Externe voortgangsrapportage Werkprogramma III

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Externe voortgangsrapportage Werkprogramma 2012 - III"

Transcriptie

1 Externe voortgangsrapportage Werkprogramma III September - december (inclusief jaaroverzicht rapporten en publicaties) Den Haag - 1 -

2 Inhoudsopgave 1 Managementsamenvatting Publicaties en bijdragen aan beleidsprocessen Integrale producten en overkoepelende activiteiten Ruimtelijk beleid in verandering Het belang van clusters en netwerken voor de concurrentiepositie Verstedelijking, herstructurering en mobiliteit Klimaat en energie als transitieagenda Biodiversiteit, voedselvoorziening en ontwikkelings-vraagstukken Overig Nieuwsberichten september december Overzicht technische briefings PBL Tweede Kamer in Publicaties Integrale, thema-overstijgende producten Biodiversiteit, voedselvoorziening en ontwikkelingsvraagstukken Het belang van clusters en netwerken voor de concurrentiepositie Klimaat en energie als transitieagenda Ruimtelijk beleid in verandering Verstedelijking, herstructurering en mobiliteit Overig Bijdrage WOT

3 1 Managementsamenvatting Deze rapportage bevat de voortgang van het werkprogramma 2012 van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) met de nadruk op de periode september december. Hiermee geven we een overzicht van de belangrijkste publicaties die het planbureau in deze periode heeft uitgebracht. Daarnaast noemen we de belangrijkste bijeenkomsten waar het PBL zijn kennis heeft ingebracht ten behoeve van beleidsprocessen en daarmee heeft bijgedragen aan de kwaliteit van de politiekbestuurlijke afweging. Belangrijke highlights de afgelopen periode waren: De Balans van de Leefomgeving Sinds 2010 brengt het PBL elke twee jaar een Balans van de Leefomgeving uit. Dit jaar de tweede. In deze veelomvattende studie laat het PBL zien hoe de kwaliteit van de leefomgeving zich ontwikkelt en welke voortgang er is op de doelen voor het milieu-, natuur- en ruimtelijke beleid. De doorrekening van het regeerakkoord Op verzoek van de Tweede Kamer heeft het PBL de Effecten van het Regeerakkoord VVD-PvdA geanalyseerd, voor de thema s energie & klimaat, natuur, verkeer & vervoer en Groene groei. Deze analyse bouwt voort op de analyse van de verkiezingsprogramma s in Keuzes in Kaart (CPB/PBL, 2012) en hanteert hetzelfde basispad. Het bezoek van de internationale visitatiecommissie Het PBL heeft in november een internationale visitatiecommissie van wetenschappers ontvangen onder leiding van Lea Kauppi, directeur-generaal van het Finse Milieuagentschap SYKE. Doel van de visitatie was primair om de wetenschappelijke kwaliteit van de producten en diensten van het PBL te beoordelen ( doen we de dingen goed? ). Daarnaast is ook de maatschappelijke relevantie van het werk aan de orde geweest ( doen we de goede dingen? ). In haar voorlopige resultaten schreef de commissie onder andere dat de algemene indruk van de wetenschappelijke kwaliteit van het werk PBL positief is, en een internationale benchmark voor de manier waarop het functioneert in de science-policy interface. Het definitieve visitatierapport verschijnt in februari Overzicht technische briefings In 2012 is het aantal technische briefings die het PBL heeft gegeven, of waar het PBL bij betrokken is geweest toegenomen. Een overzicht is opgenomen op pagina

4 2 Publicaties en bijdragen aan beleidsprocessen 2.1 Integrale producten en overkoepelende activiteiten Balans voor de Leefomgeving Het PBL presenteerde op 24 september 2012 de tweede Balans van de Leefomgeving. Demissionair minister Schultz van Haegen heeft deze studie, die het planbureau elke twee jaar uitbrengt, in Nieuwspoort in ontvangst genomen. In deze veelomvattende studie laat het PBL zien hoe de kwaliteit van de leefomgeving zich ontwikkelt en welke voortgang er is op de doelen voor het milieu-, natuur- en ruimtelijke beleid. De Balans bestaat naast een boek ook uit een website met achterliggende data. Op 1 oktober is de Balans per brief aangeboden aan de voorzitter van de Tweede Kamer. Op 4 oktober is deze publicatie in een besloten technische briefing nader toegelicht. De Tweede Kamer heeft om een kabinetsreactie op de Balans gevraagd. Deze is toegezegd. De Balans is bij meerdere ministeries gepresenteerd: onder andere op 27 september aan DGRW, op 23 oktober bij DGM&IC, en op dinsdag 6 bij DG Agro tijdens een goedbezochte lunchbijeenkomst. Op dinsdag 2 oktober is bij de directeurenlunch van IenM een presentatie verzorgd over het onderdeel bereikbaarheid van de Balans van de Leefomgeving. Analyse van de milieu- en natuureffecten van het regeerakkoord Op verzoek van de minister van Infrastructuur en Milieu heeft het PBL de milieu- en natuureffecten van Bruggen slaan Regeerakkoord VVD-PvdA geanalyseerd, en uitgebracht op 9 november. De PBL-notitie analyseert de effecten van het regeringsakkoord voor de thema s energie & klimaat, natuur, verkeer & vervoer en Groene groei en is voorlopig en indicatief van aard. Deze analyse bouwt voort op de analyse van de verkiezingsprogramma s in Keuzes in Kaart (CPB/PBL, 2012) en hanteert hetzelfde basispad. Hiermee wordt ook de consistentie gewaarborgd met de uitgangspunten voor de analyse van de budgettaire en financiële effecten van het regeerakkoord (CPB, 2012)

5 2.2 Ruimtelijk beleid in verandering Effecten van de staatssteunregeling voor de middeninkomens op de woningmarkt een simulatie Het PBL heeft op 30 oktober de resultaten gepubliceerd van onderzoek daar de effecten van de staatssteunregeling voor de middeninkomens op de woningmarkt. Het reageerde daarmee op een verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties dat dit onderzoek in oktober 2011 heeft toegezegd aan de Tweede Kamer. Naar aanleiding van het uitkomen van dit rapport heeft Tweede Kamerlid Voortman (Groenlinks) in Kamervragen de minister verzocht op de bevindingen uit dit rapport te reageren. Second Opinion MKBA Rijk-regioprogramma Amsterdam-Almere-Markermeer Het ministerie van Infrastructuur en Milieu heeft CPB en PBL gevraagd om een second opinion over de MKBA RRAAM (Rijk-regioprogramma Amsterdam-Almere- Markermeer). Deze second opinion is in interactie met het de opsteller van de MKBA (Ecorys) en het projectbureau RRAAM opgesteld en op 7 november door beide planbureaus gepubliceerd. Het opstellen van de second opinion heeft bijgedragen aan de kwaliteit van de MKBA. Nieuwe steden in de Randstad Op woensdag 26 september presenteerde PBL de publicatie Nieuwe steden in de Randstad; verstedelijking en suburbaniteit tijdens een symposium in architectuurcentrum Makeblijde te Houten. De publicatie is aan Vaste Kamercommissie IenM toegezonden. Op hetzelfde symposium werd ook de Atlas Nieuwe Steden gepresenteerd, waarin de plannings-, ontwerp-, en bewoningsgeschiedenis van de groeikernen beschreven wordt. Die publicatie is gemaakt door PBL en de fotograaf Theo Baart. 2.3 Het belang van clusters en netwerken voor de concurrentiepositie De ratio van ruimtelijk-economisch beleid en het topsectorenbeleid Op verzoek van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie heeft het PBL, in samenwerking met het CBS, op 16 november de studie De ratio van ruimtelijk-economisch beleid en het topsectorenbeleid uitgebracht. Deze studie maakt inzichtelijk waar zich de ruimtelijke concentraties van de topsectoren bevinden en welke regio s cruciaal zijn voor de topsectoren. De studie geeft aan welke regio s in Nederland cruciaal zijn voor het topsectorenbeleid, doordat daar veel vestigingen clusteren of er veel werkgelegenheid aan is verbonden. Met de informatie uit de studie weegt het Rijk af in welke regio s ze actiever beleid wil voeren. 2.4 Verstedelijking, herstructurering en mobiliteit Monitor Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte De nulmeting van de Monitor Infrastructuur en Ruimte, die het PBL op 12 oktober uitbracht, geeft de stand van zaken weer voor de dertien nationale belangen uit de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR), en schetst waar mogelijk ook de ontwikkeling over de afgelopen tien jaar. Het PBL brengt de (tweejaarlijkse) monitor uit op verzoek van het minister van IenM. De monitor bestaat uit een rapport en een - 5 -

6 website (onderdeel Compendium voor de Leefomgeving). De eerste herhalingsmeting zal in het najaar van 2014 verschijnen. Elektrisch rijden in 2050: gevolgen voor de leefomgeving Het PBL heeft op 20 november de studie Elektrisch rijden in 2050: gevolgen voor de leefomgeving uitgebracht. De publicatie is op 20 nov aangeboden aan de Vaste Kamercommissies van EZ, FIN, BZK en IenM. Op 11 september, ruimschoots voor de publicatie van de PBL-rapport over elektrisch rijden, heeft PBL een presentatie gegeven bij de zogeheten directeurenlunch IenM. In de presentatie werden de belangrijkste conclusies van het rapport toegelicht. In een levendige discussie werd de voornaamste conclusie breed gedeeld, namelijk dat elektrisch rijden forse klimaatwinst betekent maar tegelijkertijd bij huidig voortgezet beleid op termijn de schatkist veel geld zou kunnen kosten. WLO scenario s mobiliteit Op 27 november heeft het PBL samen met het CPB tijdens een vertrouwelijke technische briefing de Vaste Kamercommissie van IenM geïnformeerd over de mobiliteitsaspecten van de (nieuwe) WLO-scenario s. Deze bijenkomst had tot doel de basiskennis van de Kamerleden op dit onderwerp te versterken, ter voorbereiding op de nota-behandeling MIRT, op 3 december. 2.5 Klimaat en energie als transitieagenda Klimaat- en energieroutekaarten naar 2050 in Noordwest Europa Op 15 oktober heeft het PBL de studie Climate and energy roadmaps 2050 in Northwestern Europe uitgebracht. Op verzoek van het ministerie van IenM vergeleek het PBL hierin de zogenaamde klimaat- en energie roadmaps van Nederland, België, Denemarken, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Delen hieruit waren al eerder gepresenteerd in internationale workshops op Clingendael (Den Haag) en in Warschau. Evaluatie voorstel Europese Commissie om tijdelijk minder CO 2 -emissierechten te veilen Op 27 november publiceerde het PBL de resultaten van een literatuurstudie onder de titel Evaluation of the European Commission s proposal to set aside emission allowances. De notitie is door de staatsecretaris IenM gebruikt ter onderbouwing van haar visie richting de Kamer. Verder is deze toegezonden aan de Commissie (DG CLIMA), het Europees Parlement, CEPS en Bruegel Instituut. Emissiereductiedoelen broeikasgassen voor 2030 Op 10 december publiceerde het PBL het rapport Greenhouse gas emission reduction targets for Dit rapport gaf aan dat een Europese emissiereductie van 40% onder het niveau van 1990 niet bij voorbaat voldoende is om de 2 graden doelstelling te halen. Een dergelijk Europees doel was de inzet van het vorige kabinet en hieruit kwam vanuit de ministeries van EL&I en IenM de vraag naar voren welke inspanning van andere landen vergelijkbaar is met zo n Europese doelstelling, rekening houdend met economische verschillen tussen landen. Ook zijn de economische gevolgen voor de EU en andere landen berekend, voor verschillende reductie-inspanningen van de - 6 -

7 rest van de wereld. De belangrijkste conclusies van dit rapport zijn samengevat in een memo naar de staatssecretaris. Website ClimateDialogue.org Het PBL, KNMI en de wetenschapsjournalist Marcel Crok hebben gezamenlijk de internetsite ClimateDialogue.org gelanceerd: een internationale blog waarop onderzoekers op uitnodiging over controversiële klimaatonderwerpen met elkaar in discussie gaan. DG-cahier Vergroening als uitdaging en kans voor de Nederlandse economie Het tweede DG-diner vond plaats op 25 september Op 19 december verscheen het verslag met als titel Vergroening als uitdaging en kans voor de Nederlandse economie. Vanwege het succes van dergelijke bijeenkomsten is besloten ook in 2013 enkele DG-diners over actuele thema s te organiseren. Kenniskamer directie Klimaat, Lucht en Geluid IenM De directie KLG van IenM heeft op 12 september een kenniskamer georganiseerd waarin beleidsmakers en kennisinstellingen (zoals PBL, TNO, CPB, ECN, RIVM, KNMI, KIM) de eerste versie van kennisvragen bespraken, (voorgezeten door Wim Derksen). Het betrof de thema s klimaatsysteem, klimaatbeleid, luchtbeleid en geluid. Dit was een heel goed en vruchtbaar initiatief. Per thema werden de concept beleidsvragen doorgenomen en besproken. Dit heeft in belangrijke mate bijgedragen aan de kennisvragen zoals vastgelegd in de nieuwe Kennisagenda van IenM. Energie-akkoord onder auspiciën van SER Op 7 november startte de Regiegroep haar werkzaamheden gericht op het tot stand brengen van een nationaal energie-akkoord van werkgevers, werknemers, milieubeweging en ministeries met sterke betrokkenheid van de energieke samenleving. PBL heeft bij het tot stand brengen van dit akkoord de centrale kennisfunctie toebedeeld gekregen. Inzet is uiterlijk juni 2013 het akkoord gerealiseerd te hebben. (Looking) Back to the future: a reconstruction of historical land use and its application for global change research. Op 12 december is Kees Klein Goldewijk (PBL) gepromoveerd op de studie (Looking) Back to the future: a reconstruction of historical land use and its application for global change research. Hieruit blijkt dat de hoeveelheid land die in het verleden nodig was voor landbouw de hypothese beïnvloedt dat menselijke activiteiten in de wereld leidden tot veranderingen in de CO 2 -concentraties en daardoor het klimaat. Hoe meer land per persoon de mensen gebruikten, hoe meer natuurlijke ecosystemen verdwenen en dat leverde meer broeikasgassen op. 2.6 Biodiversiteit, voedselvoorziening en ontwikkelingsvraagstukken Hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU: Milieueffecten in ontwikkelingslanden Op 8 november publiceerde het PBL de studie Reform of the EU Common Agricultural Policy: environmental impacts in developing countries. In deze studie onderzoekt het PBL de belangrijkste mechanismen waardoor de hervorming van het - 7 -

8 GLB invloed zou kunnen hebben op het milieu in ontwikkelingslanden. In alle gevallen blijkt de invloed minimaal te zijn. Watervoetafdruk: bruikbaar voor duurzaamheidsbeleid? Op 17 december publiceerde het PBL de notitie Water Footprint: Useful for sustainability policies?, een studie uitgevoerd op verzoek van het ministerie van Buitenlandse zaken. Het rapport heeft belangstelling gekregen vanuit de EU, OESO en NGO s. Op uitnodiging van het ministerie van Buitenlandse Zaken zal PBL dit rapport samen het rapport De voetafdruk van Nederland: hoe groot en hoe diep? uit augustus 2012 presenteren in een interdepartementaal forum, waar men de vervolgstappen voor het rijksbeleid bediscussieert. Kwaliteit voor later 2. Evaluatie van het waterkwaliteitsbeleid Het PBL bracht op 21 december een studie uit met bovenstaande titel, waarin het onderzocht in welke mate het Nederlandse grond- en oppervlaktewater voldoet aan de doelen die het nationale waterkwaliteitsbeleid en de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) stellen. Deze studie is ook aangeboden aan de Vaste Kamercommissie van IenM. PBL ondersteunt advies Rli over toekomst land- en tuinbouw Naar verwachting in maart 2013 zal de Raad voor de leefomgeving en infrastructuur een advies uitbrengen over de toekomst van de land- en tuinbouw in Nederland. PBL ondersteunt de raad door een check uit te voeren op de onderliggende analyses. Een onderdeel hiervan was deelname aan een expertmeeting op 13 september. De Rli verwerkt de commentaren en mikt erop met het eindadvies de koers van het landbouwdossier van het aanstaande kabinet te beïnvloeden. PBL ondersteunt advies Rli over natuur en landschap De Rli bereidt een advies aan het Kabinet voor met betrekking tot Natuur en Landschap. In dat kader heeft de Rli het PBL gevraagd een review te geven op een aantal onderzoeken die de Rli heeft laten uitvoeren, en daarbij ook een inbreng te leveren bij de opzet en uitvoering van die onderzoeken. De bedoeling is dat de inbreng van het PBL leidt tot een optimale gebruik van bestaande kennis bij de voorbereiding van het advies van de Rli. 2.7 Overig Dorien Manting benoemd tot bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam Het College van Bestuur van de Universiteit van Amsterdam heeft mw. dr. Dorien Manting, sectorhoofd bij het PBL, benoemd tot bijzonder hoogleraar Bevolkingsdynamiek en Ruimtelijke Ontwikkelingen. Mw. Manting zal voor één dag per week deel uitmaken van de programmagroep Urban Geographies binnen de Afdeling Geografie, Planologie en Internationale Ontwikkelingsvraagstukken van de Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen. Haar onderzoek binnen deze programmagroep zal zich richten op de samenhang en wisselwerking tussen demografische veranderingen en ruimtelijke ontwikkelingen, wat goed aansluit bij het onderzoek van PBL

9 Werkprogramma 2013 In de tweede helft van 2012 heeft het PBL in overleg met de departementen de Hoofdlijnen van het werkprogramma voor 2013 opgesteld. Conceptversies zijn besproken in het DG-overleg en met de Begeleidingscommissie. Op 25 januari is het de Ministerraad zonder bezwaren of aanvullingen gepasseerd. Uitnodiging ZKH Prins Willem-Alexander en HKH Prinses Maxima Op woensdag 12 december brachten Maarten Hajer en Aldert Hanemaaijer een bezoek aan de Eikenhorst. Daarbij was ruim de gelegenheid om van gedachten te wisselen over de uitdaging om de economie te vergroenen en wat dat concreet betekent voor burgers en bedrijven. Nederland Verbeeld - een andere blik op vraagstukken rond de leefomgeving Op 19 december bracht het PBL Nederland Verbeeld - een andere blik op vraagstukken rond de leefomgeving uit. Hierin geeft het PBL een visuele presentatie van feiten en cijfers op drie domeinen: vervoer, voedsel en energie. Nederland Verbeeld is bedoeld als handreiking om snel een aantal verbanden te kunnen doorgronden en tegelijkertijd als een proeve in het vinden van nieuwe, aansprekende visualiseringstechnieken. Bezoek internationale visitatiecommissie Het PBL heeft tussen november 2012 een internationale visitatiecommissie van wetenschappers ontvangen onder leiding van Lea Kauppi, directeur-generaal van het Finse Milieuagentschap SYKE. Doel van dit bezoek was om de kwaliteit van de producten en diensten van het PBL te beoordelen. In haar voorlopige resultaten schreef de commissie onder andere dat de algemene indruk van de wetenschappelijke kwaliteit van het werk PBL positief is, en een internationale benchmark voor de manier waarop het functioneert in de science-policy interface. Wel kan het proces van kwaliteitsborging verbeterd worden. In dat kader beveelt de commissie onder meer aan om een uniforme procedure voor externe reviews op te stellen en om belangwekkende resultaten en methodologische vernieuwingen vaker te verspreiden via peer-reviewed publicaties. Het definitieve visitatierapport verschijnt in februari Twitter Het PBL heeft sinds medio 2011 een eigen twitter Twitter is in 2012 een belangrijk medium geworden. Via twitter worden onze publicaties bekend bij stakeholders die wij anders wellicht niet zouden bereiken; twitter is bovendien een podium waarop deze stakeholders ons vragen stellen en van feedback voorzien. Het aantal volgers is in 2012 gestegen van naar

10 3 Nieuwsberichten september december 2012 Het PBL richt zich met zijn producten primair op het ondersteunen van de nationale en internationale besluitvorming over milieu-, natuur- en ruimtevraagstukken. Daartoe worden de rapporten verzonden naar de betrokken ministeries en de Tweede Kamer en openbaar gemaakt door plaatsing op de website. Voor een goede timing volgen we beleids- en politieke agenda s nauwlettend. Van kernproducten brengt het PBL in de regel een nieuwsbericht uit. In de maanden september tot en met december 2012 zijn er 29 Nederlandstalige en 8 Engelstalige nieuwsberichten gepubliceerd. Datum Titel Kwaliteit van water is verbeterd, maar de natuur profiteert niet Christmas and New Year greetings Nederland Verbeeld - een andere blik op vraagstukken rond de leefomgeving PBL aan de slag met decentrale overheden Climate goals for 2030 in relation to 2 C target Set-aside of European CO2 emission allowances considered as a signal for further ETS reform Tijdelijk minder veilen van CO2-emissierechten is een signaal voor verdere hervorming van emissiehandel The Emissions Gap Report Elektrisch rijden goed voor milieu en leefomgeving, maar wel duur PBL, KNMI and Crok launch Climate Discussion platform Climate Dialogue PBL, KNMI en Crok lanceren website Climate Dialogue Regeerakkoord slaat ook brug naar duurzame economie; vraagt om invulling International audit committee coming to PBL Internationale visitatiecommissie komt naar PBL Uitnodiging PBL Academielezing door Diane Coyle Staatssteunregeling heeft wisselende effecten op de woningmarkt Plans for low-carbon economy lack international orientation Plannen voor koolstofarme economie weinig internationaal gericht Dorien Manting benoemd tot bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam Herman Vollebergh gevraagd als Fellow van CESifo Uitnodiging bijeenkomst 'Vormgeven aan de spontane stad' Debat Klimaatverandering in filosofisch perspectief Ouderen steeds mobieler, behalve op woningmarkt Stadssafari langs verweesde viaducten Nature Outlook : Dutch nature policy in motion Seminar Actief ouder worden Wereldwijde studie toont wat nodig is voor energietransitie Green Deals Jaarevenement

11 Meer aandacht nodig voor betekenis groeikernen in metropoolregio s Vergroening van de economie onmogelijk zonder herijking rijksbeleid Presentatie Balans van de Leefomgeving Excursie en perspresentatie rondom publicaties Nieuwe Steden Biobrandstoffenbeleid raakt de kern van duurzame ontwikkeling Perslunch ECN en PBL over schoon, betrouwbaar en betaalbaar wereldenergiesysteem Organische gebiedsontwikkeling: hoe flexibiliteit in stedelijke planning te bereiken Naar aanleiding van het uitkomen van deze publicaties is in de Nederlandse kranten, op radio en TV en op webpagina s vele honderden malen aandacht besteed aan deze en andere publicaties van het PBL

12 4 Overzicht technische briefings PBL Tweede Kamer in 2012 Titel 1 Natuurverkenning : Visies op de ontwikkeling van natuur en landschap 2 Evaluatie van de nota Duurzame gewasbescherming 3 Greening the CAP: An analysis of the effects of the European Commission s proposals for the Common Agricultural Policy Datum uitkomst Onderwerp Bijzonderheden 26 jan Natuur Technische briefing VKC EL&I op 25 januari. Op 26 januari tijdens een symposium aangeboden aan Stas Bleker. 15 feb Landbouw Toegelicht in technische briefing VKCie EL&I 31 mei. Aangeboden aan Stas Atsma en Stas Bleker. 20 feb Landbouw Toegelicht in technische briefing 31 mei VKCie EL&I Toegelicht in Brussel, voor vertegenwoordigers EC, EP en NGO s. 4 De internationale concurrentiepositie van de topsectoren 8 mrt Economie en ruimte Toegelicht in technische briefing 18 april VKCie EL&I. Is aangeboden aan SG van EL&I tijdens symposium. 5 Kosten en baten van strengere emissieplafonds voor luchtverontreinigende stoffen. Nationale evaluatie voor de herziening van het Gotenburg Protocol 6 Analysing the emissions gap between the Copenhagen Accord pledges and the 2 C climate goal after Cancun 4 mei Milieu Conclusies toegelicht in VKCie I&M op 4 april 26 april Klimaat Toegelicht tijdens technische briefing VKC I&M 31 mei. Verzoek TK om Kabinetsreactie 7 Roads from Rio+20. Pathways to achieve global sustainability goals by mei Duurzame ontwikkeling Gepresenteerd op Rio a/d Maas 31 mei. Toegelicht tijdens technische briefing VKC I&M 15 mei 8 Balans vd Leefomgeving 23 sept Besloten technische briefing 4 oktober 9 WLO scenario s mobiliteit 27 nov Technische briefing WLO scenario s mobiliteit

13 5 Publicaties Integrale, thema-overstijgende producten Artikelen Environmental policy evaluation experiences in the Netherlands Hoe maakt het PBL zulke mooie kaarten? Government interventions in sustainable supply chain governance: Experience in Dutchfront-running cases Past een nuchtere risicobenadering in de tijdgeest? Conditions for green growth Rapporten OECD Environmental Outlook to Keuzes in Kaart Een analyse van tien verkiezingsprogramma's Choices Outlined The outlines of the election programmes Balans van de Leefomgeving Assessment of the Human Environment Analyse van de milieu- en natuureffecten van het regeerakkoord Nederland Verbeeld Overige publicaties Fifth Global Environment Outlook Doorrekening verkiezingsprogramma s Keuzes in Kaart , Een analyse van tien verkiezingsprogramma s op bereikbaarheidseffecten 5.2 Biodiversiteit, voedselvoorziening en ontwikkelingsvraagstukken Artikelen Collapse and reorganization of a food web of Mwanza Gulf, Lake Victoria Assessing the impacts of livestock production on biodiversity in rangeland ecosystems Scientific Opinion on the science behind the guidance for scenario selection and scenario parameterisation for predicting environmental concentrations in soil 13-feb-12 Residual soil phosphorus as the missing piece in the global phosphorus crisis puzzle. Proceedings of the National Academy of Sciences, 109: (2012) Framework for systematic indicator selection to assess effects of land management on ecosystem services Mapping ecosystem functions and services in Eastern Europe using globalscale data sets A land-use systems approach to represent land-use dynamics at continental and global scales

14 Propagation of uncertainties in soil and pesticide properties to pesticide leaching Tier-1 and Tier-2A Scenario Parameterisation and Example Calculations Simulation of movement of pesticides towards drains with a preferential flow version of PEARL European-scale modelling of groundwater denitrification and associated N2O production. Environmental Pollution, 165: (2012) Bodem- en watersysteem: cruciaal voor biobased economy Land use impacts on biodiversity in LCA: a global approach The representation of landscapes in global scale assessments of environmental change 22-jun-12 Management, regulation and environmental impacts of nitrogen fertilization in Northwestern Europe under the Nitrates Directive; a benchmark study. Biogeosciences. 2012, 9, Making scenarios for nature policy in the Netherlands World food supply in a context of environmental change and increasingly competing claims on naturual resources The price of protein: Review of land use and carbon footprints from Life cycle assessments of animal food products and their substitutes Synergies and trade-offs between ecosystem service supply, biodiversity, and habitat conservation status in Europe Assessing the impact of soil degradation on food production The provision of public goods by agriculture: critical questions for effective and efficient policy making Bezuinigingen belemmeren verdere verbetering waterkwaliteit An ecohydrological sketch of climate change impacts on water and natural ecosystems for the Netherlands: bridging the gap between science and society A spatially distributed model of pesticide movement in Dutch macroporous soils Options to reduce the environmental effects of livestock production Comparison of two economic models Developing a methodology for a species based and spatially explicit indicator for biodiversity onagricultural land in the EU Ecological traits affect the response of tropical forest bird species to landuse intensity The price of protein: Review of land use and carbon footprints from life cycle assessments of animal food products and their substitutes 2012 Nutrient dynamics, transfer and retention along the aquatic continuum from land to ocean: towards integration of ecological and biogeochemical models. Accepted by Biogeosciences. Rapporten Ecologische effectiviteit van Natuurwetgeving Natuurverkenning : Visies op de ontwikkeling van natuur en landschap Evaluation of the Dutch policy document on sustainable crop protection (summary) Evaluatie van de nota Duurzame gewasbescherming

15 Vergroening van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid Greening the CAP: An analysis of the effects of the European Commission s proposals for the Common Agricultural Policy Voorbij de EHS, Koers voor het nieuwe natuurbeleid Welke veestapel past in Nederland? Achtergrondrapport scenarioberekeningen Assessment of the environmental impacts and health benefits of a nitrogen emission control area in the North Sea Beoordeling van de milieueffecten en gezondheidsbaten van een beheersgebied voor stikstofoxiden in de Noordzee Food security in sub-saharan Africa: An explorative study Voedselzekerheid in Afrika: een verkennende studie De voetafdruk van Nederland: hoe groot en hoe diep? Nature Outlook Summary and findings Ecologische overwegingen bij verdeling van middelen tussen en binnen provincies voor een Herijkte EHS Evaluatie Meststoffenwet Hervorming van het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid van de EU: Milieueffecten in ontwikkelingslanden Reform of the EU Common Agricultural Policy: Environmental impacts in developing countries Kwaliteit voor later 2. Evaluatie van het waterkwaliteitsbeleid Working Papers Performance differences and trade-offs in the provision of ecosystem goods and services Overige publicaties Aanvullende analyse natuurakkoord Toets PBL herijking Ecologische Hoofdstructuur Gelderland PBL-reactie op het concept Nederlands actieplan duurzame gewasbescherming Water Footprint: Useful for sustainability policies? Watervoetafdruk: bruikbaar voor duurzaamheidsbeleid? 5.3 Het belang van clusters en netwerken voor de concurrentiepositie Rapporten De internationale concurrentiepositie van de topsectoren De ratio van ruimtelijk-economisch topsectorenbeleid Bedrijven en terreinen: de voorspelling van het werkgelegenheidsaandeel op bedrijventerreinen Working Papers What makes firms leave the neighbourhood?

16 5.4 Klimaat en energie als transitieagenda Artikelen Model-based scenarios for rural electrification in developing countries Inferences on weather extremes and weather-related disasters: a review of statistical methods Sensitivity and Uncertainty Analysis in MRIO Modelling; Some Empirical Results with regard to the Dutch Carbon Footprint Gevoeligheids- en onzekerheidsanalyse van MRIO modellen; een empirische studie van de Nederlandse koolstofvoetafdruk Europees modal shiftbeleid resulteert hoogstens in kleine vermindering CO2-uitstoot Global travel within the 2 degree Celsius climate target Smog de maat genomen. Een terugblik op smog in Nederland, Column Energie Actueel - Welke energiedoelen in 2030? Emission allowances and mitigation costs of China and India resulting from different effort-sharing approaches Voorwaarden voor groene groei Copenhagen Accord Pledges imply higher costs for staying below 2 C warming Een duurzamere warmtevoorziening van de gebouwde omgeving in Column Energie Actueel - Geeft Denemarken het voorbeeld? Routes naar een schone economie Including CO2 implications of land occupation in LCAs method and example for livestock products A synthesis of carbon dioxide emissions from fossil-fuel combustion Kan het internationale klimaatbeleid anders? Column Energie Actueel - Investeren in schone groei The impact of surplus units from the first Kyoto period on achieving the reduction pledges of the Cancun Agreements Effecten van vergaand klimaatbeleid op luchtverontreiniging in Europa Column Energie Actueel - Een zonnige toekomst Health risks of climate change Rio+20 langs de meetlat Formalizing knowledge on international environmental regimes: a first step towards integrating political science in integrated assessments of global environmental change The role of the land use, land use change and forestry sector in achieving Annex I reduction pledges Column Energie Actueel - Lokale initiatieven in opmars Effecten klimaatverandering op waterkwantiteit in Nederland Column Energie Actueel - Nieuwe stap Energiewende The global carbon budget Gezondheidseffecten beter in beeld Column Energie Actueel - Op de drempel Strenger Europees emissiebeleid werkt positief uit

17 Rapporten PBL Note Sustainability of biomass in a bio-based economy The IMAGE Model Suite used for the OECD Environmental Outlook to Indirecte baten van klimaat- en luchtverontreiniging maatregelen Cobenefits of climate and air pollution regulations Climate Adaptation in the Dutch Delta Naar een duurzamere warmtevoorziening van de gebouwde omgeving in Rio+20 Policy Brief: An energy vision for a planet under pressure Vesta ruimtelijk energiemodel voor de gebouwde omgeving Analysing the emission gap between pledged emission reductions under the Cancún Agreements and the 2 C climate target Greenhouse gas emissions in the Netherlands : National Inventory Report Reductietoezeggingen landen onder de Cancun klimaatovereenkomst vergeleken met tweegradendoel Roads from Rio+20: paden naar mondiale duurzaamheidsdoelen voor Grootschalige concentratie- en depositiekaarten Nederland : Rapportage Ex-ante evaluatie van Green Deals Energie Kosten en baten van strengere emissieplafonds voor luchtverontreinigende stoffen Trends in global CO2 emissions; 2012 Report Langetermijntrend in mondiale CO2-emissies; 2012 rapport Weather-related disasters: past, present and future Effecten van klimaatverandering in Nederland Voorwaarden voor vergroening van de economie in Nederland Milieubelastingen en groene groei Referentieraming energie en emissies: actualisatie Klimaat- en energieroutekaarten naar 2050 in Noordwest Europa Climate and Energy Roadmaps towards 2050 in north-western Europe The Emissions Gap Report Evaluation of the European Commission s proposal to set aside emission allowances Greenhouse gas emission reduction targets for 2030 Working Papers Air Pollution Policy in Europe: Quantifying the Interaction with Greenhouse Gases and Climate Change Policies Overige publicaties Report workshop 'Moving forward on the EU s Resource Efficiency initiative a global perspective' Notitie over biobrandstoffenbeleid Global Energy Assessment: wat is nodig voor mondiale energietransitie Opwarming aarde is niet gestopt Over ijsberen, fabeltjes en blunders

18 CO2 emissions from fuel combustion, 2012 Edition Greenhouse gas emission reduction proposals and national climate policies of major economies PBL/ECN Symposium Energie- en Klimaatbeleid. Energie-en klimaatbeleid voor 2030: een nieuwe impuls voor de energietransitie? Proefschrift. (Looking) Back to the Future: A reconstruction of historic land use and its application for global change research. VU University, Amsterdam, The Netherlands. 5.5 Ruimtelijk beleid in verandering Artikelen Omgevingsrecht in de praktijk Nederland in 2040; gebiedsontwikkeling in onzekere tijden Ruimtelijke Verkenning 2011: een land van regio s Deep feelings around a shallow coast. A spatial analysis of tourism jobs and the attractivity of nature in the Dutch Wadden area Padafhankelijke grondexploitatieberekeningen Nulmeting Monitor Instructuur en Ruimte: effect nationaal beleid Transparantie op de grondmarkt: niet alleen een kwestie van marktuitkomsten Transparency of land markets: not only a matter of market outcomes Planeconomie en organische gebiedsontwikkeling Rapporten Ex-durante evaluatie Wet ruimtelijke ordening: tweede rapportage Van visie tot kaartbeeld; de kijkrichtingen nader uitgewerkt Veerkracht waar mogelijk Samenhang in de Delta: op weg naar een integrale visie en goed afgestemde investeringsbeslissingen Monitor Infrastructuur en Ruimte 2012: nulmeting Second Opinion MKBA RRAAM Gezondheid in maatschappelijke kosten-batenanalyses van omgevingsbeleid Working Papers The long-term relationship between land use and employment on industrial sites in the Netherlands Overige publicaties Balkan in de Polder. Naar organische gebiedsontwikkeling in Nederland? The Netherlands in 2040: A country of regions - Spatial Outlook Het nulalternatief voor KBA s van grote gebiedsgerichte projecten: Een verkenning op basis van de casus Schaalsprong Almere 5.6 Verstedelijking, herstructurering en mobiliteit Artikelen

19 Leidt 'grijs' wonen tot meer 'groene' vakantieovernachtingen? De Energieke Stad Grondprijzen voor sociale woningbouw; tussen impliciete subsidie en belasting Meer op vakantie bij gebrek aan groen in de woonomgeving Doet het kabinet de zuinige auto in de ban? De toekomstige verstedelijkingspatronen in de stadsrandzone in Nederland in kaart gebracht Mapping the future urbanization patterns on the urban fringe in the Netherlands Does 'grey' urban living lead to more 'green' holiday nights? A Netherlands Case Study Herkenbaar, overzichtelijk en geborgen Bevolkingsgroei in de grote steden Verbeterd schattingsmodel voor korte afstandsmigratie in het regionaal prognosemodel PEARL Sterke regionale verschillen in vruchtbaarheid naar herkomstgroepering Regionale verschillen in sterfte verklaard Once an outsider, always an outsider? The accessibility of the Dutch rural housing market among locals and non-locals Naar een multifunctionele en flexibele infrastructuur Binnenstedelijk ontwikkelen The plan review: A new approach to urban project assessment The Compact City: Planning strategies, recent developments and future prospects in the Netherlands Geen Belgische maar Duitse toestanden! Essays toekomst van de stad Regional population and household projections, : Marked regional differences Institutionele verschillen in het woningbouwproces. Een blik over de grens The Sustainable City Longitudinal analysis of the formation and realisation of preferences to move into homeownership in the Netherlands De gevolgen van krimp voor de woningmarkt en leefomgeving Blijven zitten waar je zit. De invloed van levensloopgebeurtenissen op het kopen van een huis De Nederlandse hypotheekschuld in 2025: De (on)mogelijkheden om de stijging van de hypotheekschuld te beperken Vergrijzing heeft effecten op woningmarkt en woningvoorraad Rapporten Stedelijke verdichting: een ruimtelijke verkenning van binnenstedelijk wonen en werken Rijden op elektriciteit, waterstof of biobrandstoffen, wat wil de automobilist? Grootschalige of kleinschalige verstedelijking? Milieueffecten van oldtimers Vormgeven aan de Spontane Stad: belemmeringen en kansen voor organische stedelijke herontwikkeling

20 Nieuwe Steden in de Randstad Effecten van de staatssteunregeling voor de middeninkomens op de woningmarkt een simulatie Elektrisch rijden in 2050: gevolgen voor de leefomgeving Working Papers Preferences for alternative fuel vehicles of lease car drivers in The Netherlands A choice experiment on afv preferences of private car owners in The Netherlands Once an outsider, always an outsider? The accessibility of the Dutch rural housing market among locals and non-locals Evaluating regeneration policies for rundown industrial sites in the Netherlands Overige publicaties Bevolkingsprognoses Huishoudens Bevolking schoolgaande leeftijden Bevolking naar herkomst Bevolking grote leeftijdsgroepen Bevolking Woongedrag, tijdsbesteding en verplaatsingsgedrag van actieve ouderen From combating to managing: Demographic decline in the Netherlands - Policy strategies for current and future shrinking regions Use and effectiveness of economic instruments in the decarbonisation of passenger cars Gebruik en effectiviteit van economische instrumenten om personenauto s zuiniger te maken Nieuwe migranten blijven steeds korter in Nederland 5.7 Overig Rapporten Self-evaluation Netherlands Environmental Assessment Agency 2012 Overige publicaties Externe voortgangsrapportage Werkprogramma 2011-III Externe voortgangsrapportage Werkprogramma 2012-I Externe voortgangsrapportage Werkprogramma 2012-II

Werkprogramma 2010 ǡ Ǥ ȋ Ȍ Ǧ ǡ Ǥ Ǥ ǡ Ǥ ȋ Ȍ ȋ Ȍ ȋ Ȍ ȋ Ȍ Ǥ Ǥ Ǥ Planbureau voor de Leefomgeving, december 2009

Werkprogramma 2010 ǡ Ǥ ȋ Ȍ Ǧ ǡ Ǥ Ǥ ǡ Ǥ ȋ Ȍ ȋ Ȍ ȋ Ȍ ȋ Ȍ Ǥ Ǥ Ǥ Planbureau voor de Leefomgeving, december 2009 Werkprogramma 2010 Planbureau voor de Leefomgeving, december 2009 Werkprogramma 2010 Inhoudsopgave Voorwoord 3 1 Uitgangspunten 5 2 Onderdelen werkprogramma 2010 9 2.1 Wettelijke taken en integrale producten

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium

Vlaams Kenniscentrum water. Van projectidee tot projectconsortium Vlaams Kenniscentrum water Van projectidee tot projectconsortium ca. 600 calls -> 96 calls Intern gebruik -> nuttig voor Vlaanderen 96 calls -> 34 calls -> 6 thema s o o o o o o Sustainable rural development

Nadere informatie

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen?

Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? Water crisis - kunnen ingenieurs nog iets bijbrengen? James.Leten@siwi.org Wereldwijds Opportuniteiten Regionaal - Stroomgebied Lokaal: checklist 2000 2015 millennium ontwikkelingsdoelstellingen 2000 2015

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief

Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Luchtkwaliteit: een Europees perspectief Conferentie Luchtkwaliteit Brussel, 5 december 2014 Dr Hans Bruyninckx Executive Director European Environment Agency EEA rapporten 2014 Luchtverontreiniging een

Nadere informatie

Wereldgemeenten: daar draait het om! Ambtenarenbijeenkomst over internationale aspecten van gemeentelijk beleid. 5 november 2015

Wereldgemeenten: daar draait het om! Ambtenarenbijeenkomst over internationale aspecten van gemeentelijk beleid. 5 november 2015 Wereldgemeenten: daar draait het om! Ambtenarenbijeenkomst over internationale aspecten van gemeentelijk beleid 5 november 2015 Ontwikkelingen in internationaal beleid en blik op de toekomst voor gemeenten

Nadere informatie

Discussie over voor- en nadelen van windenergie

Discussie over voor- en nadelen van windenergie Argumenten in het maatschappelijke debat en de politieke besluitvorming rondom wind op zee Mogelijkheden en beperkingen van MKBA s 04/11/2014, KIVI, Den Haag Discussie over voor- en nadelen van windenergie

Nadere informatie

Blue Growth Blue Growth in de Noordzee

Blue Growth Blue Growth in de Noordzee Blue Growth Blue Growth in de Noordzee Potentie van de Noordzee nu en in 2050 Manfred Wienhoven en Johan Gille 26 februari 2014 Visafslag, Scheveningen Een paar elementen I. Het Blue Growth concept op

Nadere informatie

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling

Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Duurzaamheid in Agrologistiek; CO2 labeling Chris E. Dutilh Stichting DuVo/Unilever Benelux Conferentie Winst uit Agrologistiek Monster, 16 februari 2009 Doelstelling DuVo-studie In beeld brengen of, en

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW)

INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) INFORMATIEBIJEENKOMST ESFRI ROADMAP 2016 HANS CHANG (KNAW) EN LEO LE DUC (OCW) 14 november 2014 2 PROGRAMMA ESFRI Roadmap, wat is het en waar doen we het voor? Roadmap 2016 Verschillen met vorige Schets

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015

Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015 Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015 1. Inleiding De laatste maanden is er hard gewerkt aan enkele SEFIRA werkpakketten. Onder de leiding van de universiteit van Urbino werd een theoretisch en

Nadere informatie

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management

Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Management Policy Aspects of Storm Surge Warning Systems Ir. Herman Dijk Ministry of Transport, Public Works and Water Contents Water in the Netherlands What kind of information and models do we need? Flood System

Nadere informatie

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur

Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Geïntegreerde netwerken en knooppunten: veranderingen in de maatschappij Ton Venhoeven, Rijksadviseur Infrastructuur Project uitwerking en planvoorbereiding Advies verkenningen Onderzoek duurzame stedenbouw

Nadere informatie

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006

Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen. Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Betekenis nieuwe GRI - Richtlijnen Rob van Tilburg Adviesgroep duurzaam ondernemen DHV Utrecht, 23 November 2006 Opbouw presentatie 1. Uitgangspunten veranderingen G2 - > G3 2. Overzicht belangrijkste

Nadere informatie

Future of the Financial Industry

Future of the Financial Industry Future of the Financial Industry Herman Dijkhuizen 22 June 2012 0 FS environment Regulatory & political pressure and economic and euro crisis 1 Developments in the sector Deleveraging, regulation and too

Nadere informatie

Intranet congres 2016 Drs. Wilfried F. Hoffman

Intranet congres 2016 Drs. Wilfried F. Hoffman BANGLADESH DELTA PLAN 2100 Intranet congres 2016 Drs. Wilfried F. Hoffman Intranet Congres 22-03-2016 Sociaal intranet stimuleert samenwerking 2 Wilfried Hoffman Senior consultant Project- en programmamanager

Nadere informatie

Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap

Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap Energiedossiers tijdens het Italiaanse voorzitterschap Jan Haers 2 juli 2014 Vleva en SAR-Minaraad Overzicht Energiebeleid op Europese Raad Tijdens het Griekse voorzitterschap Prioriteiten van het Italiaanse

Nadere informatie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie

Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Geïntegreerde ex ante impactanalyse bij de Europese Commissie Peter Lelie Europese Commissie - DG EMPL 7-Oct-09 Directoraat-Generaal for Werkgelegenheid, Sociale Zaken en Gelijke Kansen Eenheid Sociale

Nadere informatie

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD Elie Ratinckx VRWI Studiedag Toekomstverkenningen 21 september 2012 HISTORIEK VRWI TOEKOMSTVERKENNINGEN Ontwikkeling Methodologie

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE

VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE VOETAFDRUKKEN VAN NEDERLANDSE CONSUMPTIE De ecologische effecten van Nederlandse consumptie in het buitenland PBL-Notitie Trudy Rood, Harry Wilting en Aldert Hanemaaijer 22 januari 2016 Colofon Voetafdrukken

Nadere informatie

Masterclass Europa Leipzig Charter

Masterclass Europa Leipzig Charter Masterclass Europa Leipzig Charter Kenniscentrum Vlaamse Steden, 27 januari 2010 Mart Grisel, Nicis Institute/EUKN, 2010 Steden zijn in de loop der tijd steeds hoger op de politieke agenda geplaatst EU-Voorzitterschappen,

Nadere informatie

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol?

Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Het nieuwe Europese klimaatplan voor 2030: behoudt de EU haar voortrekkersrol? Dr. Jos Delbeke, DG Klimaat Actie, Europese Commissie, Universiteit Hasselt, 25/2/2014 Overzicht 1. Klimaat en energie: waar

Nadere informatie

Innovatie met biomassa: meer dan techniek

Innovatie met biomassa: meer dan techniek Biobased innovation Innovatie met biomassa: meer dan techniek InnoTeP Nijmegen, 26 September 2014 Hans Langeveld (Biomass Research) Foluke Quist-Wessel (AgriQuest) foluke.quist@gmail.com hans@biomassresearch.eu

Nadere informatie

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages

The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages The Dutch mortgage market at a cross road? The problematic relationship between supply of and demand for residential mortgages 22/03/2013 Housing market in crisis House prices down Number of transactions

Nadere informatie

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten

Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Het bevorderen van een integrale en duurzame stedelijke en regionale ontwikkeling: beleid en instrumenten Koos van Dijken Platform31 6-2014 - Rotterdam, 17- Inleiding Beleidsontwikkeling Het Reference

Nadere informatie

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION

Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Het nieuwe Europese Klimaatplan voor 2030 #EU2030 YVON SLINGENBERG DG CLIMATE ACTION Overzicht 1. Klimaat en energie: waar zijn we? 2. Waarom een nieuw raamwerk voor 2030? 3. Belangrijkste elementen 2030

Nadere informatie

Europese Ster. Definitief akkoord toekomstig landbouwbeleid. Europese Ster 709-01 juli 2013. Roo, Marijke de. Een nieuwsbrief van:

Europese Ster. Definitief akkoord toekomstig landbouwbeleid. Europese Ster 709-01 juli 2013. Roo, Marijke de. Een nieuwsbrief van: Roo, Marijke de Van: Europese Ster Verzonden: maandag 01 juli 2013 15:03 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Europese Ster 709-01 juli 2013 Opvolgingsmarkering: Markeringsstatus:

Nadere informatie

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg?

Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Private Governance : Werkt het? Is het genoeg? Workshop Public & Private Governance Wageningen UR / MinBuZa Th Hague, February 1, 2013 The Hague, Febr. 1, 2013 Public & Private Governance slide 1 Initiatieven

Nadere informatie

Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid

Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid Kennis ontwikkelen en kennis delen voor het omgevingsbeleid Ruimteconferentie Workshop 11 21-05-2013 Jeannette Beck, Lia van den Broek, Olav-Jan van 1 Inhoud presentatie Context Kennis en decentralisatie

Nadere informatie

GDF SUEZ LNG Solutions

GDF SUEZ LNG Solutions BECOMES GDF SUEZ LNG Solutions Nationale Distributiedag - 15 oktober 2015 Jan-Joris van Dijk Managing Director GDF SUEZ LNG Solutions GDF SUEZ LNG SOLUTIONS Een nieuw bedrijf binnen de groep met focus

Nadere informatie

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals

Green Deal. 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Green Deal 21 November 2013 Herry Nijhuis (AgentschapNL) Coördinerend manager Green Deals Inhoud presentatie Overheidsbeleid Green Deal Green Deal Aanpak Voorbeelden van Green Deals Green Deal initiatief

Nadere informatie

G. Allaert, University Ghent Urban & Regional Economy and Planning

G. Allaert, University Ghent Urban & Regional Economy and Planning G. Allaert, University Ghent Urban & Regional Economy and Planning The Benelux Center region in the Hamburg-Le Havre Range Legend: golden triangle corridor large consumer market industrial mainport

Nadere informatie

Klimaat en Energie. Springtij Masterclasses Driebergen. 20 mei 2015

Klimaat en Energie. Springtij Masterclasses Driebergen. 20 mei 2015 Klimaat en Energie Springtij Masterclasses Driebergen 20 mei 2015 door Pier Vellinga Hoogleraar aan Wageningen UR en Vrije Universiteit Amsterdam Wetenschappelijk directeur Nationaal Onderzoekprogramma

Nadere informatie

Sustainable/Green Standard Cost Model an innovative 2 edged sword. Slaat brug tussen 2 werelden: Economie & Ecologie (& Pleasure?)

Sustainable/Green Standard Cost Model an innovative 2 edged sword. Slaat brug tussen 2 werelden: Economie & Ecologie (& Pleasure?) Track: Een groene blik op software Sustainable/Green Standard Cost Model Slaat brug tussen 2 werelden: & (& Pleasure?) Administratieve lastenverlichting / kostenreductie met ICT? En aantoonbare reductie

Nadere informatie

Hoe realiseer je een Smart City?

Hoe realiseer je een Smart City? Hoe realiseer je een Smart City? Thema Inclusive Society Dr. Ir. Rianne Valkenburg FUTURE Steden worden langzaam bedolven onder sensoren Steden waren al vol, namelijk met mensen Kwaliteit van leven? Hoe

Nadere informatie

Spaar het Klimaat. Op naar een gedeelde visie!

Spaar het Klimaat. Op naar een gedeelde visie! Spaar het Klimaat Op naar een gedeelde visie! VISIE SPAAR HET KLIMAAT In het begin van de zomer 2013 is tijdens een laatste sessie gesproken over de vernieuwing van de missie en visie van Spaar het Klimaat.

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013

Energieakkoord voor duurzame groei. 6 september 2013 Energieakkoord voor duurzame groei 6 september 2013 Programma perspresentatie Korte toelichting Energieakkoord voor duurzame groei Wiebe Draijer Korte toelichting doorrekeningen ECN/PBL/EIB Maarten Hajer

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

European frameworks for VET

European frameworks for VET European frameworks for VET VLOR Brussels, 4 June 2014 Carlo Scatoli Vocational Training and Adult Learning 2002 The Copenhagen Declaration 30 November 2002 Strengthen the European dimension Improve transparency,

Nadere informatie

Rijkslandbouwschool. Wageningen UR NIOO-KNAW Centrum voor Bodemecologie. Wageningen Campus: volop innovatie. Drie bodemtypes. Groei wereldbevolking

Rijkslandbouwschool. Wageningen UR NIOO-KNAW Centrum voor Bodemecologie. Wageningen Campus: volop innovatie. Drie bodemtypes. Groei wereldbevolking Rijkslandbouwschool Wageningen UR NIOO-KNAW Centrum voor Bodemecologie Prof. dr. Martin J. Kropff, Rector Magnificus Duivendaal 1886 Drie bodemtypes Wageningen Campus: volop innovatie Binnenveld Wageningse

Nadere informatie

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011

Relevantie van (carbon) footprinting voor telers. Jasper Scholten 23 juni 2011 Relevantie van (carbon) footprinting voor telers Jasper Scholten 23 juni 2011 Inhoud 1. Blonk Milieu Advies 2. Levenscyclusanalyse (LCA) 3. Carbon Footprinting 4. Footprint van brouwgerst 5. Footprint

Nadere informatie

CIR-Isolatie Raad vzw

CIR-Isolatie Raad vzw 15 de ISOLATIEDAG energetisch renoveren bestaande gebouwen Georges Timmermans gti@skynet.be CIR-Isolatie Raad vzw koepel Belgische isolatiesector Duurzame Bouwsystemen 1 CIR-Isolatie Raad vzw jaarlijkse

Nadere informatie

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective Editors: J.J.A. Hamers CA. Schwarz B.T.M. Steins Bisschop Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen: Corporate Social Responsibility in a Transnational Perspective INTERSENTIA METRO TABLE OF CONTENTS Woord

Nadere informatie

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004

Studiedag De modernisering van het begroten in België. Brussel, 11 mei 2004 Studiedag De modernisering van het begroten in België Brussel, 11 mei 2004 Internationale trends in overheidsbegroten Prof. dr. Geert Bouckaert A. Internationale trends Inhoud 1. Gebruik van prestatiegegevens

Nadere informatie

METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING. Stijn Bruers

METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING. Stijn Bruers METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING Stijn Bruers OVERZICHT MILIEUZORGSYSTEEM NULMETING REDUCTIEDOELSTELLING ANALYSES EN SIMULATIES ACTIEPLAN CASE STUDIES 1 1. MILIEUZORGSYSTEEM

Nadere informatie

De gebruikte modellen en het rekenschema. Een integrale uitwerking van de thema s uit de leefomgeving

De gebruikte modellen en het rekenschema. Een integrale uitwerking van de thema s uit de leefomgeving Bijlage H 4 Bijlage 1 De gebruikte modellen en het rekenschema Een integrale uitwerking van de thema s uit de leefomgeving De ontwikkelingen, knelpunten en dilemma s die samenhangen met onze fysieke leefomgeving

Nadere informatie

2 e webinar herziening ISO 14001

2 e webinar herziening ISO 14001 2 e webinar herziening ISO 14001 Webinar SCCM 25 september 2014 Frans Stuyt Doel 2 e webinar herziening ISO 14001 Planning vervolg herziening Overgangsperiode certificaten Korte samenvatting 1 e webinar

Nadere informatie

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012

Kennis Platform Water. Samenvatting advies 2012 Kennis Platform Water Samenvatting advies 2012 Samenvatting advies 2012 Voor u ligt het eerste advies van het kennisplatform water Nieuwe Stijl over strategisch wateronderzoek. Dit (informele) platform

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

Humidity Roadmap. Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling. Rien Bosma. NMi - the Art of Measurement

Humidity Roadmap. Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling. Rien Bosma. NMi - the Art of Measurement Humidity Roadmap Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling Rien Bosma Inhoud imera Roadmap Humidity Huidige status bij het NMi VSL Ontwikkelingsprogramma 2009-2012 imera imera

Nadere informatie

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR

AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR 20 AL IN JANUARI 2007 BEREIKTEN WE MET HET MINISTERIE VAN ECONOMISCHE ZAKEN (EZ) VOLLEDIGE INSTEMMING OVER DE INHOUD VAN HET NIEUWE PROGRAMMA VOOR ECONOMISCHE STRUCTUURVERSTERKING KOERS NOORD: OP WEG NAAR

Nadere informatie

Paul de Vos. paul.de.vos@rhdhv.com. in voor in relatie tot

Paul de Vos. paul.de.vos@rhdhv.com. in voor in relatie tot Trends en ontwikkelingen Paul de Vos paul.de.vos@rhdhv.com in voor in relatie tot railvervoer Bruggen bouwen Bruggen bouwen voor de toekomst van het spoor Page 2 Is of wordt het beter op het spoor? Dienstverlening?

Nadere informatie

HoE kwam dit duurzaamheids- verslag tot StAnd?

HoE kwam dit duurzaamheids- verslag tot StAnd? hoofdstuk 2 Hoe kwam dit duurzaamheidsverslag tot stand? Voor de opmaak van dit duurzaamheidsverslag heeft AWDC beroep gedaan op de richtlijnen voor duurzaamheidsrapportering van Global Reporting Initiative

Nadere informatie

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009

De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo. Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 De social impacts van de sluiting van de bauxietmijn te Coermotibo Naam: van Cooten, Telina Paramaribo, 21 september 2009 Environmental and Social Assessment Stakeholder Engagement EIA Fishing Biodiversity

Nadere informatie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie

Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Kosten en baten van lokale gezondheidspromotie Prof. Dr. Lieven Annemans Ghent University, Brussels University Lieven.annemans@ugent.be Lieven.annemans@vub.ac.be VIGeZ April 2013 1 Growth 7% Eén van de

Nadere informatie

Klimaatverandering en het verschuiven van soorten in Europa. Rob Bugter

Klimaatverandering en het verschuiven van soorten in Europa. Rob Bugter Klimaatverandering en het verschuiven van soorten in Europa Rob Bugter Ons klimaat verandert. Uit: De toestand van het Klimaat in Nederland 2008. KNMI. .. en dat heeft consequenties. Science 333, 1024

Nadere informatie

Thema WATER. Themacoordinatoren: Okke Batelaan Patrick Willems

Thema WATER. Themacoordinatoren: Okke Batelaan Patrick Willems Thema WATER Themacoordinatoren: Okke Batelaan Patrick Willems Harte, Physics Today, 2002 Conflict or opportunity? Argument Synthesis is needed for BIG issues in earth system science: 1. How will climate

Nadere informatie

Hoe komen de annual air quality kaarten tot stand?

Hoe komen de annual air quality kaarten tot stand? Hoe komen de annual air quality kaarten tot stand? De annual air quality kaarten tonen het resultaat van een koppeling van twee gegevensbronnen: de interpolatie van luchtkwaliteitsmetingen (RIO-interpolatiemodel)

Nadere informatie

Safety Values in de context van Business Strategy.

Safety Values in de context van Business Strategy. Safety Values in de context van Business Strategy. Annick Starren en Gerard Zwetsloot (TNO) Papendal, 31 maart 2015. NVVK sessie Horen, Zien en Zwijgen. Safety Values in de context van Business strategy.

Nadere informatie

Duurzaam Omgaan met verontreiniging in de bodem

Duurzaam Omgaan met verontreiniging in de bodem Duurzaam Omgaan met verontreiniging in de bodem Hans Slenders Sustainable development: development that meets the needs of the present generation without compromising the ability of future generations

Nadere informatie

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen

De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen De Relatie tussen Dagelijkse Stress, Negatief Affect en de Invloed van Bewegen The Association between Daily Hassles, Negative Affect and the Influence of Physical Activity Petra van Straaten Eerste begeleider

Nadere informatie

ETS in het SER- Energieakkoord

ETS in het SER- Energieakkoord PBL-Notitie ETS in het SER- Energieakkoord Macro-economische doorrekening met WorldScan Corjan Brink (corjan.brink@pbl.nl) 4 september 2013 Publicatienummer 1213 Pagina 1 van 9 Samenvatting Het Nationaal

Nadere informatie

Hoofdlijnen PBL Werkprogramma 2014

Hoofdlijnen PBL Werkprogramma 2014 Hoofdlijnen PBL Werkprogramma 2014 Den Haag / Bilthoven, februari 2014 Inhoud Samenvatting... 3 1. Uitgangspunten... 4 2. Werkprogramma 2014: wat te verwachten van het PBL... 6 2.1. Structurele producten...

Nadere informatie

Disclosure belangen. (potentiële) belangenverstrengeling

Disclosure belangen. (potentiële) belangenverstrengeling Tijdelijke arbeidsrelaties: Balanceren tussen Flexibiliteit en Zekerheid? Prof. Dr. René Schalk Workshop Drachten, 6 februari 2014 Disclosure belangen (potentiële) belangenverstrengeling Voor bijeenkomst

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Civic economy; de hype voorbij

Civic economy; de hype voorbij Civic economy; de hype voorbij workshop conferentie Uitdagingen voor de stedelijke economie 2014-2018 Den Bosch, 27 feb 2014 Stefan Panhuijsen (Social Enterprise.NL) en Bram Heijkers (Platform31) Civic

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 21 501-33 Raad voor Vervoer, Telecommunicatie en Energie Nr. 538 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Schaarste van grondstoffen. Energie en grondstoffen. Politieke doelen. Klimaatverandering 10-10-2011

Schaarste van grondstoffen. Energie en grondstoffen. Politieke doelen. Klimaatverandering 10-10-2011 Energie en grondstoffen Bas Eickhout Europarlementarier Schaarste van grondstoffen Energieschaarste beheerst de politieke agenda Maar de agenda is breder: water en vruchtbaar land Hoe dit breed aan te

Nadere informatie

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden

De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden De Toekomst van Aardgas: Een schaakspel op meerdere borden Symposium De Gassamenstelling van de toekomst, 28 mei 2015, Regardz De Eenhoorn, Amersfoort Aad Correljé TU Delft TBM Economics of Infrastructures

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Ecosysteemdiensten t in kaart brengen en waarderen

Ecosysteemdiensten t in kaart brengen en waarderen Ecosysteemdiensten t in kaart brengen en waarderen Els Martens, Agentschap voor Natuur en Bos «Stakeholders dialoog biodiversiteit», 13 juni 2013, KBIN Ecosysteemdiensten in kaart brengen en waarderen

Nadere informatie

Constructieve Flexibiliteit. Rijk Blok

Constructieve Flexibiliteit. Rijk Blok Constructieve Flexibiliteit Constructief Ontwerper Part Time Universitair Docent Constructief Ontwerpen Department for the Built Environment TU/e Eindhoven University of Technology Rotterdam Mysterieland

Nadere informatie

Targets and stakeholder participation: Comments and new elements J. Oude Lohuis

Targets and stakeholder participation: Comments and new elements J. Oude Lohuis Targets and stakeholder participation: Comments and new elements J. Oude Lohuis Netherlands Environmental Assesment Agency Milieu en Natuur Targets, participation and instrumentation ole of Long term targets

Nadere informatie

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles

Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen. Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles Verschillen in het Gebruik van Geheugenstrategieën en Leerstijlen tussen Leeftijdsgroepen Differences in the Use of Memory Strategies and Learning Styles between Age Groups Rik Hazeu Eerste begeleider:

Nadere informatie

CPB Notitie. Inleiding. WLO 2015 Klimaat en Energie. Jesse Klaver en Diederik Samson

CPB Notitie. Inleiding. WLO 2015 Klimaat en Energie. Jesse Klaver en Diederik Samson CPB Notitie Aan: Jesse Klaver en Diederik Samson Centraal Planbureau Van Stolkweg 14 Postbus 80510 2508 GM Den Haag T (070)3383 380 I www.cpb.nl Contactpersoon J.C. Bollen Datum: 7 maart 2016 Betreft:

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Regionale maatregelen voor adaptatie aan klimaatverandering in de zoetwatervoorziening in NL INLEIDING

Regionale maatregelen voor adaptatie aan klimaatverandering in de zoetwatervoorziening in NL INLEIDING Regionale maatregelen voor adaptatie aan klimaatverandering in de zoetwatervoorziening in NL INLEIDING Ad Jeuken, Climate proof fresh water supply (CPFWS) Inhoud Onderzoek vanuit kennis voor klimaat De

Nadere informatie

Duurzame mobiliteit in de stad Klimaatavond Eindhoven Klimaatavond Eindhoven

Duurzame mobiliteit in de stad Klimaatavond Eindhoven Klimaatavond Eindhoven Duurzame mobiliteit in de stad TNO Sustainable Transport & Logistics 2 Inhoud De uitdaging Veel om uit te kiezen: het palet aan mogelijke oplossingen Niet of-of maar en-en: bijdragen van heel veel oplossingen

Nadere informatie

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014

Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Innovatie door samenwerken - Slim gebruik maken van de aanwezige informatievoorziening - September 2014 Wladimir Moen Director Business Development wmoen@agtinternational.com 0031 6 31 95 48 77 A leader

Nadere informatie

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015

Technisch-economische scenario s voor Nederland. Ton van Dril 20 mei 2015 Technisch-economische scenario s voor Nederland Ton van Dril 20 mei 2015 Overzicht Energieplaatje in historisch perspectief Hoeveel en hoe gebruiken we energie? Wat gebeurt er met verbruik en uitstoot

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Verbinden van Duurzame Steden

Verbinden van Duurzame Steden Verbinden van Duurzame Steden Managen van verwachtingen Jan Klinkenberg, Netwerkmanager VerDuS Startbijeenkomst URD2-projecten 11 oktober 2012 Programma vanmiddag 13.00-13.15 uur Introductie VerDuS 13.15-15.15

Nadere informatie

HET GAAT OM INFORMATIE

HET GAAT OM INFORMATIE Aan leiding C OB IT HET GAAT OM INFORMATIE Informatie is belangrijk voor het functioneren van een organisatie Informatie wordt gegenereerd, gebruikt, bewaard, ontsloten, verwijderd Informatietechnologie

Nadere informatie

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft

Lerende gebouwen. meer comfort & minder energie. 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft Lerende gebouwen meer comfort & minder energie 2e Expert meeting TAG, 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool, Delft 2 e Expert meeting Thermisch Actieve Gebouwen, woensdag 7 oktober 2015, Haagse Hogeschool

Nadere informatie

Interreg (A,B,C) en gemeenten

Interreg (A,B,C) en gemeenten Interreg (A,B,C) en gemeenten Jacqueline Brouwer CP voor het INTERREG NWE programma bij RVO.nl www.rvo.nl/interreg / 0610946524 Hier visual invoegen 3 INTERREG (ERDF) Technology pilots/demonstration and

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 29 november 2010 Betreft Uitvoering Nota Ruimte

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag. Datum 29 november 2010 Betreft Uitvoering Nota Ruimte > Retouradres Postbus 30940 2500 GX Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag Rijnstraat 8 Postbus 30940 2500 GX Den Haag Betreft Uitvoering Nota

Nadere informatie

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands

Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity. Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Assessing writing through objectively scored tests: a study on validity Hiske Feenstra Cito, The Netherlands Outline Research project Objective writing tests Evaluation of objective writing tests Research

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden

Innovatie instrument en financierings mogelijkheden HealthGrain Holland, Den Haag 5 juli 2011 Innovatie instrument en financierings mogelijkheden Frans van den Berg, Innovatiemakelaar Food & Nutrition Delta Food & Nutrition Delta? FND is deel van het Innovatieprogramma

Nadere informatie

Klimaatneutrale bedrijfsvoering

Klimaatneutrale bedrijfsvoering ... September 2015 Klimaatneutrale bedrijfsvoering een trede verder met duurzaambeleid? Jan-Willem Beukers Eneco Energy Trade Opsomming Duurzaambeleid... Duurzame strategie sinds 2007 Transformatie van

Nadere informatie