Jaarverslag Onderwijskwaliteit als prioriteit. - Fontys Hogescholen Jaarverslag

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Jaarverslag 2009. Onderwijskwaliteit als prioriteit. - Fontys Hogescholen Jaarverslag 2009 -"

Transcriptie

1 Jaarverslag 2009 Onderwijskwaliteit als prioriteit

2 Inhoudsopgave jaarverslag 2009 Fontys Hogescholen Verslag Raad van Toezicht 3 1. Fontys en omgeving Profiel Missie en visie Strategie Sturingsfilosofie Omgeving en stakeholders 7 2. Onderwijs Strategie Kwaliteit Ontwikkelingen portfolio Rendement/uitval Tevredenheid Toelatingsbeleid Aansluiting met vo, mbo en wo Praktijkgericht Diversiteit Maatschappelijke betrokkenheid Studentenvoorzieningen ICT en mediavoorzieningen Huisvesting Fontys Onderwijsprijs Studentprijzen Onderzoek Strategie Promotiebeleid Lectoraten Onderzoeksprogramma s Kenniscirculatie RAAK-programma s Kwaliteit Stakeholders Internationalisering Strategie Internationale leerervaring Kwaliteitszorg Buitenlandse studenten Internationale projecten Medewerkers Personeelsbeleid Reorganisatie Bijzondere bijdragen Duurzaamheid Governance Raad van Bestuur Raad van Toezicht Medezeggenschap Studenteninspraak Horizontale verantwoording Planning, control en risicomanagement Bezoldiging Raad van Bestuur en Raad van Toezicht Financiële resultaten Strategische doelstellingen Resultaat Kengetallen Verkorte jaarrekening Financiering Treasury Begroting Wet openbaarmaking uit publieke middelen gefinancierde topinkomens Accountantsverklaring 40 Bijlagen I Organogram 41 II Externe prijzen Fontysstudenten 42 III Overzicht lectoraten 44 IV Kengetallen medewerkers 45 V Kengetallen studenten Contractactiviteiten Strategie Verantwoording Kwaliteitszorg Resultaten Aanbod Wijzigingen Stakeholders 24 2

3 Onderwijskwaliteit als prioriteit Verslag Raad van Toezicht Toezicht en bestuur van Fontys Hogescholen zijn ingericht overeenkomstig de in de Branchecode Governance Hogescholen vastgelegde principes. De Raad van Toezicht ziet toe op een correcte naleving hiervan door de Raad van Bestuur. De voltallige raad vergaderde zes keer met de gehele Raad van Bestuur en meerdere keren met betreffende portefeuillehouders in de subcommissies Audit, Remuneratie en Identiteit. Er was eenmaal overleg met de Centrale Medezeggenschapsraad. De reeds in 2008 duidelijk zichtbare teruggang in studentenaantallen met de daarmee samenhangende vermindering in de financiering voor de komende jaren en de meetbare erosie van student- en medewerkertevredenheid hebben de Raad van Bestuur gedwongen tot het nemen van een aantal ingrijpende maatregelen. Bij de keuzes tot ombuigingen van zowel financiële aard als aanpassingen in organisatorische zin, is de eerder geformuleerde focus op hoge kwaliteit van het onderwijs in een professionele organisatie, in een omgeving waarin de hogeschool als kennisinstelling stevig is ingebed, onverminderd als uitgangsstelling genomen. Binnen die focus stelt de Raad van Bestuur zich tot doel dat binnen twee tot drie jaar alle opleidingen van Fontys tot de beste van Nederland behoren. De kwaliteit van het onderwijs, structurele verhoging van de studenttevredenheid en de verbetering van studiesucces zijn daarin bepalend. De Raad van Toezicht onderschrijft die noodzaak tot de door de Raad van Bestuur voorgestelde ombuigingen om Fontys kwalitatief, zowel ten aanzien van de student- en medewerkertevredenheid als financieel weer gezond te maken en om meer te (kunnen) investeren in het primair proces van hoger beroepsonderwijs. De strategie Idealisme in learning communities, een kwaliteitsstrategie werd geactualiseerd en prioriteiten werden gesteld in het strategisch pamflet Kwaliteit in learning communities, prioriteiten en accenten. Een belangrijke wijziging in de geactualiseerde strategie betrof de sturingsfilosofie van de Raad van Bestuur. De centrale en uniforme Fontysbrede sturing door een forse beleidsstaf en een zeer omvangrijk Facilitair Bedrijf wordt volgens het herontwerp Facilitair Bedrijf Naar een nieuwe Fontys Serviceorganisatie omgebogen naar een kleinere en meer klantgerichte dienstenorganisatie. Deze reorganisatie omvat een reductie van ruim 130 fte en een beoogde bezuiniging van 15 miljoen op centrale ondersteunende diensten. Daarbij krijgen de onderwijsinstituten grotere integrale verantwoordelijkheid voor het primaire proces. Met het oog op de veranderde sturingsfilosofie en het vertrek in de loop van 2009 van drie leden van de Raad van Bestuur, heeft de Raad van Toezicht besloten tot een aanpassing van de statuten en het bestuursreglement ten aanzien van de bestuurssamenstelling. Het aantal bestuurders werd gewijzigd van minimaal drie en maximaal vijf, in minimaal twee en maximaal vier, bedoeld om de overgangssituatie van de oude naar de nieuwe bestuurssamenstelling mogelijk te maken. In 2010 zal het aantal bestuurders maximaal drie zijn. In die context heeft de Raad van Toezicht medio 2009 twee nieuwe leden van de Raad van Bestuur benoemd: drs. W.L.M. de Koning RA en drs. E.C. Meijer. Ook de samenstelling van de Raad van Toezicht zelf veranderde met de komst van ir. S.J. Wittermans als opvolger van dr. N.J. Koole. De door de Raad van Bestuur voorgestelde aanpassingen, c.q. mutaties ten aanzien van aan Fontys Hogescholen gelieerde rechtspersonen kreeg de steun van de Raad van Toezicht, evenals het voornemen van het bestuur om bij de overgang naar het nieuwe landelijke bekostigingssysteem de negen unieke schoolcodes (BRINnummers) terug te brengen tot één. De Raad van Toezicht is zich bewust dat in alle opzichten 2009 voor Fontys een bewogen jaar is geweest, waarin veel van medewerkers en organisatie werd gevraagd. Het is dan ook goed om te constateren dat een aantal ingrepen en veranderingen al zichtbaar effect sorteren: tevredenheid van studenten én van decanen nam toe, de instroom steeg en het financiële perspectief ontwikkelde zich duidelijk in de goede richting. Het realiseren van de hierboven geformuleerde doelstelling van de Raad van Bestuur ten aanzien van de positie van Fontys als onderwijsinstelling binnen het hbo zal echter een blijvende focus vragen op het thema onderwijskwaliteit als prioriteit binnen een gezond financieel kader met een beroep op alle medewerkers van Fontys om primair te investeren in hoge kwaliteit opleidingen. Een volledig verslag van de Raad van Toezicht is te vinden in hoofdstuk 8 Governance. 3

4 1. Fontys en omgeving 1.1 Profiel Fontys Hogescholen is met zo n studenten, personeelsleden en een onderwijsaanbod in bijna alle sectoren, een van de grootste hoger onderwijsinstellingen van Nederland. De 31 instituten verzorgen ruim 200 bacheloropleidingen in de varianten voltijd, deeltijd, duaal en in-service. Daarnaast worden 36 mastervarianten en zeven Associate degrees aangeboden. Cursussen en trainingen worden in stedelijke centra - vooral in Zuid-Nederland - aangeboden. Naast onderwijs legt Fontys zich ook - met 37 lectoraten toe op onderzoek en kennisinnovatie en contractactiviteiten. Schematische weergave totaal aantal inschrijvingen als student per lesplaats Juridische en interne organisatiestructuur Fontys is een stichting die haar organisatiestructuur heeft opgebouwd rond de processen: Primair: de instituten voeren, ieder in hun eigen marktsegment, de kernactiviteiten (onderwijs, onderzoek en contractactiviteiten) van Fontys uit. Bestuurlijk: de Raad van Bestuur vormt het bevoegd gezag en fungeert als resultaatverantwoordelijke eenheid onder de Raad van Toezicht. Ondersteunend: de ondersteunende afdelingen verrichten ondersteunende werkzaamheden ten behoeve van onderwijs, onderzoek en contractactiviteiten. 4

5 1.2 Missie en visie Fontys wil een professionele organisatie zijn in een regionale omgeving waarin zij als kennisinstelling stevig is ingebed en leidend is. Door middel van intensief, uitdagend, boeiend en goed georganiseerd onderwijs wil Fontys met al haar opleidingen binnen twee tot drie jaar tot de beste van Nederland behoren. Kortom, een onderwijsorganisatie waar student, beroepenveld en medewerkers trots op zijn. Om deze doelstellingen te realiseren wordt gefocust op kwaliteitsverbetering. De titel van dit jaarverslag luidt daarom: Onderwijskwaliteit als prioriteit. Onderwijsvisie Het competentiegestuurd onderwijs van Fontys is gebaseerd op de drie pijlers kennis, vaardigheden en beroepshouding. Eigen docenten, een eigen vleugel in de gebouwen en een eigen indentiteit maken het onderwijs kleinschalig, wat volgens Fontys bijdraagt aan de hoge kwaliteit van het onderwijs die zij nastreeft. Aandacht voor het ontdekken van de eigen talenten, dromen en ambities draagt bij aan de persoonlijke vorming van de individuele student. Deze persoonlijke aandacht is terug te vinden in het brede assortiment van voorzieningen dat Fontys haar studenten biedt. 1.3 Strategie Fontys verkeerde in zwaar weer. Dit werd mede veroorzaakt doordat de kwaliteit van het onderwijs alsmede op onderdelen daarvan de organisatie niet goed genoeg meer waren. Dit leidde tot terechte kritiek van studenten, ouders, toeleverende scholen en ook intern van medewerkers. Een te centraal aangestuurde en te ver doorgevoerde onderwijsvernieuwing en een te grote en logge centrale ondersteuning lagen daaraan mede ten grondslag. Door minder instroom en hoge uitval daalde het marktaandeel de afgelopen vijf jaar met bijna 10%. Terwijl het studentenaantal daalde, stegen de kosten van de ondersteunende diensten, staf en overhead, én huisvesting. Met als gevolg de noodzaak van een stevige financiële ombuiging. Verandering is noodzakelijk en vraagt enerzijds om focus op het weer financieel gezond maken van de organisatie, anderzijds om meer te kunnen investeren in het hart van het onderwijs: de onderwijsuitvoering. Alles wat niet direct bijdraagt aan het primair proces staat ter discussie. Deze focus vraagt bovendien om een niet praten maar doen aanpak. Om de koers zodanig te wijzigen dat alle Fontysopleidingen binnen twee tot drie jaar tot de best presterende van Nederland behoren, is de in 2007 gepubliceerde strategie Idealisme in learning communities, een kwaliteitsstrategie geactualiseerd. De prioriteiten zoals beschreven in het strategisch pamflet Kwaliteit in learning communities: prioriteiten en accenten (mei 2009) zijn: focus op de bacheloropleidingen en door de overheid bekostigde masteropleidingen; streven naar hoogwaardig onderwijs; inbedding in de omgeving; een professionele organisatie van het onderwijs. Om de focus op de bovengenoemde vier prioriteiten te realiseren stelde de Raad van Bestuur criteria vast waarop prestaties van instituten en afdelingen beoordeeld worden: kwaliteit en de organisatie van het onderwijs (met inbegrip van de accreditatiekaders); student- en medewerkertevredenheid; waardering door het beroepenveld; studierendement en weinig uitval; instroom; ratio onderwijzend - onderwijsondersteunend personeel. 5

6 1.4 Sturingsfilosofie Een belangrijke wijziging die de geactualiseerde Fontysstrategie met zich meebrengt betreft de sturingsfilosofie van de Raad van Bestuur. De centrale en uniforme Fontysbrede sturing door een beleidsstaf en een groot Facilitair Bedrijf (waarin alle ondersteunende processen waren ondergebracht) wordt volgens het herontwerp Facilitair Bedrijf Naar een nieuwe Fontys Serviceorganisatie (september 2009) omgebogen ten gunste van een kleinere en meer klantgerichte dienstenorganisatie die vanaf 1 januari 2010 per dienst rechtstreeks aan de Raad van Bestuur rapporteert in plaats van aan een directie Facilitair Bedrijf. De onderwijsinstituten krijgen een grotere integrale verantwoordelijkheid. Als gevolg hiervan zijn de instituten in grote mate vrij in de wijze waarop zij invulling geven aan de primaire en een aantal ondersteunende processen ten aanzien van onderwijs, toegepast onderzoek en contractactiviteiten. Voorwaarde is dat toegepast onderzoek en contractactiviteiten te allen tijde een aantoonbare en directe meerwaarde voor het onderwijs hebben. Binnen de onderwijsinstituten en de diensten streeft Fontys naar het creëren van meer professionele ruimte. Hierbij hoort het nemen van verantwoordelijkheden en het aanspreken van een ander daarop. Het doel van deze professionele ruimte is dat elk individu en elk team voelt dat zij er toe doen en dat zij een belangrijke bijdrage kunnen leveren voor de student en voor de Fontysorganisatie. Maatregelen De aangepaste visie, missie, strategie en sturingsfilosofie vonden hun vertaling in diverse veranderingen en maatregelen. Om intensief, uitdagend, boeiend en uiteraard goed georganiseerd onderwijs te realiseren trof Fontys verschillende maatregelen: 1. Bij de start van 2009 was de verhouding tussen onderwijzend en onderwijsondersteunend personeel 57:43. De beoogde verhouding is minimaal 60: Alle (centrale) ondersteunende afdelingen worden gereorganiseerd. De staf van zo n kleine 700 fte wordt met circa 20% teruggebracht. Deze bezuiniging komt daarmee op termijn grotendeels beschikbaar voor onderwijsuitvoering. 3. De huisvestingslasten zijn te hoog. De beschikbare meters zullen beter benut worden. De meters en locaties die daardoor vrijkomen worden afgestoten. De besparing op de huisvestingslasten zal ingezet worden in het onderwijs. 4. Elk instituut kreeg de opdracht om de lasten in evenwicht te brengen met de baten en het activiteitenniveau. 5. Er wordt gewerkt aan de reductie van het aantal langverblijvers en de uitval van studenten en verbetering van studierendementen. 6. Het aantal minors wordt flink teruggebracht. 7. Met betrekking tot het aanstellen van nieuwe promovendi wordt een terughoudend beleid gevoerd. 8. Alle bijzondere projecten en activiteiten worden kritisch beoordeeld op inbedding in en toegevoegde waarde voor het onderwijs. Indien aantoonbare meerwaarde ontbreekt worden deze beëindigd. Fontys gaat door een fase waarin veel van de mensen en organisatie wordt gevraagd. Naast de nodige wrijvingen en spanning die de ingezette veranderingen veroorzaken, brengen de ruimte en verantwoordelijkheid die gegeven worden op steeds meer plaatsen binnen Fontys nieuw elan, trots, eigenaarschap en succes. Het studiejaar 2009 was gegeven alle ontwikkelingen nadrukkelijk een overgangsjaar van veel zaken die op weg zijn van oud naar nieuw. Inmiddels is Fontys weer op de goede weg. Alle accreditaties en visitaties hebben in 2009 tot een positief oordeel geleid. De doelstelling voor 2009 van groei in instroom en reductie van uitval heeft geleid tot een volumegroei van 3,8% (landelijke groei 5%). De instroom nam sinds september 2008 met 2,5% toe. De studenttevredenheid op basis van de eigen Fontysmeting steeg op een tienpuntschaal van 5,8 in december 2008 naar 6,4 in december Volgens de landelijke meting scoorde Fontys een 3,5 gemiddeld (op een vijfpuntschaal) ten opzichte van landelijk 3,6. De gemiddelde medewerkertevredenheid daalde ten opzichte van december 2008 van een 6,70 naar een 6,54. Gegeven de grote reorganisatie is dit niet onverwacht. De kanteling in het verhoudingsgetal onderwijzend personeel - onderwijsondersteunend personeel gaat sneller dan verwacht. De stevige ingrepen leidden tot een ratio van bijna 60:40 per eind Diverse projecten en activiteiten die geen directe meerwaarde hebben voor de opleidingen werden beëindigd. 6

7 1.5 Omgeving en stakeholders De omgeving, die steeds internationaler wordt, bepaalt mede het speelveld van Fontys. Die omgeving kent een grote diversiteit in termen van beroepsgroep en context. Deze diversiteit wordt weerspiegeld in het onderwijsaanbod van Fontys. Stakeholders zijn de personificatie van de omgeving van Fontys: (potentiële) studenten, ouders van studenten, alumni, medewerkers, beroepsbeoefenaren, werkgevers, vertegenwoordigers van toeleverend en afnemend onderwijs en overheden. Zowel op concern- als instituutsniveau onderhoudt Fontys systematisch relaties met externe stakeholders, waarbij bijzondere aandacht uitgaat naar de alumni en het werkveld. Ook bouwt Fontys op beide niveaus aan structurele relaties met binnen- en buitenlandse hogescholen of universiteiten. Aan alle opleidingen zijn beroepenveldcommissies en/of adviescommissies verbonden. Om de tevredenheid van de stakeholders te meten houdt Fontys regelmatig tevredenheidmetingen onder studenten, medewerkers en beroepenveld. De Raad van Bestuur geeft inzicht in de realisatie van de beleidsdoelstellingen en communiceert hierover met relevante stakeholders. In 2009 richtte de Raad van Bestuur zich samen met directeuren ook op de informele dialoog met de stakeholders door het houden van een vijftigtal bijeenkomsten in het kader van de Focus op Fontystour. Tijdens deze tour was er rechtstreeks contact met studenten, medewerkers en toeleverende scholen om beter zicht te krijgen op alle (organisatorische) knelpunten. Deze knelpunten werden als actiepunten in de organisatie uitgezet. In december plaatste de Raad van Bestuur een ingezonden brief in de regionale dagbladen, met de titel De keuzes van Fontys. Dit artikel gaf uitleg over de belangrijkste strategische keuzes van Fontys en de achtergronden van deze keuzes. Het beschreef ook waar Fontys voor staat en waar Fontys door haar stakeholders op aangesproken wil worden. 7

8 2. Onderwijs 2.1 Strategie Fontys Hogescholen is een learning community die kwaliteit in haar strategie centraal heeft gesteld. Fontys investeert in intensief, uitdagend, boeiend en goed georganiseerd onderwijs. De onderwijsvorm die Fontys hiervoor toepast is competentiegestuurd onderwijs. Kennis, vaardigheden en beroepshouding zijn hierbij de drie pijlers. De studenten worden hiermee goed voorbereid op de beroepspraktijk of op zelfstandig ondernemerschap. Fontys ziet het als haar taak om bij te dragen aan het ontplooien en opleiden van talent, het stimuleren van persoonlijke vorming en het ontwikkelen van een waardebewustzijn bij studenten. Fontys is een grote onderwijsinstelling met in inschrijvingen, een volumegroei van 3,8% ten opzichte van Vooral bij de bacheloropleidingen in de sectoren economie en techniek nam het aantal inschrijvingen flink toe. Ondanks het grote aantal studenten is het onderwijs bij Fontys kleinschalig georganiseerd. Bovendien besteedt Fontys bijzondere aandacht aan de randvoorwaarden voor een soepel verloop van de studie van de student, zoals onderwijs- en tentamenroosters, feedback op toetsen en opdrachten, studievoortgangregistratie, informatievoorziening en bereikbaarheid van docenten. Een aantal centrale kaders voor het bacheloronderwijs is voor een belangrijk deel losgelaten om daarmee de instituten meer eigen ruimte te geven om het onderwijs inhoudelijk en in vormgeving zo in te richten - passend bij de opleiding en het beroep waarvoor wordt opgeleid - dat de kwaliteit stevig verbetert. Daarbij streven instituten naar intensievere samenwerking binnen de domeinen. Het aangepaste kader voor het bacheloronderwijs van Fontys is in het strategisch pamflet Kwaliteit in learning communities: prioriteiten en accenten (mei 2009) beschreven. 2.2 Kwaliteit Fontys wil groeien in kwaliteit. Naar de hoogst mogelijke kwaliteit. In het belang van de studenten, het beroepenveld, de eigen medewerkers en de steden waar Fontys een belangrijke plaats wil blijven innemen. Om alle opleidingen binnen twee tot drie jaar tot de beste van Nederland te laten behoren maakt Fontys financiële middelen vrij ten gunste van de kwaliteit en organisatie van de bachelor- en bekostigde masteropleidingen, de kwaliteit en inzet van docenten en een verbeterd studierendement. De kwaliteit van het onderwijs wordt extern geborgd door keurmerken, zoals de accreditaties van het Nederlands- Vlaamse Accreditatieorganisatie NVAO. In 2009 werden de volgende Fontysopleidingen geaccrediteerd door de Nederlands-Vlaamse Accreditatieorganisatie NVAO. Bacheloropleidingen Bedrijfswiskunde Docent Beeldende Kunst en Vormgeving Docent Drama Docent Muziek Elektrotechniek (Eindhoven) Elektrotechniek (Venlo) Financial Services Management Opleiding tot Leraar basisonderwijs (Eindhoven, s-hertogenbosch, Sittard, Tilburg en Venlo) Leraar Lichamelijke Opvoeding Muziek Podotherapie Public Administration Vormgeving Visuele Communicatie Masteropleidingen Advanced Nursing Practice Architectuur Stedenbouw 8

9 Onderstaande opleidingen doorliepen met goed gevolg de Toets Nieuwe Opleiding: Bacheloropleidingen Automotive Leraar Omgangskunde Lifestyle Toegepaste Gerontologie Masters Accounting en Auditing (onbekostigd) Choreografie (onbekostigd) Leren en Innoveren Master of Business Administration (onbekostigd) Master of Music Stakeholders Het beroepenveld is door middel van adviesraden op instituutsniveau systematisch betrokken bij de inhoud en vormgeving van het bestaande opleidingsaanbod. Studenten hebben hierop invloed via medezeggenschapsraden en opleidingscommissies. De overheid is betrokken via haar accreditatiesystemen. Voor het nieuwe opleidingsaanbod vindt gericht - kwalitatief en kwantitatief - onderzoek plaats naar de behoefte van het beroepenveld (veelal inclusief locale en regionale overheden) en de belangstelling van studenten. De overheid is betrokken via kwaliteits- en macrodoelmatigheidstoetsing van aanvragen voor nieuwe opleidingen. Het werkveld participeert bovendien in klankbordgroepen/adviescommissies die worden ingericht bij de projectmatige ontwikkeling van nieuwe opleidingen. 2.3 Ontwikkelingen portfolio Bachelors Aan het onderwijsaanbod werden zes bekostigde bacheloropleidingen toegevoegd: Bachelor Automotive (Eindhoven, start 2010) Bachelor HBO-ICT (Eindhoven, conversie van drie informaticaopleidingen, gestart 2009) Bachelor Leraar Omgangskunde (Tilburg, gestart 2009) Bachelor Lifestyle (Tilburg, start 2010) Bachelor Pedagogiek en Bachelor Leraar voortgezet onderwijs tweedegraad in pedagogiek ( s-hertogenbosch, start 2010) Bachelor Toegepaste Gerontologie (Eindhoven, in samenwerking met Hogeschool Windesheim, start 2010) Per september stopte de opleiding Audiologie in Eindhoven als gevolg van een te gering aantal studenten. In 2009 is besloten de Fontysopleidingen Pedagogiek en Podotherapie in Amsterdam in 2010 over te dragen aan Hogeschool INHolland in Amsterdam. Sinds enkele jaren daalt de instroom van studenten bij de bacheloropleidingen Leraar Godsdienst Levensbeschouwing tweedegraad en Godsdienst - Pastoraal Werk, en de masteropleiding Leraar Godsdienst Levensbeschouwing eerstegraad. Fontys Hogeschool Theologie Levensbeschouwing onderzoekt daarom mogelijkheden tot samenwerking met de Universiteit van Tilburg per september Om kwalitatieve en organisatorische redenen was Fontys Hogeschool Sociale Studies genoodzaakt lesplaats Tilburg te sluiten. Nagenoeg alle studenten zullen per september 2010 in Eindhoven starten. Door demografische ontwikkelingen neemt de behoefte aan pabo afgestudeerden in het zuiden in de toekomst af. Om die reden verkennen Fontys Hogescholen en Hogeschool Zuyd samenwerking in het educatief domein. Minors Aan het assortiment minors werden drie nieuwe minors toegevoegd: Commercieel technisch ingenieur International education Introduction information and communication technology De minor Director verviel, waarmee het totale assortiment bestond uit 85 minors. Hiervan werd het merendeel in het Nederlands, 21 in het Engels en één in het Duits aangeboden. Geconstateerd werd dat het aantal minors groot is. Vanaf 2010 zal het minoraanbod gefocust zijn op een beperkter 9

10 aantal kwalitatief hoogstaande, brede minors terwijl de verdiepende opleidingsminors in het curriculum als facultatief onderdeel opgenomen worden. Masters Fontys kreeg er twee nieuwe (bekostigde) masteropleidingen bij: Master Leren en Innoveren bij Fontys PABO Eindhoven en de Master of Music als conversie van de ongedeelde Voortgezette Kunstopleiding Muziek bij Fontys Hogeschool voor de Kunsten. Nieuwe onbekostigde masteropleidingen zijn: Accounting en Auditing, Choreografie en Master of Business Administration. Associate degrees Zeven bekostigde Associate degrees in het educatieve domein gingen per september van start: Onderwijsondersteuner Bouwtechniek I en II in Eindhoven. Onderwijsondersteuner Consumptieve Techniek I en II in Eindhoven. Onderwijsondersteuner Gezondheidszorg en Welzijn in Tilburg. Onderwijsondersteuner Handel en Administratie in Tilburg en Sittard. Onderwijsondersteuner Metaal-Elektro-Installatietechniek, Elektrotechniek in Eindhoven. Onderwijsondersteuner Motorvoertuigentechniek I en II in Eindhoven. Onderwijsondersteuner Uiterlijke verzorging in Tilburg. De Raad van Bestuur ging akkoord met het verder ontwikkelen van de mogelijke Associate degree s ICT, Small Business & Retailmanagement, Medische laboratoriumdiagnostiek en Mechatronica. In de toekomst zal Fontys terughoudend omgaan met de ontwikkeling van nieuwe Associate degree s. Volgens de visie van de Raad van Bestuur is het wenselijk dat Associate degree s in de toekomst een eigenstandige positie gaan innemen: een tussenniveau en daarmee een belangrijke schakel tussen mbo en hbo. Op deze wijze behoudt het hbo een helder profiel dat opleidt tot een herkenbaar hbo-diploma, met grote waarde op de arbeidsmarkt. Wijzigingen Fontys PABO s-hertogenbosch veranderde van naam en ging verder als Fontys Pedagogische opleidingen s- Hertogenbosch. De naam van de bacheloropleiding Fiscale Economie wijzigde in Fiscaal Recht en Economie. 2.4 Rendement/uitval Fontys zet sterk in op vermindering van de uitval, en een beter studierendement van haar gedifferentieerde studentenpopulatie. Zij doet dit door studiekeuzevoorlichting, intensieve studieloopbaanbegeleiding, schakelminors en doorstroomprogramma s voor een vloeiende aansluiting met vo, mbo en wo en een intern verwijzingssysteem voor studenten bij dreigende uitval. Het houden van intake- en exitgesprekken is een relatief nieuwe aanpak voor het verbeteren van het studierendement. In studiejaar werd het project Uitvalpreventie en studiesucces uitgevoerd bij de techniekopleidingen van Fontys. Elk van de participerende techniekinstituten stelde een uitvalpreventieplan op waarmee de uitval (in de propedeuse) en het rendement van de opleiding in het algemeen zouden moeten worden verbeterd. Werkgroepen hielden zich bezig met specifieke productontwikkeling, zoals standaardprocedures en vragen voor exitgesprekken. Het houden van intakegesprekken nam toe. Resultaten van het project zullen in het voorjaar van 2010 worden opgeleverd. Fontys startte het project Boeien? & Binden! Met als doel het beperken van vroegtijdige uitval in het propedeusejaar, met name in het domein van de exacte vakken. Het project Integrale trajectbegeleiding door kiezen en (ver)binden heeft als doelstelling het vergroten van de kansen van potentiële en eerstejaars pabostudenten. Fontyspabo s en Hogeschool Zuyd willen de uitvalproblematiek vroegtijdig aanpakken nog voor de student aan de hbo-opleiding begint en begeleiding op maat bieden in de propedeuse. 10

11 2.5 Tevredenheid Studenttevredenheid is een van de criteria waarop Fontys de prestaties van haar instituten en afdelingen nadrukkelijk beoordeelt. Interne en externe metingen worden door de betrokken instituten en afdelingen geanalyseerd met als doel een verdere focus op de kwaliteitzorg van het onderwijs en van de ondersteunende processen. Studentenmonitor Sinds 2008 meet Fontys op regelmatige basis de tevredenheid van haar studenten. Fontys hecht zeer aan deze interne meting, ook omdat achter deze scores vrijwel altijd een eenduidig beeld schuil lijkt te gaan van het presteren van een instituut op een breed front. Eind juni werd onder studenten een steekproef afgenomen (N=3.000). De score bedroeg gemiddeld 6,0 waar deze begin ,8 was. De gemiddelde tevredenheid in december nam verder toe en kwam uit op een 6,4. Een belangrijke verbetering die een trend van toenemende tevredenheid onder studenten zichtbaar maakt. Landelijk studenttevredenheidonderzoek (STO) Volgens het STO 2009 scoorde Fontys een 3,5 gemiddeld (op een vijfpuntsschaal) ten opzichte van landelijk 3,6. Op zes van de elf vraaggebieden was de Fontysscore hoger dan landelijk. De deskundigheid van docenten en de beroepsoriëntatie scoorden goed. Aandachtsgebieden voor Fontys die forse verbeteringen behoeven zijn de informatievoorziening naar de student, de organisatie en roostering en de wijze van toetsing en beoordeling (73% van de instituten behaalde bij deze aspecten een score lager dan 3,3). Elsevier Elsevier Thema nam wederom een kwart van de vijftig grootste hbo-studies onder de loep. Van hbo-studenten, verdeeld over 21 studies in voornamelijk de economische hoek en ook de pabo s, werd de tevredenheid gepeild. Alle zeventien onderzochte Fontysopleidingen scoorden een voldoende. Echter, daarvan scoorden nu nog veertien opleidingen onder het landelijk gemiddelde. De kwaliteitsaspecten toetsing en onderwijs en communicatie behoeven onverminderd intensieve aandacht. Nationale Studenten Enquête In 2009 werden 28 Fontysopleidingen beoordeeld. Acht opleidingen scoorden boven, vier conform en zestien onder het gemiddelde. 2.6 Toelatingsbeleid Een mbo- (niveau 4), havo- of vwo-diploma met het juiste profiel of toelaatbaar vakkenpakket geeft volgens de Wet op het Hoger onderwijs en Wetenschappelijk onderzoek (WHW) in principe toegang tot alle Fontysbacheloropleidingen. Uitzonderingen zijn de opleidingen met aanvullende eisen. Dit zijn de kunstenopleidingen, maar ook bijvoorbeeld logopedie en lichamelijke oefening. Of iemand aan deze eisen voldoet wordt in het algemeen beoordeeld via een toelatingsonderzoek. Andere uitzonderingen zijn toelating op basis van Erkenning van Verworven Competenties (EVC) en de 21+ toelatingsregeling voor potentiële studenten van 21 jaar of ouder, die niet over de gewenste vooropleiding beschikken. In november besloot de Raad van Bestuur tot de aanvraag van een numerus fixus voor de bacheloropleiding Toegepaste Psychologie voor het studiejaar Ook de bacheloropleidingen Journalistiek voltijd en Fysiotherapie voltijd kennen een numerus fixus voor De toelaatbaarheid van visumplichtige studenten werd vanaf 2009 door de afdeling diplomawaardering van het Fontys International Office beoordeeld. Uitgezonderd zijn uitwisselingsstudenten. Het kader voor de toelatingseisen voor masteropleidingen is in de WHW vastgelegd; toelatingseisen voor cursussen zijn niet in de WHW vastgelegd en worden per cursus bepaald. 11

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel

Instellingsbeleid doelstellingen en profiel Instellingsbeleid doelstellingen en profiel 1 Inleiding 2 Beleid 3 Onderwijs 4 Onderzoek 5 Beroepspraktijk en regio 6 Kwaliteit is mensenwerk 7 Operational Excellence 8 Bestuur 9 Raad van Toezicht 10 Financiën

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

Verkort jaarverslag 2008. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen

Verkort jaarverslag 2008. Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Verbonden in kwaliteit Verkort jaarverslag 2008 Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Verbonden in kwaliteit Onder de titel Verbonden in kwaliteit presenteren wij deze brochure als een verkorte weergave van

Nadere informatie

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg AVANS HOGESCHOOL Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg Jij hebt ambitie. Jij legt de lat hoog.

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam

Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bestuurlijke afspraken over ontvlechting van de Educatieve Faculteit Amsterdam Bijlage bij brief HO/BL/2005/6586 1. Preambule Het College van Bestuur van de Hogeschool van Amsterdam en het College van

Nadere informatie

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08

Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 Welkom in TECHNUM! KwaliteitsKring Zeeland 14-02-08 TECHNUM in vogelvlucht Wat is Technum Welke participanten Waarom noodzakelijk Waar we voor staan Wat onze ambities zijn TECHNUM Zelfstandige onderwijsvoorziening

Nadere informatie

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden

Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden Informatiebrief wetgeving bepaling hoogte collegegelden In het Hoger Onderwijs wordt onderscheid gemaakt tussen wettelijk en instellingscollegegeld. Het wettelijk collegegeld wordt door de minister vastgesteld

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 24 januari Deventer Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, Management & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

Wet Kwaliteit in verscheidenheid

Wet Kwaliteit in verscheidenheid Wet Kwaliteit in verscheidenheid Betekenis voor de doorstroom vo-hbo en mbo-hbo Presentatie VvSL-congres 7 november 2013 Pierre Poell voorzitter LICA Onderwerpen Achtergrond Wet Kwaliteit in verscheidenheid

Nadere informatie

Profiel. Avans Hogeschool. Directeur Academie Gezondheidszorg

Profiel. Avans Hogeschool. Directeur Academie Gezondheidszorg Profiel Avans Hogeschool Directeur Academie Gezondheidszorg Avans Hogeschool Directeur Academie Gezondheidszorg Organisatie Avans Hogeschool is een brede hogeschool met ruim 54 hbo-opleidingen, 29.000

Nadere informatie

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS

VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS VOORBEREIDING OP HET HOGER ONDERWIJS WELKE MOGELIJKHEDEN HEB IK? 10-9-2015 COLLEGE DEN HULSTER 2 WELKE MOGELIJKHEDEN 1 HBO (73%) MBO (5%) VWO (5%) VAVO (10%) JE KEUZE UITSTELLEN (5%) EEN BAAN ZOEKEN (2%)

Nadere informatie

B&W besluit Publicatie

B&W besluit Publicatie B&W besluit Publicatie Onderwerp Samenwerkingsovereenkomst met opleiding Sport & Bewegen van Hogeschool Inholland Collegebesluit Besluitpunten college 1. Het college stelt de samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional.

Partnerschap. en scholen werken op basis van een gezamenlijke verantwoordelijkheid samen met studenten aan hun ontwikkeling tot professional. Sinds een tiental jaren hebben we opleidingsvormen ontwikkeld die recht doen aan zowel vakbekwaamheid als praktijkkennis van aanstaande leraren. In toenemende mate doen we dat op basis van opleiden in

Nadere informatie

BE PREPARED. ECONOMIE EN MANAGEMENT GEZONDHEID ICT ONDERWIJS WELZIJN Breda Hogeschoollaan 1 PROGRAMMABOEKJE

BE PREPARED. ECONOMIE EN MANAGEMENT GEZONDHEID ICT ONDERWIJS WELZIJN Breda Hogeschoollaan 1 PROGRAMMABOEKJE BE PREPARED. ECONOMIE EN MANAGEMENT GEZONDHEID ICT ONDERWIJS WELZIJN Breda Hogeschoollaan 1 PROGRAMMABOEKJE 1 WELKOM BIJ AVANS HOGESCHOOL Avans behoort al jarenlang tot de beste hogescholen in Nederland.

Nadere informatie

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen

Toelatingsvoorwaarden nieuwe profielen ECONOMIE (ECONOMICS) Accountancy ec of (ec of ) + Accountancy (Associate degree) ec of (ec of ) + Bedrijfs ec of (ec of ) + Bedrijfskunde MER ec of ec of ec of maw of Commerciële Economie (CE) ec of ec

Nadere informatie

Aandacht voor jouw ambitie!

Aandacht voor jouw ambitie! Aandacht voor jouw ambitie! ROC Rivor is hét opleidingscentrum van regio Rivierenland. Wij bieden een breed scala aan opleidingen, cursussen en trainingen voor jongeren en volwassenen. Toch zijn we een

Nadere informatie

Was, is of komt er aandacht voor

Was, is of komt er aandacht voor Was, is of komt er aandacht voor SoftwareKwaliteit in het onderwijs? Voorjaarsevenement TestNet 2012 Leo van der Aalst Lector Software Quality and Testing at Fontys University of Applied Sciences Locaties

Nadere informatie

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs

NEDERLAND. Pre-basis onderwijs NEDERLAND Pre-basis onderwijs Leeftijd 2-4 Verschillend per kind, voor de leeftijd van 4 niet leerplichtig Omschrijving Peuterspeelzaal, dagopvang etc Tijd Dagelijks van 9:30 15:30 (verschilt pers school)

Nadere informatie

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem

Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Medical Imaging/ Radiation Oncology Masteropleiding Haarlem Gezondheid, Sport en Welzijn Masteropleiding Medical Imaging/ Radiation Oncology Verschillende studies laten zien dat de druk op de gezondheidszorg

Nadere informatie

De onderwijs- en examenregeling

De onderwijs- en examenregeling De onderwijs- en examenregeling Algemeen In de onderwijs- en examenregeling (OER) wordt informatie gegeven over het onderwijs van een opleiding of een groep van opleidingen. Heeft de OER betrekking op

Nadere informatie

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen MEMO Aan: Van: Voorzitter Stichtingsbestuur Legal Affairs Datum: 28 maart 2014 Onderwerp: Profielschetsen SB, Concept 3 Voor de invulling van de toezichthoudende functie van het Stichtingsbestuur van TiU

Nadere informatie

Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde

Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde Toelatings- en vrijstellingsbeleid Hbo Bachelor Verpleegkunde Toelating Hbo-ba Verpleegkunde vs.29.10.2015 Pagina 1 1. Toelatingsbeleid 1.1 Officiële toelatingseisen Als voorwaarde voor toelating tot de

Nadere informatie

Jaarverslag 2010. Groei door aandacht en uitdaging

Jaarverslag 2010. Groei door aandacht en uitdaging Jaarverslag 2010 Groei door aandacht en uitdaging Inhoudsopgave jaarverslag 2010 Fontys Hogescholen Onderwijskwaliteit als prioriteit 4 Bericht van de Raad van Toezicht 5 1. Fontys en omgeving 6 1.1 Profiel

Nadere informatie

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015

Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Open dag Avans Hogeschool 31 januari 2015 Academie voor Algemeen en Financieel Management (AAFM) - Accountancy - Bedrijfseconomie - Bedrijfskunde MER - Human Resource Management WELKOM BIJ AAFM Even voorstellen:

Nadere informatie

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS. Opleiding Sociaal-cultureel werker

RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS. Opleiding Sociaal-cultureel werker RAPPORT VAN BEVINDINGEN ONDERZOEK BIJ ROC EINDHOVEN SCHOOL VOOR WELZIJN, CULTUUR & ONDERWIJS Opleiding Sociaal-cultureel werker Plaats: BRIN: Onderzoeksnummer: Onderzoek uitgevoerd op: Conceptrapport verzonden

Nadere informatie

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA)

HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Bachelor of Business Administration (BBA) HBO Bedrijfskunde Academie Mercuur en AdviCo verzorgen in samenwerking met Hogeschool SDO de opleiding HBO Bachelor Bedrijfskunde. Het programma

Nadere informatie

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN

MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN MBO OPLEIDINGEN VOOR TOPSPORTERS EN TALENTEN Sport & Business: Medewerker Marketing & Communicatie Medewerker Evenementenorganisatie Nijmegen 2016-17 JOHAN CRUYFF COLLEGE UNIVERSITY INSTITUTE Johan Cruijff

Nadere informatie

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen

Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Benchmark Hogescholen In opdracht van Platform Bètatechniek Ten behoeve van bestuurlijk overleg met hogescholen Auteur: ir.ing. R.M.F. Brennenraedts Datum: mei 2007 Projectnummer: 2007.039 Achtergrond

Nadere informatie

Heerlen, Kenmerk: Onderwerp: 4 juni 2008. U081.0640.1.3.0 ros/nel beleidskaderbrief 2009

Heerlen, Kenmerk: Onderwerp: 4 juni 2008. U081.0640.1.3.0 ros/nel beleidskaderbrief 2009 Aan de faculteitsdirecteuren, lectoren, hoofden van ondersteunende diensten, expertisemanagers, beleidsadviseurs & programmamanagers Heerlen, Kenmerk: Onderwerp: 4 juni 2008. U081.0640.1.3.0 ros/nel beleidskaderbrief

Nadere informatie

De volgende afgeronde vooropleiding geven recht tot toelating tot de volgende kopopleiding:

De volgende afgeronde vooropleiding geven recht tot toelating tot de volgende kopopleiding: Kopopleiding Voltijd In de kopopleiding mag alleen de beroepscomponent worden aangeboden. (dus geen vak!!) De maximale duur van de kopopleiding is 1 jaar (60 credits) die in voltijd met studiefinanciering

Nadere informatie

De zeven leerroutes zorgen ervoor dat studenten een optimaal op hun vooropleiding aansluitend onderwijsprogramma kunnen volgen. De organisatiecultuur wordt gekenmerkt door een hoge mate van betrokkenheid,

Nadere informatie

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan

Desirée van den Bergh, Marga Kemp, Rob Mientjes, Bianca Peersman en Harry Vankan Project Meer met Mediavoorzieningen een onderzoek naar rol en positionering Mediavoorzieningen: Essentieel en Effectief Samenvatting rapport over de meerwaarde van de diensten van Mediavoorzieningen voor

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs

Feiten en cijfers. Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 1 Feiten en cijfers Studentenaantallen in het hoger beroepsonderwijs 2010 Ten opzichte van 2009 is de instroom stabiel: -0,3 procent

Nadere informatie

Samenvatting Jaarverslag 2009

Samenvatting Jaarverslag 2009 Samenvatting Jaarverslag 2009 1 Jaarverslag 2009 Onderweg naar een nieuwe organisatie NHL Hogeschool legde in 2009 op verschillende manieren een goede basis voor een nieuwe organisatie. Zo is er de nieuwe

Nadere informatie

Nationale Studentenenquête 2014

Nationale Studentenenquête 2014 Nationale Studentenenquête 2014 Fontys Academy for Creative Industries Dimphy Hooijmaijers Renate Smits Petra Szczerba Dienst Onderwijs en Onderzoek mei 2014 2014 Dienst Onderwijs en Onderzoek. Alle rechten

Nadere informatie

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk

Naar transparanter hoger onderwijs. Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Naar transparanter hoger onderwijs Het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk Samenvatting van het Nederlandse Nationale Kwalificatieraamwerk hoger onderwijs Toegang vanuit [1] Eerste cyclus Tweede

Nadere informatie

Directeur onderwijsinstituut

Directeur onderwijsinstituut Directeur onderwijsinstituut Doel College van van Bestuur Zorgdragen voor de ontwikkeling van het facultair en uitvoering en organisatie van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande

Nadere informatie

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt

Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Saxion Open 31 januari 2015 Enschede Opleidingen aanwezig op de oriëntatiemarkt Life Science, Design & Technology ROOD Economie, & Organisatie BLAUW - Archeologie - Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek

Nadere informatie

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour

Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour Cijfermatige achtergrondinformatie ten behoeve van Slotconferentie HO-tour In deze bijlage zijn feiten en cijfers opgenomen over het hoger onderwijs die illustratief kunnen zijn voor de discussies in de

Nadere informatie

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind

Lectoraat natuurbeleving en ontwikkeling kind Lectoraat natuurbeleving & ontwikkeling kind 1 Aanleiding Als kinderen van vijf tot twaalf jaar hun speelplek mogen kiezen, gaat de voorkeur voornamelijk uit naar braakliggende terreinen. Daarbij kijken

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek.

Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek. Hogeschool Windesheim Zwolle Aandacht voor jeugdzorg en jeugd- en opvoedhulp in hbo-opleidingen en onderzoek. WGV Oost Deventer, 20 maart 2013 Attie Valkenburg van Roon, projectleider Master Zorg voor

Nadere informatie

Student & Lector. Een steekproef

Student & Lector. Een steekproef Student & Lector Een steekproef Aanleiding Sinds 2001 kent het Nederlandse hoger onderwijs lectoraten. Deze lectoraten worden vormgegeven door zogenaamde lectoren: hoog gekwalificeerde professionals uit

Nadere informatie

Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS

Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Van VWO naar HOGER BEROEPSONDERWIJS Disclaimer: De lijst is gebaseerd op de officiële doorstroomeisen van het ministerie van onderwijs. Bij het overnemen van deze gegevens kunnen er tikfouten zijn gemaakt.

Nadere informatie

FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015

FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015 FAQ s tegemoetkoming kosten aspirant-opleidingsscholen Versie 21 augustus 2015 Deze FAQ s richten zich alleen op de uitbreiding van het aantal bekostigde opleidingsscholen en niet op de verlenging en/of

Nadere informatie

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011

Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze. oktober 2011 Onderzoek studie uitval HBO studenten Het belang van een goede studiekeuze oktober 2011 Hoog percentage studie uitvallers Uit cijfers van de HBO-raad blijkt dat gemiddeld 15,8% van de HBO studenten afvalt

Nadere informatie

Betere software kwaliteit begint in het onderwijs. Frens Vonken f.vonken@fontys.nl Leo van der Aalst l.vanderaalst@fontys.nl

Betere software kwaliteit begint in het onderwijs. Frens Vonken f.vonken@fontys.nl Leo van der Aalst l.vanderaalst@fontys.nl Betere software kwaliteit begint in het onderwijs Frens Vonken f.vonken@fontys.nl Leo van der Aalst l.vanderaalst@fontys.nl 1 Programma Context - Fontys Hogeschool ICT - Lectoraat kwaliteit en testen Kwaliteit

Nadere informatie

Strategie Zuyd 2014-2018

Strategie Zuyd 2014-2018 Strategie Zuyd 2014-2018 Inleiding De strategie van Zuyd voor de periode 2014-2018 is op hoofdlijnen een voortzetting van de strategie van de afgelopen jaren, aangescherpt vanuit een aantal belangrijke

Nadere informatie

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters

Professionele Masters. Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Professionele Masters Uitgangspunten verdere uitbouw aanbod professionele masters Inhoud 5 Voorwoord 7 Inleiding 8 Professionele

Nadere informatie

Nationale Studenten enquête 2015

Nationale Studenten enquête 2015 projectnr Title Subtitle Afdeling-Instituut Nationale Studenten enquête 2015 Fontys Academy for Creative Industries Dienst Onderwijs en Onderzoek Dimphy Hooijmaijers, Renate Smits, Eindhoven, 1 juni 2015

Nadere informatie

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO

Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Uitkomsten CFO-bijeenkomst Prestatieafspraken in het HBO Eind september ging Deloitte met CFO s uit het hoger onderwijs in gesprek over de uitdagingen om de prestatieafspraken te realiseren, ook al is

Nadere informatie

Toetsingskader Raad van Toezicht

Toetsingskader Raad van Toezicht Toetsingskader Raad van Toezicht Taak en werkwijze De Raad van Toezicht houdt toezicht op het College van Bestuur en op de directeuren van de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten en het Koninklijk

Nadere informatie

Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo

Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo Hieronder staat een overzicht van de mogelijkheden om na het ROC van door te stromen naar een hbo-. Wil je meer weten? Kijk voor de meest actuele informatie over

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen

GEMEENTE HOOGEVEEN. Voorstel voor burgemeester en wethouders. Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Onderwerp: Start HBO Hoogeveen Voorgesteld besluit: 1. t.b.v. voorbereiding opleiding CE Cultuurmanagement (start: studiejaar 2007-2008) 20.000,- beschikbaar stellen aan Hogeschool Drenthe. Genomen besluit

Nadere informatie

Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108

Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108 Functieprofiel: Teamleider Onderwijs Functiecode: 0108 Doel Zorg dragen voor de ontwikkeling en uitvoering van onderwijs en werkzaamheden binnen een opleiding en zorg dragen voor de personele aansturing,

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd 94 Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 15 maart 2015 187 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 1 Ad Operationeel

Nadere informatie

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu?

Op welke school zitten onze oud-werkers vmbo nu? In deze bijdrage geven de decanen van de drie afdelingen een indruk van de vervolgkeuzes van onze werkers. Die keuzes vertonen jaar in jaar uit natuurlijk fluctuaties, anderzijds geeft het beeld van één

Nadere informatie

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2015-2016

Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 2015-2016 Studentenstatuut (opleidingsspecifiek deel) 05-06 Master Pedagogiek CROHO-nummer 443 variant: deeltijd NHL Hogeschool Afdeling: Zorg en Welzijn Versie: Concept besproken met AO-M.Peda 8-4-5 / definitief

Nadere informatie

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen

Datum Uitnodiging subsidieaanvraag Regeling versterking samenwerking lerarenopleidingen en scholen a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan: penvoerders opleidingsscholen en contactpersonen lerarenopleidingen Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl Onze

Nadere informatie

> 2 INTRODUCTIES > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE

> 2 INTRODUCTIES > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE > 2 INTRODUCTIES 29 STE SAMBO-ICT CONFERENTIE - 16 JANUARI 2014 - DOETINCHEM > HENK DUBBELMAN > ICT DIRECTEUR > GRAFISCH LYCEUM ROTTERDAM > DUBBELMAN@GLR.NL > JOHN ONION > PRINCIPAL ASSOCIATE > ARLANDE

Nadere informatie

Protocol PDG en educatieve minor

Protocol PDG en educatieve minor Protocol PDG en educatieve minor 28 april 2014 Inhoud Protocol voor beoordelingen door de NVAO van de kwaliteit van de afstudeerrichtingen algemeen vormend onderwijs en beroepsgericht onderwijs, het traject

Nadere informatie

Kopopleiding. Word in één jaar leraar na je hbo- of wo-bachelor!

Kopopleiding. Word in één jaar leraar na je hbo- of wo-bachelor! Kopopleiding Word in één jaar leraar na je hbo- of wo-bachelor! Leraar worden met een kopopleiding van een jaar Een interessante kans voor hbo-bachelors en wo-bachelors: word leraar! Als werken met jongeren

Nadere informatie

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2015-2016

A. Nadere facultaire invulling van onderstaande artikelen uit de HU-OER 2015-2016 10 FACULTAIRE OER: FACULTEIT COMMUNICATIE EN JOURNALISTIEK Vastgesteld door de faculteitsdirecteur op 2 maart 2015 Met nstemming van de facultaire medezeggenschapsraad A. Nadere facultaire invulling van

Nadere informatie

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen

Subsector politicologie en bestuurskundige opleidingen Subsector politicologie en bestuurskundige Samenvatting... 2 Weinig deeltijd... 2 Wo-instroom... 3 Weinig uitval iets toegenomen... 3 Veel switch... 3 Vier in herstel... 3 Veel studenten raden opleiding

Nadere informatie

Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals

Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals Behoefteonderzoek onderwijs voor professionals Geachte heer, mevrouw, HBO-instelling Windesheim staat als kennisinstelling midden in de samenleving en volgt ontwikkelingen in het werkveld op de voet. Wij

Nadere informatie

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016

Voorlopige opgave lotingstudies HBO Studiejaar 2015-2016 Accountancy Hogeschool Utrecht 120 voltijd Accountancy Hogeschool van Amsterdam 150 voltijd 100 2x 16 maart 2015 Ad Eventmanager Hogeschool Utrecht 130 voltijd 100 3x 15 maart 2015 Ad Operationeel Sportmanagement

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Opleidingenoverzicht. Verkorte leerroutes mbo-hbo. Naam niveau 4 opleiding. Locatie ROCvA Hogeschool Aansluiting hbo-opleiding

Opleidingenoverzicht. Verkorte leerroutes mbo-hbo. Naam niveau 4 opleiding. Locatie ROCvA Hogeschool Aansluiting hbo-opleiding Opleidingenoverzicht Doorstroom mbo-hbo Hieronder staat een overzicht van de mogelijkheden om na het ROC van door te stromen naar een hbo-. Wil je meer weten? Kijk voor de meest actuele informatie over

Nadere informatie

Twee leden Raad van Toezicht Zuyd Hogeschool

Twee leden Raad van Toezicht Zuyd Hogeschool Twee leden Raad van Toezicht Zuyd Hogeschool Met het oog op het verstrijken van de maximale benoemingstermijn van twee leden van de Raad van Toezicht, ontstaan per 1 januari 2016 twee vacatures. Complementair

Nadere informatie

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte

ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING. Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen. Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte ONDERWIJS- EN EXAMENREGELING 2015-2016 Faculteit der Filosofie, Theologie en Religiewetenschappen Deel 2 (Opleidingsspecifiek deel): Bachelor Wijsbegeerte Deze onderwijs- en examenregeling (OER-FFTR) treedt

Nadere informatie

1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief advies CDHO: Engineering Engineering AOT Techniek(deeltijd) Einde instroom: 31-12-2011 Einde opleiding: 31-12-2016 Engineering

Nadere informatie

Bachelor of Business Administration (MER opleiding)

Bachelor of Business Administration (MER opleiding) Bachelor of Business Administration (MER opleiding) voor decentrale overheden Het Onderwijs De Bachelor of Business Administration voor decentrale overheden (Management, Economie & Recht, MER) wordt aangeboden

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Profiel. ROC Midden Nederland. Voorzitter college van bestuur

Profiel. ROC Midden Nederland. Voorzitter college van bestuur Profiel ROC Midden Nederland Voorzitter college van bestuur ROC Midden Nederland Voorzitter college van bestuur Het ROC ROC Midden Nederland (ROC MN) is een onderwijsorganisatie voor middelbaar beroepsonderwijs,

Nadere informatie

Programma Open Dag Hogeschool Leiden

Programma Open Dag Hogeschool Leiden Programma Open Dag Hogeschool Leiden Je studiekeuze maak je niet zomaar. Welke ambities heb je? Wat wil je verder leren - en hoe? Waar wil je later aan het werk? Bereid je goed voor om jouw keuze te maken.

Nadere informatie

Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15

Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15 Overzicht Lotingstudies HBO Laatste wijziging: 14-9-15 Accountancy Hogeschool Utrecht Accountancy Hogeschool van Amsterdam Ad Sport, Gezondheid en Management Hanzehogeschool Groningen Advanced Business

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.

INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1. 1 INHOUDSOPGAVE... 2 1. ALGEMEEN... 4 1.1 Aard van dit document... 4 1.2 Informatie en communicatie... 4 1.3 Inwerkingtreding en duur... 4 1.4 Onderwijs- en examenregeling... 4 2. TOELATING TOT DE OPLEIDING...

Nadere informatie

Stichting Empowerment centre EVC

Stichting Empowerment centre EVC I N V E N T A R I S A T I E 1. Inleiding Een inventarisatie van EVC trajecten voor hoog opgeleide buitenlanders in Nederland 1.1. Aanleiding De Nuffic heeft de erkenning van verworven competenties (EVC)

Nadere informatie

Subsector pedagogische opleidingen

Subsector pedagogische opleidingen Samenvatting... 2 Gemiddeld in aantal en inschrijvingen... 2 Meeste instroom in hbo-... 3 Weinig uitval... 3 Relatief minder switchers... 3 Hoog rendement in hbo-bachelor en wo-master... 3 Accreditatie-uitkomsten:

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Groningen 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Maak van je passie voor sport je beroep Open Dagen www.hanze.nl/opendag

Nadere informatie

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde

Voorlichtingsdag Bedrijfskunde. Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde Voorlichtingsdag Bedrijfskunde Faculteit der Economische Wetenschappen en Bedrijfskunde PROGRAMMA Bedrijfskunde@VU: hoe, wat en waarom? Prof. dr. W.E.H. Dullaert, Opleidingsdirecteur bachelor bedrijfskunde

Nadere informatie

Duurzaam leren, werken en innoveren

Duurzaam leren, werken en innoveren Duurzaam leren, werken en innoveren 23 april 2015 Faculteit Bèta Sciences and Technology i.s.m. Metaalunie & FME Agenda Organisatie Faculteit Bèta Sciences & Technology en Onderwijsvisie Kennisdeling Werken,

Nadere informatie

2 De keuze van de hogeschool per individuele conversie geldt voor alle opleidingsvormen, inclusief de te beëindigen varianten. 1 Beoordeling instellingsconversietabellen CDHO 1 2 Opheffing Hogeschool Positief

Nadere informatie

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg

Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg AVANS HOGESCHOOL Avans Hogeschool heeft 54 hbo-opleidingen, 28.000 studenten en 2.400 medewerkers. En heeft zeven locaties. In Breda, s- Hertogenbosch en Tilburg Jij hebt ambitie. Jij legt de lat hoog.

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Groningen 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters

Nadere informatie

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort

FUNCTIEPROFIEL 1. ORGANISATIE. Noorderpoort FUNCTIEPROFIEL Opdrachtgever: Functienaam: Deskundigheid Noorderpoort Lid Raad van Toezicht Sociale domein 1. ORGANISATIE Noorderpoort Noorderpoort bereidt jongeren en volwassenen voor op hun rol in de

Nadere informatie

Regeling vermelding duale opleidingen hoger onderwijs 1998-1999

Regeling vermelding duale opleidingen hoger onderwijs 1998-1999 OCenW-Regelingen Bestemd voor: c colleges van bestuur respectievelijk centrale directies van universiteiten en hogescholen. Beleidsregel Datum: 28 mei 1998 Kenmerk: HBO/SB-98/22812 Datum inwerkingtreding:

Nadere informatie

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS

HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS HBO SPORTMARKETING VOOR TOPSPORTERS Leerroute van de opleiding Commerciële Economie Tilburg 2016-17 JOHAN CRUYFF UNIVERSITY INSTITUTE COLLEGE Johan Cruijff Oprichter In mijn ervaring bezitten sporters

Nadere informatie

Hbo tweedegraadslerarenopleiding

Hbo tweedegraadslerarenopleiding Hbo tweedegraadslerarenopleiding Verkort traject www.saxionnext.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 Een bijzondere opleiding 4 Opbouw 5 Toelating en inschrijving 7 Beste student, Je hebt een afgeronde hbo- of

Nadere informatie

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202

Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Functieprofiel: Manager Functiecode: 0202 Doel Zorgdragen voor de vorming van beleid voor de eigen functionele discipline, alsmede zorgdragen voor de organisatorische en personele aansturing van een of

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 33 356 Wijziging van de Wet op het voortgezet onderwijs en de Wet voortgezet onderwijs BES in verband met het treffen van een overgangsmaatregel

Nadere informatie

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool

Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool NAO nederlands- vlaamse accreditatieorganisatie Besluit Besluit strekkende tot het verlenen van accreditatie aan de opleiding hbo-bachelor Bewegingstechnologie van De Haagse Hogeschool Datum: 1 oktober

Nadere informatie

Jaarverslag 2011. Hoofdstuk - Fontys Jaarverslag 2011 1

Jaarverslag 2011. Hoofdstuk - Fontys Jaarverslag 2011 1 Jaarverslag 2011 Hoofdstuk - Fontys Jaarverslag 2011 1 2 Fontys Jaarverslag 2011 Jaarverslag 2011 Groei door aandacht en uitdaging Fontys Jaarverslag 2011 3 Inhoudsopgave Kwaliteit zichtbaar in studenten-

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 27438 28 augustus 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 22 augustus 2015, nr. 759965,

Nadere informatie

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015

Wat gaan we doen? Colofon. Almeerse Scholen Groep. Koersplan maart 2015 Colofon De uitgebreide versie van het ASG Koersplan 2015-2018 kunt u vinden op www.almeersescholengroep.nl. Dit is een uitgave van de Almeerse Scholen Groep. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd

Nadere informatie

praktijkvakken spel 6 6 beweging 2 2 stem 2 2 muziek 2 2 scenografie 2 2 Theatermaken 6 6

praktijkvakken spel 6 6 beweging 2 2 stem 2 2 muziek 2 2 scenografie 2 2 Theatermaken 6 6 Bijlage B, Onderwijs Examen Regelement, 2014-2015 EC EC jaar 1 Zwolle Arnhem spel 6 6 beweging 2 2 stem 2 2 muziek 2 2 scenografie 2 2 Theatermaken 6 6 theatergeschiedenis 3 3 theatertheorie 3 3 cultuurgeschiedenis

Nadere informatie