infrastructure for Silicon based Specialty Micro & Nano products Alternative for Closure NXP Semiconductors 4 6 inch Production facilities in Nijmegen Complementary to existing HighTech (R&D) infrastructure

62 2.3 Advanced Packaging Center Initial Feasibility Study started 2008 Established as an independent company per January 2010 in Duiven

63 3. Innovation & Application Cross-over projects 1. Strategic analysis of application segments 2. Feasibility studies cross-over cooperation & TeMAs (Technology meets Application) 3. Management of current (I2I) project and new projects

64 4. International Promotion 1. Silicon Europe connection with European networks 2. Collective visit to Productronica 2013 in München 3. Holland High Tech branding

65 Outline 1. Value Chain Semiconductors, MEMS & Sensors 2. NL Ecosystem 3. BCS Activities & Initiatives 4. Innovation 2 Industrialisation for Advanced Micro- & Nanosystems

66 Innovation 2 Industrialisation for Advanced Micro- & Nano Systems (I2I) Breath Analyzer Micro Inhaler I2I Development projects Diagnosis POC Cartridge Blood / Fluid Sampler Ultrasound Imaging Thin-film Lift-Off Technology Million R&D Universities Cluster Development & Open Infrastructure Competences Innovation & Industrial Infrastructure New R&D initiatives Joint promotional activities

67 PoC Microfluidics Development of a PoC schildklierhormoon Replacing a tedious 15 step pipetting protocol using a well plate by a self contained microfluidics device. Internal fluid handling using smart microfluidic flow control (no paper based lateral flow such as a pregnancy test). Ideally starting directly from whole blood. - Confidential - 67

68 I2I Ultrasound MEMS technology Tril elementen kleiner: MEMS micro componenten Echografie kleiner: handheld scanners Hogere resolutie high end scanners 68

69 U-Needle U-Needle Body Fluid Sampling Make a minimal invasive, easy to use Body Fluid sampling Device - Micro-needle prototypes - BFS device prototypes + sampling tests on human tissue - Production scale-up solutions - Identify market opportunities : U-Needle starts with blood glucose measurements End electrodes (green) Measure electrodes (orange) Entry electrodes (red) DETAIL BH SCALE 50 : 1 U-Needle CONFIDENTIAL U-Needle 2013

70 Aerospace & Semiconductors 1. Partnersearch : Technologies & Knowhow 2. Innovation 2 Industrialisation for Aerospace applications? 3. Development projects H2020 U-Needle CONFIDENTIAL U-Needle 2013

71 Nieuwe benodigde en mogelijke functies, eisen aan sensoren in de aerospace 71

72 Welke nieuwe functies, subfuncties, eisen en oplossingen zijn mogelijk en/of nodig? Totaal systeem Hoofdfunctie Subsysteem Subfunctie Component Subsubfunctie Eisen Concept oplossingen 2D precisie 3D precisie Gewicht Energieverbruik Afmetingen Materialen Kosten Etc 72

73 Resultaten brainstorm Functies Subfuncties Eisen Concepten Monitoring van de externe stof- concentratie om nieuwe route te bepalen of vlieghoogte aan te passen Polarisatiegraad meten Monitoring van de interne luchtkwaliteit. Gasdetectie Ozondetectie Zeer gevoelig All toxic sensoren Opsporen schade aan composiet Acoustische respons Niet visueel juist visueelmaken (inkt) Afspringen brosse laag Meelamineren glasvezels Glasvezels Ultra sound Verdampen Kleurstof THz of rontgen Capicatieve sensoren 73

74 Resultaten brainstorm (vervolg) Functies Subfuncties Eisen Concepten Meten van belastingen Temperatiuur, ph, rek en versnellingen meten Real time smart maintaince Voorspellen vervangen bedrading Electronica bedrading Temperatuur, trillingen, schikken, vocht meten All electric planes Battery health systems 74

75 Resultaten brainstorm (vervolg) Functies Subfuncties Eisen Concepten Low Cost vision Smart phone cameras Energy harvesting Piezo systems(nxp en Holst zijn hier mee bezig)??? Photonische sensoren 75

76 Resultaten brainstorm (vervolg) Functies Subfuncties Eisen Concepten Corrosion monitoring Zie ervaringen SHELL en pijpwanddikte metingen Verflaag meten Electrische geleiding meten Klimaat meten THZ Magnetic flux leakage Crack sensing Belasting meten en calculeren Cumulative load sensing Sensoren met groot geheugen Piezo Smart monitoring Photonische sensoren 76

77 Resultaten brainstorm (vervolg) Functies Subfuncties Eisen Concepten minder data versturen; data opslaan op de bron; impact van de data opslaan preprocessing (limit data bandwidths) In situ sensing and prognostic Typical A/C SMART AVIONICS Zelfconfigurerende netwerken Sensor verplaatst zich moet reliability en safety van andere systemen niet beinvloeden, daar zeker van zijn trillingen, temperatuur, EMC, grotere integratie van avionica systemen, lager gewicht, toename van het aantal functies, automatische reconfiguratie toename aantal sensoren; grotere betrouwbaarheid, beschikbaarheid en integriteit 77

78 Resultaten brainstorm (vervolg) Functies Subfuncties Eisen Concepten Anti collision sensors in wingtip Geen draad Energy harvesting sensor Zwermen vliegtuigen naast grote jumbo's SWARM technologie 78

79 Overall aerospace requirements Licht gewicht Reliable Reparable/replaceble Low power consumption Certifiability Life cycle 30 yrs - ambitie 45 jaar (vliegtuig gaat 30 jaar mee) 79

80 Trends in sensortechnologie en big data 80 80

81 Trends in sensor technologie en big data Sensortechnologie en meten Verwerken Trend is online Wat niet online hoeft, offline doen; niet online maken omdat het kan On chip energy verbruik System-on-a-chip. In eigen energiebehoefte voorzien. Pre processing van data Fotonische/electronische integratie Intelligentie op de chip Multispectrale (multipixel) camera's Trend naar energiegevoelige camera's Datacompressie op de sensor, lokaal geheugen, beperking van het data transport intelligente trillion sensornetwerken met eigen ip adres Notch filters voor scheiden wirelesdata stromen netwerken scheiden, verschillende protocollen moeten elkaar niet beinvloeden Niet alles opslaan, aan sensor om te bepalen Data fusion, visualisation Automated defect detection Interpretatie van data door mensen 'vangen' in systemen Maak gebruik van kennis ervaring en reken/opslag infrastuctuur van andere toepassingsgebieden bv defensie, Lofar combinatie van individualisering en grote systemen Smart sensing, advanced DSP algorithms Bij voorkeur op basis van fysische modellen Compressietechnologieën die toepassingspecifiek zijn, bij voorkeur adaptief aan de vraag van de dag. monitoring van signalen aan de hand van locale signaal templates en vergelijken met opgeslagen, (geleerde) signalen Uitdaging ligt oa in verwerking SHM data naar informatie t.b.v. performance maintenance contracting Developing of Prognostic and Diagnostic System for 81

82 Trends in sensor technologie en big data Signal Noise ratio Fabricage van sensoren Betere SNR = kleinere systemen = minder gewicht/minder power? single photon detectie systemen nogal wat ervaring in (hoge energie) kernfysica met het halen van max info uit basis signaal: her wordt van geleerd SNR wordt steeds beter, maakt verdere miniaturisatie mogelijk of beperkt ruisonderdukkingsbehoefte, integratietijd Goeie error recovery algoritmes kunnen power besparing geven en/of betere SNR Analoog - digitaal conversie 3D printen van sensoren Preventative NDT in manufacturing Toenemende integratie van photonische componenten met micro electronica in miniatuur systemen ( lichtgewicht) Reconfigurability of electronics, Overtime being able to improve applications Integreren van sensoren tijdens fabricage. "smart Miniaturisering, laag gewicht for Wireless Structural Health Monitoring 82

83 Trends in sensor technologie en big data Kostprijs Supply Chain Verdere integratie van optische technologien leidt tot kosten verlaging door het reduceren van aantal koppelingen van losse componenten (factor >10) Steeds meer standaard sensoren (en opzetstukken en reken capaciteit) van slimme telefoons in netwerken, dus worden betaalbaar (Trillion sensors ) Integrated modular avionics (zelfde systeem voor meerdere applicaties in te zetten afhankelijk van configuratie) Innovation Drivers Euros and SWaP ( Size - Weight and Power ) Vergeet de life cycle cost niet! Steeds mee gespecialseerde bedrijven in Big Data verwerking Supply Chain security ten aanzien van onverwachte gebeurtenissen zoals Fukushima Nederland bouwt momenteel de supply chain (Memphis consortium) op van chip design t/m gepackagede modules voor optische sensoren. Alle partijen zijn aanwezig Overname NXP aktviteiten voor multi-client wafer production Low Volume High Mix for Wireless Structural Health Monitoring 83

84 Mogelijke gezamenlijke Innovatieprojecten 84

85 Long list Innovatieprojecten 1. Helicopter SHM demonstrator (composiet) 2. Grootheid beeld detectie 3. Autonomos wireless diagnostic sensors 4. Stofsensoren luchtruim 5. Systeemintegratie aerospace (verpakken avionica) 6. Botssensor wingtip 7. Gasdectectie voor aerospace (intern) (specifiek en sensitief) 8. Ontwerpregels voor keuze wireless / wired technologie 9. Virussensor (luchtkwaliteit) 10. Help data! 11. Sense & avoid (kleine/onder 25kg UAV) 12. Fuselage monitoring 85

86 Instapdrempel in Aerospace is hoog: Certificering, traceability en veiligheidsprotocollen Voorgeschreven materialen, processen en BvB Windows of opportunity zijn niet dik gezaaid Militaire kennis is niet zo maar elders in te zetten (security) Daarentegen: Langlopende contracten Gezonde 86

87 Samenwerking op het gebied van technologie in de sector 87

88 1. Helicopter SHM demonstrator (composiet) Demonstrator Wie? Wat? Hoe? Airborne Polymer Science Park Sensor ontwikkelaars Memphis consortium waarin Technobis, Smart Photonics ea deelnemen TFT-FOS TUD CoDeT SU en Sensor System intiatief TNO AcQ Inducom Recore Systems fibre optic sensors NLR Sergem Inertia Technology: draadloos sensor netwerk en DSP implementation Lichtgewicht interrogator voor multiple FBG sensors ontwikkelen gebaseerd op photonische IC's senoseren, energy harvesting, wireless, data storage, data interpretation Next-gen interrogator bij ons in ontwikkeling (TNO) na eerdere ontwikkeling met/voor Technobis. Data fusion, damage detection Analysis for sensors placement, hardware Faciliteren van bigdata en ombouwen van data en ervaring naar modellen ultrasonics werkzaamheden met overige partners, met name BCS en Sensor Systems Optische sensoren sec is een speerpunt binnen PPP Photonics en kan dus goed als een H2020 project voorbereid worden (met maar een beperkt aantal buitenlandse partijen) Financiering identificeren, partners zoeken, demonstrator specificeren, projectplan indienen 88

89 2. Grootheid beeld detectie Detectieprotocol Wie? Wat? Hoe? Anagear AcQ Inducom Recore systems als het gaat over het visueel maken van div data: TUDelft faculteit Industrieel Ontwerpen, vakgroep Ergonomie (human interface) NLR (toepassing) Omzetting van sensor data naar beeld. High Performance - Low Power Ontwikkelen van transducenten van sensor inputs naar beeld. Dan van beeld, naar vision interpretatie en classificering 89

90 3. Autonomos wireless diagnostic sensors Sensoren Wie? Wat? Hoe? CODET TUD Recore IP kan de diagnostic sensors "configureerbaar, scalable en fout tolerant maken Incas3 Holst centrum Inertia Technology (draadloos sensor netwerk) future link to EU consortium, UK, DE, etc Anagear (Energy harvesting <10Joule per dag) NLR AcQ Inducom Ultrasonic sensors Sensor System development Developing the prognostic and diognostic system sensor miniaturisation, low power electronics Ontwikkeling van algoritmes die weinig processing power vragen, zodat de hoeveelheid data gereduceerd kan worden en dus energie bespaard wordt Distributed algorithms SWAS name of the project Opstellen van doelstellingen Opstellen van requirements 90

91 4. Stofsensoren luchtruim Demonstrator Wie? Wat? Hoe? Universiteit Leiden SRON Dutch Space NLR KNMI RIVM? TNO TUD Demonstrator van aanpassing bestaande SPEX technologie op vliegtuig Vaststellen eisen, bijvoorbeeld hoe groot moet de coverage worden. Particle detection/sizing (optical) Hyperspectral infrared Spectral analysis, PCA, etc. Overleg binnen reeds bestaand consortium, onderdeel maken van op te stellen roadmap voor SPEX, als onderdeel van de HTSM roadmap (Space, Aerospace, Advanced Instrumentation) Financiering regelen. 91

92 5. Systeemintegratie aerospace (verpakken avionica) Demonstrator Wie? Wat? Hoe? AcQ Inducom NLR??. 92

93 6. Botssensor wingtip Sensor Wie? Wat? Hoe? TUD Inertia Technology (wireless data transmission) TFT-FOS AcQ Inducom TNO Memphis consortium roadmap teams sensor systemen en C&C Radar? (klein) Wij (TNO) hebben uitzicht op klant en behoefte. Zoek partners mbt wireless datacommunicatie. Traject van lange adem... Impact location area sensor, ultrasonic FBG Impact sensor. Interrogator on photonic integrated circuit Verkennende workshop Financiering 93

BCS in 2011 een bewogen jaar..!

BCS in 2011 een bewogen jaar..! BCS in 2011 een bewogen jaar..! Roel Fonville Eindhoven, 19 December 2011 Supported by Business Cluster Semiconductors Totaal Ecosysteem - Circa 150 bedrijven - Circa 15.000 werknemers - R&D omzet 10 miljard

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors. Bijeenkomst ASML 12 september 2012

Business Cluster Semiconductors. Bijeenkomst ASML 12 september 2012 Business Cluster Semiconductors Bijeenkomst ASML 12 september 2012 Agenda l World Class Ecosysteem in Nederland l Value propositie NL semiconductors sector l Ambitie BCS l Activiteiten BCS l Planning en

Nadere informatie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie

Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie Institute for Aerospace Maintenance Maastricht (IAMM) Kennis als wapen in mondiale concurrentie 11 december 2014 Het project EUregio Life Cycle Costing (EULC2) is mede mogelijk gemaakt door bijdragen van

Nadere informatie

Business Cluster Semiconductors East Netherlands

Business Cluster Semiconductors East Netherlands Business Cluster Semiconductors East Netherlands Ledenbijeenkomst 2 november 2010 Roel Fonville Supported by Roel Fonville Ruim 30 jaar Philips: 20 jaar Philips Components & Semiconductors Ontwikkelaar

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

De wetenschappelijk kant van "Advanced Instrumentation" Big Science in het SRON programma. en de kansen die hieruit volgen

De wetenschappelijk kant van Advanced Instrumentation Big Science in het SRON programma. en de kansen die hieruit volgen De wetenschappelijk kant van "Advanced Instrumentation" Big Science in het SRON programma en de kansen die hieruit volgen Gerard Cornet Henk van der Linden Henk Hoevers SRON and BIG Science To conceive

Nadere informatie

Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager. Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014

Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager. Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014 Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014 About Qmicro Qmicro develops and manufactures solutions enabled by micro chip technology

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

Overzicht O&O ICT. oproepen/opportuniteiten. 31/1/2008 PiCToR Info Sessie

Overzicht O&O ICT. oproepen/opportuniteiten. 31/1/2008 PiCToR Info Sessie Overzicht O&O ICT oproepen/opportuniteiten 2008 FP7 oproepen FP7 Cooperation - Thema 3 ICT FP7-ICT-2007-3 Challenge 2: Cognitive Systems, Interaction, Robotics (97 M) Challenge 4: Digital Libraries and

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

MKB-innovatiestimuleringsplan 2016 voor de topsector HTSM (en ICT) Utrecht, 5 februari 2016

MKB-innovatiestimuleringsplan 2016 voor de topsector HTSM (en ICT) Utrecht, 5 februari 2016 MKB-innovatiestimuleringsplan 2016 voor de topsector HTSM (en ICT) Utrecht, 5 februari 2016 MKB-Innovatiestimuleringsplan voor de topsector HTSM - 1 - Inleiding: De topsector High Tech Systemen en Materialen

Nadere informatie

Bescherming tegen kleine onbemande luchtvaartuigen

Bescherming tegen kleine onbemande luchtvaartuigen Bescherming tegen kleine onbemande luchtvaartuigen Achtergrondinformatie SBIR oproep Gerald Poppinga NLR - Afdeling Defensie Systemen Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Wladimir Moen Director Business Development wmoen@agtinternational.com 0031 6 31 95 48 77 A leader

Nadere informatie

The Control Room of the Future

The Control Room of the Future Even voorstellen: Prodek Automation products Opgericht in 2001 Importeur / distributeur Opleiding / levering / advies / consultancy / dienstverlening Joop de Kwant Directeur Hoe ziet de toekomstige controle

Nadere informatie

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC

FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC FHI dag 3 april 2013 Wiep Folkerts, directeur SEAC Innovaties in Zonne-energie ~~~~ een bloeiend stukje Nederlandse kenniseconomie Waarom zonne-energie? Prijsdaling PV modules Average module spot price

Nadere informatie

Hoe ontwikkel je een regionale economy?

Hoe ontwikkel je een regionale economy? 1 Hoe ontwikkel je een regionale economy? Model van 5 elementen Excellent Science World leading and accessible positions in sciences People make the difference Attracting world class scientists and talented

Nadere informatie

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M

09-10-2015. KPN Internet of Things LoRa en M2M 09-10-2015 KPN Internet of Things LoRa en M2M The device revolution Van traditionele telefonie naar Internet of Things 50 40 20 jaar 50 miljard apparaten 30 20 10 100 jaar 1 miljard connected woningen

Nadere informatie

Kennisbundeling brengt micro- en nanotechnologie sneller op de markt

Kennisbundeling brengt micro- en nanotechnologie sneller op de markt Kennisbundeling brengt micro- en nanotechnologie sneller op de markt I2I: Innovation to Industrialisation for advanced Micro- and Nanosystems R&D I2I, bestaand uit zes R&D deelprojecten en één clusterontwikkeling

Nadere informatie

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2

Brainport Industries Campus Invalshoeken. 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Invalshoeken 14-10-2015 Jaarcongres BI 2 Brainport Industries Campus Sociaal 14-10-2015 Jaarcongres BI 3 Sociaal Fabriek van de Toekomst Boeien, binden en behouden van technisch

Nadere informatie

Enterprise Portfolio Management

Enterprise Portfolio Management Enterprise Portfolio Management Strategische besluitvorming vanuit integraal overzicht op alle portfolio s 22 Mei 2014 Jan-Willem Boere Vind goud in uw organisatie met Enterprise Portfolio Management 2

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Minicongres Finishing

Minicongres Finishing Minicongres Finishing Aluminium Centrum Houten 29 september 2010 Erik van Westing Program Manager 2 M2i Introductie Innovatie Programma Marktbehoeftes en maatschappelijke vragen Benodigde Technologische

Nadere informatie

Software Defined Datacenter Visie van Cisco. Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015

Software Defined Datacenter Visie van Cisco. Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015 Software Defined Datacenter Visie van Cisco Erwin uit de Bos Datacenter Strategie Specialist NL euitdebo@cisco.com Versie: 5 februari 2015 Tomorrow Starts Here. Make amazing things happen by connecting

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Humidity Roadmap. Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling. Rien Bosma. NMi - the Art of Measurement

Humidity Roadmap. Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling. Rien Bosma. NMi - the Art of Measurement Humidity Roadmap Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling Rien Bosma Inhoud imera Roadmap Humidity Huidige status bij het NMi VSL Ontwikkelingsprogramma 2009-2012 imera imera

Nadere informatie

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation Production technology & mechatronics Bedrijfsgroep Industrial Automation 4 Vlaanderen Wallonië Brussel Beleidscellen 14 Business Communities 1700 leden ICT Building Technology Contracting Materials Technology

Nadere informatie

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011

TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development. Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Early morning Toast Biogas trends and technology development Leon Stille Leon.stille@tno.nl +31652779011 TNO Partners TNO is een onafhankelijk kennis instituut met meer dan 80 jaar ervaring in technologie

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen

Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen Internet of Things De definitieve stap naar slimme woningen Frank den Hartog Senior Scientist Consumer Networks, TNO Chair of the Technical Working Group, HGI Frank.denHartog@tno.nl www.frankdenhartog.net

Nadere informatie

Het gebruik van RFID als ondersteunende technologie voor Track&Trace in een vers supply chain

Het gebruik van RFID als ondersteunende technologie voor Track&Trace in een vers supply chain Het gebruik van RFID als ondersteunende technologie voor Track&Trace in een vers supply chain Dirk Vercammen, Director Europe - Region West 29 februari 2012 Agenda Euro Pool System? Tracking & tracing

Nadere informatie

Ontwikkelingen binnen Integratie

Ontwikkelingen binnen Integratie Ontwikkelingen binnen Integratie Informatica & Economie Integratie 1 Recap Innovatie Silicon Valley Financiering Engineering Nieuwe methodes Modelleren Outline Cloud Business Intelligence Big Data Internet

Nadere informatie

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015

Concept development. Haga Hospital. 17 september 2015 Concept development Haga Hospital 17 september 2015 Marije Talstra 2015 Healthcare consultant at fluent 2003-2015 Healthcare consultant at Twynstra Gudde TUDelft, real estate & housing, urban planning

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

GRIP. Lecture 3: E-Contacts. Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann. NEVI-Chair Purchasing RUG. Groningen, Rijksuniversiteit. universiteitgroningen.

GRIP. Lecture 3: E-Contacts. Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann. NEVI-Chair Purchasing RUG. Groningen, Rijksuniversiteit. universiteitgroningen. Groningen Research Institute of Purchasing Lecture 3: E-Contacts Prof. dr. Dirk-Jan F. Kamann NEVI-Chair Purchasing RUG Groningen, RuG Goal Potential EP New roles, opportunities & threats E-Contacts Electronic

Nadere informatie

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models

Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models Workshop Low Cost High Value Service Delivery Models 9 februari 2012 2011 - All rights reserved Noventum Service Management Consultants Ltd. 1 Low Cost High Value Service Delivery Models Low cost delivery

Nadere informatie

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com

De convergentie naar gemak. Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com De convergentie naar gemak Hans Bos, Microsoft @hansbos, hans.bos@microsoft.com ge mak (het; o) 1. kalmte, bedaardheid: iem. op zijn gemak stellen kalm laten worden 2. het vermogen iets zonder moeite te

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Van Papier naar Papierloos met iventionles,

Van Papier naar Papierloos met iventionles, Van Papier naar Papierloos met iventionles, ProcessStations Tracking and Tracing van materialen in het Processing Centre van NIZO food research Annemarie Braber Friday, March 28, 2014 NIZO food research

Nadere informatie

Model driven Application Delivery

Model driven Application Delivery Model driven Application Delivery Fast. Flexible. Future-proof. How Agis streamlines health procurement using Mendix Model driven Application Platform Mendix in a nutshell Mendix delivers the tools and

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing

Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Goedkoper, beter en duurzamer produceren met Smart Manufacturing Even voorstellen Pim Berends, 1963 Business Consultant, ICT Automatisering. > 25 jaar ervaring in de industriële automatisering. MES scans

Nadere informatie

Solution Dag 2015. refresh-it. Printing. Frits de Boer Frenk Tames 1 12.06.2015

Solution Dag 2015. refresh-it. Printing. Frits de Boer Frenk Tames 1 12.06.2015 Solution Dag 2015. refresh-it Printing Frits de Boer Frenk Tames 1 12.06.2015 Agenda. 1. Welkom Frits de Boer 2. Samsung Printing Frenk Tames 3. Rondleiding Tonerfabriek ARP Supplies 2 12.06.2015 Solution

Nadere informatie

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014

Brainport Industries. Towards integrated supply networks. John Blankendaal Managing Director. Turnhout, 27 februari 2014 1 Brainport Industries Towards integrated supply networks Turnhout, 27 februari 2014 John Blankendaal Managing Director Coöperatie van 85 suppliers 2 Brainport Industries richt zich primair op 5 markten

Nadere informatie

Remote maintenance 4.0

Remote maintenance 4.0 Locatie A Locatie B Remote maintenance 4.0 Onderwerpen 1 2 3 Uitleg Remote maintenance 4.0 Verschillende manieren van Remote maintenance Remote maintenance als een service 4 Twee voorbeelden van mogelijke

Nadere informatie

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens

Smart Industry 4.0. Edwin van Rensch/Eric Megens Smart Industry 4.0 Edwin van Rensch/Eric Megens Agenda o Introductie Hotraco Group o Introductie Smart Industry 4.0 o Data model Hotraco Product improvement Remote service Benchmark Additional service

Nadere informatie

Keuze vakken P&T Living

Keuze vakken P&T Living Keuze vakken P&T Living Antal Haans (A.Haans@tue.nl) Coach Technische Vakken P&T-LIVING 31 Maart 2015 1 P&T Major Binnen de TU/e bachelor school Keuze ruimte 60 ECTS 90 ECTS - Psychologie & methoden -

Nadere informatie

Business & IT Alignment deel 1

Business & IT Alignment deel 1 Business & IT Alignment deel 1 Informatica & Economie Integratie 1 Recap Opdracht 1 Wat is integratie? Organisaties Strategie De omgeving van organisaties AH Bonuskaart AH Bonuskaart Economisch Geïntegreerd

Nadere informatie

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184

kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 kenmerk Error! Bookmark not defined. datum 2016-05-25 pagina 1/6 Commissieplan 2016 Normcommissie 381184 6 NORMCOMMISSIE NEN Kennis- & Informatiediensten Postbus 5059 2600 GB Delft Vlinderweg 6 2623 AX

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98

Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Welke standaard is het beste? 4 december 2008, Bianca Scholten, bianca.scholten@task24.nl, tel. 06 52 45 25 98 Level 4 Business Planning & Logistics ISA-99 beveiliging binnen het control domain Level 3

Nadere informatie

Organizational Change Driven by Vision & Courage

Organizational Change Driven by Vision & Courage Organizational Change Driven by Vision & Courage Breda, 26 Maart 2013 12 Juni 2006 H R U P D A T E H O T L I N E : ++ 4 1 2 1 6 1 8 6 1 1 8 2 Why do we need to change? All affiliates have full fledged

Nadere informatie

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN

Dr Doede J Binnema. Programm leader Food&Nutrition HANNN Dr Doede J Binnema Programm leader Food&Nutrition HANNN Why is a cluster needed? Healthy Ageing has become an important pillar of R&D (e.g. Lifelines & ERIBA) in the three provinces of the Northern Netherlands

Nadere informatie

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com

Best? New practice industry-university cooperation. Chemelot InSciTe. www.chemelot-inscite.com Best? New practice industry-university cooperation Chemelot InSciTe www.chemelot-inscite.com Aanleiding / Externe ontwikkelingen Wetenschappelijke competitie neemt toe; universiteit moet zich op sterktes

Nadere informatie

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL

Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Introduction to IBM Cognos Express = BA 4 ALL Wilma Fokker, IBM account manager BA Ton Rijkers, Business Project Manager EMI Music IBM Cognos Express Think big. Smart small. Easy to install pre-configured

Nadere informatie

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V.

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V. Smart Power Networks Energie Management Bas de Koningh - HARTING B.V. Motivatie Politieke doelen Reductie CO2-Uitstoot nucleare energie fase out Meer renewable energie duurzame energieefficiëntie in de

Nadere informatie

Automating the cockpit. Constructing an autonomous, human-like flight bot in a simulated environment

Automating the cockpit. Constructing an autonomous, human-like flight bot in a simulated environment Automating the cockpit Constructing an autonomous, human-like flight bot in a simulated environment Introductie Inhoud van de presentatie: afstudeerproject onderzoek ontwerp implementatie conclusies demonstratie

Nadere informatie

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development

BiZZdesign. Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools. Research & Development BiZZdesign Bouwen van sterke en wendbare organisaties met behulp van standaarden, methode, technieken en tools Research & Development 1 Profile CV Joost Niehof Name Grade Nationality Residence Role Joost

Nadere informatie

EDA huidige situatie. Presentatie voor NIDV KG Europa. André Mom 7 januari 2015

EDA huidige situatie. Presentatie voor NIDV KG Europa. André Mom 7 januari 2015 EDA huidige situatie Presentatie voor NIDV KG Europa André Mom 7 januari 2015 EDA huidige organisatie Claude-France Arnould, tot 15/01/2015 Head of the EDA: Federica Mogherini Rini Goos Roland Van Reybroeck

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

PicknPack. Gert Kootstra, Wageningen UR. gert.kootstra@wur.nl

PicknPack. Gert Kootstra, Wageningen UR. gert.kootstra@wur.nl PicknPack Gert Kootstra, Wageningen UR gert.kootstra@wur.nl EU project: PicknPack FP7 project automation in food packaging systems 14 partners (onderzoeksinstituten en bedrijven) 14 M (9 M subsidie) Coördinatie

Nadere informatie

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved.

Cisco Cloud. Collaboration. Ronald Zondervan David Betlem September, 2011. Presentation_ID 2010 Cisco Systems, Inc. All rights reserved. Cisco Cloud Collaboration Ronald Zondervan David Betlem September, 2011 1 E Open architectuur Uitgangspunten Gebaseerd op Open Standaarden telefonie, video, desktop integratie, beschikbaarheidsstatus (presence)

Nadere informatie

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy

Klant. Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen. Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy Klant Klant - Branche: Industrie - > 20000 employees - Vestigingen in > 25 landen Specifiek - Profitabele, kosten gedreven strategy IT characteristics - Constante verandering: organsiatie, techniek, processen.

Nadere informatie

EVO:RAIL VDI AANPAK Plaveit VMware EVO:RAIL de weg voor VDI?

EVO:RAIL VDI AANPAK Plaveit VMware EVO:RAIL de weg voor VDI? EVO:RAIL VDI AANPAK Plaveit VMware EVO:RAIL de weg voor VDI? APRIL 8, 2015 SLIDE 1 #Name: Verloigne Geert #Function: Technical Consultant #Email: geert.verloigne@realdolmen.com #UC: +32 2 801 51 81 Company:

Nadere informatie

Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014

Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014 Roger Lemmens Directeur BVZD/ABDH, April 29 th 2014 Het knooppunt van digitaal onderzoek, innovatie en ondernemerschap in Vlaanderen De troeven van 5 universiteiten! 800+ onderzoekers 3 Een gebalanceerd

Nadere informatie

WWW.EMINENT-ONLINE.COM

WWW.EMINENT-ONLINE.COM WWW.EMINENT-OINE.COM HNDLEIDING USERS MNUL EM1016 HNDLEIDING EM1016 USB NR SERIEEL CONVERTER INHOUDSOPGVE: PGIN 1.0 Introductie.... 2 1.1 Functies en kenmerken.... 2 1.2 Inhoud van de verpakking.... 2

Nadere informatie

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN

INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT SYSTEMEN INNOVATIE MANAGEMENT NORMEN, INNOTEK GEEL 26/11/2013 PROF. DR. BART LETEN WAARDECREATIE DOOR INNOVATIE MARTWAARDE VAN APPLE INNOVATIE IS EEN COMPLEXE ACTIVITEIT Innovatie

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

Vandaagafval morgengrondstof!

Vandaagafval morgengrondstof! Vandaagafval morgengrondstof! 5de Vlaams Milieucongres IFEST 21 October 2008 Florens Slob Manager Sustainable Business Solutions Van Gansewinkel Group Agenda Korte verkenning Cradle to Cradle concept &

Nadere informatie

Sustainable Concrete Centre. Duurzaam Innoveren in beton

Sustainable Concrete Centre. Duurzaam Innoveren in beton Sustainable Concrete Centre Duurzaam Innoveren in beton Sustainable Concrete Centre Oosterhout (NB), The Netherlands Director: Mantijn van Leeuwen m.vanleeuwen@crh-scc.nl +31 6 2275 4364 CRH in Nederland

Nadere informatie

"WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen. 13 October 2015

WAAR STAAN WIJ?... Internationale BIM ontwikkelingen. 13 October 2015 "WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen 13 October 2015 "WAAR STAAN WIJ?..." Internationale BIM ontwikkelingen Inhoud "Waar staan wij?..." De BIM Levels Internationale BIM ontwikkelingen

Nadere informatie

Agenda. 1. voorstelling projectuitvoerders. 2. overzicht van tetra project SecureApps. 3. voorstelling leden gebruikersgroep

Agenda. 1. voorstelling projectuitvoerders. 2. overzicht van tetra project SecureApps. 3. voorstelling leden gebruikersgroep 1 Agenda 1. voorstelling projectuitvoerders 2. overzicht van tetra project SecureApps 3. voorstelling leden gebruikersgroep 4. QR based out-of-band communicatie 5. planning komende periode 6. discussie

Nadere informatie

Session Educa-on. 14-15 October 2013

Session Educa-on. 14-15 October 2013 Session Educa-on 14-15 October 2013 FIRE facilities in education: Networking courses (fixed and wireless) IP fixed networks ComNet Labs Build your own network [Lab router] Calculate IP ranges According

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Speerpuntendebat AMC 2009

Speerpuntendebat AMC 2009 Speerpuntendebat AMC 2009 Panel: John Stavenuiter Vz. 1. Lex Besselink 2. Ben Spiering 3. Gigi van Rhee 4. Simon Roberts 5. Bert Verplancke 6. Jules Verlaan Lex Besselink Director at Program Office World

Nadere informatie

Special Interest Group RESEARCH SUPPORT

Special Interest Group RESEARCH SUPPORT Special Interest Group RESEARCH SUPPORT Samenwerken, Open Access en Data voor onderzoek 23 maart 2015 Henk van den Hoogen Voorzitter SIG RS SIG Research Support Staat voor: - inzicht geven/delen (ICT-)

Nadere informatie

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008

Competencies atlas. Self service instrument to support jobsearch. Naam auteur 19-9-2008 Competencies atlas Self service instrument to support jobsearch Naam auteur 19-9-2008 Definitie competency The aggregate of knowledge, skills, qualities and personal characteristics needed to successfully

Nadere informatie

Ineke Dezentjé Hamming-Bluemink. Voorzitter FME Voorzitter Team Smart Industry

Ineke Dezentjé Hamming-Bluemink. Voorzitter FME Voorzitter Team Smart Industry 1 PROGRAMMA 13.15 uur: opening 13.25 uur: toelichting smart industry 13.40 uur: praktijkcase 14.00 uur: parallelsessies 14.50 uur: korte pauze 15.00 uur: plenaire terugkoppeling 15.20 uur: afsluiting 2

Nadere informatie

Draadloze sensoren in machines en productielijnen

Draadloze sensoren in machines en productielijnen Draadloze sensoren in machines en productielijnen Presentatie High Tech Equipment Engineering Februari 2011 Presentatie inhoud Wireless Value Ontwerp aspecten bij draadloze systemen Waar en waarom een

Nadere informatie

Continuous testing in DevOps met Test Automation

Continuous testing in DevOps met Test Automation Continuous ing in met Continuous testing in met Marco Jansen van Doorn Tool Consultant 1 is a software development method that emphasizes communication, collaboration, integration, automation, and measurement

Nadere informatie

Gebruik van mobiele systemen in General Aviation

Gebruik van mobiele systemen in General Aviation Gebruik van mobiele systemen in General Aviation Rob Ruigrok 14 november 2015 Nationaal Lucht- en Ruimtevaartlaboratorium National Aerospace Laboratory NLR Het NLR N L R Schiphol N L R Volkel N L R A m

Nadere informatie

Is internet een klimaatkiller?

Is internet een klimaatkiller? Is internet een klimaatkiller? IT is deel van het probleem... maar vooral ook van de oplossing dr. ir. A. Osseyran Directeur SARA Reken en Netwerkdiensten Meer dan 1.5 miljard mensen zijn online vandaag!

Nadere informatie

HIRLAM Plans for academic research models. Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM

HIRLAM Plans for academic research models. Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM HIRLAM Plans for academic research models Tilly Driesenaar Scientific secretary HIRLAM Contents Introduction sci-sec tasks Introduction HARMONIE HARMONIE for Universities Sci-sec HIRLAM tasks HIRLAM.org

Nadere informatie

Investment Management. De COO-agenda

Investment Management. De COO-agenda Investment Management De COO-agenda Vijf thema s 1) Markt 2) Wet- en regelgeving 3 5) Rol van de COO 5 3) Operations 4) Technologie 2012 KPMG Accountants N.V., registered with the trade register in the

Nadere informatie

[ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR. Over Ascom Harry Wassens 13-10-11 Ascom (Nederland) B.V.

[ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR. Over Ascom Harry Wassens 13-10-11 Ascom (Nederland) B.V. [ ] OVER ASCOM HARRY WASSENS, SALES DIRECTOR 1 ASCOM Ascom employs about 2.300 people worldwide Ascom has subsidiaries in 20 countries In H1/2011 Ascom generated revenues of 253.1 MCHF with an EBITDA margin

Nadere informatie

World Class Wind Turbine Maintenance Operational excellence dankzij Condition Based Maintenance

World Class Wind Turbine Maintenance Operational excellence dankzij Condition Based Maintenance World Class Wind Turbine Maintenance Operational excellence dankzij Condition Based Maintenance Kamperland 27 Mei 2014 Twan Kohlen CEO Oliveira International Group Data Informatie - Kennis Doelstelling

Nadere informatie

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven

RDM Centre of Expertise. Innovatie motor voor Stad en Haven RDM Centre of Expertise Innovatie motor voor Stad en Haven https://www.youtube.com/watch?v=ubghpqsittc RDM Centre of Expertise RDM Centre of Expertise is een broedplaats waar studenten, onderzoekers/lectoren

Nadere informatie

Value Sourcing, samenwerking in de toeleverketen

Value Sourcing, samenwerking in de toeleverketen Value Sourcing, samenwerking in de toeleverketen Creating Smart Solutions Jan Retera / Fred Westerveld Supply Chain dept. KMWE KMWE Overview KMWE Turnover 2010: ~ 40 M KMWE Precision Components: 15 M KMWE

Nadere informatie

Strategisch en tactisch advies van hoog niveau

Strategisch en tactisch advies van hoog niveau Strategisch en tactisch advies van hoog niveau Mark Jenniskens MARK JENNISKENS, SENIOR CONSULTANT MOBILE ENTERPRISE M.Jenniskens@strict.nl 06-54 24 69 57 @markjenniskens www.linkedin.com/in/markjenniskens

Nadere informatie

iminds Health voorstelling PRoF 4.0 04/09/2014

iminds Health voorstelling PRoF 4.0 04/09/2014 iminds Health voorstelling PRoF 4.0 04/09/2014 Four Strategic Research Centers in Flanders NanoTech 1984 CleanTechnology 1991 Life sciences 1996 ICT Innovation 2004 2 380+ 50+ PROJECTS with the industry

Nadere informatie

Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV

Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV Test Automatisering? Mislukken Slagen gegarandeerd! Ruud Teunissen - Polteq Test Services BV Mislukken Slagen gegarandeerd 2 Mislukken Slagen gegarandeerd Management verwacht onmiddellijk R.O.I. Doel:

Nadere informatie